Əli bəy Hüseynzadənin “Zəlzələ dolayısilə” şeiri - Azər Turanın təqdimatında
11.02.2023 [13:40]
1939-cu ildə Türkiyədə indikindən daha şiddətli bir zəlzələ olmuşdu. Tarixə Böyük Ərzincan Zəlzələsi olaraq keçən bu depremdə 32 mindən çox insan həyatını itirsə də, Türkiyə ayaqda qalmağı bacardı... Onda da qış idi. Dekabr ayının 27-si idi. Atatürk bir il idi ki, dünyasını dəyişmişdi. Xarici siyasi təhdidlərə etina etməyən, Atatürkün qurduğu Cümhuriyyəti müqəddəs dəyər olaraq mənimsəyən türk milləti bu zəlzələnin fəsadlarını da aradan qaldırdı. Və yeni qurulmuş Cümhuriyyəti yıxılmağa, çökməyə qoymadı. O zaman da 50 saniyə davam edən zəlzələnin bunca insan itkisinə səbəb olmasını hərə öz bildiyi kimi şərh edirdi. Geoloqa görə, bu, sadəcə, bir qələti-təbiət, yəni təbiətin səhvi idi. Bəziləri düşünürdü ki, memarlıq inkişaf etmədiyi üçün, fəlakətin miqyası bu qədər geniş olub. Tarixçilərə görə, binaların geotexniki tədqiqlər aparılmadan, özü də vulkanik ərazilərdə tikilməsi istibdad dövrünün fəsadlarıydı ki, özünü indi göstərirdi.
Zəlzələ təbii ki, şeir mövzusu deyil. Amma 1939-cu ildə Əli bəy Hüseynzadə bir Ərzincan türküsünə göndərmə edərək, həmin günlərdə "afət (yəni fəlakət) qarşısında şair, alim, gənclik və Qızılaya ithaf"ən "Zəlzələ dolayısilə" adlı şeir yazmışdı. Bu intellektual və vətənpərvər şeir zəlzələnin bütün acı mənzərəsini ozanın, geoloqun, memarın, tarixçinin, Qızılayın, gəncliyin və dizemenin, yəni şairin dilindən təqdim edir, həm də o təhlükəli və həssas zamanda Cümhuriyyəti, milləti və Atatürk ülküsünü vəsf edirdi.
Azər TURAN
Əli bəy HÜSEYNZADƏ
Zəlzələ dolayısilə
Afət qarşısında şair, alim və gənclik.
Qızılaya ithaf
Ozan:
Ərzincanda bir quş var
Dalda yuva arıyor.
Qanadından qan sızar,
Dərdə dəva arıyor.
Gördü fəci bir ölüm
İraq yerdən gələn var
Üzərində kəfən: qar,
Ya Rəbb, nədir bu zülüm?
Geoloq:
Şu dünya bir toparlaq,
Mərkəzi atəş buxar,
Qabıqsa yer-yer çatlaq,
Mühlik, tektonik hallar.
Ərzincanda zəlzələ
Sorma kimdə qəbahət!
Ərzin yapısı böylə,
Bir qələti-təbiət.
Memar:
Bir vulkan sarsıtdı yurdu,
Yıxıldı ev, dam, divar.
Arama, kimdir suçlu,
Memarlıqda qüsur var.
İnşa tərzi bərbaddı,
Təməl deyildi sağlam.
Çatı tipi sakatdı.
Çökməyə məhkumdu dam.
Tarixçi:
Suçlu istibdad dövrü
Ondan mirasdır bu hal,
Əsrlərcə köyləri
Etmiş tamamən ehmal.
Geotexnik tədqiqlər,
Yapılmamış mazidə.
Qurulmuşdur şəhərlər,
Vulkanik ərazidə.
Qızılay:
Sırasımıdır şimdi,
Aramaq suçlu, mücrim?
Burax mazi bəhsini,
Hazırı düşünəlim
Şu deprəm afət oldu,
Bir çox fəlakətzədə.
Vətəndaşlıq borcunu,
Bir an əvvəl qoş, ödə!
