Azərbaycan tarixində qadınların rolu

Bakı:

11 °C

82 %

4 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Azərbaycan tarixində qadınların rolu

Azərbaycan tarixində qadınların rolu

04.03.2026 [16:28]

Azərbaycan tarixinin səhifələrini vərəqlədikcə bir həqiqət bütün aydınlığı ilə görünür: Bu torpağın taleyində qadınların rolu təkcə ailə çərçivəsi ilə məhdudlaşmayıb, dövlətçilikdən ədəbiyyata, mübarizədən maarifçiliyə qədər hər sahədə öz izini buraxıb. Azərbaycan qadını həm ana, həm ziyalı, həm döyüşçü, həm də dövlət xadimi kimi tariximizin formalaşmasında mühüm yer tutub.

Tariximizdə qadın liderlərin mövcudluğu təsadüfi deyil. XII əsrdə Azərbaycan Atabəylər dövlətinin idarəçiliyində mühüm rol oynamış Möminə Xatun təkcə siyasi müdrikliyi ilə deyil, həm də mədəniyyətə və memarlığa göstərdiyi himayə ilə yadda qalıb. Onun adı ilə bağlı olan Möminə Xatun türbəsi bu gün də dövlətçilik ənənələrimizin rəmzi kimi ucalır.

XVI əsrdə isə Sara Xatun diplomatik məharəti ilə seçilərək, beynəlxalq münasibətlərdə Azərbaycanın maraqlarını qorumağa nail olmuşdu. Onun fəaliyyəti göstərir ki, Azərbaycan qadını tarixən siyasi proseslərin kənarında deyil, mərkəzində dayanıb.

XIX əsr Azərbaycan qadınının ictimai oyanış dövrü idi. Xurşidbanu Natəvan Qarabağ ədəbi mühitinin parlaq siması kimi təkcə poetik irsi ilə deyil, xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə də seçilmişdir. O, Şuşaya su çəkdirməklə, məktəblərin fəaliyyətinə dəstək verməklə xalqına xidmət etmişdir.

XX əsrin əvvəllərində isə Həmidə Cavanşir və Şəfiqə Əfəndizadə kimi ziyalı qadınlar təhsilin, xüsusilə qızların maariflənməsinin önündə gedən simalara çevrildilər. Onların fəaliyyəti nəticəsində qadınların cəmiyyətdə rolu genişlənməyə başladı.

1918-ci ildə yaradılan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Şərqdə ilk parlamentli respublika olmaqla yanaşı, qadınlara seçki hüququ verən ilk dövlətlərdən biri oldu. Bu fakt Azərbaycan qadınının hüquqi statusunun yüksəldilməsində mühüm mərhələ idi. Həmin dövrdə qadınların ictimai-siyasi həyata cəlb olunması gələcək nəsillər üçün möhkəm zəmin yaratdı.

Müstəqil Azərbaycan Respublikasında qadın siyasəti dövlət prioritetlərindən birinə çevrilmişdir. Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulan dövlətçilik xətti qadınların cəmiyyətin bütün sahələrində fəal iştirakını dəstəkləmiş, bu siyasət bu gün İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Qadınların parlamentdə, icra strukturlarında, elm və təhsil sahəsində artan təmsilçiliyi Azərbaycanın inkişaf göstəricilərindən biridir.

Eyni zamanda, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın fəaliyyəti qadın liderliyinin humanitar və mədəni sahədə parlaq nümunəsidir. Onun təşəbbüsləri milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına, sosial layihələrin həyata keçirilməsinə və beynəlxalq humanitar əməkdaşlığa mühüm töhfələr verir.

Azərbaycan qadını yalnız sözlə deyil, əməli ilə də vətənpərvərliyini sübut edib. Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrində qadınlar həm arxa cəbhədə, həm də ön xətdə xidmət göstərmiş, şəhid anaları, qazilərimizin anaları kimi böyük mənəvi güc nümayiş etdirmişlər. Onların dözümü və inamı xalqımızın ruh yüksəkliyinin əsas dayaqlarından biri olub.

Azərbaycan tarixində qadınların rolu bir xətt üzrə deyil, çoxşaxəli inkişaf yolu ilə formalaşıb. Qadınlarımız dövlət qurub, diplomatiya aparıb, şeir yazıb, məktəb açıb, şəhid böyüdüb, cəmiyyətə istiqamət verib. Onların fəaliyyəti sübut edir ki, Azərbaycan qadını təkcə ailənin deyil, millətin dayağıdır.

Gündüz Bayramov

YAP Samux rayon təşkilatının sədri