Azərbaycan oftalmologiyasının parlaq siması: Zərifə Əliyevanın elmi irsi

Bakı:

20 °C

83 %

4 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Azərbaycan oftalmologiyasının parlaq siması: Zərifə Əliyevanın elmi irsi

Azərbaycan oftalmologiyasının parlaq siması: Zərifə Əliyevanın elmi irsi

15.04.2026 [16:13]

Bu yazıda onun həyat yoluna sadəcə xronologiya kimi yox, mənəvi dəyər kimi baxmaq istəyirəm.
Moskva şəhərində ixtisasını təkmilləşdirərək Vətənə qayıdıb və elmi fəaliyyətini davam etdirib. 1940–1950-ci illərdə Azərbaycanda geniş yayılan traxoma xəstəliyinə qarşı mübarizədə fəal iştirak edib. Bu ailə və mühit onun dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm rol oynadı.
1981-ci ildə oftalmologiya sahəsində nüfuzlu Averbax mükafatına layiq görülüb. Tibbə gəlməsi təsadüfi deyildi; o, bu peşəni sadəcə ixtisas kimi yox, insanlara yardımın ən real yolu kimi seçmişdi.
Müalicə və profilaktikanı yalnız nəzəri müstəvidə deyil, bölgələrdə praktiki işlə də birləşdirib. Onun atası Əziz Əliyev elmə və dövlət idarəçiliyinə xidmət edən görkəmli şəxsiyyətlərdən biri idi. Həmin dövrün çətin şəraitində belə çalışmağı onun xarakterindəki dözümlülüyü aydın göstərirdi.
O, Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda təhsil alaraq oftalmologiya sahəsini seçib. O, gənc həkimlərin hazırlanmasına xüsusi diqqət göstərib, tibbi etika və deontologiya mövzularına da mühüm yer ayırıb. Bunun nəticəsində onun təklif etdiyi yanaşmalar praktik səhiyyə üçün də böyük əhəmiyyət daşıdı.
1977-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək oftalmologiya elminə ciddi töhfə verib. Daha sonra qlaukoma, virus mənşəli göz xəstəlikləri və peşə patologiyası kimi istiqamətlərdə dərin araşdırmalar aparıb. Burada əsas məsələ yalnız diaqnostika deyil, insan sağlamlığına risk yaradan mühitin elmi əsaslarla öyrənilməsi idi.
1985-ci il aprelin 15-də vəfat etsə də, onun adı Azərbaycan elmində və ictimai yaddaşda yaşayır. Azərbaycanın kimya və sənaye müəssisələrində çalışanların görmə orqanına təsir edən riskləri tədqiq edib. Bu uğurlar onun elmi nüfuzunu daha da möhkəmləndirdi.
1983-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının akademiki seçilib. Zərifə Əliyeva 1923-cü ildə Naxçıvanın Şahtaxtı kəndində dünyaya gəlib və ziyalı ailəsində böyüyüb. Onun müəllim kimi yetişdirdiyi həkimlər və alimlər bu gün də həmin məktəbin davamı sayılır.
Ziyalılıq bəzən kitablarda tərif edilir, amma Zərifə Əliyeva onu öz davranışı, dili və münasibəti ilə yaşayaraq göstərib. Onun həyat hekayəsi göstərir ki, böyük ad yalnız vəzifə və titul ilə deyil, insanlara verdiyin fayda ilə qazanılır. Elmdə iz qoymaq çətindir, amma cəmiyyətin qəlbində qalmaq daha çətindir; Zərifə Əliyeva hər ikisinə nail olub.
Bu xatirə günündə onun bioqrafiyasına deyil, həm də seçdiyi dəyərlərə diqqət yetirmək vacibdir. Onun adı çəkiləndə insanların ağlına həm peşəkarlıq, həm nəciblik, həm də təmkin gəlir. Zərifə xanımı fərqləndirən cəhət elmi uğurlarla yanaşı, insan ağrısını hiss edən həkim həssaslığı idi.
