Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri: qardaşlıqdan strateji müttəfiqliyə

Bakı:

24 °C

69 %

7 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri: qardaşlıqdan strateji müttəfiqliyə

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri: qardaşlıqdan strateji müttəfiqliyə

25.08.2026 [15:09]

Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər yalnız dövlətlərarası əməkdaşlığın klassik
çərçivələri ilə izah oluna bilməz. Bu əlaqələrin siyasi mahiyyətini müəyyən edən əsas amillərdən
biri xalqlarımızı birləşdirən ortaq tarixi yaddaş, mədəni yaxınlıq, dil və mənəvi dəyərlərdir.
Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin
təməlində əsrlər boyu formalaşmış qarşılıqlı rəğbət, birlik və həmrəylik dayanır. Məhz bu sosial-
mədəni baza son illərdə siyasi iradə ilə tamamlanaraq münasibətləri strateji tərəfdaşlıqdan
müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldib.
Bu prosesdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev
arasında formalaşmış qarşılıqlı etimad və siyasi dialoq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Son beş ildə
dövlət başçıları səviyyəsində 15 qarşılıqlı səfərin və çoxsaylı təmasların keçirilməsi iki ölkə
arasında münasibətlərin epizodik deyil, ardıcıl və uzunmüddətli siyasi kursa çevrildiyini göstərir.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin gücü ilk növbədə onların yalnız cari siyasi maraqlara
söykənməməsindən irəli gəlir. Azərbaycan və özbək xalqları eyni tarixi-mədəni məkanın
müxtəlif qolları kimi əsrlər boyu bir-birinin mədəni inkişafına təsir göstərib. Nizami Gəncəvi və
Əlişir Nəvai kimi böyük şəxsiyyətlərin irsi bu ortaq mənəvi məkanın simvollarındandır. Bu
baxımdan, iki ölkə arasında münasibətlərdə mədəniyyət yalnız humanitar əməkdaşlıq istiqaməti
deyil, həm də siyasi yaxınlığın sosial dayağı kimi çıxış edir.
Son illərdə bu tarixi və mənəvi yaxınlıq dövlətlərarası münasibətlərin institusional mexanizmləri
ilə möhkəmləndirilib. 2023-cü ildə yaradılan Ali Dövlətlərarası Şura bunun ən mühüm
nümunələrindən biridir. Şura iki ölkənin strateji prioritetlərini birbaşa dövlət başçıları
səviyyəsində müzakirə etməyə, qəbul edilmiş qərarların icrasını əlaqələndirməyə və yeni
əməkdaşlıq istiqamətləri müəyyənləşdirməyə imkan verir. 2026-cı il avqustun 23-də Daşkənddə
keçirilən üçüncü iclas isə bu mexanizmin artıq ikitərəfli münasibətlərin əsas siyasi
platformalarından birinə çevrildiyini nümayiş etdirdi.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində siyasi
yaxınlıq iqtisadi və institusional mexanizmlərlə müşayiət olunur. Ticarət, sənaye kooperasiyası,
energetika, geologiya, kimya, tikinti, maliyyə və kənd təsərrüfatı kimi sahələrdə layihələr
portfelinin formalaşması münasibətlərin real iqtisadi məzmununu genişləndirir. Dövlət başçıları
ikitərəfli əmtəə dövriyyəsinin 1 milyard ABŞ dollarına çatdırılması üçün konkret proqramın
qəbul edildiyini açıqlayıblar. Bununla yanaşı, bu rəqəm son hədd kimi deyil, daha böyük iqtisadi
potensialın başlanğıc mərhələsi kimi qiymətləndirilir.
Bu yanaşma Azərbaycan və Özbəkistan iqtisadiyyatlarının bir-birini tamamlayan imkanlarından
istifadə baxımından xüsusilə əhəmiyyətlidir. Azərbaycan Xəzər hövzəsi, Cənubi Qafqaz və
Avropa istiqamətində nəqliyyat və logistika imkanlarına malik olduğu halda, Özbəkistan Mərkəzi
Asiyanın ən böyük iqtisadi və demoqrafik mərkəzlərindən biri kimi regiondaxili istehsal, ticarət
və nəqliyyat əlaqələrində mühüm mövqeyə sahibdir. Bu potensialların birləşdirilməsi ikitərəfli

