Şuşanın 192 yaşlı məktəbi
01.02.2022 [10:50]
.jpg){kind=small}
O, Cənubi Qafqazın ilk dünyəvi məktəbidir
İlhamə RƏSULOVA
Şuşa sözün bütün mənalarında Azərbaycan mədəniyyətinin beşiyidir. Yaranışından bu günə qədər Azərbaycan mədəniyyətinə saysız-hesabsız töhfələr vermiş bu şəhər, eyni zamanda, Cənubi Qafqazda açılmış ilk dünyəvi məktəbə ev sahibliyi edir. Şuşa qəza məktəbinin tarixi Bakıdakı rusdilli gimnaziyanın da, Qori Müəllimlər Seminariyasının da tarixindən daha qədimdir. Bu gün də fəaliyyətini davam etdirən 192 yaşlı məktəbin çox maraqlı yaranma tarixi var.
Çar hökuməti 1829-cu il avqustun 2-də Zaqafqaziyada dövlət məktəbləri açmaq üçün xüsusi nizamnamə hazırlamışdı. Yerli əhalinin də dünyəvi təhsil verən məktəb açmaq istəyi Çar hökuməti tərəfindən nəzərə alındı və nizamnamədə nəzərdə tutulmuş şəhərlərdən ilk olaraq Şuşada qəza məktəbi təsis edildi. Sonralar Bakı, Şəki, Gəncə, İrəvan, Dərbənd, Naxçıvanda və Şamaxı şəhərlərində bənzər qəza məktəbləri açılsa da, onların ömrü və təhsil keyfiyyəti Şuşa məktəbi qədər olmadı. Qəza məktəblərində təhsil rus dilində idi, amma Azərbaycan dili də fənn kimi tədris olunurdu.
1830-cu il dekabr ayının 30-da Şuşada təntənəli şəkildə ilk Avropa tipli dünyəvi məktəbin açılışı oldu. Beləcə Azərbaycanda ilk dövlət məktəbinin əsası qoyuldu. Məktəb dövlət idarələri üçün qulluqçular, ilk növbədə isə Azərbaycan və rus dillərinə tərcüməçilər hazırlamaq məqsədilə açılmışdı. Burada təhsil alanların böyük əksəriyyəti bəy və tacir balaları olsa da, sonralar kasıb ailələrin uşaqları da təhsilə cəlb olundu. Məktəb Şuşada olan Bazel alman missionerlərinin Yevageli cəmiyyəti tərəfindən pulsuz olaraq bir il müddətinə verilmiş binada yerləşirdi. Məktəbin illik xərci 3800 manat idi və xəzinədən ödənilirdi. Yeni bina tikmək üçün yerli əhali gümüş pulla 5235 manat 16 qəpik pul toplamışdı.
Məktəbin ilk müdiri Nikolay Mixaylovski idi. Şuşa qəza məktəbinin açılması Azərbaycanda digər dünyəvi məktəblərin yaradılmasına yol açdı. Ondan 30 il sonra, 1865-ci ildə Bakıda rusdilli gimnaziya, 1874-cü ildə ilk qız gimnaziyası öz müdavimlərini qəbul etdi.
İlk dəfə 19 şagirdlə açılış edən məktəbdə şagirdlərin sayı ildən ilə artdı, 1833-cü ildə məktəbdə 27, 1834-cü ildə 44 nəfər şagird təhsil alırdı. Tədris planına qiraət, hüsnxətt, hesab, rus və Azərbaycan dilləri ilə yanaşı şəriət dərsi də daxil idi.
44 il qəza məktəbi kimi fəaliyyət göstərdikdən sonra bu təhsil ocağı şəhər məktəbinə çevrildi.
1874-cü ildə Şuşa qəza məktəbi Zaqafqaziyada ilk şəhər məktəbi statusunu aldı. Yeni məktəb daha yüksək tipli idi. Pedaqoji heyətin əksəriyyəti Tiflis Aleksandriyski Müəllimlər İnstitutunu bitirənlərdən ibarət idi. Onlar xalq içərisində hörmət və nüfuz sahibi kimi tanınırdılar. Şuşa şəhər məktəbinin ana dili müəllimləri Mirzə Həsən Əmirov və Aslan bəy Əmirov məhz belələrindən idilər. 1880-ci ildən isə məktəbin nəzdində xüsusi musiqi sinifləri açılmışdı. Bu məktəbin müəllimi, yüksək pedaqoji təcrübəyə malik Əbdüləli Muxtarov 1896-cı ildə Qori Müəllimlər Seminariyası nəzdindəki Azərbaycan ibtidai məktəbinə müdir təyin edilmişdi.
Məktəbin yetirmələri olan Firudin bəy Köçərli, Nəcəf bəy Vəzirov, Səfərəli bəy Vəlibəyov, Həsənəli xan Qaradaği Qori Müəllimlər Seminariyasını bitirərək xalqın maariflənməsində rol oynamışdılar.
Şuşa şəhər məktəbinin müəllimləri Mirzə Həsən bəy Əmirov və Mirzə Aslan bəy Əmirov ana dilinin dərindən mənimsədilməsi üçün zəhmət çəkirdilər. Tacirlər fransızlarla ticarət əlaqələri zamanı tərcüməçilər yetişdirməsi üçün məktəbə əlavə vəsait ödəyirdilər.
