Ana səhifə »  YAP xəbərləri »  Azərbaycanda çoxpartiyalılıq sistemi - quruluşu və inkişafı
A+   Yenilə  A-
Azərbaycanda çoxpartiyalılıq sistemi - quruluşu və inkişafı

Müasir politologiya elmində siyasi partiyalar sivilizasiyanın ən mühüm nailiyyətlərindən biri kimi qiymətləndirilir. Partiya normal ictimai həyat üçün vacib siyasi institutdur. Partiyalar cəmiyyətin ən çox siyasiləşmiş təşkilatıdır və onun əsas məqsədi hakimiyyəti əldə etmək və saxlamaq, cəmiyyətlə dövlət arasında birbaşa və əks-əlaqələrin yaradılmasını təmin etməkdən ibarətdir.
Partiya cəmiyyətin siyasi sisteminin daim fəaliyyətdə olan elementlərindən biri kimi, özündə siyasətin vacib strukturlarını ehtiva edir. Partiyalar müəyyən siniflərin və sosial qrupların təlabat, maraq və məqsədlərini ifadə edir, siyasi hakimiyyət mexanizmlərinin formalaşdırılmasında fəal iştirak edir və ya bu prosesə ardıcıl təsir göstərir. Partiyaların fəaliyyətinin ən prinsipial tərəflərindən biri bundan ibarətdir ki, onların gücü əhaliyə ideoloji təsiri ilə müəyyənləşir. Partiyalar siyasi şüurun formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynayır. Müasir dünyada hakimiyyət uğrunda mübarizədə cəmiyyətdə müəyyən siyasi nüfuza, avtoritetə malik və bundan effektiv şəkildə istifadə edən siyasi partiyaların rolu həlledici olur.
Siyasi partiyalar cəmiyyətin siyasi inkişafının əsas şərtlərindən birini təşkil edir. Siyasi partiyalar - müəyyən sosial təbəqələrin və cəmiyyət qruplarının, bəzi hallarda əhalinin əhəmiyətli bir hissəsini özündə birləşdirən eynifikirlilərin təşkilatlanmış qrupu olub, onların siyasi maraq və tələblərini dövlət hakimiyyətini əldə etmək və ya onun həyata keçirilməsində iştirak etmək yolu ilə reallaşdırmağı nəzərdə tutur.
Partiyalar siyasi baxışları oxşar olan şəxslərdən təşkil olunmuş stabil siyasi iyerarxiyalı təşkilatdır. Partiyalar üzvlərin ideya və təklifləri əsasında formalaşdırılmış qısa, orta və uzun müddətli proqramlara malik olur.
Partiyaların strukturunda aşağıdakı üç vacib element mövcud olur: ali lider və mərkəzi qərargah, rəhbər qrupun göstərişlərini icra edən stabil bürokratik aparat, partiyanın həyatında iştirak edən, lakin bürokratik aparata daxil olmayan fəal üzvlər, nəhayət, partiyanın işində nəzərə çarpmayan dərəcədə iştirak edən passiv üzvlər.
Partiyaların cəmiyyətin həyatında oynadığı rol onların funksiyaları ilə müəyyən olunur. Partiyalar cəmiyyətdə bir sıra mühüm funksiyaları yerinə yetirirlər. Partiyaların əsas funksiyalarından biri siyasi məqsədlərin müəyyən edilməsidir. Öz proqram və ideologiyasını işləməklə partiya strategiyasını müəyyən edir və vətəndaşları alternativ inkişaf yollarının mövcudluğunu inandırır.
Partiyanın ikinci mühüm funksiyası isə ictimai maraqların aydınlaşdırılmasının təmin edilməsidir. Doğrudur, ayrı-ayrı qruplar da cəmiyyətin maraqlarının müəyyən edilməsini həyata keçirmək imkanlarına malikdir. Lakin yalnız siyasi partiyalar həmin maraqların elə bir formaya salınmasını təmin edir ki, bu mərkəzi hakimiyyət orqanlarının qərarlarının qəbul olunmasına təsir göstərə bilsin.
Partiyaların növbəti funksiyası isə vətəndaşların sosiallaşmasını həyata keçirilməsində əksini tapır. Buna partiya fəaliyyətinin sosial və ideya-psixoloji əsaslarının müəyyənləşdirilməsi daxildir.