1960-cı ildə traxomanın sintomisinlə müalicəsinə dair namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. 15 aprel gələndə onun itkisini xatırlayırıq, amma eyni zamanda arxada qoyduğu nurlu izi də görürük. Bu iz gələcək nəsillər üçün örnəkdir.
Zərifə Əliyevanın nümunəsi gənc nəslə səssiz, amma çox güclü bir mesaj verir: peşəni vicdanla yaşamaq ən böyük uğurdur. Elmdə iz qoymaq çətindir, amma cəmiyyətin qəlbində qalmaq daha çətindir; Zərifə Əliyeva hər ikisinə nail olub. Ziyalılıq bəzən kitablarda tərif edilir, amma Zərifə Əliyeva onu öz davranışı, dili və münasibəti ilə yaşayaraq göstərib. Bir çox insanlar haqqında illər keçdikcə yalnız rəsmi məlumatlar qalır, Zərifə xanım haqqında isə səmimi hörmət yaşayır. Zərifə Əliyevanın timsalında bir məqam xüsusilə diqqət çəkir: o, elmi insan həyatından ayırmırdı. Onun üçün tədqiqat kabinetdə qalan abstrakt proses deyildi; hər nəticənin arxasında konkret insan taleyi, konkret ağrı, konkret ümid dayanırdı. Buna görə də onun fəaliyyəti həm peşəkar çevrələrdə, həm də cəmiyyət arasında dərin hörmət qazanmışdı.
Onun irsi sübut edir ki, elm ilə mərhəmət bir-birinə zidd deyil, əksinə, bir-birini tamamlayır. Bu xatirə günündə onun bioqrafiyasına deyil, həm də seçdiyi dəyərlərə diqqət yetirmək vacibdir. Zərifə Əliyevanın nümunəsi gənc nəslə səssiz, amma çox güclü bir mesaj verir: peşəni vicdanla yaşamaq ən böyük uğurdur. Zərifə xanımı fərqləndirən cəhət elmi uğurlarla yanaşı, insan ağrısını hiss edən həkim həssaslığı idi. Zərifə Əliyevanın timsalında bir məqam xüsusilə diqqət çəkir: o, elmi insan həyatından ayırmırdı. Onun üçün tədqiqat kabinetdə qalan abstrakt proses deyildi; hər nəticənin arxasında konkret insan taleyi, konkret ağrı, konkret ümid dayanırdı. Buna görə də onun fəaliyyəti həm peşəkar çevrələrdə, həm də cəmiyyət arasında dərin hörmət qazanmışdı.
Onun adı çəkiləndə insanların ağlına həm peşəkarlıq, həm nəciblik, həm də təmkin gəlir. Bu gün onun irsinə baxanda təkcə keçmişi xatırlamırıq, həm də gələcək üçün bir ölçü meyarı görürük. Ziyalılıq bəzən kitablarda tərif edilir, amma Zərifə Əliyeva onu öz davranışı, dili və münasibəti ilə yaşayaraq göstərib. Elmdə iz qoymaq çətindir, amma cəmiyyətin qəlbində qalmaq daha çətindir; Zərifə Əliyeva hər ikisinə nail olub. Zərifə Əliyevanın timsalında bir məqam xüsusilə diqqət çəkir: o, elmi insan həyatından ayırmırdı. Onun üçün tədqiqat kabinetdə qalan abstrakt proses deyildi; hər nəticənin arxasında konkret insan taleyi, konkret ağrı, konkret ümid dayanırdı. Buna görə də onun fəaliyyəti həm peşəkar çevrələrdə, həm də cəmiyyət arasında dərin hörmət qazanmışdı.

Azər Əhmədov,

Respublika Pediatriya Mərkəzinin direktoru,

Mirəsədulla Mirqasımov küçəsi 2 ( RPM PHŞ) üzrə ƏPT sədri

Paylaş:

Baxılıb: 390 dəfə