Şuşada şəhər məktəbi açılarkən hər şagirddən alınan illik təhsil haqqı 5 manat idisə, bu məbləğ 1876-cı ildə 8, 1878-ci ildə isə 12 manat olmuşdu. Pedaqoji Şuranın qərarı ilə kasıbların təhsil haqqından azad edilməsinə baxmayaraq, şagirdlərin böyük əksəriyyətindən təhsil haqqı alınırdı. Lakin buna baxmayaraq, şəhər məktəbində şagirdlərin sayı ilbəil artırdı. Təsis edildiyi ilk illərdə Şuşa şəhər məktəbində 375 nəfər şagird təhsil alırdı. Bu, Rusiyada dövrünün ən çox şagird kontingenti olan məktəbi idi.
Şuşa şəhər məktəbi əsrin sonlarına doğru mövqeyini itirməyə başladı. Təhsilin keyfiyyəti şəhər ictimaiyyətini razı salmadığından onların təkidi ilə 1881-ci il sentyabrın 20-də Şuşada 6 sinifli realnı məktəbin əsası qoyuldu. Bu məktəbin yetirmələri imtahan verdikdən sonra müəllim kimi fəaliyyətə başlayırdılar.
1928-ci ildə bu məktəb yeddiillik məktəbə çevrildi, 1937-ci ildə isə Şuşa məktəbinə 1 nömrəli şəhər orta məktəbi adı verildi.
2011-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Şuşa 1 nömrəli tam orta məktəbinin yeni binasının inşasına başlanıldı. 2015-2016-cı dərs ilində məktəbin yeni binası Bakı şəhəri, Yeni Yasamal-2 yaşayış massivində, Ə.Əhmədov küçəsi ünvanında istifadəyə verilib.
192 illik taleyinin təxminən, 30 ilini Bakıda keçirən bu qədim məktəbin yenidən doğma torpağına, əziz Şuşaya dönməsinə çox az qalıb.
Şuşa şəhər məktəbi yenə yaşayacaq, köhnə şöhrətini bərpa edəcək, Azərbaycan mədəniyyətinə nur saçacaq ziyalılar, vətənpərvər gənclər yetişdirəcək.
Xəbər lenti
Hamısına bax
Dünya
21 Fevral 19:33
Hadisə
21 Fevral 18:15
Sosial
21 Fevral 17:26
YAP xəbərləri
21 Fevral 16:47
YAP xəbərləri
21 Fevral 14:56
YAP xəbərləri
21 Fevral 14:22
YAP xəbərləri
21 Fevral 13:29
YAP xəbərləri
21 Fevral 13:17
Siyasət
21 Fevral 12:53
YAP xəbərləri
21 Fevral 12:50
YAP xəbərləri
21 Fevral 12:45
Siyasət
21 Fevral 12:28
Gündəm
21 Fevral 12:11
Gündəm
21 Fevral 11:56
Elm
21 Fevral 11:38
Sosial
21 Fevral 11:14
İqtisadiyyat
21 Fevral 10:50
İqtisadiyyat
21 Fevral 10:35
Analitik
21 Fevral 10:17
Analitik
21 Fevral 09:52
Sosial
21 Fevral 09:33
Sosial
21 Fevral 09:10
Ədəbiyyat
21 Fevral 08:57
Ədəbiyyat
21 Fevral 08:34
Gündəm
21 Fevral 08:13
YAP xəbərləri
21 Fevral 07:25
YAP xəbərləri
20 Fevral 23:43
İqtisadiyyat
20 Fevral 23:32
Dünya
20 Fevral 22:45
Sosial
20 Fevral 22:20
Dünya
20 Fevral 21:52
YAP xəbərləri
20 Fevral 21:26
Dünya
20 Fevral 21:18
Dünya
20 Fevral 20:49
YAP xəbərləri
20 Fevral 20:30
İqtisadiyyat
20 Fevral 20:14
Dünya
20 Fevral 19:52
YAP xəbərləri
20 Fevral 19:37
Dünya
20 Fevral 19:15
Dünya
20 Fevral 18:53
YAP xəbərləri
20 Fevral 18:29
Sosial
20 Fevral 18:14
Dünya
20 Fevral 18:10
YAP xəbərləri
20 Fevral 17:33
YAP xəbərləri
20 Fevral 17:25
Sosial
20 Fevral 17:12
MEDİA
20 Fevral 17:08
Sosial
20 Fevral 17:06
YAP xəbərləri
20 Fevral 16:57
Sosial
20 Fevral 16:54
Siyasət
20 Fevral 16:42
YAP xəbərləri
20 Fevral 16:00
Yeni texnologiyalar
20 Fevral 15:43
Dünya
20 Fevral 15:23
Dünya
20 Fevral 14:52
Dünya
20 Fevral 14:18
Sosial
20 Fevral 13:50
Dünya
20 Fevral 13:47
Dünya
20 Fevral 13:20
Dünya
20 Fevral 12:55
Sosial
20 Fevral 12:49
Siyasət
20 Fevral 12:48
YAP xəbərləri
20 Fevral 12:46
Sosial
20 Fevral 12:36
Xəbər lenti
20 Fevral 12:33
Dünya
20 Fevral 12:14
Sosial
20 Fevral 12:03
Sosial
20 Fevral 12:00
Gündəm
20 Fevral 11:50
Dünya
20 Fevral 11:49