Partiyaların sonuncu əsas funksiyası isə hakim elitanın, yerli hakimiyyət orqanlarının, hökumətin və digər mərkəzi orqanların ilk əvvəl kölgə, daha sonra isə real tərkibinin formalaşdırılmasıdır. Partiyalar digər siyasi institutlarla birlikdə dövlət və cəmiyyətin idaretmə mexanizmlərinin yaradılması, hökumət struktur və mexanizmlərinin stabilliyinin təmin edilməsi funkisyalarını həyata keçirirlər.
Siyasi partiyaların, ilk növbədə, siyasi liderlərin və elitaların yaranmasında və inkişafında rolu böyükdür. Cəmiyyətin və dövlətin siyasi həyatının idarə olunmasını həyata keçirən liderlərin və elitaların yetişdirilməsi siyasi partiyaların başlıca funksiyalarından biridir. Siyasi partiyaların digər funksiyası isə hakimiyyətin müxtəlif qolları, yerli və mərkəzi dövlət idarəetmə orqanları, müxtəlif siyasi institutlar arasında əlaqə və münasibətlərin dərinləşdirilməsi ilə bağlıdır. Bu siyasi proseslərin inkişafı zamanı bir-biri ilə rəqabətdə olan siyasi partiyaların irəli sürdüyü proqram və konsepsiyalarda öz əksini tapır. Vətəndaşların siyasi sosiallaşdırılması, onlarda hakimiyyətdə iştirakçılıq meyillərinin formalaşdırılması siyasi partiyaların növbəti funksiyasıdır.
Bütün bunlar göstərir ki, müxəlif funksiyaları həyata keçirən siyasi partiyalar bununla da ictimai münasibətlər sisteminin vacib ünsürünə çevrilirlər. Siyasi partiyalar cəmiyyətin inkişafı üçün yeni ideyalar, konsepsiya və proqramlarla çıxış edir, vətəndaşla dövlət arasındakı münasibətlərin ümumi mənafelər kontekstində inkişafı üçün ideoloji zəmin hazırlayır, dövlətin fəaliyyətinin siyasi və ictimai əhəmiyyətini cəmiyyətə izah edir və s. Siyasi partiyalar insanları vahid bir lider, yaxud ideologiya ətrafında toplamaqla onlarda təşkilatlanmaya meyil aşılyayır, müxtəlif birliklərin formalaşması üçün təməl yaradır.
Siyasi partiyalar siyasi sistemin vacib ünsürü olaraq cəmiyyətin həyatında son dərəcə mühüm rol oynayır. Cəmiyyətin müxtəlif sosial, siyasi, milli və ya dini təbəqələrinin ümumi qrup maraqlarını, dəyər və ideallarını ifadə edən siyasi partiyalar vasitəsilə insanlar öz tələblərini dövlətə çatdırır, ondan bu və ya digər siyasi məsələnin həllində dəstək almağa nail olurlar. Bu mənada, partiya cəmiyyət və dövlətlə birbaşa qarşılıqlı əlaqədə çıxış edir.
Partiyaların formalaşması prosesi müxtəlif amillərin təsiri altında baş verir. Siyasi elmdə liderlərin xarizması ətrafında, konkret dövrdə konkret məqsədlər ətrafında, habelə siyasi ideologiyalar əsasında formalaşmış siyasi partiyaların mövcudluğu öz təsdiqini tapmışdır. Ümumiyyətlə, qeyd etmək lazımdır ki, konkret siyasi ideologiya əsasında yaranan və inkişaf edən partiyalar daha uzunömürlü olurlar.
Siyasi partiyalar konkret siyasi ideologiyanın reallaşdırılmasına xidmət edir. Məlum olduğu kimi, ideologiya bu və ya digər insan qrupunun hakimiyyət iddialarını əsaslandıran və buna müvafiq olaraq ictimai fikri həmin qrupun mənafelərinə tabe etdirməyə çalışan müəyyən doktrinadır.
Siyasi partiyaların cəmiyyətin həyatında oynadığı rol haqqında danışarkən əlbəttə ki, mühüm bir faktı da nəzərdən qaçırmaq olmaz ki, onlar ictimai-siyasi sabitliyin təmin olunmasında və qorunub saxlanılmasında da iştirak edir. Çünki siyasi partiyaların mövcud olması faktı cəmiyyətdə daxili ideoloji-siyasi parçalanmalar və toqquşmalar üçün yer qoymur. Müəyyən siyasi ideya və cərəyanları müdafiə edən insanlar vahid bir təşkilatda birləşir və bu siyasi təşkilatlar hakimiyyətin siyasətini bu və ya digər formada tənqid etməklə mövcud nöqsanların üzə çıxmasına nail olur, hakimiyyətin buraxdığı səhvlərin aradan qaldırmasına şərait yaradır, bununla da cəmiyyətdə müxtəlif siyasi ideologiyalar arasında konstruktiv əməkdaşlıq üçün zəmin formalaşdırırlar.
