Yaxın Şərqdə gərginlik...

Bakı:

24 °C

47 %

1 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Yaxın Şərqdə gərginlik...

Yaxın Şərqdə gərginlik...

11.06.2026 [09:33]

Bir tərəfdə sülh danışıqları, digər tərəfdə raket hücumları...

Yaxın Şərqdə yenidən silah səsləri eşidilməyə başlayıb. Belə ki, iyunun 8-də Hörmüz boğazında Amerika Apaçi hərbi vertolyotu qəzaya uğrayıb. “The New York Times” qəzeti yazıb ki, ABŞ ordusu tərəfindən İranın Hörmüz boğazının bağlamasının qarşısını almaq üçün aparılan əməliyyatda Apache helikopterləri, MQ-9 Reaper dronları və F/A-18 və F-35 qırıcı təyyarələrindən istifadə edilib. NYT-nin məlumatına görə, bu, Yaxın Şərq müharibəsi dövründə ilk Apache itkisidir.

Sanksiya altında olan Hindistan gəmisi vuruldu...

Bundan əvvəl isə beynəlxalq mətbuatın yazdığına görə, ABŞ-ın sanksiyaları altında olan “Marivex” gəmisi Oman sahillərində hücuma məruz qalıb. Məlumat Hindistan dənizçilərinin həmkarlar ittifaqı təşkilatına (Hindistanın İrəli Dənizçilər İttifaqı) istinadən yayılıb. Bildirilib ki, gəmidə 24 hindistanlı dənizçi olub. Xarici medianın məlumatında bildirilib ki, qəza çağırışının stenoqramına görə, hücumdan sonra gəmidə yanğın baş verib. Ekipaj ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin raketinin maşın otağına dəydiyini və bunun gəmidə yanğına səbəb olduğunu, gəminin batırılmaqla hədələndiyini bildirib. Qeyd edək ki, “Marivex” tankeri Palau bayrağı altında hərəkət edir. Gəminin sahibi İranla bağlı məhdudiyyətlərin bir hissəsi kimi Amerikanın sanksiyalar siyahısına daxil edilib. Gəminin özü ötən ilin dekabrında ABŞ Maliyyə Nazirliyinin sanksiyalarına məruz qalıb. Hindistan Sahil Mühafizəsinin mətbuat xidməti X-də bildirib ki, hücuma məruz qalan “Marivex” gəmisinin iyirmi dörd ekipajı Oman Hərbi Hava Qüvvələrinin helikopterləri tərəfindən təxliyə edilib.

Sirik və Bəndər Kuhestəkdəki iki su anbarı vuruldu...

ABŞ iyunun 10-u gecəsi Apaçi helikopterinin vurulmasına cavab olaraq İrana qarşı zərbələr endirib. ABŞ prezidenti Donald Tramp İrana qarşı cavabı zəruri hesab etdiyini bildirib. “Cavab çox güclü, çox güclü olmalıdır və indi də məhz belədir”,- deyə o, bildirib. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı əməliyyatı “özünümüdafiə” və “mütənasib cavab” adlandırıb. Zərbələr hava hücumundan müdafiə obyektlərini və radar stansiyalarını hədəf alıb. İran da öz növbəsində helikopterə hücumun qəsdən olmadığını bildirib və “qətiyyətli cavab” vəd edib.

Adının çəkilməyini istəməyən ABŞ rəsmisi CNN-ə bildirib ki, yeni zərbələr İrana qarşı “xəbərdarlıq atəşi” kimi nəzərdə tutulub və deyib ki, Ağ Ev onların müharibəyə son qoymaq üçün danışıqları pozmayacağına inanır. “Fox News”un məlumatına görə, ABŞ ordusu İranın radar və hava hücumundan müdafiə sistemlərini hədəf alıb. İranın Fars xəbər agentliyi ABŞ-ın İranın cənubuna üç hücum dalğası barədə məlumat verib. IRIB-in məlumatına görə, ABŞ-ın zərbələri Sirik və Bəndər Kuhestəkdəki iki su anbarını tamamilə məhv edib və əhalini içməli su ilə təmin etmək üçün işlər başlayıb. Tasnim xəbər agentliyinin məlumatına görə, ABŞ qırıcı təyyarələrinin hücumuna məruz qalan Qeşm adasında və Sirik rayonunda da partlayışlar qeydə alınıb.

