Ana səhifə »  Sosial »  Nəsib Quliyev: Ana və uşaqların sağlamlığının mühafizəsi Azərbaycan səhiyyəsinin prioritetidir
A+   Yenilə  A-
Nəsib Quliyev: Ana və uşaqların sağlamlığının mühafizəsi Azərbaycan səhiyyəsinin prioritetidir

Müsahibimiz Səhiyyə Nazirliyinin K.Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun direktoru, tibb elmləri doktoru Nəsib Quliyevdir:
- Nəsib müəllim, hazırda Azərbaycan səhiyyəsi uğurla inkişaf edir. Bu inkişaf uşaqların sağlamlığının qorunmasında özünü necə ifadə edir?
- Məlum olduğu kimi, dünyada hər bir dövlətin, cəmiyyətin inkişaf səviyyəsini xarakterizə edən bir sıra göstəricilər var. Həmin göstəricilərə beynəlxalq təşkilatlar da istinad edirlər. Bunlardan biri də ana və uşaqların sağlamlığının göstəriciləridir. Əslində biz uşaqlara cəmiyyətdə gostərilən qayğını, münasibəti obrazlı desək, barometr adlandırırıq. Çünki uşaqlar cəmiyyətdə baş verən proseslərin xeyli qismini özündə əks etdirir. Bu həmçinin uşaqların sağlamlığı ilə bağlıdır.
Azərbaycanda ana və uşaqların sağlamlığı işi, xüsusilə, dövlətimiz müstəqillik əldə etdikdən sonra basladı. Müstəqilliyimiz 1991-ci ildə elan olunsa da, biz onun dadını Ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra hiss etmisik. Ölkəmizdə insanların sağlamlığı, bütövlükdə götürsək, səhiyyə strategiyası da müstəqilliyin ilk illərində Ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən müəyyən olunub. Çox şükürlər olsun ki, həmin siyasət bu gün uğurla davam edir. Bu gün uşaqların cəmiyyətdə mövqeyi, sağlamlığı, təhsili məsələləri dövlətin qayğısı ilə əhatə olunub.
Təəssüflə qeyd etməliyik ki, müstəqilliyin ilk illərində cəmiyyətdə mövcud olan böhran şəraitində ana və uşaqların sağlamlığının qorunması məsələləri də dərin böhran keçirirdi. 1992-1993-cü illərdə Azərbaycanda uşaqlar cəmi 5 yoluxucu xəstəliyə qarşı peyvənd olunurdular. O peyvənd materialları, vaksinlər də gah olurdu, gah da olmurdu. Digər tərəfdən, təəssüf ki, həmin illərdə Azərbaycanda uşaqlar arasında poliomielit, difteriya, qızılca, qızılca məxmərəyi kimi xəstəliklər epidemiya həddinə çatmışdı. Uşaqlar difteriya xəstəliyindən, qızılcadan, poliomielitdən tələf olurdular. Xatırlayıram ki, 1992-ci ildə Azərbaycanda poliomielitlə xəstələnən uşaqların sayı bütün Avropa regionunda bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin üçdə ikisinə bərabər idi. Yəni biz belə bir böhranla qarşılaşmışdıq. O zaman tibb müəssisələri, demək olar ki, dağılmışdı, maddi-texniki baza yox səviyyəsində idi.
Şükürlər olsun ki, xalqın çağırışı ilə Heydər Əliyev ikinci dəfə hakimiyyətə gəldi. Səhiyyə ilə bağlı vəziyyəti dərindən təhlil edən Ulu öndərimiz hakimiyyətə qayıtdığı ilk illərdə Öz nüfuzu hesabına postsovet məkanında ilk dəfə olaraq Avropa banklarından böyük məbləğdə kredit götürdü. Bu kredit epidemiyaların qarşısının alınmasına, dərmanların, vaksinlərin gətirilməsinə sərf olundu. 1996-cı ilin noyabrında Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd şəhərində keçirdiyi müşavirədə elan olundu ki, Azərbaycan MDB dövlətləri içərisində birinci ölkədir ki, difteriya və poliomielit xəstəliyinin qarşısını almağa nail olub. Yəni o zaman bu xəstəliklərin səviyyəsi kəskin azalmağa başladı və yox həddinə çatdı. 2002-ci ildə isə Azərbaycan ÜST-ün Avropa Bürosunun poliomielit xəstəliyindən azad ölkə sertifikatını aldı.