Siyasi partiyaların təsnifatı haqqında danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, burada partiyaların təsnifatı müxtəlif prinsiplər əsasında aparılır. Belə ki, partiyalar sinfi təbiətinə görə fəhlə, burjuaziya, orta təbəqə, kəndli və siniflərarası partiyalara bölünür. Siyasi fəaliyyət üsullaına görə parlament fəaliyyəti üstün olan və parlamentdənkənar fəaliyyəti üstün olan partiyalar fərqləndirilir. Cəmiyyət quruculuğuna münasibətinə görə isə inqilabçı, islahatçı, liberal və mühafizəkar partiyalar mövcuddur. Təşkilati strukturuna görə kadr və kütləvi partiyalar var. Cəmiyyətin siyasi sistemindəki yerinə və roluna görə dominant, aznüfuzlu, sağ, mərkəzçi və sol, habelə müxalifət partiyaları fərqləndirilir. Dövlət quruluşuna münasibətə görə unitar, federal və separat partiyalar, ideologiyaya münasibətə görə isə sərt ideologiyalaşmış və praqmatik partiyalar vardır.
İstənilən ölkədə partiyalar və partiyalararası ittifaqlar, blokların fəaliyyəti onlarla siyasi sistem arasında stabil əlaqələrin mahiyyətindən asılı olur. Bu münasibətlər siyasi partiyalar sisteminin meydana çıxmasını şərtləndirən əsas amil kimi çıxış edir. Siyasi partiyalar sistemi cəmiyyətin siyasi sisteminin vacib bir ünsürünü təşkil edir. Partiya sistemləri cəmiyyətin siyasi sisteminin tərkib hissəsi olmaqla, onun inkişafının və təkamülünün əsas istiqamətlərinin müəyyən edilməsində mühüm rol oynayır. Partiya sistemləri siyasi sistemin mahiyyətininin müəyyən edilməsində, onun demokratikliyinin təmin olunmasında həlledici təsirə malik olur.
Xatirə Əliyeva,
Əməkdar jurnalist

 
  • Oxunub:  2370  |  
  • Tarix:  31-03-2021  |  
  •    Çap et   |  
“Yeni Azərbaycan” qəzeti 28 yaşında

12 Aprel 22:32
Polkovnik Babək Ələkbərov: Qürurluyam ki, qalib Ali Baş Komandanın, qalib dövlətin, qalib xalqın zabitiyəm
12 Aprel 22:29
Liviya Baş nazirinin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Türkiyəyə səfər edib
12 Aprel 22:26
Kapitan Ramazan Hudulov: Azərbaycanda yaşayan xalqların birliyi, qardaşlığı Qələbəyə gedən yolda daha da möhkəmləndi
12 Aprel 22:21
Kapitan Nurlan Məmmədov: Vətən müharibəsində qazanılmış Qələbədə iştirakımla şərəf və qürur duyuram
12 Aprel 21:18
Azərbaycanla Əfqanıstan arasında siyasi, iqtisadi, mədəni və dini-mənəvi əlaqələr önəm kəsb edir
12 Aprel 21:16
Mayor Gündüz Səfərli: Bu gün mən və döyüşçü yoldaşlarım həyatımızın ən xoşbəxt, qürurlu anlarını yaşayırıq
12 Aprel 21:09
Hərbi Qənimətlər Parkı Azərbaycan Ordusunun güc-qüdrəti ilə bərabər, işğalçının faşist xislətini də göstərir
12 Aprel 21:06
Nüfuzlu siyasi Lider, Müzəffər Ali Baş Komandan, mahir diplomat
12 Aprel 21:02
Prezident: İkinci Qarabağ müharibəsi bizim şanlı tariximizdir, xalqımız bu müharibə ilə bağlı əbədi qürur hissi keçirəcək
12 Aprel 20:58
Erkan Özoral: Əminəm ki, Azərbaycan Böyük qayıdış zamanı da dünyaya nümunə göstərəcək