İran ABŞ bazalarını vurur

Tehran isə öz növbəsində Amerika ordusunun hücumuna qətiyyətli cavab verəcəyini yayıb. ABŞ zərbələrindən sonra İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi İran ordusunun heç bir hücumu və ya təhdidi cavabsız qoymayacağını bildirib. “Döyüş meydanındakı məğlubiyyətlərinə baxmayaraq, ABŞ qətiyyətimizi sınamaq qərarına gəlib. Güclü silahlı qüvvələrimiz heç bir hücumu və ya təhdidi cavabsız qoymayacaq. Təhlükəsiz olmaq istəyirsinizsə, bölgəmizi tərk edin”, - deyə o, X sosial media səhifəsində yazıb.

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK) İordaniyanın Əl-Əzraq bölgəsindəki hava bazasında və komandanlıq və idarəetmə mərkəzində F-35 qırıcı təyyarələrinin anqarları da daxil olmaqla, dörd Amerika hədəfinə uzaqmənzilli raket zərbələri endirib. İİKK-nın mətbuat xidməti bu barədə Telegram kanalında məlumat verib. Qeyd olunub ki, bu, 10 iyun gecəsi ABŞ-ın İran ərazisinə endirdiyi zərbələrə cavab olaraq edilib. Qeyd edək ki, daha əvvəl İİKK Cəm şəhəri üzərində MQ-9 pilotsuz təyyarəsinin tutulduğunu, eləcə də bölgədəki Amerika hava və dəniz bazalarında 21 hədəfin vurulduğunu bildirmişdi. Bu arada, Bəhreyn və Küveytdəki hava hücumlarından müdafiə sistemləri də İranın hücumları səbəbindən aktivləşdirilib. “Axios”un məlumatına görə, Bəhreyn və Küveyt hərbçiləri İran hücumlarını dəf edib. Küveyt Ordusu “X” sosial media platformasında ölkənin hava hücumlarından müdafiə sistemlərinin hava hədəflərinə atəş açdığını elan edib. Nəşr bildirib ki, “Küveyt hava hücumlarından müdafiə sistemləri hazırda təsdiq edilmiş əməliyyat prosedurlarına uyğun olaraq hava hədəflərini zərərsizləşdirir “.

Reuters agentliyi Bəhreyn kralının müşavirinə istinadən bildirib ki, Bəhreynin hava hücumlarından müdafiə sistemləri də İran hücumlarını dəf edir. Agentlik bildirib ki, “Bəhreynin hava hücumlarından müdafiə sistemləri İran hücumlarını dəf edir”. Ölkənin Daxili İşlər Nazirliyi sakinlərə milli təhlükəsizlik xəbərdarlığı ilə bağlı çağırış edib. Nazirlik X-də yazıb: “Siren səsi eşidilib. Vətəndaşlara və sakinlərə sakit qalmağa və ən yaxın təhlükəsiz yerə getməyə çağırılır”.

Nüvə razılaşması və 4 mərhələli həll planı...

Bu gərginliyin fonunda isə ABŞ ilə İran arasında gedən danışıqların bəzi məqamları da bəlli olub. “The New York Times” (NYT) Amerika rəsmiləri arasındakı mənbələrə istinadən yazır ki, ABŞ və İran danışıqlar nəticəsində müharibəni dayandırmaq üçün nəzərdə tutulan nüvə silahı üzrə razılaşmanın qeyri-müəyyən konturları üzrə razılığa nail olublar. Belə ki, NYT -yə görə, Vaşinqton və Tehran uranın zənginləşdirilməsinə moratorium, İranın nüvə obyektlərinin sökülməsi və MAQATE tərəfindən təcili yoxlamalar daxil olmaqla nüvə sazişinin “qeyri-müəyyən konturları” barədə konsorsium əldə ediblər. Nəşrin həmsöhbətləri danışıqların dörd əsas məqamını qeyd ediblər.

