Sosial ədaləti necə təşviq etməli?

Bakı:

14 °C

67 %

6 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Sosial ədaləti necə təşviq etməli?

Sosial ədaləti necə təşviq etməli?

05.03.2026 [08:53]

İki beynəlxalq təşkilat süni intellekt dövründə iş yerlərində yaranan risklər barədə xəbərdarlıq edib

Süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi məzmun moderatorları və məlumat etiketləyicilərindən tutmuş, rəqəmsal platformalarda işləyən kuryerlərə və sürücülərə qədər müxtəlif peşə sahiblərinin iş şəraitinə getdikcə daha çox təsir göstərir.

AZƏRTAC BMT-nin məlumatına istinadla xəbər verir ki, bu, Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (BƏT) və Beynəlxalq Elektrorabitə İttifaqı (BEİ) tərəfindən süni intellektin məşğulluğa təsiri ilə bağlı keçirdikləri birgə tədbirdən sonra dərc olunmuş sənəddə bildirilir.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, çatbotlar, sosial media alqoritmləri və digər avtomatlaşdırılmış sistemlərin arxasında “görünməz” işçi qüvvəsi fəaliyyət göstərir. Buraya, əsasən, gündəlik rejimdə zərərli məzmunu yoxlayan kontent moderatorları və alqoritmləri öyrətmək üçün məlumatları strukturlaşdıran data annotasiyası üzrə mütəxəssislər daxildir.

Beynəlxalq həmkarlar ittifaqı şəbəkəsi “UNI Global Union”un nümayəndəsi Ben Riçards vurğulayıb ki, yaşadıqları ölkədən asılı olmayaraq, bu işçilər həddindən artıq təzyiq, daimi monitorinq, aşağı əməkhaqqı və əqli sağlamlıq riskləri ilə üzləşirlər. O bildirib ki, təşkilat qlobal kontent moderatorları ittifaqının yaradılmasını, həmçinin birləşmək hüququna və kollektiv danışıqlara əsaslanan təhlükəsiz iş protokollarının hazırlanmasını təşviq edir.

BMT-nin materiallarında, həmçinin proqram təminatı sistemlərinin iş tempini müəyyən etdiyi, tapşırıqlar verdiyi və işçilərin fəaliyyətini qiymətləndirdiyi alqoritmik idarəetmənin yayılması ilə bağlı məlumatlara istinad edilir. Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının iqtisadi və sosial siyasət direktoru Evelin Astorun sözlərinə görə, lazımi tənzimləmə olmadan, süni intellekt işçilərin təhlükəsizliyinə təhdidlər də daxil olmaqla mövcud riskləri daha da artıra bilər.

Xüsusilə, həmkarlar ittifaqları kuryerlərin iştirakı ilə baş verən yol qəzaları hallarını sənədləşdirib. Onların iddialarına görə, bu insidentlər alqoritmlər tərəfindən müəyyən edilmiş ciddi çatdırılma müddətlərinə riayət etmək zərurəti ilə bağlıdır. Kembric Universitetinin 2025-ci ildə dərc etdiyi bir araşdırma göstərib ki, Böyük Britaniyada sürücülərin və kuryerlərin təxminən üçdə ikisi “ədalətsiz rəy” və avtomatlaşdırılmış sistemlər tərəfindən müəyyən edilən cədvəl dəyişiklikləri səbəbindən narahatlıq keçirir.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, təhlükəsizlik qaydalarını pozmaq üzrə birbaşa göstərişlər olmasa belə, cərimələr, bonuslar və prioritetləşdirilmiş sifariş bölgüsü sistemi işçiləri riskli qərarlar qəbul etməyə təşviq edə bilər. Oxşar problemlər növbələrin bölünməsi, əməkhaqqının müəyyənləşdirilməsi və ya kadr qərarlarının qəbul edilməsi üçün alqoritmlərin istifadə edildiyi digər sektorlarda da müşahidə olunub.

BEİ-nin nümayəndəsi Bilal Camusi süni intellektdən artıq işə qəbul və xidmətlərə çıxışa təsir edən sistemlərdə istifadə olunduğunu xatırladıb. O, bu cür qərarların etibarlılığını və şəffaflığını təmin etmək üçün texniki standartların və təlimlərin hazırlanmasının vacibliyini vurğulayıb.

BƏT-in rəqəmsallaşma və süni intellekt üzrə koordinatoru Şer Verik isə qeyd edib ki, məsələ artıq süni intellektin iş dünyasını dəyişdirməsi deyil, həmin dəyişikliklərin layiqli məşğulluğu və sosial ədaləti necə təşviq etməsidir.

BƏT və BEİ “Xeyirxahlıq üçün süni intellekt” platforması və Sosial Ədalət üzrə Qlobal Koalisiya da daxil olmaqla, süni intellektin əmək bazarına təsirini tənzimləmək üçün qlobal yanaşmaların hazırlanmasına yönəlmiş beynəlxalq təşəbbüsləri təşviq edir. BMT vurğulayır ki, bu sistemin aradan qaldırılacaq əsas çətinliyi süni intellektin insan potensialını açması, işçilərin təhlükəsizliyini və rifahını təmin etməsidir.

Paylaş:

Baxılıb: 332 dəfə