əməkdaşlığı yalnız iki ölkənin bazarları ilə məhdudlaşdırmır, onu daha geniş Avrasiya iqtisadi
məkanına çıxarır.
2026-cı il avqustun 23–24-də Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında xüsusi mərhələ kimi qiymətləndirilə bilər.
Səfərin əsas siyasi nəticələrindən biri Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclasının keçirilməsi və
iki ölkənin strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin daha da dərinləşdirilməsi ilə bağlı
qərarların qəbul edilməsidir. Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev səfəri tarixi hadisə kimi
qiymətləndirərək, bu çərçivədə Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanmasını
münasibətlərin yeni siyasi məzmununun mühüm göstəricisi adlandırıb.
Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin siyasi əhəmiyyəti onun adından daha geniş məna daşıyır.
Sənəd iki dövlət arasında artıq yüksək səviyyəyə çatmış qarşılıqlı etimadın uzunmüddətli siyasi
çərçivəyə salınmasını ifadə edir. Başqa sözlə, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin
gələcək inkişafı yalnız ayrı-ayrı hökumətlərin və ya konkret layihələrin gündəliyindən asılı
olmayaraq, daha davamlı və strateji əsaslara söykənir. Bu isə müttəfiqliyin institusional və
hüquqi bazasının möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Eyni zamanda, “Yeni Daşkənd”də “Azərbaycan” parkının təməlinin qoyulması münasibətlərin
simvolik tərəfini daha da gücləndirir. Bu kimi layihələr diplomatik münasibətlərin yalnız dövlət
qurumları arasında deyil, xalqların gündəlik həyatında da görünən və hiss olunan məzmun
qazanmasına xidmət edir.
Səfər zamanı nəqliyyat və tranzit əməkdaşlığı da xüsusi diqqət mərkəzində olub. Azərbaycan və
Özbəkistan Trans-Xəzər nəqliyyat dəhlizinin potensialından daha səmərəli istifadə etmək,
logistika infrastrukturunu inkişaf etdirmək və daşımaların həcmini artırmaq niyyətlərini ifadə
ediblər. Xəzər dənizində birgə donanmanın yaradılması istiqamətində işlərin sürətləndirilməsi də
bu kontekstdə diqqətəlayiqdir.
Bu istiqamət Azərbaycanın regional nəqliyyat strategiyası baxımından da mühüm əhəmiyyət
daşıyır. Özbəkistan üçün isə Azərbaycan üzərindən Qərb istiqamətində alternativ və daha
səmərəli nəqliyyat bağlantılarının inkişaf etdirilməsi Mərkəzi Asiyanın dünya bazarlarına çıxış
imkanlarının genişlənməsi deməkdir. Beləliklə, nəqliyyat əməkdaşlığı iki ölkənin ikitərəfli
münasibətlərini aşaraq daha geniş regional inteqrasiya prosesinə çevrilə bilər.
Səfərin digər mühüm nəticəsi iqtisadi əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçirilməsi üçün müəyyən
edilmiş konkret istiqamətlərdir. Energetika, sənaye kooperasiyası, kənd təsərrüfatı, maliyyə,
kimya və tikinti sahələrində mövcud layihələrin genişləndirilməsi iki ölkənin iqtisadiyyatlarının
qarşılıqlı tamamlayıcılığından istifadə etməyə imkan verir. Regionlararası əlaqələrin
gücləndirilməsi də bu prosesin mühüm hissəsidir. Daşkənd, Buxara və Namanqan kimi
Özbəkistanın regionlarının Azərbaycanla birbaşa əməkdaşlığının genişləndirilməsi iqtisadi
münasibətlərin yalnız paytaxtlar səviyyəsində deyil, regional müstəvidə də dərinləşdiyini
göstərir.
Humanitar istiqamət isə bu əməkdaşlığın uzunmüddətli xarakterini təmin edən əsas
amillərdəndir. Azərbaycan Mədəniyyəti Günlərinin Özbəkistanda keçirilməsi, ali məktəb

rektorlarının forumlarının təşkili, gənclər arasında əlaqələrin genişləndirilməsi və Nizami
Gəncəvi ilə Əlişir Nəvainin ədəbi irsinə həsr olunan birgə filmin hazırlanması kimi təşəbbüslər
xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına xidmət edir. Gələcəkdə bu əlaqələrin təhsil, elm,
kino, ədəbiyyat, turizm və gənclər siyasəti sahələrində genişlənməsi siyasi müttəfiqliyin ictimai
dayaqlarını daha da möhkəmləndirə bilər.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin hazırkı mərhələsi təsadüfi siyasi
yaxınlaşma deyil, tarixi-mədəni bağların, qarşılıqlı iqtisadi maraqların və yüksək səviyyəli siyasi
iradənin bir-birini tamamlamasının nəticəsidir. İlham Əliyevin Özbəkistana son dövlət səfəri isə
bu münasibətlərin yeni mərhələyə keçidini konkret sənədlər, layihələr və institusional qərarlarla
təsdiqlədi. Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanması, Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü
iclasının keçirilməsi, iqtisadi dövriyyənin artırılması məqsədi və Trans-Xəzər dəhlizi üzrə
əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan artıq yalnız tarixi və
mədəni baxımdan yaxın iki dövlət deyil, Avrasiya məkanında ortaq maraqları olan strateji
müttəfiqlərdir.
Bu baxımdan, qarşıdakı dövrdə əsas məsələ əldə olunmuş siyasi razılaşmaları daha çox iqtisadi
layihəyə, nəqliyyat marşrutuna, investisiyaya, birgə istehsala və humanitar təşəbbüsə
çevirməkdir. Hazırkı siyasi etimad və qarşılıqlı rəğbət qorunduğu təqdirdə
Azərbaycan–Özbəkistan müttəfiqliyi həm iki ölkənin milli maraqlarına, həm də Mərkəzi Asiya
ilə Cənubi Qafqaz arasında yeni əməkdaşlıq imkanlarının formalaşmasına mühüm töhfə verə
bilər.