12 Aprel 20:54
Deputat: Azərbaycanda postmüharibə dövrü üçün əhatəli sosial dəstək proqramı hazırlanıb
12 Aprel 20:54
Əhliman Əmiraslanov: Türkiyə ilə Azərbaycan arasında münasibətlər bütün sahələrdə uğurla inkişaf edir
12 Aprel 20:49
Prezident İlham Əliyev: 44 günlük Vətən müharibəsi bizim gücümüzü, iradəmizi, birliyimizi göstərdi
12 Aprel 20:48
Könül Nurullayeva: Hərbi Qənimətlər Parkı Böyük Qələbəmizi əbədiləşdirmək baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir
12 Aprel 20:45
Azərbaycan ilə Türkiyə arasında dini-mənəvi əlaqələr hər zaman yüksək səviyyədə olub
12 Aprel 19:39
Prezident İlham Əliyev: İqtisadi müstəqillik əsas məsələlərdən biri idi, ona da nail olduq
12 Aprel 19:37
Azərbaycan-Avstriya parlamentlərarası əlaqələri və əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub
12 Aprel 19:33
Ölkəmizdən 96 müəssisəyə Rusiyaya pomidor ixracına icazə verilib
12 Aprel 19:19
Prezident İlham Əliyev: İkinci Qarabağ müharibəsinə hazırlaşmalı idik və hazırlaşdıq
12 Aprel 19:16
Azərbaycan və Maldiv respublikalarının xarici işlər nazirləri arasında telefon danışığı olub
12 Aprel 18:54
Azərbaycan Prezidenti: Biz danışıqlar masasında prinsipiallıq göstərərək, eyni zamanda, güclü ordu yaradırdıq
12 Aprel 18:52
AFFA və Türkiyə Futbol Federasiyası arasında VAR sisteminin tətbiqi ilə bağlı müzakirələr aparılıb
12 Aprel 18:40
Prezidenti İlham Əliyev: 2003-cü ildə hakimiyyətə gələrək söz vermişdim ki, ərazi bütövlüyünü qoruyacağam və bu sözə əməl etdim
12 Aprel 18:37
Deputat: Prezident İlham Əliyevin hakimiyyəti illəri Azərbaycan tarixinin inkişaf, rifah və zəfər dövrüdür
12 Aprel 18:35
BDU-da Ümumdünya Aviasiya və Kosmonavtika Gününə həsr edilmiş tədbir keçirilib
12 Aprel 18:24
Prezidenti İlham Əliyev: Bu tarixi bilmədən bugünkü reallığa düzgün qiymət vermək mümkün deyil
12 Aprel 18:20
Prezident: 1987-ci ildə Heydər Əliyevin bütün vəzifələrdən uzaqlaşdırılması ilə ermənilərin əlinə fürsət düşdü və bu fürsətdən istifadə etdilər
12 Aprel 18:19
Qənirə Paşayeva Türkiyənin tanınmış kinorejissoru ilə görüşüb
12 Aprel 18:17
Bakı Metropolitenində qatarların baxış-təmir sahələrində növbəti texniki yenilik tətbiq edilir
12 Aprel 18:15
Prezidenti İlham Əliyev: Hərbi Qənimətlər Parkına gələn hər bir insan ordumuzun gücünü, iradəmizi görəcək
12 Aprel 18:00
Prezidenti İlham Əliyev: Biz döyüşərək, vuruşaraq, qan tökərək tarixi ədaləti bərpa etdik
12 Aprel 17:56
İtaliya Senatının nümayəndə heyəti Milli Məclisdə olub
12 Aprel 17:37
Azərbaycan ilə İtaliya arasında iqtisadi, enerji, humanitar sahələrdə əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə olunub
12 Aprel 17:27
Milli Məclisin sədri Sahibə Qafarova İtaliya Senatının Xarici işlər və emiqrasiya daimi komissiyasının sədri ilə görüşüb
12 Aprel 17:24
Günəş şüası koronavirusdan ölümlərin qarşısını almaq üçün faydalıdırmı?