1. Uranın zənginləşdirilməsinin uzun müddətə dayandırılması.

Bir neçə aydır ki, ABŞ İrandan uranın ən azı 20 il zənginləşdirilməsini dayandırmağı tələb edib. İran on illik moratorium təklif etməklə cavab verdi, lakin ABŞ rəsmiləri hesab edir ki, 15 illik müddət razılaşdırıla bilər.

2. Uranın zənginləşdirilməsinin “səviyyəsinin aşağı salınması”.

ABŞ İranın əlində olan uranın zənginləşdirilməsi səviyyəsini azaltmaq üçün Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) ilə əməkdaşlıq etmək və bunda fəal rol oynamaq niyyətindədir. Tehran isə ABŞ-ın yalnız müşahidəçi ola biləcəyini təkid edir. İran hakimiyyəti öz uran ehtiyatlarından imtina etməyə hazır olduqlarını açıq şəkildə təsdiqləməyib.

3. İranın nüvə obyektlərinin sökülməsi.

ABŞ İrandan Natanz, Fordo və İsfahandakı üç əsas nüvə obyektini ləğv etməyi tələb edir. Onlar keçən il Amerikanın “Gecəyarısı çəkic” əməliyyatı çərçivəsində vurulub. İran iki obyektin sökülməsini müzakirə edib, lakin qismən “zənginləşmə hüququnun” qorunduğunu nümayiş etdirmək üçün birini açıq saxlamaqda israr edir.

4. İranın gözlənilməz yoxlamalara razılığı.

Birləşmiş Ştatlar tələb edir ki, beynəlxalq müfəttişlər istənilən vaxt İranın istənilən yerində plandankənar yoxlamalar apara bilsinlər. Nəşr qeyd edir ki, bir çox şübhəli nüvə obyektləri İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) hərbi bazalarında yerləşir və burada müfəttişlərə nadir hallarda icazə verilirdi.

Bundan əvvəl ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla iki həftə ərzində razılaşma əldə olunacağını bildirmişdi. “Bu, tam qələbə olacaq, çox yaxında gələcək və neftin qiyməti aşağı düşəcək”, - deyə o vurğulamışdı. Tramp həmçinin qeyd etmişdi ki, Vaşinqton və Tehran arasında substantiv danışıqlar uğursuz olarsa, Amerika tərəfi hərbi problemləri həll etmək və ya İranın blokadasını davam etdirmək üçün xüsusi təyinatlıların əməliyyatını təşkil edə bilər. Amerika lideri həmçinin ABŞ-ın sülh sazişindən asılı olmayaraq İrandan uranı çıxaracağını demişdi. Xatırladaq ki, zənginləşdirilmiş uranla bağlı məsələ tərəflər arasında ən aktual müzakirə mövzularından biridir. Tehran ehtiyatlarını Vaşinqtona ötürməyəcəyini, lakin bu maddənin üçüncü ölkələrə, o cümlədən Rusiyaya ixracına icazə verdiyini vurğulamışdı. İyunun əvvəlində Fars agentliyi İranın danışıqlar qrupunun üzvü Səid Adjarloya istinadən yazmışdı ki, İran ABŞ-a sülh sazişi üçün dörd mərhələli plan təklif edib. Birinci mərhələdə müharibənin dayandırılması və bütün hərbi əməliyyatların tam dayandırılması, ikinci mərhələdə Hörmüz boğazı ilə bağlı məsələlər, üçüncü mərhələdə daha geniş sanksiyalar və nüvə məsələləri, yekun mərhələdə isə sazişin icrasına nəzarət etmək üçün monitorinq komitəsinin yaradılması nəzərdə tutulur.

P.İSMAYILOV

Paylaş:

Baxılıb: 5 dəfə