Azərbaycan dilinin inkişafında mühüm rol oynamış vacib qanunverici təşəbbüs

Bakı:

24 °C

83 %

4 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Azərbaycan dilinin inkişafında mühüm rol oynamış vacib qanunverici təşəbbüs

Azərbaycan dilinin inkişafında mühüm rol oynamış vacib qanunverici təşəbbüs

31.07.2026 [10:38]

1 Avqust — Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü, milli-mənəvi varlığımızın, dövlətçilik təfəkkürümüzün və mədəni irsimizin ən mühüm rəmzlərindən birinə həsr olunmuş tarixi bir gündür. Hər bir xalqın milli kimliyini, dünyagörüşünü və tarixi yaddaşını yaşadan onun anadildir. Azərbaycan dili də əsrlər boyu müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni sınaqlardan keçərək bu gün müstəqil dövlətimizin rəsmi statuslu, zəngin və inkişaf etmiş dövlət dilinə çevrilmişdir. Bu tarixi inkişaf yolunda isə dövlət səviyyəsində qəbul edilən qanunverici təşəbbüslər, fərmanlar və sərəncamlar müstəsna rol oynamışdır.

Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi formalaşması və hüquqi müstəviyə çıxarılması prosesi uzun bir tarixi inkişaf yoluna malikdir. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə anadildən dövlət dili kimi istifadəyə dair ilk qərarlar qəbul edilsə də, sonrakı sovet hakimiyyəti illərində dilimizin mövqeləri müəyyən məhdudiyyətlərlə üzləşmişdi. Lakin 1970-ci illərdən başlayaraq Ümummilli Lider Heydər Əliyevin cəsarətli siyasi iradəsi nəticəsində Azərbaycan dilinin qorunması və inkişafı istiqamətində tarixi addımlar atıldı. 1978-ci il Azərbaycan SSR Konstitusiyasında Azərbaycan dilinin dövlət dili statusunun təsbit olunması həmin dövrün mürəkkəb siyasi konyunkturası nəzərə alındıqda əsl qəhrəmanlıq və uzaqgörən qanunverici təşəbbüs idi. Bu addım anadilimizin milli özünütəsdiq vasitəsi kimi mövqeyini qoruyub saxlamasına möhkəm zəmin yaratdı.

Azərbaycan öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra anadillə bağlı məsələlər tamamilə yeni müstəviyə keçdi. Müstəqil respublikamızın 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul edilmiş ilk Konstitusiyasında Azərbaycan dilinin dövlət dili statusu qanunvericiliklə bir daha möhkəmləndirildi. Lakin dilin təkcə hüquqi statusunu elan etmək kifayət deyildi; onun tətbiqi dairəsini genişləndirmək, kiril əlifbasından latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına tam keçidi təmin etmək və dövlət qurumlarında, kütləvi informasiya vasitələrində anadildən düzgün istifadəyə nail olmaq zəruri idi.

Bu baxımdan, Azərbaycan dilinin inkişafında və latın qrafikalı əlifbanın tam bərqərar olmasında ən mühüm və dönüş nöqtəsi sayılan qanunverici təşəbbüs Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 18 iyun 2001-ci il tarixli "Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında" Fərmanı oldu. Həmin fərman respublikada dövlət dilinin tətbiqi sahəsində mövcud olan problemləri köklü şəkildə həll etdi, latın qrafikasına keçid prosesini sürətləndirdi və dövlət idarəçiliyində anadilin birmənalı hakimliyini təmin etdi. Məhz bu tarixi sənədin məntiqi davamı olaraq, 9 avqust 2001-ci il tarixli digər bir Fərmanla avqustun 1-i "Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü" elan olundu. Bu qərar milli əlifbamıza və dilimizə göstərilən ali dövlət qayğısının ən bariz nümunəsinə çevrildi.

Bununla yanaşı, 2002-ci il sentyabrın 30-da qəbul edilmiş "Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu dilimizin hüquqi bazasını daha da zənginləşdirdi. Bu qanun dövlət dilinin işlədilməsi, qorunması, inkişaf etdirilməsi və norma və qaydalarına riayət olunması sahəsində dövlətin öhdəliklərini və vətəndaşların hüquqlarını dəqiq müəyyənləşdirdi. Sonrakı illərdə də Prezident İlham Əliyev tərəfindən imzalanan müvafiq sərəncamlar, o cümlədən Azərbaycan dilinin elektron məkanında tətbiqi, tərkibinin zənginləşdirilməsi və dilçilik elminin inkişafına dair qəbul edilən dövlət proqramları anadildən istifadənin müasir standartlara uyğunlaşdırılmasına böyük təkan verdi.

1 Avqust – Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü sadəcə təqvimdəki bir bayram günü deyil, milli qürurumuzun, müstəqil dövlətçilik təfəkkürümüzün və zəngin mədəniyyətimizin təntənəsidir. Tarix boyunca qəbul edilmiş müdrik qanunverici təşəbbüslər və dövlət sənədləri anadildən istifadənin saflığını qorumaqla yanaşı, onu gələcək nəsillərə daha zəngin və qüdrətli bir irs kimi ötürməyə imkan yaradır. Hər bir Azərbaycan vətəndaşının mənəvi borcu isə bu dəyərli xəzinəni göz bəbəyi kimi qorumaq, onun düzgün işlənməsinə və inkişafına töhfə verməkdir.

Nicat Quliyev

YAP Laçın rayon təşkilatının məsləhətçisi

Paylaş:

Baxılıb: 127 dəfə