Astrofiziklər Günəşdən trilyon dəfə parlaq 31 kvazar aşkar ediblər

Bakı:

23 °C

64 %

6 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Dünya / Astrofiziklər Günəşdən trilyon dəfə parlaq 31 kvazar aşkar ediblər

Astrofiziklər Günəşdən trilyon dəfə parlaq 31 kvazar aşkar ediblər

09.07.2026 [20:18]

Kainatın ən parlaq və enerjili obyektlərindən biri olan kvazar qalaktikanın mərkəzində maddəni yeyərkən ilişib qalan supernəhəng qara dəlikdir. Alimlər artıq kosmik tarixin o qədər erkən dövrünə aid kvazarlar tapıblar ki, onların həmin ilkin dövrdə necə mövcud olduqlarına təəccüb ediblər.

AZƏRTAC “Reuters” agentliyinə istinadla xəbər verir ki, Avropa Kosmik Agentliyinin “Evklid” kosmik teleskopundan istifadə edən tədqiqatçılar 31 qədim kvazar aşkar etdiklərini bildiriblər. Bu müşahidələr kainatın əvvəllər düşünüləndən daha erkən mərhələlərində necə inkişaf etdiyinin sirrini daha da məchul edir.

Aşkar olunan bu kosmik obyektlərə ən erkən iki kvazar da daxildir və onlar 13,1 milyard il əvvəl, kainatın indiki yaşının 5 faiz olduğu dövrdə, yəni, Böyük Partlayış hadisəsindən təxminən 670 milyon il sonraya təsadüf edir. Kvazarların hər ikisi Günəşdən təxminən trilyon dəfə böyük parlaqlıqla işıq saçır.

Bu kimi kvazarlar Günəşin kütləsindən yüz milyonlarla milyardlarla dəfə çox olan qara dəliklərlə işləyir, baxmayaraq ki, bu ikisinin kütlələri hələ dəqiq ölçülməyib.

“Kvazar qalaktikanın alovlu nüvəsidir”, - deyə Niderlandın Leyden Universitetinin rəsədxanasında astrofizika üzrə doktorant və “Astronomy & Astrophysics” jurnalında dərc olunmuş tədqiqatın aparıcı müəllifi Daminq Yanq bildirib.

O əlavə edib: “Mərkəzdə nəhəng bir qara dəlik yerləşir. Qara dəliklərin özləri qaranlıqdır, lakin onların cazibə qüvvəsi qaz və tozu özünə çəkir, nəticədə drenajdan axan su kimi spiral şəklində fırlanır. Bu baş verdikdə, qaz inanılmaz dərəcədə qızır və ətrafındakı bütün qalaktikadan daha parlaq işıq saçır”.

Tədqiqatda təsvir edilən ən erkən iki dəlik alimlərin “kosmik şəfəq” adlandırdığı kainat tarixinin bir fəslinə aiddir. “Həmin dövrdə kainat daha kiçik və sıx olub, habelə neytral hidrogen dumanı ilə dolu idi. Bu, həm də sürətli dəyişiklik dövrü idi: ilk ulduzlar, qalaktikalar və qara dəliklər işıq saçır, həmin dumanı yayır, kainatı bu gün gördüyümüz şəffaflığa çevirirdi”, -deyə Yanq bildirib. O əlavə edib ki, bu müddət ərzində hidrogen atomları elektronlardan təmizlənib və qalaktikalararası məkanda hidrogenin əksəriyyətinin bu gün qaldığı vəziyyətə gətirilib.

Son illərdə alimlər “James Webb” və “Evklid” kosmik teleskopları tərəfindən aparılan müşahidələr vasitəsilə kainatın ən erkən mərhələlərini daha mükəmməl tədqiq edirlər. Onlar hesab edirlər ki, kainat o vaxtdan bəri xətti miqyasda təxminən səkkiz dəfə genişlənib. Planetimizdən uzaq kvazarların bizə dediyi ən vacib şey, superkütləli qara dəliklərin çox erkən kosmik dövrlərdə mövcud olmasıdır. Bu, həmin obyektlərin böyüməsi üçün çox vaxt vermir, çünki kainat sadəcə çox gəncdir. Kvazarların yaranması astrofizikada həll olunmamış böyük problem olaraq qalır.

Paylaş:

Baxılıb: 417 dəfə