Bir çox şəhər, qəsəbə,
Giresun, Ordu, Niksar
Tokat, Sivas, Erbaa.
Yaşlı müztərib ağlar.
Yüzlərcə köy pərişan,
Getmiş binlərcə insan.
Xain afətə qurban,
Sönmüş bir çox xaniman
Sağlar qar altında ac
Yaralı xəstə, çıplaq,
Bir çoxu yoxsul, möhtac,
Lazım yardıma qoşmaq.
Gənclik:
Ortaq dərdinə yurdun,
Qoşarız yardımına,
Olsa da yollar uzun,
Hər yanda qar, fırtına,
Türküz, yıldırmaz bizi,
Nə borağan, nə tufan.
Sarsamaz əzmimizi
Nə zəlzələ, nə vulkan.
Dizemen: (nazım)
Ölən öldü, dirilməz
Sağı qurtarmağa bax.
Viran evlər düzəlməz
Yeni yurd qurmağa bax
Modern olsun, dayansın,
Sarsıntıya, yanğına;
Yıxmasın, uçurmasın
Zəlzələ, sel, fırtına.
Yaşasın ulu millət
Yüksək Kamal ülküsü,
Yaşasın cümhuriyyət!
Xəbər lenti
Hamısına bax
Dünya
07 İyun 12:25
Dünya
07 İyun 11:19
Dünya
07 İyun 10:21
Dünya
07 İyun 09:50
Hadisə
07 İyun 08:39
Dünya
06 İyun 21:43
Dünya
06 İyun 20:35
YAP xəbərləri
06 İyun 19:31
Dünya
06 İyun 19:17
Siyasət
06 İyun 18:58
Dünya
06 İyun 18:22
Dünya
06 İyun 17:31
Maraqlı
06 İyun 16:40
Maraqlı
06 İyun 15:54
Dünya
06 İyun 15:28
Mədəniyyət
06 İyun 14:32
Dünya
06 İyun 14:10
Dünya
06 İyun 13:58
Dünya
06 İyun 13:22
Dünya
06 İyun 12:45
Gündəm
06 İyun 12:37
Gündəm
06 İyun 11:50
Siyasət
06 İyun 11:21
Siyasət
06 İyun 11:20
İqtisadiyyat
06 İyun 10:58
Analitik
06 İyun 10:35
Analitik
06 İyun 10:12
İqtisadiyyat
06 İyun 09:54
Analitik
06 İyun 09:30
Sosial
06 İyun 09:16
Ədəbiyyat
06 İyun 08:59
Ədəbiyyat
06 İyun 08:32
Dünya
06 İyun 07:45
İdman
06 İyun 07:26
Dünya
05 İyun 23:49
Dünya
05 İyun 23:25
Dünya
05 İyun 23:10
Dünya
05 İyun 22:41
Dünya
05 İyun 22:37
İqtisadiyyat
05 İyun 22:16
Dünya
05 İyun 21:55
MEDİA
05 İyun 21:49
Dünya
05 İyun 21:27
Dünya
05 İyun 21:05
Xəbər lenti
05 İyun 21:00
Dünya
05 İyun 20:42
Sosial
05 İyun 20:36
Dünya
05 İyun 20:19
Dünya
05 İyun 19:51
Siyasət
05 İyun 19:26
İqtisadiyyat
05 İyun 19:23
Dünya
05 İyun 19:10
Dünya
05 İyun 18:15
Xəbər lenti
05 İyun 18:14
Sosial
05 İyun 17:59
Müsahibə
05 İyun 17:21
Siyasət
05 İyun 16:36
Sosial
05 İyun 16:30
İdman
05 İyun 16:28
Sosial
05 İyun 15:56
Siyasət
05 İyun 15:38
Siyasət
05 İyun 15:29
Gündəm
05 İyun 15:26
Gündəm
05 İyun 15:25
Dünya
05 İyun 15:19
Sosial
05 İyun 14:52
Dünya
05 İyun 14:45
Siyasət
05 İyun 14:44
Xəbər lenti
05 İyun 14:27
YAP xəbərləri
05 İyun 14:02
