Dünya çempionatı uğrunda geosiyasi mübarizə

Bakı:

28 °C

48 %

7 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Analitik / Dünya çempionatı uğrunda geosiyasi mübarizə

Dünya çempionatı uğrunda geosiyasi mübarizə

01.08.2026 [09:57]

Futbol artıq sadəcə oyun deyil

Uzun illər idman siyasətdən ayrı sahə kimi təqdim olunurdu. Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi, FIFA və digər idman təşkilatları daima idmanın siyasətdən kənarda qalmalı olduğunu bəyan edirdilər. Lakin XXI əsrin geosiyasi reallığı göstərir ki, bu yanaşma artıq öz aktuallığını itirib. Bu gün futbol, Olimpiya Oyunları və digər qlobal idman yarışları yalnız idman tədbiri deyil, həm də dövlətlərin beynəlxalq nüfuz uğrunda apardığı rəqabətin mühüm elementidir.

Ankara NATO Sammitindən sonra yayımlanan siyasi müzakirələrdə ABŞ Prezidenti Donald Trampın FIFA rəhbərliyi ilə bağlı açıqlamaları və ABŞ milli komandasının futbolçusu ətrafında yaranan müzakirələr ilk baxışda idman xəbəri kimi görünə bilər. Lakin məsələyə geosiyasi prizmadan baxanda tamam fərqli mənzərə yaranır. Burada söhbət bir futbolçudan və ya bir qırmızı vərəqədən yox, dövlətlərin beynəlxalq nüfuzunun formalaşdırılmasında idmanın rolundan gedir. Bu hadisə geniş siyasi kontekstdə şərh olunur və idmanın artıq dövlətlərin yumşaq güc siyasətinin tərkib hissəsinə çevrildiyi vurğulanır.

ABŞ uzun illər futbol dövləti hesab olunmayıb. Dünyanın ən böyük idman iqtisadiyyatına malik olmasına baxmayaraq, amerikalılar daha çox beysbol, basketbol və Amerika futboluna üstünlük veriblər. Lakin son on ildə vəziyyət sürətlə dəyişməyə başlayıb. 2026-cı il Dünya Çempionatının ABŞ, Kanada və Meksikanın birgə ev sahibliyi ilə keçirilməsi Vaşinqton üçün sadəcə idman layihəsi deyil, ABŞ-ın qlobal nüfuzunun yeni mərhələsinin mühüm elementidir.

Beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində “yumşaq güc” anlayışı dövlətlərin hərbi və iqtisadi təzyiq olmadan öz maraqlarını təşviq etmək qabiliyyətini ifadə edir. Kino, təhsil, texnologiya, mədəniyyət və idman bu siyasətin əsas alətləridir. ABŞ bu istiqamətdə onilliklər ərzində uğurlu siyasət həyata keçirib. Hollivud, Silikon Vadisi, dünyanın aparıcı universitetləri və qlobal media ilə yanaşı, indi futbol da bu strategiyanın tərkib hissəsinə çevrilməkdədir.

Dünya çempionatı milyonlarla insanın diqqətini cəlb edən ən böyük beynəlxalq tədbirlərdən biridir. Belə yarışlara ev sahibliyi edən dövlətlər yalnız stadionlar tikmir, öz siyasi imicini, iqtisadi imkanlarını və təşkilatçılıq potensialını da nümayiş etdirir. Qətərin 2022-ci il Dünya Çempionatı, Rusiyanın 2018-ci il mundialı və bundan əvvəlki turnirlər göstərdi ki, idman artıq geosiyasi rəqabətin ayrılmaz hissəsidir. Bu baxımdan ABŞ-ın 2026-cı il Dünya Çempionatına xüsusi əhəmiyyət verməsi təəccüblü deyil.

Lakin burada bir başqa məqam da diqqəti cəlb edir. İdman təşkilatlarının müstəqilliyi məsələsi son illər daha tez-tez müzakirə olunur. FIFA və Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi formal olaraq siyasi təsirdən kənar qurumlar sayılsa da, onların qəbul etdiyi qərarlar bəzən beynəlxalq siyasətlə sıx əlaqələndirilir. Ev sahibi ölkələrin seçilməsi, yarışlarda iştirak hüququ, sanksiyalar və digər qərarlar göstərir ki, idman artıq beynəlxalq münasibətlərdən tamamilə ayrılmış sahə deyil.

Bununla yanaşı, futbolun iqtisadi tərəfi də unudulmamalıdır. Bu gün dünya futbol sənayesinin illik dövriyyəsi yüz milyardlarla ölçülür. Yayım hüquqları, reklam bazarı, sponsorluq müqavilələri, transferlər və turizm gəlirləri futbolu dünyanın ən böyük iqtisadi sektorlarından birinə çevirib. Belə böyük maliyyə resurslarının olduğu sahədə siyasi maraqların da mövcudluğu təbiidir.

Azərbaycan üçün də bu proseslər mühüm əhəmiyyət daşıyır. Son illər ölkədə keçirilən Formula 1 yarışları, UEFA Avropa Liqasının final oyunu, AVRO-2020-nin oyunları və digər beynəlxalq tədbirlər göstərdi ki, idman ölkənin beynəlxalq miqyasda tanıdılması və müsbət imicinin formalaşdırılması baxımından effektiv vasitədir. Bu təcrübə gələcəkdə də davam etdirilə bilər. COP29 kimi qlobal tədbirlərin uğurla keçirilməsi Azərbaycanın böyük beynəlxalq tədbirləri yüksək səviyyədə təşkil etmək bacarığını nümayiş etdirdi ki, bu təcrübə də idman diplomatiyasında əlavə üstünlüklər yaradır.

Dünya siyasətində rəqabət artıq yalnız diplomatik danışıqlar masasında və ya hərbi müstəvidə getmir. Stadionlar, idman arenaları və beynəlxalq yarışlar da dövlətlərin nüfuz uğrunda mübarizə apardığı məkanlara çevrilib. Futbol isə bu rəqabətin ən təsirli vasitələrindən biridir.

Məhz buna görə XXI əsrdə futbola yalnız idman kimi baxmaq artıq mümkün deyil. Bu gün futbol həm iqtisadiyyatdır, həm diplomatiyadır, həm də geosiyasətdir. Dünya çempionatlarında vurulan qollar bəzən dövlətlərin beynəlxalq imicinə, siyasi nüfuzuna və yumşaq güc imkanlarına təsir göstərən amilə çevrilir. Gələcəkdə də bu tendensiyanın güclənəcəyi gözlənilir, ona görə də idman diplomatiyası beynəlxalq münasibətlərin ən dinamik istiqamətlərindən biri olaraq qalacaq.

Kəramət QƏNBƏROV

Beynəlxalq hüquq üzrə ekspert

Paylaş:

Baxılıb: 147 dəfə