44 günlük müharibənin dünyaya çatdırılan həqiqətləri

Müharibələr bəzən döyüş meydanında başa çatır, lakin onların yaratdığı suallar, yaşatdığı ağrılar və üzə çıxardığı həqiqətlər uzun illər gündəmdə qalır. Bir xalqın öz torpaqlarını azad etmək uğrunda apardığı mübarizə isə yalnız hərbi əməliyyatların nəticəsi ilə ölçülmür. Həmin mübarizənin arxasında tarixi ədalətin bərpası, milli iradənin nümayişi, insan taleləri və dünyaya çatdırılmalı olan həqiqətlər dayanır. Azərbaycan xalqının 44 günlük Vətən müharibəsində qazandığı Zəfər də bu mənada müasir tariximizin ən mühüm hadisələrindən biridir.

Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusunun qazandığı tarixi qələbə ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpasına yol açdı, uzun illər davam edən işğala son qoyulması istiqamətində həlledici nəticə ortaya qoydu. Bununla yanaşı, müharibə dövründə dinc əhaliyə qarşı törədilən hücumlar, yaşayış məntəqələrinin atəşə tutulması, mülki infrastrukturun dağıdılması və insan tələfatı ilə nəticələnən hadisələr də Azərbaycanın beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırdığı əsas məsələlərdən oldu.

Bu gün həmin tarixi hadisələrə qayıtmaq yalnız qələbənin əhəmiyyətini xatırlamaq deyil. Bu, həm də müharibənin gerçək mənzərəsini qorumaq, şəhidlərin xatirəsinə ehtiram göstərmək, mülki insanların yaşadıqlarını unutmamaq və gələcək nəsillərə həqiqətə əsaslanan tarix ötürmək deməkdir.

Tarixi qələbənin arxasında dayanan iradə

Müharibənin gedişində Azərbaycan Ordusu ardıcıl hərbi uğurlar əldə etdi, strateji yüksəkliklərə və yaşayış məntəqələrinə nəzarəti bərpa etdi. Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan və Qubadlı şəhərlərinin, eləcə də çoxsaylı kəndlərin azad olunması döyüşlərin gedişində mühüm dönüş nöqtələri yaratdı. Noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi isə Qələbəyə aparan yolun ən əlamətdar hadisələrindən biri kimi tarixə düşdü.

Bu uğurların hər birinin arxasında əsgər və zabitlərimizin fədakarlığı, şəhidlərimizin canı, qazilərimizin sağlamlığı və arxa cəbhədə xalqımızın göstərdiyi dəstək dayanırdı. Cəbhədən gələn hər bir qələbə xəbəri ölkənin müxtəlif guşələrində yaşayan insanları eyni sevinc ətrafında birləşdirirdi. Bayraqların dalğalandığı küçələr, əsgərlərə ünvanlanan dualar, könüllü yardımlar və ailələrin nümayiş etdirdiyi həmrəylik müharibənin yalnız cəbhədə deyil, bütün xalqın iradəsi ilə aparıldığını göstərirdi.

Müharibənin ağır səhifəsi

44 günlük Vətən müharibəsinin tarixində ən ağrılı məqamlardan biri cəbhə xəttindən uzaqda yerləşən yaşayış məntəqələrinin atəşə tutulması və mülki insanların həyatını itirməsi ilə nəticələnən hücumlar oldu. Gəncə, Bərdə, Tərtər və digər yaşayış məntəqələrində baş verən dağıntılar müharibənin yalnız hərbi mövqelərdə aparılan döyüşlərdən ibarət olmadığını göstərdi. Yaşayış evlərinin, mülki obyektlərin və infrastrukturun zərər görməsi, ailələrin doğmalarını itirməsi, uşaqların və qadınların təhlükə ilə üzləşməsi bu hadisələrin humanitar nəticələrini daha da ağırlaşdırdı.

Azərbaycanın rəsmi qurumları Ermənistan silahlı qüvvələrinin mülki əhaliyə və mülki infrastruktura qarşı hücumlarını beynəlxalq humanitar hüququn, o cümlədən Cenevrə konvensiyalarının tələblərinin pozulması kimi qiymətləndirib. Həmin hadisələrlə bağlı açıqlamalar, istintaq materialları və zərər çəkmiş ərazilərdə aparılan araşdırmalar beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunan sübutlar sırasında yer alıb.

