Uşaqlarda gec dil açma bir sıra nevroloji səbəblərdən yarana, yaxud autizm sindromunun əlaməti kimi qeyd oluna bilər. Aparılan araşdırmalar göstərir ki, bu problem baş-beyin və nitq mərkəzindəki inkişaf qüsurları, anadangəlmə dovşan dodaq kimi problemlər, hamiləlik vaxtı döldə oksigen çatışmazlığı, doğuş zamanı və doğuşdan sonra travmalar, periferik nitq aparatının zədələnməsi və s. kimi səbəblərə görə müşahidə oluna bilər.
Bizim müzakirə etdiyimiz məsələ isə sosial-psixoloji səbəblər üzərindən olacaq.
Psixoloq İlhamə Mustafayeva "Yeni Azərbaycan" - a açıqlamasında bildirir ki, ailə tərkiblərinin və uşaqların sayının azalması uşaqlara dilin gec açılmasına səbəb kimi göstərilə bilər. Belə uşaqların xarakterik özəllikləri hansısa məşğələlərə öyrənmə marağının göstərməməsi, uşağın həddindən çox impulsiv olması, yersiz və qeyri təbii şən əhval ruhiyyədə olması, söz bazasının az olması, tez bezmə və kaprizli olması, əlvan şeylərə qarşı emosional həssaslıq və s. səbəblərdən də ola bilir. Təbii ki, genetik faktor da nitq bacarıqlarının formalaşmasına təsir göstərir. Uşağın bir neçə dildə danışan insanların əhatəsində olması və yaxud da uşaqla ünsiyyətin minimum səviyyədə olması, uşağa vaxtından öncə telefon sevgisinin aşılanması, daha çox virtual oyunların oynanılması və cizgi filmlərə aşırı baxılma kimi səbəblər təsir edə bilər. Nitq daha çox birtərəfli olur, bu zaman, uşaq daha çox informasiya alır, lazımsız yüklənmələr baş verir, uşaqların qarşılıqlı şəkildə nitq mübadiləsi olmur, bu zaman nitqə ehtiyac olmur".
Psixoloq həmçinin qeyd edir ki, ailədaxili sosial -iqtisadi, mənəvi-psixoloji və s. problemlərdən dolayı uşağa normal vaxt ayırmamaq, valideynlərin boşanması və yaxud digıər səbəblərdən uşaqların həyatında vacib olan insanlarla ünsiyyətinin məhdudlaşdırılması, stres, travma, qorxu və s kimi faktorlar da uşağın nitq inkişafına təsir edə bilər.
Havar Şəfiyeva