Müharibə dövründə hamımız bir şüarla yaşayırdıq

Bakı:

24 °C

50 %

6 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Müharibə dövründə hamımız bir şüarla yaşayırdıq – “Öldü var, döndü yoxdur”

Müharibə dövründə hamımız bir şüarla yaşayırdıq – “Öldü var, döndü yoxdur”

25.09.2026 [14:58]

Müharibə hər bir xalqın həyatında dərin iz buraxan, insanların taleyini dəyişdirən ağır bir sınaqdır. Müharibənin ağrısını yalnız səngərdə döyüşən əsgər deyil, onun ailəsi, doğmaları, dostları və bütövlükdə cəmiyyət yaşayır. Azərbaycan xalqı da uzun illər torpaqlarımızın işğalı ilə bağlı ağrını, həsrəti və narahatlığı ürəyində daşıyıb. Vətən müharibəsi günlərində isə bu hisslər daha da gücləndi. Həmin günlərdə hər bir ailənin diqqəti cəbhədən gələn xəbərlərə yönəlmişdi. İnsanlar televizor qarşısında, telefon başında, sosial şəbəkələrdə yeni xəbərlər gözləyir, yaxınlarının taleyindən xəbər tutmağa çalışırdılar.

Müharibə dövrünün ən ağır hisslərindən biri qeyri-müəyyənlik idi. Əsgər övladını cəbhəyə yola salan ana və ata hər zəngdə onun səsini eşitmək, yaxşı olduğunu bilmək istəyirdi. Əsgərin həyat yoldaşı, övladı, bacısı və qardaşı üçün hər keçən dəqiqə uzun bir gözləntiyə çevrilirdi. Cəbhədə olan hər bir insanın arxasında onu sevən, onun yolunu gözləyən bir ailə var idi. Buna görə də müharibə yalnız səngərdə deyil, evlərdə də yaşanırdı.

Həmin günlərdə xalq arasında səslənən “Öldü var, döndü yoxdur” ifadəsi müharibə reallığının ağır mənasını özündə əks etdirirdi. Bu sözlər insanlarda yaranan qətiyyətin, qorxmamaq istəyinin və Vətən uğrunda mübarizəyə hazır olmağın ifadəsi kimi yadda qaldı. Bu, bir tərəfdən əsgərin qarşısında dayanan böyük məsuliyyəti, digər tərəfdən isə ailələrin göstərdiyi mənəvi gücü göstərirdi. İnsanlar bilirdilər ki, Vətən torpağının müdafiəsi hər kəsdən fədakarlıq tələb edir.

Müharibə illərində Azərbaycan cəmiyyətində birlik və həmrəylik hissi xüsusilə güclənmişdi. Cəbhədən gələn hər bir uğurlu xəbər insanlara ümid verirdi. Şəhərlərdə və kəndlərdə insanlar əsgərlər üçün yardım toplayır, ailələr bir-birinə dayaq olur, şəhid ailələrinə və qazilərə mənəvi dəstək göstərirdilər. Hər kəs öz imkanları daxilində Vətənə xidmət etməyə çalışırdı. Bu birlik xalqın ən böyük mənəvi güclərindən birinə çevrilmişdi. Əsgərlər üçün ən böyük dayaq isə onların arxasında dayanan xalqın inamı idi. Cəbhədə döyüşən hər bir hərbçi bilirdi ki, onun mübarizəsi yalnız özü üçün deyil. Onun arxasında ailəsi, doğma şəhəri, kəndi və bütöv Azərbaycan dayanır. Bu inam döyüşçülərə mənəvi güc verir, onların Vətən qarşısındakı borc hissini daha da artırırdı.

Müharibə dövründə insanlar adi həyatın nə qədər qiymətli olduğunu daha dərindən anlayırdılar. Sülh şəraitində bəzən adi görünən bir telefon zəngi, ailə üzvlərinin bir süfrə ətrafında toplaşması, övladın gülüşü həmin günlərdə ən böyük xoşbəxtlik kimi hiss olunurdu. Cəbhədən gələn bir xəbər bütün ailənin ovqatını dəyişə bilirdi. Bir neçə dəqiqəlik telefon danışığı belə aylarla gözləyən insanlar üçün böyük təsəlli idi. Lakin müharibənin ən ağır tərəfi itkilər idi. Şəhid xəbəri hər bir ailənin həyatında sağalmaz iz qoyur. Şəhidlik Vətən qarşısında ən böyük fədakarlıqlardan biri kimi Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi yer tutur. Şəhid ailələrinin yaşadığı ağrı sözlə ifadə olunmayacaq qədər ağırdır. Onların övladları atasız, valideynləri övladsız, həyat yoldaşları həyat yoldaşsız qalır. Buna görə müharibə haqqında danışarkən yalnız qələbələrdən deyil, həmin qələbənin arxasında dayanan insan itkilərindən və ailələrin çəkdiyi ağrılardan da danışmaq vacibdir.