O zaman mövcud olan bu ağır problemlər Azərbaycan dövlətinin sosialyönümlü siyasəti nəticəsində qətiyyətlə həll olunmağa başladı.
1997-ci ildə “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” qanunun qəbul olunması bu məsələlərdə nizam-intizam yaradılmasına böyük dəstək verdi. Ölkəmiz artıq 2000-ci illərin əvvəlində səhiyyədə, o cümlədən uşaqlara göstərilən tibbi xidmətin səviyyəsinə görə böhranlı vəziyyəti aradan qaldırmış oldu. O zamandan da dayanmadan, səhiyyənin bütün sahələrində olduğu kimi, ana və uşaqların sağlamlığının mühafizəsində də ardıcıl uğurlar əldə etməyə başladıq. Beləliklə, ağır illər geridə qaldı, Azərbaycan səhiyyəsinin yüksəliş dövrü başladı.
Ötən 10-15 il ərzində ana və uşaqların mühafizəsi məsələləri də böhran və stabilləşmə mərhələsini keçərək özünün inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu. Biz çox sevinirik ki, səhiyyə sahəsində əldə edilən uğurlar bu nəticələrin əldə olunmasına böyük təkan verdi.
2003-cü ilin noyabr ayında “Azərbaycanda sosial-iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi tədbirləri haqqında” Dövlət Proqramının qəbul olunması da bu işdə böyük dönüş əldə etməyimizə səbəb oldu. 2006-cı ilin fevral ayında Səhiyyə Nazirliyinin kollegiya iclasında ana və uşaqların sağlamlığının qorunması işi Azərbaycan səhiyyəsinin prioriteti kimi qəbul olundu. O zamandan başlayaraq ölkədə ana və uşaqların mühafizəsi poblemlərinin ardıcıl olaraq həll olunmasının və böyük uğurların əldə edilməsinin şahidi olduq. Təsəvvür edin ki, ötən 10-11 il ərzində Azərbaycanda 600-dən artıq yeni tibb müəssisəsi tikilib və ya əsaslı təmir olunaraq yenidən istifadəyə verilib. Bəzən 10-11 ili həftələrə bölürəm və orta hesabla 550 həftə edir. 10-11 il ərzində tikilən səhiyyə müəssisələrini həftələrə böləndə hər həftəyə 1 tibb müəssisəsi düşür. Bunların içərisində ana və uşaqların mühafizəsinə xidmət göstərən tibb müəssisələri də var.
- Ana və uşaqların sağlamlığının qorunması ilə əlaqədar bir sıra proqramlar və qanunlar qəbul olunub. Bu sənədlərin əhəmiyyəti nədən ibarətdir?
- 2006-cı ildə Azərbaycanda ana və uşaqların mühafizəsi haqqında yeni Dövlət proqramı qəbul olundu. Bu proqram 2006-2011-ci illəri əhatə etdi və o zaman həmin proqrama uyğun olaraq ölkənin 7 bölgəsində perinetal mərkəzlər yaradıldı. Bu mərkəzlərin yaradılması da çox vacib, vaxtında və düzgün atılmış addım kimi qəbul olunmalıdır. Çünki uşaqlar arasında xəstəliklər və ölüm göstəricilərini araşdırarkən aydın oldu ki, uşaq ölümünə daha çox çağalıq, doğulandan ilk bir ay ərzində, yaxud da 1 yaşa qədər daha çox rast gəlinir. Təbii ki, perinatal mərkəzlərin yaradılmasında məqsəd bu idi ki, uşaqlar arasında xəstəlik və ölüm göstəriciləri azalsın, tibbi xidmət daha da yüksəlsin. Belə də oldu.
Həmin Dövlət proqramı çərçivəsində ölkəmizdə ilk dəfə olaraq uşaqlar dünyaya gəldikcə onlara elektron sağlamlıq kartları verilir. Bu gün də proses uğurla davam edir. Hazırda bütün uşaqlarda elektron sağlamlıq kartları mövcuddur. Ona başqa sözlə bioloji pasport da deyirlər. Bu, o deməkdir ki, uşaqların sağlamlığı ilə bağlı aparılan tədbirlər, onların xəstəlikləri, müalicəsi və s. məsələlər həmin kartda məlumat şəklində yerləşdirilir.
