Dialoqlar

Bakı:

27 °C

37 %

5 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Ədəbiyyat / Dialoqlar

Dialoqlar

16.05.2026 [08:50]

Dilin diriliyidir.

Bəzən, yalan da öyrədə bilir.

Necəki, bizim bir çox müasir film və seriallarımızdakı dialoqlar öyrədir, bax eləcə. Yalanöyrətmə virusu dilin orqanizmində uzunmüddətli qala bilər (məsələn, nə illah ediriksə, “uje” çıxıb getmir). Sonrası dəqiq məlum deyil. Adətən, dil, toksit və çirkabları kənara atıb lazım olanları götürür. Ümid etmək olardı ki, vaxt gələcək, “uje”, “voobşe” və sair bu kimi çər dəymiş kəlmələr əvvəlcə dilimizi, sonra da düşüncəmizi tərk edib yox olacaq, bizə “təbiilik” göstərmək naminə bu sözləri seriallarda dialoqa dürtüşdürən “müəlliflərimiz” də dilimizin müqəddəs məkanında təğyiri-libas olacaqlar. Amma son dövrlərin film və seriallarındakı dialoqlarda artan yalanöyrətməni, “uje”, “voobşe”ləri eşitdikcə, xüsusilə bu dialoqlardakı məzmun saxtakarlıqlarına şahid olduqca, dilmizin hansı təhdidlərlə yükləndiyini sezməmək mümkün deyil...

Belə davam etsək, tarixi, coğrafiyanı və ya bu kimi digər elmləri araşdırmağa həvəsi, imkanı, hətta borcu olmayan insanlarımız düşünəcək ki, məsələn, Nadir şah əsgərlərinə deyib:

-Ey azərbaycanlılar, ey mənim xalqım, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü qorumaq üçün, indi biz, Kəlbəcər uğrunda döyüşə gedirik! (Nümunə nisbidir.)

Müasir film və seriallarımızda bu kimi dialoq məzmunları nə qədər desən. Xüsusilə uşaqlar üçün tərtib edilmiş yüklü dialoqlar ən yaxşı halda balaca zəkaya “əlçatmaz” görünür. Eyni problem əcnəbi dillərdən tərcümə edilən dublyaj mətnlərindədir. Sanki dilimizə və düşüncəmizə zor, izafi zirəklik, sırtıqlıq pərçimləmək istəyən bir komanda var...

Dildə tapılmayan zəruri sözlər, kənar (qonşu) düşüncə elementləri onun bətnində gəzib-dolaşmalı, vaxtı gələndə isə öz hücrəsinə daxil olmalı, lakin zəhmət çəkib öz yerində oturmalıdır. Bəs müasir kino və seriallarımızda bu qədər yüksək texniki şərtlərlə lentə alınmış, gözəl görüntülər, yaxşı quruluş varkən, bərbad və uydurma dialoqlar, yalançı mətnlər haradan qaynaqlanır? Redaktorlarımız, məzmun tərtibatçılarımız çatmır? Yoxsa rejissorlarımız şifahi düşünür? Bəlkə kitab oxumağa vaxt yoxdur? Ya da gecə-gündüz təkcənə Tarkovskiyə baxmaq, Hollivud xəyalı ilə yaşayıb-yaratmaq yetərlidir? Üstəlik, ssearidəki hər kəlmə üçün “naqqalıq” edə biləcək təcrübəli dil bilicisini dialoqları oxumağa dəvət etmək, çəkiliş meydançasına gətirmək? Yox, bu kimi şeylər işin gedişinə pəl vurur...

Sürət artır, vaxt çatmır, di gəl, ana dilində danışmaq, dialoq yazmaq da lazımdır. Mal adı “serial” olan əmtəə satılmalı, reklam gəlməlidir. Dil isə bu qovhaqovda, fasiləsiz şəkildə, kütləvi halda əndirəbadi dialoqlarla yalanöyrətməyə cəlb edilir. Mən onu tanıyıram, xasiyyətini bilirəm, bir gün, o da - o gözəl Ana dili də durub sizinlə, o cümlədən digər “yadelli işğalçılarla” işləməkdən imtina edəcək. Onda malı kimə satacaqsınız?

Məqsəd Nur

Paylaş:

Baxılıb: 499 dəfə