Qazilər də müharibənin canlı şahidləridir. Onların aldığı yaralar və keçdiyi çətinliklər Vətən müdafiəsinin necə ağır və məsuliyyətli olduğunu göstərir. Bir çox qazimiz müharibədən sonra da müalicə və reabilitasiya prosesindən keçir, həyatını yeni şəraitə uyğunlaşdırmağa çalışır. Cəmiyyətin borcu onların əməyinə və fədakarlığına hörmət göstərmək, şəhid ailələrinə və qazilərə diqqət və qayğı ilə yanaşmaqdır.

Müharibə dövründə səslənən “Öldü var, döndü yoxdur” şüarı həm də həmin dövrün psixoloji vəziyyətini ifadə edir. İnsanlar qorxuya baxmayaraq geri çəkilməmək, bir-birinə güvənmək və qarşıya qoyulan məqsədə çatmaq istəyirdilər. Bu ifadə xalqın yaddaşında müharibənin gərgin günlərinin simvollarından biri kimi qaldı. Ancaq bu sözlərin arxasında çox böyük bir ağrı da vardı. Çünki hər bir “döndü yoxdur” xəbərinin arxasında bir ailənin göz yaşları, bir ananın duaları və bir uşağın atasına olan həsrəti dayanırdı.

Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız döyüşlərlə deyil, həm də birlik və həmrəyliklə xatırlanır. İnsanların bir-birinə dayaq olması, əsgərlərə olan mənəvi dəstək həmin dövrün mühüm xüsusiyyətlərindən idi. Müharibənin ağır günlərində insanlar bir daha gördülər ki, xalqın birliyi ən çətin zamanlarda böyük mənəvi qüvvəyə çevrilə bilər.

Bu gün müharibə dövrünü xatırlamaq gələcək nəsillər üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Uşaqlar və gənclər bilməlidirlər ki, sülh asan əldə olunan bir nemət deyil. Sülhün dəyərini anlamaq üçün müharibənin gətirdiyi ağrıları, itkiləri və ailələrin yaşadığı çətinlikləri bilmək lazımdır. Şəhidlərin xatirəsini yaşatmaq, qazilərə hörmət etmək və Vətənə layiqli vətəndaş olmaq hər birimizin məsuliyyətidir. Müharibə dövründə hamımız bir şüarla yaşayırdıq – “Öldü var, döndü yoxdur”. Bu sözlər həmin günlərin həm qətiyyətini, həm də ağır sınağını özündə birləşdirirdi. O günlərdə hər bir insanın qəlbində eyni arzu vardı: Vətən torpaqları azad olunsun, əsgərlərimiz qələbə ilə geri dönsün və Azərbaycan bayrağı öz torpaqlarında dalğalansın.

Bu gün həmin günləri xatırlayarkən ən böyük arzumuz yeni müharibələrin olmaması, şəhid analarının bir daha göz yaşı tökməməsi, uşaqların atasız böyüməməsi və hər bir əsgərin sağ-salamat ailəsinə qayıtmasıdır. Çünki müharibənin ən böyük dərsi sülhün qiymətini bilməkdir. Vətən uğrunda canından keçənlərin əziz xatirəsi isə xalqımızın yaddaşında daim yaşayacaq.

“Öldü var, döndü yoxdur” ifadəsi müharibənin sərt həqiqətini xatırlatsa da, bu gün onunla yanaşı daha böyük bir dəyəri – sülhün və insan həyatının qiymətini də düşünməliyik. Şəhidlərimizin xatirəsinə ən böyük ehtiram onların uğrunda can verdiyi Vətəni qorumaq, birlik və həmrəylik içində yaşamaq, gələcək nəsillərə daha təhlükəsiz və firavan həyat qurmaqdır.

Lamiyə Abdullayeva

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı üzrə ƏPT sədri

Paylaş:

Baxılıb: 111 dəfə