Ernəzir kəndi: Tarixi yaddaş, milli kimlik və gələcəyə olan ümid

Bakı:

29 °C

55 %

1 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Sosial / Ernəzir kəndi: Tarixi yaddaş, milli kimlik və gələcəyə olan ümid

Ernəzir kəndi: Tarixi yaddaş, milli kimlik və gələcəyə olan ümid

11.07.2026 [11:18]

Ernəzir kəndi Zəngəzur mahalının Mığrı (Meğri) bölgəsində yerləşmiş qədim Azərbaycan yaşayış məntəqələrindən biri olmuşdur və bu kəndin tarixi bütövlükdə Qərbi Azərbaycanda yaşamış azərbaycanlıların taleyinin ayrılmaz hissəsini təşkil edir. Bu yaşayış məntəqəsi yalnız coğrafi baxımdan deyil, həm də tarixi, demoqrafik və mədəni xüsusiyyətlərinə görə mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir. Ernəzir kəndinin keçdiyi tarixi yol, burada yaşamış əhalinin həyat tərzi, tayfa quruluşu, məişəti və XX əsrdə baş verən hadisələrin təsiri bu gün də milli yaddaşın mühüm komponentlərindən biri qismində çıxış edir.

Kənd Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb hissəsində, Mığrı (Meğri) rayonunun dağlıq ərazisində yerləşmişdir. Ərazi mürəkkəb relyefə malik olmaqla yanaşı, təbii sərvətlərlə zəngin olmuş, burada meşələr, bulaqlar və dağ çayları geniş yayılmışdır. Bu təbii şərait kənd təsərrüfatının inkişafı üçün əlverişli imkanlar yaradırdı. Ernəzir kəndinin əhalisi əsasən əkinçilik, heyvandarlıq və bağçılıqla məşğul olmuş, bu da onların oturaq həyat tərzini formalaşdırmışdır. Xüsusilə meyvəçilik və üzümçülük kənd iqtisadiyyatında mühüm yer tutmuşdur.

Tarixi baxımdan Ernəzir kəndi Zəngəzur mahalının digər yaşayış məntəqələri kimi qədim dövrlərdən formalaşmış və uzun müddət azərbaycanlıların kompakt şəkildə yaşadığı kəndlərdən biri olmuşdur. Bölgə müxtəlif dövrlərdə Azərbaycan dövlətlərinin tərkibində olmuş, xüsusilə Səfəvilər dövründə inzibati və iqtisadi baxımdan inkişaf etmişdir. XIX əsrdə Rusiya imperiyasının bölgəni işğal etməsindən sonra burada inzibati dəyişikliklər aparılmış və regionun etnik tərkibinə təsir edən köçürmə siyasəti həyata keçirilmişdir ki, bu proses Ernəzir kəndinin də demoqrafik vəziyyətinə təsirsiz ötüşməmişdir.

Ernəzir kəndi üzrə konkret statistik məlumatlar məhdud olsa da, mövcud tarixi paralellər əsasında demoqrafik vəziyyətin ümumi mənzərəsini müəyyən etmək mümkündür. XIX əsrin ortalarında kənddə təxminən 40-60 ailənin, yəni 200-300 nəfərin yaşadığı ehtimal edilir. 1897-ci il siyahıyaalınması dövründə əhalinin sayının 300 nəfərə yaxın olduğu, XX əsrin əvvəllərində isə bu rəqəmin 350-400 nəfərə çatdığı güman olunur. Bu artım əsasən təbii çoxalma və kənd təsərrüfatının inkişafı ilə bağlı olmuşdur. Lakin 1918-ci ildə baş verən hadisələr kəndin demoqrafik inkişafını kəskin şəkildə dəyişdirmişdir.

Ernəzir kəndinin əhalisi müxtəlif türk tayfalarına mənsub nəsillərdən ibarət olmuşdur. Bu tayfalar kəndin sosial strukturunun əsasını təşkil edirdi. Əhalinin tərkibində əsasən tərəkəmə (qarapapaq) tayfaları üstünlük təşkil etmiş, onlar yarımköçəri və köçəri həyat tərzi ilə seçilmişlər. Bununla yanaşı, bölgədə geniş yayılmış Kəngərli tayfasına mənsub ailələr və uzun müddət kənddə məskunlaşmış yerli oturaq nəsillər də mövcud olmuşdur. Kəndin sosial həyatı patriarxal ailə sistemi, güclü qohumluq əlaqələri və ağsaqqal institutunun nüfuzu üzərində qurulmuşdur ki, bu da icma daxilində sabitliyi təmin edən əsas amillərdən biri idi.

