Avrasiyanın Hüquqi və Strateji Zəmini: Türkmənbaşı Sammitində İmzalanan Sənədlər Və Onların Gələcək Perspektivləri

Bakı:

20 °C

88 %

4 m/s

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Avrasiyanın Hüquqi və Strateji Zəmini: Türkmənbaşı Sammitində İmzalanan Sənədlər Və Onların Gələcək Perspektivləri

Avrasiyanın Hüquqi və Strateji Zəmini: Türkmənbaşı Sammitində İmzalanan Sənədlər Və Onların Gələcək Perspektivləri

09.10.2026 [16:25]

Oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində — "Avaza" milli turizm zonasında keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü regional inteqrasiyanın inkişafında və hüquqi təməllərinin möhkəmləndirilməsində mühüm mərhələyə çevrildi. Azərbaycanın bu formata tamhüquqlu üzv kimi daxil olmasından sonra təşkil edilən bu yüksək səviyyəli zirvə toplantısı yalnız strateji müzakirələrlə deyil, eyni zamanda tərəflər arasında gələcək əməkdaşlığın istiqamətlərini müəyyən edən genişhəcmli sənədlərin imzalanması ilə yaddan qaldı.

Zirvə görüşünün yekunu olaraq dövlət başçıları səviyyəsində qəbul edilən Birgə Bəyanat və sahəvi əməkdaşlığı əhatə edən çoxtərəfli sazişlər Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətləri keyfiyyətcə yeni müstəviyə qaldırdı. İmzalanan sənədlər toplusu siyasi dialoqun institusional əsaslarını dərinləşdirməklə yanaşı, iqtisadiyyat, ticarət, nəqliyyat-logistika, energetika, rəqəmsallaşma və hüquq-mühafizə sahələrində birgə fəaliyyət üçün aydın yol xəritəsi formalaşdırdı.

Sənədlər paketinin mərkəzində duran əsas istiqamətlərdən biri nəqliyyat və tranzit dəhlizlərinin səmərəliliyinin artırılması üzrə hüquqi bazanın yaradılması oldu. Mərkəzi Dəhlizin (Orta Dəhliz) ötürücülük qabiliyyətinin yüksəldilməsi, gömrük və sərhəd keçid prosedurlarının harmonizasiyası, vahid rəqəmsal logistika platformasının tətbiqi haqqında razılaşmalar imzalandı. Bu sənədlər Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu və Mərkəzi Asiyanın Xəzəryanı limanları arasında koordinasiyalı idarəetmə mexanizmlərinin tətbiqini hüquqi cəhətdən təsbit edir.

Energetika sahəsində imzalanan sazişlər və anlaşma memorandumları da sammitin ən mühüm nailiyyətlərindən sayılır. Bərpa olunan və "yaşıl enerji" layihələrinin reallaşdırılması, Xəzər dənizinin dibi ilə elektrik enerjisinin və resursların nəqli üzrə birgə təşəbbüslərin dəstəklənməsi barədə hüquqi öhdəliklər götürüldü. Bununla yanaşı, karbohidrogen ehtiyatlarının tranzitinin həcminin artırılması və regional enerji təhlükəsizliyi mexanizmlərinin gücləndirilməsi üzrə əməkdaşlıq sənədləri qəbul olundu.

Ticarət-iqtisadi və investisiya sahəsində imzalanmış sənədlər sənaye kooperasiyası və birgə investisiya fondlarının fəaliyyətinin daha da genişləndirilməsinə xidmət edir. Sərbəst ticarət rejimlərinin təkmilləşdirilməsi, tarif və qeyri-tarif maneələrinin aradan qaldırılması, habelə kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri arasında birbaşa əlaqələrin təşviq edilməsi barədə razılaşmalar tərəflər arasında ticarət dövriyyəsinin kəskin artırılmasına imkan yaradacaqdır.

Təhlükəsizlik və regional sabitlik məsələləri də imzalanan hüquqi aktlarda geniş yer tapdı. Transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, kiberpalazlaşma və fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılması sahəsində birgə fəaliyyət barədə protokollar qəbul edildi. Bu sənədlər regionda sabitliyin, dinc şəraitin və təhlükəsiz iqtisadi mühitin qorunması üçün dövlətlərarası səylərin birləşdirilməsini təmin edir.

Mədəni-humanitar və elmi əlaqələrin inkişafına dair imzalanan proqramlar isə xalqlarımız arasında tarixi dostluq və qardaşlıq tellərinin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Təhsil mübadiləsi, birgə mədəniyyət günlərinin və elmi konfransların keçirilməsi, həmçinin gənclər siyasəti sahəsində birgə fəaliyyət planları qəbul edildi.

Türkmənbaşı sammitində imzalanan bu əhatəli sənədlər toplusu göstərir ki, Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri strateji tərəfdaşlığı kağız üzərində deyil, konkret icra mexanizmləri olan real layihələr vasitəsilə həyata keçirirlər. Azərbaycanın 2027-ci ildə bu Məşvərət formatına sədrlik edəcəyi barədə qəbul olunan qərar da rəsmi Bakının bu geosiyasi məkanda oynadığı inteqrasiyaedici rola olan dərin etimadın ifadəsidir.

Yekun olaraq, Türkmənbaşı görüşündə imzalanmış sənədlər Avrasiya qitəsinin geoiqtisadi xəritəsində yeni bir reallıq yaradır. Bu normativ-hüquqi baza Xəzər hövzəsini və Mərkəzi Asiyanı vahid, təhlükəsiz və dinamik inkişaf edən güc mərkəzinə çevirmək məqsədi daşıyır. İmzalanan hər bir saziş və bəyanat dövlətlərimizin iqtisadi müstəqilliyini artıracaq, region xalqlarının rifahını yüksəldəcək və bütövlükdə Türk dünyasının qlobal arenadakı mövqeyini daha da möhkəmləndirəcəkdir.

Bununla yanaşı, formalaşan yeni normativ-hüquqi baza təkcə dövlətlərarası müstəvidə deyil, həm də özəl sektor və biznes subyektləri üçün tamamilə yeni imkanlar pəncərəsi açır. Qəbul edilmiş sənədlər sahibkarlıq fəaliyyətinin hüquqi müdafiəsini gücləndirir, birgə müəssisələrin yaradılması prosedurlarını sadələşdirir və transmillli layihələrin maliyyələşdirilməsində bürokratik engəlləri aradan qaldırır. Bu isə Xəzərin hər iki sahilində fəaliyyət göstərən iş adamları üçün daha şəffaf, proqnozlaşdırılan və əlverişli investisiya mühitinin bərqərar olması deməkdir.

Nəticə etibarilə, Türkmənbaşı zirvəsində qoyulan hüquqi imzalar Avrasiyanın mərkəzində dayanıqlı sülhün, təhlükəsizliyin və uzunmüddətli tərəqqinin ən möhkəm zəmanətidir. Qlobal güc mərkəzləri arasında rəqabətin kəskinləşdiyi bir dövrdə Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin vahid hüquqi və strateji cəbhədən çıxış etməsi regionun geosiyasi çəkisini ikiqat artırır. Bu tarixi sazişlər qardaş xalqlarımızın gələcək birliyinə, iqtisadi suverenliyinə və Avrasiya məkanında yeni inkişaf modelinin uğurla zəfər çalmasına xidmət edəcəkdir.

Rzayev Nicat

YAP Ordubad rayon təşkilatı üzrə Peşə Liseyi ƏPT sədri

Paylaş:

Baxılıb: 38 dəfə