12 Aprel 17:22
Meyvə ağaclarına qulluq: Yaz aylarında “Bağ məlhəmi”ndən istifadənin faydaları
12 Aprel 17:14
Prezident İlham Əliyev Bakıda Hərbi Qənimətlər Parkının açılışında iştirak edib
12 Aprel 17:06
Azərbaycanda koronavirus əleyhinə vurulan vaksin dozalarının sayı 1,2 milyona yaxınlaşır
12 Aprel 16:56
Azərbaycanda koronavirusa 1151 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb
12 Aprel 16:55
Aprel döyüşlərinin əfsanəsi şəhid Pəncəli Teymurovun büstü açılıb
12 Aprel 16:46
Mikayıl Cabbarov: Üç ayda qeyri-neft məhsullarının ixracı ilk dəfə olaraq 500 milyon dolları ötüb
12 Aprel 16:36
Milli Məclisin deputatı Ağalar Vəliyev Goranboy və Ağdam rayonlarında şəhid ailələri və Qarabağ əlilləri ilə görüşüb
12 Aprel 16:07
Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu koronavirusa qarşı təhlükəsizlik tədbirləri üzrə ən yüksək reytinqə layiq görülüb
12 Aprel 16:05
Türkiyə Gürcüstana növbəti hərbi yardım edib
12 Aprel 15:59
İtaliyada yay turizm mövsümünün açılacağı tarix bəlli olub
12 Aprel 15:31
YAP Suraxanı rayon təşkilatının nümayəndələri şəhid ailələrini ziyarət ediblər
12 Aprel 15:23
Birinci rübdə elektrik enerjisindən istifadənin vəziyyətinin araşdırılması üçün 37 texniki yoxlama aparılıb
12 Aprel 15:15
Balaxanı Sənaye Parkının ərazisində tullantıların emalı və xidmət müəssisələri yaradılır – Sərəncam
12 Aprel 15:01
Kəskin dəyişkən hava şəraitinin meteohəssas insanlara təsiri
12 Aprel 14:56
Türk Şurasının informasiya və media üzrə yüksək rəsmilərinin Ağdam və Gəncəyə səfəri Türkiyə mediasının diqqət mərkəzində olub
12 Aprel 14:53
Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyəti və Qərbi Azərbaycan İcması Aşıq Ələsgərin 200 illik yubileyinə həsr olunmuş videokonfrans keçirib
12 Aprel 14:24
Azərbaycan Ordusunda raket-artilleriya batareyalarının döyüş atışlı taktiki təlimləri başlayıb
12 Aprel 14:21
Kamilə Əliyeva: Şəhidlərimiz və qazilərimiz daima dövlətin diqqətindədir
12 Aprel 14:20
Şimal və qərb rayonlarında şimşək çaxacağı, arabir yağış yağacağı, bəzi yerlərdə intensiv olacağı gözlənilir
12 Aprel 14:10
Fəsli Nəbiyev: Azərbaycanın gələcək inkişafını uğurlu şəkildə təmin etmək üçün cəmiyyətin əsas aparıcı qüvvəsi olan gənclər əvəzolunmaz rola malikdir
12 Aprel 14:08
Rusiya İnformasiya və Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru Respublika Veteranlar Təşkilatının qonağı olub
12 Aprel 14:06
Türkiyədə koronavirus səbəbindən iftar mərasimlərinə qadağalar qoyulub
12 Aprel 13:39
İtaliya Senatının nümayəndəsi Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
12 Aprel 13:25
Naxçıvan nümayəndəliyinin rəhbəri Fransa səfiri ilə görüşüb
12 Aprel 13:23
Sevinc Qasımova: YAP Gənclər Birliyinin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri gənclərin potensialını doğru şəkildə dəyərləndirib daha uğurlu nəticələr əldə etməsi üçün onlara dəstək olmaqdır
12 Aprel 12:11
Misirin daha bir universitetində Azərbaycan dilinin tədrisinə başlanıldı
12 Aprel 12:09
Əhaliyə xidmət üzrə nağd pul ofisi təşkil edilib
12 Aprel 11:34
YAP Samux rayon təşkilatının nümayəndələri şəhid ailələrini ziyarət ediblər
12 Aprel 11:15
Deputat: Əgər pandemiya qaydalarına riayət etməsək, qapanma qaçılmaz ola bilər
12 Aprel 11:13
Özbəkistanda dövlət xidmətləri “ASAN xidmət” modeli əsasında təkmilləşdirilir
12 Aprel 09:33
Xalid Taimur Akram: Pakistan Qarabağ münaqişəsi başlandığı andan Azərbaycanı dəstəkləyib
12 Aprel 09:31
Deputat: Son üç ildə əldə edilən uğurların əsasında Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi kadr və struktur islahatları dayanır
12 Aprel 09:30
Deputat: Azərbaycan Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə daha böyük uğurlara imza atacaq
12 Aprel 09:27
Maltepe Universitetinin professoru: Azərbaycan həm iqtisadi, həm də hərbi güc baxımından bölgənin lider ölkəsidir
11 Aprel 19:51
Dünyanın aparıcı beyin mərkəzlərinin nümayəndələrinə Ermənistanın törətdiyi genişmiqyaslı dağıntılar barədə məlumat verilib

Video

 
»»»
 

»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30
HAVA HAQQINDA