XX əsrin əvvəllərində, xüsusilə 1918-ci ildə Zəngəzur bölgəsində baş verən silahlı qarşıdurmalar Ernəzir kəndinin tarixində həlledici dönüş nöqtəsi olmuşdur. Həmin dövrdə kənd hücumlara məruz qalmış, yaşayış evləri dağıdılmış, əhali qətlə yetirilmiş və ya öz doğma torpaqlarını tərk etməyə məcbur olmuşdur. Bu hadisələr nəticəsində kənd faktiki olaraq tərk edilmiş və onun demoqrafik və sosial strukturu tamamilə dağılmışdır. Sonrakı dövrlərdə Ernəzir kəndi əvvəlki yaşayış statusunu bərpa edə bilməmiş, yalnız toponim və tarixi yaddaş kimi mövcudluğunu qoruyub saxlamışdır.

Elmi baxımdan mühüm məqamlardan biri də ondan ibarətdir ki, Ernəzir kəndi 1918-ci ildən sonra əvvəlki funksional yaşayış məntəqəsi kimi bərpa olunmadığı üçün 1988-ci ildə Ermənistan ərazisində yaşayan azərbaycanlıların deportasiyası birbaşa bu kəndə aid edilmir. Lakin 1988-ci ildə Mığrı (Meğri) rayonunda yaşayan bütün azərbaycanlıların deportasiya olunması Ernəzir kəndindən olan nəsillərin də doğma torpaqlarla əlaqəsinin tam şəkildə kəsilməsi ilə nəticələnmişdir. Bu baxımdan, həmin hadisələr kəndin tarixi yaddaşı və onun sakinlərinin taleyi ilə dolayı şəkildə bağlıdır.

Ernəzir kəndinin taleyi Qərbi Azərbaycan məsələsinin ümumi kontekstində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ulu Öndər Heydər Əliyev Azərbaycan tarixinin və milli yaddaşının qorunmasına böyük önəm verərək Qərbi Azərbaycandan deportasiya olunmuş azərbaycanlıların hüquqlarının müdafiəsini dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi müəyyən etmişdir. Onun yanaşmasına görə, tarixi yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi milli kimliyin əsas şərtlərindən biridir. Bu siyasət nəticəsində Qərbi Azərbaycan məsələsi dövlət səviyyəsində daim diqqət mərkəzində saxlanılmışdır.

Sonrakı mərhələdə bu siyasi kurs Prezident İlham Əliyev tərəfindən daha da inkişaf etdirilmiş və yeni mərhələyə çıxarılmışdır. Dövlətimizin başçısının çıxışlarında Qərbi Azərbaycana qayıdış ideyası beynəlxalq hüquq, insan hüquqları və tarixi ədalət prinsiplərinə istinad edilməklə əsaslandırılır. Prezident İlham Əliyev vurğulayır ki, Qərbi Azərbaycandan olan azərbaycanlıların doğma torpaqlarına qayıtmaq hüququ mövcuddur və bu hüquq beynəlxalq normalar çərçivəsində tanınmalıdır. Bu yanaşma məsələyə yalnız tarixi deyil, həm də hüquqi və siyasi məzmun qazandırır.

Bu kontekstdə Ernəzir kəndi artıq yalnız keçmişin bir hissəsi deyil, həm də Qərbi Azərbaycana qayıdış ideyasının simvolik ifadələrindən biri kimi çıxış edir. Bu kənd itirilmiş yurdların, pozulmuş demoqrafik tarazlığın və tarixi ədalətsizliyin rəmzi olmaqla yanaşı, eyni zamanda milli yaddaşın, kimliyin və gələcəyə yönəlmiş ümidin daşıyıcısıdır.

Nəticə etibarilə, Ernəzir kəndinin tarixi Zəngəzur bölgəsində baş vermiş mürəkkəb siyasi və demoqrafik proseslərin bariz nümunəsidir. Kəndin əhali dinamikası, tayfa strukturu və 1918-ci il hadisələri onun inkişaf trayektoriyasını müəyyən etmiş, sonrakı dövrlərdə isə yalnız tarixi yaddaş səviyyəsində yaşamasına səbəb olmuşdur.

Ulu Öndər Heydər Əliyev və Prezident İlham Əliyevin siyasi ideyaları bu tarixin unudulmamasına, tarixi ədalətin bərpasına və gələcəkdə Qərbi Azərbaycana qayıdış ideyasının reallaşmasına xidmət edir. Bu baxımdan Ernəzir kəndini Azərbaycan tarixində yalnız keçmişin deyil, həm də gələcəyə yönəlmiş milli ideyanın mühüm simvollarından biri kimi dəyərləndirmək mümkündür.

Əhmədov Nəzər Həbulla oğlu,

Zairov Bərəhman Səfiyar oğlu

Paylaş:

Baxılıb: 51 dəfə