Görülən işlərin davamı olaraq 2005-2015-ci illərdə uşaqlara xidmət sahələri yeniləndi və ya yeni sahələr yaradıldı. Bunlar hansılardır? Uşaq onkologiya xidməti, uşaq onkohemotologiya xidməti, uşaq oftalmologiya xidməti, uşaq nefrologiya, nevrologiya, nevrocərrahiyyə, uşaq kardiocərrahiyyə xidməti, hematologiya, urologiya xidmətləri və s. yaradıldı. Yəni çoxlu sayda uşaqlara xidmət göstərən ixtisaslara müvafiq stasionarlar və xidmət sahələri yaradıldı. Bütün bunların nəticəsində də uşaqlar xəstələnəndə onu müalicə üçün hara aparmaq lazım olduğu bilinir. Yəni müvafiq xəstəliklərin müalicəsi ilə bağlı dəqiq yerlər var.
Ümumiyyətlə, ölkə Prezidenti uşaq səhiyyəsini şəxsi nəzarətində saxlayır. Bu diqqətin nəticəsi olaraq 2009-cu il dövlət başçısı tərəfindən “Uşaq ili” elan olundu. Həmin il çərçivəsində müxtəlif tədbirlər keçirildi və cəmiyyətin diqqəti uşaqlara yönəldi. 2013-cü ilin mart ayında isə dövlət başçısının təşəbbüsü ilə “Azərbaycanda uşaqların icbari dispanserizasiyası haqqında” qanun qəbul olundu. Belə bir qanun bizi əhatə edən ölkələrdə yoxdur. Bu, çox vacib bir qanundur. Qanunun tutumu çox böyükdür və əhalinin üçdə birini əhatə edir. Qanunla uşaqların müayinəsi məcburidir. Dövlətin hesabına aparılır. Bu da uşaqlara olan diqqətin və məsuliyyətin qat-qat artırılmasına gətirib çıxardı. Qanuna görə, 1 yaşa qədər uşaqlar il ərzində bir neçə dəfə, 1 yaşından sonra rübdə bir dəfə, 2-3 yaşda olanlar hər yarım ildə bir dəfə və 3 yaşdan sonra uşaqlar hər ildə bir dəfədən az olmayaraq kompleks tibbi müayinələrdən keçirilir. Uşaqların müayinəsində isə ən azı 10 tibb mütəxəssisi iştirak edir. Qanun bizə imkan verir ki, uşaqlarda mövcud olan problemləri erkən dövrdə, gecikmədən aşkara çıxara bilək. Buna tibb dilində erkən müdaxilə deyirlər.
Burada təkcə tibb mütəxəssislərinin yox, cəmiyyətin, o cümlədən valideynlərin də məsuliyyəti artır. Məsələn, valideyn uşağa peyvənd vurdurmaqdan imtina edirsə, ondan yazılı izahat tələb olunur. Uşaq cəmiyyətin üzvüdür və onun hüquqları var. Azərbaycan 1992-ci ildə Beynəlxalq Uşaq Hüquqları Konvensiyasına qoşulub və hər 5 ildən bir BMT-də hesabat verir. Qanunun tələbinə görə, valideyn istədiyi hərəkəti edə bilməz. Çünki uşaqların xəstəliklərdən qorunma haqqı var. Qanun da bir daha uşaqların sağlamlığına xidmət edir.
- Uşaqların sağlam böyüməsi üçün onların normal və düzgün qidalandırılması da vacib şərtlər sırasındadır. Bu baxımdan ölkəmizdə vəziyyət necədir?
- Uşaqların sağlam böyüməsi üçün ən böyük əhəmiyyət kəsb edən məsələlərdən biri onların dünyaya gəldiyi andan düzgün qulluğun və qidalanmanın təmin olunmasıdır. Bununla bağlı da Azərbaycan dünyada öndə gedən ölkələr sırasındadır. Hələ 2003-cü ildə “Körpələrin və erkən yaşlı uşaqların qidalandırılması haqqında” qanun qəbul olunub. O zaman Azərbaycan dünyada 55-ci ölkə idi ki, belə bir qanun qəbul etdi. Bu qanun 3 hissədən ibarətdir. Birinci hissə ana südü ilə qidalanmanın təmin və təbliğ olunmasıdır. Qanunun ikinci bölməsində süd verən analara dövlət tərəfindən əlavə dəstək, güzəşt və müavinətlər nəzərdə tutulur. Və üçüncü bölmə uşaqların süni yolla qidalanması üçün qida qatışıqlarının ölkəyə gətirilməsinə dövlət nəzarətinin təmin olunması məsələlərini əhatə edir. Hazırda bu qanun uğurla tətbiq olunur.
Mənim yadımdadır ki, 1992-1993-cü illərdə ölkəmizdə aparılan sorğu nəticəsində məlum oldu ki, dünyaya gələn uşaqların cəmi 25 faizi 1 yaşa qədər ana südü ilə qidalanır və yerdə qalan 75 faiz süni qida qəbul edirdi. Bu məsələdə indi biz xeyli irəliləyişə nail olmuşuq. İndi ana südü ilə qidalanma 50 faizi ötüb. Amma təəssüf ki, bu məsələyə insanlar düzgün qiymət vermirlər. Sual ola bilər ki, hər bir ana uşağa süd verə bilər və bunun üçün bu qanun nəyə lazımdır? Amma nəzərə almaq lazımdır ki, bu məsələdə çoxsaylı problemlər var. Digər canlılardan fərqli olaraq, insan dünyaya gətirdiyi balasına bu təbii qidanın verilməsində problemlər yaradır. Ona görə də bu istiqamətdə işlər davam edir. 2014-2020-ci illəri əhatə edən Azərbaycanda ana və uşaqların sağlamlığının yaxşılaşdırılması haqqında Dövlət Proqramında xüsusi bəndlər var ki, bu bəndlər körpələrin təbii yolla bəslənməsinə xidmət edir. Bu məsələdə Səhiyyə Nazirliyi UNİSEF və ÜST-lə əməkdaşlıq edir. Bizim məqsədimiz odur ki, ana südü ilə bəslənən uşaqların sayını maksimum həddə çatdıraq. Tibbi araşdırmalar göstərir ki, uşaq dünyaya gətirən hər 100 anadan ikisində özündən asılı olmayan səbəblərdən ana südü çatışmazlığı olur. Əslində, məntiqlə ölkəmizdə uşaqların 98 faizi ana südü ilə qidalana bilər, amma göründüyü kimi, bunun baş verməməsi subyektiv səbəblərlə əlaqəlidir. Hələ 1350 il əvvəl yazılmış müqəddəs kitabımız Qurani-Kərimin Bəqərə surəsinin 233-cü ayəsində göstərilir ki, ana uşağına iki il süd verməlidir. Biologiyanın qanunu var ki, bir canlının öz balası üçün hasil etdiyi qidanın başqa canlının balasına verilməsinə bioloji fəlakət deyirlər. Maraqlı odur ki, bütün canlılar buna əməl edir, yəni öz balasını öz südü ilə qidalandırırlar. Amma dünyanın əşrəfi hesab olunan insanlar bu qanundan yayınırlar. Həqiqətən də, düşünəndə görürük ki, bu, dəhşətli bir şeydir. Yəqin, mənimlə razılaşarsınız ki, dünyaya gələn uşağı anasından daha çox istəyən başqa biri yoxdur. Amma həmin ana öz övladına süd vermir. Bir çox analar Tanrının verdiyi bu bənzərsiz nemətdən öz övladlarını bilərəkdən məhrum edirlər. Bu gün elm Quran ayəsinin nə qədər doğru olduğunu təsdiqləyir. Elm sübut edir ki, uşaq dünyaya gəldiyi andan iki yaşa qədər ana südünə möhtacdır. Uşaqlarda çox xəstəliklərə qarşı immunitet olmur. Yəni daimi immunitet yoxdur. Amma ana südü ilə passiv immunizasiya yolu ilə immun cisimlərin uşaq orqanizminə daxil olunması yolu ilə o, xəstəliklərdən qorunmalıdır. O zamana qədər ki, usaqların öz orqanizmində immun sistemi tam yetişmiş olsun.
