Bakı: qədimlik və müasirliyin şəhərsalma vəhdəti

Bakı:

21 °C

83 %

9 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Bakı: qədimlik və müasirliyin şəhərsalma vəhdəti

Bakı: qədimlik və müasirliyin şəhərsalma vəhdəti

20.05.2026 [11:19]

Bakı haqqında danışarkən onu yalnız paytaxt şəhəri kimi deyil, müxtəlif tarixi mərhələlərin, mədəni təsirlərin və memarlıq yanaşmalarının bir araya gəldiyi böyük şəhərsalma laboratoriyası kimi qiymətləndirmək mümkündür. Prezident İlham Əliyevin Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasındakı çıxışında Bakının qədim divarlar, XIX əsr memarlığı, müasir bulvar, yenilənmiş ictimai məkanlar və ekoloji transformasiya ilə birlikdə təqdim edilməsi bu şəhərin unikal inkişaf modelini göstərdi. Bakı həm keçmişin yaddaşını qoruyur, həm də gələcəyin şəhərsalma standartlarına uyğunlaşır.

İçərişəhər Bakının ən mühüm tarixi simvollarından biridir. Qədim qala divarları, dar küçələr, Qız qalası və Şirvanşahlar Sarayı kimi abidələr şəhərin yaddaşını yaşadır. Prezidentin çıxışında qeyd olunduğu kimi, insan İçərişəhərin qədim divarları arasında gəzdikdən sonra bir küçə keçərək tamamilə müasir şəhər mühitinə daxil ola bilər. Bu keçid Bakının əsas üstünlüyünü göstərir: şəhər öz tarixi kimliyini itirmədən yenilənə bilir. Bir çox şəhərlərdə müasirlik tarixi məkanların kölgədə qalmasına səbəb olur, lakin Bakıda qədimlik və yenilik bir-birini tamamlayan elementlər kimi təqdim edilir.

Bakı Bulvarının inkişafı bu baxımdan xüsusi nümunədir. Vaxtilə üç kilometr olan dənizkənarı məkanın 15 kilometrdən artıq genişlənməsi şəhərsalmanın insan həyatına birbaşa təsirini göstərir. Bulvar yalnız gəzinti yeri deyil; o, şəhərin sosial nəfəsliyidir. İnsanlar burada istirahət edir, dənizlə təmas qurur, açıq havada vaxt keçirir, şəhərin ritmini hiss edirlər. Bu cür ictimai məkanlar müasir şəhər üçün vacibdir, çünki şəhərin keyfiyyəti yalnız binaların hündürlüyü və yolların genişliyi ilə deyil, insanların bir araya gələ bildiyi məkanların sayı və keyfiyyəti ilə ölçülür.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında XIX əsrə aid Avropa memarları tərəfindən layihələndirilmiş binaların qeyd olunması Bakının çoxqatlı memarlıq tarixini xatırladır. Neft bumu dövründə formalaşan bu binalar şəhərə Avropa estetikasını gətirmiş, eyni zamanda yerli memarlıq ənənələri ilə sintez yaratmışdır. Bu gün həmin binaların qorunması Bakının tarixi simasının saxlanılması baxımından əhəmiyyətlidir. Tarixi irsə münasibət şəhərin özünə hörmətinin göstəricisidir. Çünki şəhər yalnız indi yaşayanların deyil, onu yaradan və gələcəyə ötürən nəsillərin ortaq mirasıdır.

Bakı həm də ekoloji yenilənmə nümunəsidir. Qara şəhərin Ağ şəhərə çevrilməsi, Bibiheybət və Böyükşor kimi ərazilərdə aparılan işlər şəhərsalmanın ekoloji tərəfini ön plana çıxarır. Keçmiş sənaye çirklənməsinin izlərini aradan qaldırmaq, torpaqları və sahilyanı əraziləri yenidən ictimai istifadəyə qaytarmaq şəhərin gələcəyinə qoyulan sərmayədir. Bu proses göstərir ki, şəhərsalma yalnız yeni binaların tikilməsi deyil, həm də əvvəlki problemlərin aradan qaldırılması, insan və təbiət arasında daha sağlam münasibətin qurulmasıdır.

Bakı Qran-Prisi ilə bağlı nümunə də şəhərin mürəkkəb inkişaf fəlsəfəsini maraqlı şəkildə izah edir. Sürət və ehtiyatlılıq birlikdə olmalıdır. Müasir şəhərlər də belədir: inkişaf dinamik, çevik və cəsarətli olmalı, lakin tarixi dəyərlərə münasibətdə həssaslıq qorunmalıdır. Bakı bu balansı nümayiş etdirməyə çalışan şəhərdir. Onun dar qədim küçələri, geniş prospektləri, dənizkənarı bulvarı, müasir istirahət məkanları və tarixi abidələri birlikdə vahid şəhər xarakteri yaradır.

Nəticə etibarilə, Bakı WUF13 iştirakçıları üçün yalnız tədbir məkanı deyil, öyrənilə bilən şəhərsalma təcrübəsidir. Burada qədimlik müasirliklə toqquşmur, əksinə, bir-birini tamamlayır. Tarixi irs qorunur, ictimai məkanlar artırılır, ekoloji problemlər mərhələli şəkildə həll olunur və insan yönümlü şəhər mühiti formalaşdırılır. “2026 – Şəhərsalma və Memarlıq İli” kontekstində Bakı Azərbaycanın şəhərsalma baxışının ən aydın simvolu kimi çıxış edir.

Bu baxımdan çıxışın əsas xətti şəhərsalmanın yalnız tikinti həcmi ilə ölçülmədiyini göstərir. Şəhərin dəyəri insanın gündəlik rahatlığı, ictimai məkanların keyfiyyəti, tarixi irsin qorunması və ekoloji məsuliyyətlə tamamlanır. Bakı Forumunda səslənən fikirlər Azərbaycan təcrübəsinin həm yerli, həm də beynəlxalq səviyyədə müzakirə üçün dəyərli olduğunu nümayiş etdirir.

Məqalənin mövzusu eyni zamanda planlı idarəetmənin vacibliyini önə çıxarır. Müasir şəhər öz sakinlərinə yalnız yaşayış sahəsi deyil, təhlükəsiz hərəkət, əlçatan xidmət, mədəni kimlik və sosial iştirak imkanı verməlidir. Bu səbəbdən şəhərsalma qərarları uzunmüddətli strateji baxış, peşəkar memarlıq yanaşması və ictimai maraq əsasında formalaşmalıdır.

WUF13 çərçivəsində Bakının nümunə kimi təqdim olunması da bu yanaşmanı gücləndirir. Paytaxtın qədim məhəllələri, yenilənmiş sahilyanı zonaları, yeni parkları və bərpa olunan əraziləri göstərir ki, şəhər canlı orqanizm kimi davamlı yenilənməyə ehtiyac duyur. Əsas məsələ bu yenilənmənin insan, tarix və təbiət arasında balans yaratmasıdır.

“Şəhərsalma və Memarlıq İli” yalnız simvolik elan deyil, həm də şəhər mədəniyyətinin inkişafına çağırış kimi dəyərləndirilə bilər. Bu çağırış daha keyfiyyətli ictimai məkanların yaradılmasını, regionların inkişafını, mədəni irsin qorunmasını və gələcək nəsillər üçün daha dayanıqlı yaşayış mühitinin qurulmasını əhatə edir.

Azər SÜLEYMANOV,

Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədri

Paylaş:

Baxılıb: 236 dəfə