Rəqəmsal transformasiya və süni intellekt Azərbaycan–Böyük Britaniya əməkdaşlığında mühüm istiqamət kimi

Rəqəmsal transformasiya və süni intellekt Azərbaycan–Böyük Britaniya əməkdaşlığında mühüm istiqamət kimi

 

Dünya yeni texnoloji inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Süni intellekt, avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri, böyük verilənlərin təhlili və rəqəmsal xidmətlər gündəlik həyatın, iqtisadi münasibətlərin və dövlət idarəçiliyinin xarakterini sürətlə dəyişir. Bir neçə il əvvəl yalnız gələcək üçün nəzərdə tutulan texnoloji həllər artıq müxtəlif sahələrdə tətbiq olunur. Bu dəyişikliklər dövlətlərin qarşısında həm yeni imkanlar açır, həm də elmi və texnoloji potensialın inkişafı ilə bağlı mühüm vəzifələr müəyyənləşdirir.

Belə bir şəraitdə beynəlxalq texnoloji əməkdaşlıq xüsusi aktuallıq qazanır. Azərbaycanla Böyük Britaniya arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamədə rəqəmsallaşma, süni intellekt və innovasiyaların inkişafına diqqət ayrılması müasir dövrün tələblərinə uyğun yanaşmanın göstəricisidir. Bu müddəalar iki ölkə arasında əməkdaşlığın ənənəvi sahələrlə yanaşı, gələcəyin iqtisadi və ictimai münasibətlərini müəyyən edən istiqamətləri də əhatə etdiyini nümayiş etdirir.

Rəqəmsal transformasiyanın başlıca xüsusiyyəti onun yalnız bir fəaliyyət sahəsi ilə məhdudlaşmamasıdır. Bu proses iqtisadiyyatın müxtəlif istiqamətlərini, təhsil sistemini, səhiyyəni, sənayeni və dövlət xidmətlərini əhatə edir. Müasir informasiya texnologiyaları məlumatların daha sürətli emalına, xidmətlərin əlçatanlığının artırılmasına, idarəetmədə operativliyin təmin olunmasına və resurslardan daha səmərəli istifadə edilməsinə imkan yaradır. Eyni zamanda, rəqəmsallaşma yeni biznes modellərinin formalaşmasına və ənənəvi fəaliyyət üsullarının yenilənməsinə səbəb olur.

Süni intellekt texnologiyalarının inkişafı isə bu prosesə əlavə imkanlar qazandırır. Məlumatların təhlili əsasında daha düzgün proqnozların hazırlanması, mürəkkəb istehsal proseslərinin optimallaşdırılması, tədris metodlarının fərdiləşdirilməsi və müxtəlif xidmətlərin avtomatlaşdırılması həmin imkanlardan yalnız bir neçəsidir. Bu sahədə müasir bilik və təcrübənin mənimsənilməsi dövlətlərin iqtisadi rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Lakin texnoloji inkişaf özü ilə birlikdə müəyyən məsuliyyətlər də gətirir. Süni intellekt sistemlərinin tətbiqində şəxsi məlumatların mühafizəsi, informasiya təhlükəsizliyi, alqoritmlərin şəffaflığı və insan hüquqlarının qorunması kimi məsələlər diqqətdən kənarda qala bilməz. Texnologiyaların cəmiyyətə fayda verməsi üçün onların istifadəsi hüquqi və etik prinsiplərlə uzlaşdırılmalıdır. Bu mənada Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında təcrübə mübadiləsi yalnız texniki yeniliklərin mənimsənilməsinə deyil, həm də məsuliyyətli rəqəmsal idarəetmə mexanizmlərinin inkişafına xidmət edə bilər.

Texnoloji tərəqqinin uğurlu nəticələr verməsi üçün müasir biliklərə malik insan resurslarının hazırlanması da mühüm şərtdir. Proqramlaşdırma, kibertəhlükəsizlik, məlumatların təhlili, robototexnika, maşın öyrənməsi və digər ixtisaslar üzrə peşəkar mütəxəssislərə ehtiyacın artması təhsil sisteminin qarşısında yeni tələblər yaradır. Universitetlərdə və peşə təhsili müəssisələrində rəqəmsal bacarıqların inkişaf etdirilməsi, gənclərin texnoloji layihələrə cəlb olunması və innovativ təşəbbüslərin dəstəklənməsi ölkənin gələcək inkişafı üçün vacib məsələlərdəndir.

Bu sahədə diqqət yetirilməli məsələlərdən biri də texnologiyaların cəmiyyətin bütün təbəqələri üçün əlçatan olmasıdır. Rəqəmsal imkanlardan yalnız böyük şəhərlərdə yaşayan və ya müəyyən peşə qruplarına mənsub şəxslərin faydalanması kifayət deyil. Regionlarda rəqəmsal infrastrukturun inkişafı, müxtəlif yaş qruplarının texnoloji savadlılığının artırılması, elektron xidmətlərdən istifadənin sadələşdirilməsi və yeni biliklərin geniş auditoriyaya çatdırılması inklüziv inkişafın mühüm şərtlərindəndir.

Böyük Britaniya ilə bu istiqamətdə qarşılıqlı fəaliyyət Azərbaycanın texnoloji imkanlarının genişləndirilməsi baxımından əlavə perspektivlər yarada bilər. Xüsusilə universitetlər, tədqiqat mərkəzləri və texnologiya şirkətləri arasında əlaqələrin gücləndirilməsi yeni elmi layihələrin hazırlanmasına və praktiki həllərin formalaşdırılmasına təkan verə bilər. Beynəlxalq tərəfdaşlıq yerli mütəxəssislərin təcrübəsinin artırılmasına, qabaqcıl yanaşmaların öyrənilməsinə və innovasiya mühitinin inkişafına xidmət edə bilər.

Azərbaycan–Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığında rəqəmsal texnologiyalara ayrılan yer gələcəyə hesablanmış əməkdaşlıq modelinin mühüm göstəricisidir. Qarşıdakı illərdə dövlətlərin inkişaf imkanlarını müəyyənləşdirən başlıca amillərdən biri də texnoloji yenilikləri nə dərəcədə mənimsəmələri və onlardan cəmiyyətin rifahı naminə istifadə etmələri olacaq. Bu baxımdan süni intellekt və rəqəmsal transformasiya üzrə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi ölkələrimiz arasında münasibətlərin müasir məzmunla zənginləşməsinə və yeni inkişaf imkanlarının formalaşmasına töhfə verə bilər.

 

İlkin Bağırov

YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı