17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günü Azərbaycan xalqının tarixində yalnız milli oyanışın deyil, həm də müstəqil dövlətçilik ideyasının siyasi iradəyə çevrildiyi mühüm mərhələ kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu tarix xalqımızın azadlıq istəyinin, milli kimliyinə sahib çıxmaq əzminin və gələcəyini özü müəyyənləşdirmək iradəsinin ümumxalq hərəkatı səviyyəsinə yüksəldiyini nümayiş etdirir. Milli Dirçəliş Günü keçmişin yaddaşında qalan tarixi hadisə olmaqla yanaşı, müasir Azərbaycanın siyasi və mənəvi təməllərinin formalaşmasını anlamaq baxımından da mühüm əhəmiyyətə malikdir.
1988-ci ilin noyabrında Şuşanın Topxana meşəsində baş verən hadisələr Azərbaycan cəmiyyətində milli etiraz dalğasının güclənməsinə səbəb oldu. Ermənilərin qanunsuz tikinti məqsədilə meşə ərazisində ağacları kəsməsi barədə məlumatların yayılması xalqın milli maraqlarına qarşı yönəlmiş təhlükəyə etirazı daha da genişləndirdi. Bakının Azadlıq meydanında başlayan və dekabrın 4-dək davam edən kütləvi mitinqlər qısa müddətdə konkret hadisəyə münasibətdən daha geniş məzmun qazandı. Meydanlarda səslənən tələblər milli hüquqların müdafiəsini, ərazi bütövlüyünün qorunmasını, azadlıq və müstəqillik ideallarını özündə birləşdirirdi. Beləliklə, xalqın ictimai-siyasi fəallığı milli özünüdərkin güclənməsində və müstəqillik düşüncəsinin formalaşmasında mühüm mərhələyə çevrildi.
Lakin milli dirçəlişin tarixi əhəmiyyəti yalnız xalqın meydanlarda nümayiş etdirdiyi qətiyyətlə məhdudlaşmırdı. Bu hərəkatın davamlı dövlətçilik strategiyasına çevrilməsi, milli idealların siyasi qərarlar və institusional addımlarla möhkəmləndirilməsi də vacib idi. Məhz bu baxımdan Ulu Öndər Heydər Əliyevin tarixi xidmətləri xüsusi qeyd olunmalıdır. Onun siyasi fəaliyyəti milli kimliyin qorunması, dövlətçilik ənənələrinin yaşadılması və müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi ilə səciyyələnir.
Ulu Öndər hələ sovet hakimiyyəti illərində Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərlərinin qorunmasına, ana dilinin ictimai mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə, milli mədəniyyətin inkişafına və peşəkar kadr potensialının formalaşdırılmasına böyük diqqət yetirirdi. Bu istiqamətdə həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət xalqın tarixi yaddaşının qorunmasına, milli mənsubiyyət hissinin güclənməsinə və gələcək siyasi müstəqillik üçün mənəvi zəminin yaranmasına xidmət edirdi. Başqa sözlə, milli dirçəlişin ideoloji və mənəvi əsaslarının formalaşmasında Heydər Əliyevin əvvəlki siyasi fəaliyyəti mühüm rol oynayırdı.
Bu tarixi missiyanın ən mühüm siyasi təzahürlərindən biri 1990-cı il noyabrın 17-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Sovetinin Ulu Öndərin sədrliyi ilə keçirilən sessiyası oldu. Həmin sessiyada Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağının Naxçıvan Muxtar Respublikasının dövlət bayrağı kimi qəbul edilməsi barədə qərar verildi. Eyni zamanda, üçrəngli bayrağın Azərbaycanın dövlət rəmzi kimi tanınması üçün respublika Ali Soveti qarşısında vəsatət qaldırıldı. Sovet imperiyasının hələ mövcud olduğu, müstəqillik ideyasının ciddi siyasi maneələrlə üzləşdiyi bir vaxtda atılan bu addım böyük cəsarət və prinsipiallıq nümunəsi idi. Ulu Öndər bununla milli azadlıq düşüncəsini konkret siyasi qərara çevirdi, dövlətçilik rəmzlərimizin bərpasına və müstəqillik ideyasının möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verdi.
Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etməsi tarixi qələbə olsa da, onun qorunması və möhkəmləndirilməsi sonrakı dövrdə ciddi sınaqlarla üzləşdi. 1990-cı illərin əvvəllərində ölkədə hökm sürən siyasi qeyri-sabitlik, hakimiyyət böhranı, iqtisadi tənəzzül və hərbi təhdidlər dövlətçiliyin gələcəyini təhlükə altına almışdı. Belə mürəkkəb şəraitdə 1993-cü ildə xalqın tələbi ilə Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın müasir tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Ulu Öndər qısa müddətdə ölkədə siyasi sabitliyin təmin edilməsi, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, milli təhlükəsizliyin qorunması və iqtisadi inkişafın əsaslarının yaradılması istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirdi. Onun müəyyənləşdirdiyi strateji inkişaf xətti müstəqilliyin formal siyasi statusdan real və dönməz dövlətçilik prinsipinə çevrilməsinə şərait yaratdı.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik kursu bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yeni tarixi mərhələdə uğurla davam etdirilir. Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi nailiyyətlər milli müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi və suveren dövlət kimi beynəlxalq mövqelərinin gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfər, 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilmiş antiterror tədbirləri nəticəsində dövlət suverenliyimizin tam bərpası xalqımızın onilliklər boyu daşıdığı arzuların gerçəkləşməsini təmin etdi. Bu hadisələr Azərbaycan dövlətinin siyasi iradəsinin, hərbi qüdrətinin və milli birliyinin bariz ifadəsi oldu.
Bu gün işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işləri, müasir infrastrukturun yaradılması, sosial obyektlərin tikintisi və Böyük Qayıdış Proqramının icrası müstəqilliyimizin konkret nəticələrini nümayiş etdirir. Vaxtilə doğma yurdlarından didərgin düşmüş vətəndaşlarımızın öz torpaqlarına qayıdışı dövlətimizin qarşısında dayanan mühüm tarixi vəzifənin yerinə yetirilməsidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa prosesi yalnız dağıdılmış şəhər və kəndlərin yenidən qurulması deyil, həm də milli iradənin, tarixi ədalətin və dövlətçilik gücünün təntənəsidir.
Milli Dirçəliş Gününün müasir dövrdə daşıdığı əsas mesajlardan biri də bu tarixi irsin gələcək nəsillərə düzgün çatdırılmasıdır. Xüsusilə gənclər 1988-ci ilin hadisələrini yalnız tarixi xronologiya kimi deyil, milli birliyin, vətəndaş məsuliyyətinin və azadlıq uğrunda mübarizə əzminin nümunəsi kimi dərk etməlidirlər. Çünki müstəqillik bir dəfə əldə edilən və dəyişməz qalan nailiyyət deyil. Onun qorunması güclü dövlət institutları, milli həmrəylik, yüksək vətəndaşlıq məsuliyyəti və gələcəyə yönəlmiş strateji düşüncə tələb edir.
Bu baxımdan 17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günü xalqımızın keçdiyi mürəkkəb tarixi yolun, milli özünüdərkin gücünün və dövlətçilik iradəsinin təcəssümüdür. 1988-ci ildə meydanlarda yüksələn azadlıq sədası, 1990-cı ildə Naxçıvanda dövlət bayrağımızın bərpası istiqamətində atılan cəsarətli addım, 1993-cü ildə Heydər Əliyevin xilaskarlıq missiyası və müasir dövrdə Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə əldə olunan tarixi Zəfərlər bir-birini tamamlayan dövlətçilik mərhələləridir. Bu mərhələlərin hər biri Azərbaycanın müstəqillik salnaməsinə mühüm töhfə verib.
Milli dirçəlişin ən böyük tarixi nəticəsi milli ideyanın güclü dövlətə çevrilməsidir. Bu gün suverenliyi tam təmin olunmuş, ərazi bütövlüyünü bərpa etmiş və beynəlxalq mövqelərini möhkəmləndirən Azərbaycan məhz həmin tarixi iradənin real təcəssümüdür. Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik irsi isə müstəqil Azərbaycanın bugünkü inkişafının və gələcək strateji hədəflərinin mühüm ideoloji-siyasi dayaqlarından biri olaraq yaşayır.
Gündüz Bayramov
YAP Samux rayon təşkilatının sədri