Cüdo fiziki gücdən daha artığını tələb edən idman növüdür...

Rəqibin qarşısında dayanmaq cəsarət, onun hərəkətini düzgün qiymətləndirmək zəka, məğlubiyyətdən sonra yenidən ayağa qalxmaq isə xarakter tələb edir. Cüdo bütün bu keyfiyyətləri özündə birləşdirən idman növüdür. Burada yalnız fiziki güc deyil, səbir, çeviklik, düzgün qərar vermək bacarığı və rəqibə hörmət də qələbənin əsas şərtləri sırasındadır. Bəzən saniyənin kiçik bir hissəsində verilən qərar illərlə çəkilən zəhmətin nəticəsini müəyyənləşdirir.

28 oktyabr Beynəlxalq Cüdo Günü dünyada bu idman növünün fəlsəfəsini, tərbiyəvi əhəmiyyətini və insanları birləşdirən gücünü diqqət mərkəzinə gətirir. Beynəlxalq Cüdo Federasiyasının təşəbbüsü ilə 2011-ci ildən qeyd olunan bu gün təsadüfi tarix seçimi deyil: 28 oktyabr cüdonun banisi Ciqoro Kanonun doğum günüdür. 

Cüdonun fəlsəfəsində gizlənən böyük məna

Cüdonu yalnız rəqibi yerə yıxmaq bacarığı kimi qiymətləndirmək onun mahiyyətini dar çərçivəyə salmaq olardı. Bu idman növünün fəlsəfəsi insanın həm fiziki, həm də mənəvi inkişafına əsaslanır. Yapon pedaqoq və idman xadimi Ciqoro Kano 1882-ci ildə Tokioda Kodokan məktəbinin əsasını qoyarkən qədim döyüş ənənələrini yeni təlim prinsipləri ilə birləşdirdi. Onun məqsədi təkcə mübarizə aparmağı öyrətmək deyil, gəncləri intizamlı, məsuliyyətli və cəmiyyətə faydalı insanlar kimi yetişdirmək idi.

Kanonun cüdo fəlsəfəsini ifadə edən iki əsas prinsipi var: mövcud enerjidən ən səmərəli şəkildə istifadə etmək və qarşılıqlı rifah naminə fəaliyyət göstərmək. Bu yanaşma idmançıya rəqibinin gücünə kor-koranə qarşı çıxmaq əvəzinə, vəziyyəti düzgün təhlil etməyi, tarazlığı qorumağı və imkanlardan ağılla yararlanmağı öyrədir.

Bu baxımdan cüdo idman zalından kənarda da insana yol göstərən həyat məktəbidir. Məşq zamanı öyrənilən səbir, qaydalara riayət, uğursuzluqdan nəticə çıxarmaq və başqasının haqqına hörmət gündəlik münasibətlərdə də öz əksini tapa bilər.

Güc deyil düzgün qərar qalib gəlir

Cüdoda tamaşaçıların diqqətini çəkən atışlar və çevik fəndlər uzunmüddətli hazırlığın nəticəsidir. İdmançı rəqibinin duruşunu, hərəkət istiqamətini və tarazlığını izləyir, uyğun anı gözləyir. Uğurlu fənd çox vaxt güc nümayişindən daha çox dəqiqlik, vaxtlama və texniki hazırlıq tələb edir.

Bu idman növündə məşq prosesi bədənin çevikliyini, koordinasiyanı, dözümlülüyü və sürətli reaksiya qabiliyyətini inkişaf etdirir. Eyni zamanda idmançı daim dəyişən vəziyyətlərdə qərar verməyi öyrənir. Rəqibin hərəkətinə uyğunlaşmaq, öz taktikasını dəyişmək və təzyiq altında soyuqqanlı qalmaq cüdoda vacib üstünlüklərdəndir. Məhz buna görə tatami üzərindəki mübarizə yalnız fiziki qarşıdurma deyil, iki idmançının hazırlığının, düşüncə tərzinin və taktiki seçimlərinin sınağıdır.

Məğlubiyyət də inkişafın bir hissəsidir

İdmanda hər qələbənin arxasında görünməyən bir zəhmət dayanır. Tamaşaçı tatami üzərində medal uğrunda mübarizə aparan idmançını görür, lakin həmin nəticəyə aparan yorucu məşqləri, təkrar cəhdləri, fiziki ağrıları və psixoloji gərginliyi çox vaxt təsəvvür etmir.

Cüdo idmançıya məğlubiyyətlə düzgün davranmağı da öyrədir. Uduzmaq hər zaman bacarıqsızlıq demək deyil, bəzən bu, səhvləri görmək, çatışmazlıqları müəyyənləşdirmək və daha güclü qayıtmaq üçün fürsətdir. Rəqibə hörmətlə yanaşmaq, hakim qərarlarını qəbul etmək və mübarizəni qaydalar çərçivəsində aparmaq isə idman mədəniyyətinin mühüm göstəriciləridir.

Xüsusilə, uşaqlar və yeniyetmələr üçün cüdonun tərbiyəvi əhəmiyyəti böyükdür. Məşqlər onlara vaxtı düzgün bölüşdürməyi, qarşılarına məqsəd qoymağı, çətinliklər qarşısında geri çəkilməməyi və komanda yoldaşları ilə sağlam münasibətlər qurmağı öyrədə bilər. Təbii ki, bu keyfiyyətlərin formalaşmasında məşqçinin yanaşması, valideyn dəstəyi və təhlükəsiz məşq mühiti də mühüm rol oynayır.

Azərbaycanın cüdo məktəbi və beynəlxalq uğurları

Azərbaycanda cüdonun sistemli inkişafı 1972-ci ildən başlayıb. Həmin ilin mayında SSRİ-nin idman qurumunun qərarından sonra ölkəmizdə cüdo bölmələrinin yaradılmasına və yarışların təşkilinə başlanılıb. Elə həmin il Azərbaycan Cüdo Federasiyası təsis edilib, noyabrda isə ilk rəsmi yarışlardan biri keçirilib. Müstəqillik dövründə bu idman növü ölkəmizin beynəlxalq arenada tanınan uğurlu istiqamətlərindən birinə çevrilib.

Azərbaycan cüdo tarixində Nazim Hüseynovun 1992-ci ildə Barselona Olimpiadasında qazandığı qızıl medal xüsusi yer tutur. Bu, müstəqil Azərbaycanın Olimpiya Oyunlarında ilk qızıl medalı idi. 2008-ci ildə Pekində Elnur Məmmədli Olimpiya çempionu oldu, Mövlud Mirəliyev isə bürünc medal qazandı. Elxan Məmmədovun 2013-cü ildə dünya çempionu olması Azərbaycan cüdosunun tarixində daha bir mühüm səhifə açdı.

2016-cı ildə Rio-de-Janeyro Olimpiadasında Rüstəm Orucov və Elmar Qasımov gümüş medallara sahib oldular. 2020-ci il Tokio Olimpiadasında İrina Kindzerska bürünc medal qazandı. Parisdə keçirilən 2024-cü il Yay Olimpiya Oyunları isə Azərbaycan cüdosu üçün yeni zirvə oldu: Hidayət Heydərov və Zelim Kotsoyev Olimpiya çempionu adını qazandılar.

Bu nəticələr Azərbaycan cüdo məktəbinin illər ərzində formalaşan məşqçilik ənənələrinin, idmançıların əzminin və davamlı hazırlığın bəhrəsidir. Qazanılan medalların arxasında təkcə fərdi istedad deyil, həm də məşqçilərin əməyi, idman infrastrukturu və yeni nəslin yetişdirilməsi dayanır.

Yeganə BAYRAMOVA