29 oktyabr 2020: müharibənin yaddaşında qalan gün

Oktyabrın 29-u Vətən müharibəsinin gedişində baş verən hadisələri yenidən xatırlamaq üçün bir fürsətdir. 2020-ci ilin həmin günü döyüş meydanında qələbə əzmi ilə yanaşı, diplomatik müstəvidə də Azərbaycanın mövqeyinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində fəaliyyət davam edirdi.

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin arxiv məlumatlarına əsasən, oktyabrın 29-da xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri və ABŞ dövlət katibinin müavini Stiven Biqenlə telefon danışıqları aparıb. Həmin gün nazirliyin bir neçə rəsmi məlumatı və bəyanatı da yayımlanıb. Bu təmaslar müharibənin gedişi, atəşkəs məsələləri və münaqişə ətrafındakı diplomatik proseslərin gündəmdə qaldığını göstərirdi.

Bu tarixdən bir gün əvvəl - oktyabrın 28-də Bərdə şəhəri raket hücumuna məruz qalıb, dinc sakinlər arasında çoxsaylı itkilər qeydə alınıb. Elə həmin gün Prezident İlham Əliyev Bərdə sakinlərinin həlak olması ilə bağlı bəyanat verərək, hücumun cavabsız qalmayacağını bildirmişdi. Oktyabrın 28-də Azərbaycan Ordusunun Zəngilan, Füzuli, Cəbrayıl və Qubadlı rayonlarında 13 kəndi işğaldan azad etdiyi də elan olunmuşdu.

Beləliklə, 29 oktyabrın yaddaşında iki mühüm istiqamət birləşirdi: cəbhədə davam edən mübarizə və baş verən hadisələr barədə beynəlxalq aləmlə aparılan diplomatik təmaslar. Bir tərəfdə torpaqların azadlığı uğrunda döyüşən Azərbaycan əsgərinin əzmi, digər tərəfdə isə mülki insanlara qarşı hücumların dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırılması zərurəti dayanırdı.

Bu gün həmin tarixi yada salarkən bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır: Qələbəyə aparan yol yalnız hərbi uğurlarla deyil, həm də dövlətin mövqeyini ardıcıl şəkildə müdafiə etmək, faktları qorumaq və həqiqəti beynəlxalq auditoriyaya çatdırmaqla yadda qaldı.

Gələcək nəsillərə ötürülməlidir

Bu gün azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa-quruculuq işləri, doğma yurdlarına qayıdan ailələr və yenidən həyata qovuşan yaşayış məntəqələri qələbənin real nəticələrini ortaya qoyur. Uzun illər doğma torpaq həsrəti ilə yaşayan insanların geri dönüşü müharibənin başlıca məqsədlərindən birinin - insanların öz yurdlarında təhlükəsiz yaşamaq imkanının bərpasının əyani ifadəsidir.

Lakin gələcək nəsillərə ötürülməli olan yalnız qələbə xəbərləri və hərbi uğurlar deyil. Şəhidlərin fədakarlığı, qazilərin keçdiyi ağır yol, mülki insanların yaşadığı faciələr, dağıdılmış şəhər və kəndlərin taleyi də tarixi yaddaşın ayrılmaz hissəsidir.

Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində qazandığı qələbə tariximizin şanlı səhifəsidir. Bu səhifənin tam mənzərəsini qorumaq isə həm qürurlu anları, həm də ağır itkiləri unutmamaqdan keçir. Həqiqət unudulmadıqca, tarixi faktlar qorunduqca və hüquqi məsuliyyət məsələsi diqqətdə saxlanıldıqca, gələcək nəsillər bu mübarizənin mahiyyətini daha dərindən anlayacaqlar. Çünki Qələbənin böyüklüyü yalnız qazanılan torpaqlarla deyil, həmin torpaqların azadlığı uğrunda verilən qurbanların xatirəsinə göstərilən ehtiramla və tarixi həqiqətə sahib çıxmaq əzmi ilə də ölçülür.

Yeganə BAYRAMOVA

Məqalə “Azərbaycan Respublikası Media və Yayım Şuurasının maliyyə dəstəyi ilə “Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi qələbə, Ermənistan tərəfindən törədilmiş sülh və insanlıq əleyhinə cinayətlər, habelə müharibə cinayətləri ilə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması” istiqaməti üzrə hazırlanmışdır