Bir millətin yaddaşı - Xocalı soyqırımı

Bakı:

6 °C

87 %

7 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Bir millətin yaddaşı - Xocalı soyqırımı

Bir millətin yaddaşı - Xocalı soyqırımı

25.02.2026 [12:36]

Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxmış ən ağır faciələrdən biridir. 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə baş verən hadisələr təkcə bir şəhərin taleyi ilə məhdudlaşmamış, bütövlükdə regionun tarixində dərin iz qoymuşdur. Həmin dövrdə Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsi silahlı qarşıdurma mərhələsində idi və münaqişə zonasındakı yaşayış məntəqələri ciddi təhlükə altında qalırdı. Xocalı şəhəri strateji mövqeyinə görə xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı və uzun müddət mühasirə şəraitində yaşamışdı.

Faciə gecəsi şəhərə edilən silahlı hücum nəticəsində dinc sakinlər kütləvi zorakılığa məruz qaldılar. Qaçmağa çalışan insanlar açıq ərazilərdə atəşə tutuldu, yüzlərlə mülki şəxs həyatını itirdi. Ölənlər arasında qadınlar, uşaqlar və yaşlılar üstünlük təşkil edirdi. Onlarla ailə tamamilə məhv edildi, çox sayda uşaq valideynlərini itirdi. Girov götürülənlərin bir hissəsi ağır işgəncələrə məruz qaldı. Şəhərin yaşayış evləri və sosial infrastrukturu dağıdıldı.

Bu hadisə beynəlxalq humanitar hüququn əsas prinsiplərinin kobud şəkildə pozulması kimi qiymətləndirilir. Mülki əhalinin qəsdən hədəfə alınması müharibə cinayəti hesab olunur və beynəlxalq hüquq normaları ilə qadağan edilir. Xocalıda baş verənlər insanlığa qarşı cinayət kontekstində təhlil edilir və hüquqi müstəvidə araşdırma mövzusu olaraq qalır. Tarixi faktların sənədləşdirilməsi və şahid ifadələrinin toplanması hadisənin obyektiv qiymətləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Faciənin nəticələri yalnız həmin gecə ilə məhdudlaşmadı. Minlərlə insan məcburi köçkünə çevrildi və uzun illər doğma yurdlarından ayrı yaşamaq məcburiyyətində qaldı. Köçkünlük həyatı sosial və psixoloji çətinliklər yaratdı. Ailələrin dağılması, sosial mühitin dəyişməsi və travmatik xatirələr cəmiyyətin kollektiv yaddaşında dərin iz qoydu. Müharibə travmasının nəsillərarası təsiri bu gün də araşdırılan mühüm sosial məsələlərdən biridir.

Xocalı soyqırımı həm də milli həmrəyliyin və tarixi yaddaşın formalaşmasında mühüm rol oynadı. Hər il fevral ayında qurbanların xatirəsi ölkə daxilində və xaricdə anılır. Anım mərasimləri yalnız keçmişi yad etmək deyil, həm də gələcək nəsillərə tarixi həqiqətləri çatdırmaq məqsədi daşıyır. Maarifləndirmə tədbirləri və elmi araşdırmalar hadisənin unudulmamasına xidmət edir.

Beynəlxalq müstəvidə Xocalı hadisələri müxtəlif platformalarda müzakirə edilmişdir. Bəzi ölkələrin qanunverici orqanları faciəyə siyasi qiymət vermişdir. Bununla yanaşı, hüquqi məsuliyyət məsələsi beynəlxalq hüququn mürəkkəb mexanizmləri çərçivəsində qalmaqdadır. Tarixi ədalətin təmin olunması uzunmüddətli və ardıcıl səylər tələb edir.

Xocalı faciəsi bir daha göstərdi ki, müharibə ilk növbədə günahsız insanları hədəf alır. Silahlı münaqişələr zamanı mülki əhalinin qorunması beynəlxalq ictimaiyyətin əsas prioritetlərindən olmalıdır. Humanitar hüququn effektiv tətbiqi və pozuntulara qarşı prinsipial mövqe gələcək faciələrin qarşısının alınmasında mühüm rol oynaya bilər.

Bu gün Xocalı yalnız bir faciənin adı deyil. O, həm də ədalət axtarışının, milli yaddaşın və insan hüquqlarının müdafiəsinin simvoludur. Tarixi hadisələrin unudulmaması və obyektiv şəkildə öyrənilməsi cəmiyyətin mənəvi borcudur. Xocalı soyqırımı tarixdə qara səhifə kimi qalsa da, onun xatırlanması sülhün, ədalətin və insan ləyaqətinin qorunmasının vacibliyini hər zaman xatırladır.

Rizvan Məmmədov

YAP Şahbuz rayon təşkilatının sədri

Paylaş:

Baxılıb: 96 dəfə