Geopolitik zəif bənd...

Bakı:

15 °C

88 %

0 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Siyasət / Geopolitik zəif bənd...

Geopolitik zəif bənd...

27.12.2023 [10:30]

Şərqi Avropadan Cənubi Qafqaza uzanan təhlükəsizlik xətti

2022-ci ildə Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlanan dövrdə dünyanın aparıcı beyin institutları, siyasi ekspertləri və təhlilçiləri bu silahlı qarşıdurmanın ömrünün qısa olacağını bildirirdilər. Müharibənin ilk bir ili ərzində tərəflərin sülhlə bağlı hər hansı bir mövqeyə malik olmaması normal qarşılansa da, ikinci ildə prosesin “eyni templə” davamı artıq həm inciklik, həm də çətinliklər yaradıb. Nəticə ortadadır: 12 sanksiya ilə Rusiyanı dizə gətirə bilməyən Qərb, artıq özü sülh mesajları səsləndirməyə başlayıb...

Aİ öz maraqlarını NATO-dan “ayırıb”...

Vaxtilə Avroasiya məkanı üçün “ən ali təmsilçilik kürsüsü” sayılan Avropa İttifaqının cəlbediciliyini itirməsi həm də böyük bir coğrafiyada yeni təhlükəsizlik standartı müəyyənləşdirir. Daha çox “iqtisadi dayaqlar” üzərində bərqərar olan bu təhdidlər siyasi-hərbi lokasiyasını daha da genişləndirmək məcburiyyətindədir. Çünki vəziyyət qeyri-stabil olduğu qədər qeyri-anlaşılandır. Məsələn, Aİ üzvü olan və ya olmaq üçün səy göstərən ölkələrin NATO müstəvisindəki fəal təmsilçiliyi heç bir rol oynamır. Bu isə...

Məsələyə daha konkret yanaşsaq, bu gün klassik Avropanın “keşikçiləri” sayılan Fransa və ətrafı üçün NATO maraqları heç də özünün “təhlükəsizlik maraqları” kimi assosasiya edilmir. Bu dövlətlər təxminən 10 il əvvəlki dövrlə müqayisədə daha fərqli yol “cızırlar”. Məsələn, təxminən 10 il öncə Rusiya-Ukrayna münaqişəsinə “Normand dördlüyü” pəncərəsindən boylanılırdısa, bu gün artıq NATO-nun qapıları Kreml divarının ən yaxınlığına qədər uzanıb - halbuki müharibə başlayanda bəyan edilən “qırmızı xətlər”dən biri və bəlkə də birincisi məhz bu anlayış idi. Mümkündür ki, Rusiyanın şimaldakı gücü-qüdrəti Kremli bu məsələni önəmsəməməsi üçün əsasdır. Bununla belə, təhlükə-təhlükədir...

Şərqi Avropa prosesi düzgün qiymətləndirir...

Müasir siyasi müzakirələrin əsas müstəvisi olan Şərqi Avropa - Cənubi Qafqaz təhlükəsizlik xətti regional sabitliyin əsas dominant ünsürü qismində çıxış edir. Mərkəzi Avropa bu gün Rusiyanın timsalında “müəyyənləşdirdiyi rəqib”inin enerji təminatının alternativlərini tapmaq üçün “baş sındıranda”, Şərqi Avropa artıq yeni nəsil enerji - “yaşıl enerji” idxalı üçün həm zəmin, həm də infrastruktur yaradır. Şərqi Avropa Aİ daxilində yeni “fraksiya” açır:

- Rusiyaya münasibət məsələsindəki “müxalifliyi” ilə Aİ-nin köhnə strukturlarının yarıtmaz siyasətini ifşa edir;

- Ümumi maraqların qrup maraqları tərəfindən istismar edilməsinin qarşısını alır;

- Yeni iqtisadi-siyasi təhlükəsizlik zolağı forimalaşdırır.

Bu yeni təhlükəsizlik zolağı isə həm geocoğrafi, həm də geosiyasi anlam daşıyır. Məsələn, Şərqi Avropa cənubi Qafqazla, konkret olaraq Azərbaycanla yaxın tərəfdaşlıq əlaqələrini inkişaf etdirməklə böyük bir coğrafi məkan ilə təmasını mümkünləşdirir. Bəlli olduğu kimi, Azərbaycanın apardığı uğurlu siyasət bu gün Orta Asiya - Cənubi Qafqaz - Kiçik Asiya (yarımada) coğrafiyasını dünyaya vahid iqtisadi orqanizm kimi təqdim olunmasını şərtləndirir. Bu reallığı SPEKA-nın Bakı zirvəsi də təsdiqlədi - Azərbaycan artıq uğurlu iqtisadi-siyasi aktor kimi yalnız Cənubi Qafqazı təmsil etmir, həm də böyük bir iqtisadi platformanın təmsilçisi qismində çıxış edir.

Ermənistanı da itirsə...

Mərkəzi və Qərbi Avropanın isə məsələyə yanaşması bir az fərqlidir. Daha doğrusu, Fransanın timsalında müstəmləkəçi təfəkkürə malik bəziləri hələ də yeni reallıqları dərk etmək iqtidarında deyillər. Mərkəzi Avropa özünün “lider obrazı” ilə yanaşı, proseslərə nəzarət imkanlarını da tam itirdiyini etiraf etmək istəmir. Afrikadan “əli yanmış”, Rusiyadan “qızına bilməyən” Avropa praqmatizmi yenə və yeni xilas üçün Şərqdən mədəd umur. Amma “Avropa vulqarlığı” məsələni realist və praqmatik düşüncə ilə qavramağa imkan vermir - onlar anlayırlar ki, bu gün enerjiyə bərabər, bəlkə də daha qiymətli nəsnə “yeni yol”dur ki, bu da Orta Asiya - Cənubi Qafqaz - Kiçik Asiya vasitəsilə tənzimlənir. “Yeni reys” axtarışında olan Avropa Orta Asiyanı yarıdan bölən, Çinlə “iqtisadi cəhətdən birləşməni təmin edəcək” Orta Dəhlizə diqqət kəsilməyə başlayır. Bəzi siyasi ekspertlər Gürcüstana Aİ tərəfindən verilən “vəd”in xarakterini də bu amillə izah edirlər - Fransa və dostları anlayır ki, indiki məqamda Azərbaycanın dominantlıq etdiyi xətt üzrə “düzülməyə” məhkumdurlar. Bu səbəbdən də yolun mühüm stansiyalarından biri olan Gürcüstanı “tərəflərinə çəkməklə” daha yumşaq münasibət qazanmaq istəyirlər. Paris son dövrlərdə açıq şəkildə etiraf edir ki, Ermənistanı özünün arxa baxçasına çevirmək arzusu puç olur. Azərbaycan Ermənistanı da sülh vasitəsilə Fransa köləliyindən xilas edir. Bu isə Fransanı və onun kimi Şərqi düzgün dəyərləndirməyənləri geopolitik zəif bəndə çevirir...

P.SADAYOĞLU

Paylaş:

Baxılıb: 681 dəfə