Təəssüf ki, bu məsələdə problemlər hələ də var. Hər şey tibb işçilərindən asılı deyil. Dünyada araşdırmalar göstərir ki, insan sağlamlığında tibb işçilərinin rolu əsas təsiredici faktorlar sırasında 5-6-cı yerlərdə dayanır. Bizdən əvvəl 5 faktor var. Əgər onlara əməl olunmasa, tibb işçiləri heç bir şey edə bilməzlər. Ona görə də bu sahədə maarifləndirmə işləri aparılmalıdır ki, analar övladlarını öz südləri ilə qidalandırsınlar. Bizdə hazırda bu göstərici 50-55 faiz civarındadır, amma onu 98 faizə qədər qaldırmaq mümkündür. İnsanlar dərk etməlidirlər ki, övladlarının sağlam inkişafı üçün ana südünün əvəzi yoxdur.
- Heydər Əliyev Fondu ölkəmizdə uşaqların sağlamlığının təmin olunması ilə bağlı mühüm layihələr həyata keçirir. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?
- Heydər Əliyev Fondu, xüsusilə Fondun rəhbəri, Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyeva daim uşaqlara böyük qayğı ilə yanaşır. Xatırlayıram ki, hələ 1990-cı illərin sonlarında Mehriban xanım Əliyeva Azərbaycan Mədəniyyətinin Dostları Fondunun xətti ilə çoxsaylı uşaq tibb müəssisələrinə dəstək verirdi. Həmin illərdə bizim instituta da Yaponiyada istehsal olunmuş ən müasir ultrasəs cihazı hədiyyə edildi. Bu cihazla biz on minlərlə uşaqda çox ağır xəstəliklərin diaqnostikasını həyata keçirdik və onların müalicələri üçün vaxtında tədbirlər görüldü.
Qeyd edim ki, Heydər Əliyev Fondunun böyük dəstəyilə bir sıra dövlət proqramları da həyata keçirilib. Bunların sırasında, irsi qan xəstəliklərinin müalicəsi və profilaktikası, uşaqlarda diabet xəstəliyi, ürək xəstəliyinin qarşısının alınması istiqamətində proqramların adını çəkmək olar. Bu gün Bakı şəhərində Cənubi Qafqaz regionunda analoqu olmayan Talassemiya Mərkəzi fəaliyyət göstərir. Talassemiya Mərkəzi öz fəaliyyətinin zirvəsinə də çatdı. Çünki sümük iliyinin köçürülməsi ən yüksək tədbir hesab olunur. Artq 3-cü ildir ki, mərkəzdə sümük iliyinin köçürülməsi həyata keçirilir.
Mehriban xanım Əliyevanın uşaqlara göstərdiyi diqqət və qayğı beynəlxalq aləmdə də yüksək qiymətləndirilir. Belə ki, 2007-ci ildə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı Mehriban xanım Əliyevanı ana və uşaqların sağlamlığının qorunmasında müstəsna xidmətlərinə görə “Qızıl Ulduz” medalı ilə təltif etdi. Bu hadisə xalqımız üçün başucalığı idi. Hal-hazırda da bütün uşaq tibb müəssisələri Heydər Əliyev Fondu ilə sıx əməkdaşlıq şəraitində işləyir. Fondun dəstəyi ilə minlərlə uşağa kömək göstərilir və bu işlər ardıcıl olaraq davam edir.
Biz uşaq həkimləri olaraq özümüzü xoşbəxt hiss edirik ki, dövlətimiz çalışdığımız sahəyə yüksək diqqət göstərir. Rəhbərlik etdiyim institutun maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi ilə bağlı 2013-cü il aprelin 10-da ölkə Prezidentinin Sərəncamı oldu. Sərəncam elan olunandan bir gün sonra Səhiyyə Nazirliyinin təmir-tikinti briqadası instituta gəldi və operativ şəkildə fəaliyyət göstərdi. 2014-cü ilin dekabr aynda isə institut əsaslı təmirdən sonra yenidən istifadəyə verildi, eləcə də maddi-texniki baza əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirildi. Hazırda burada işləmək üçün bütün şərait yaradılıb. Biz bundan ruhlanırıq və borcumuzdur ki, dövlətin diqqət və qayğısının müqabilində fədakarlıqla çalışaq.
- Nəsib müəllim, əvvəlki illərlə müqayisədə uşaqlar arasında xəstələnmə və ölüm halları nə dərəcədə azalıb?
- Görülən tədbirlər nəticəsində Azərbaycanda uşaqlar arasında xəstələnmə və ölüm halları nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb. Əgər 1992-1993-cü illərdə hər diri doğulan 1000 uşaqdan 1 yaşa çatana qədər 30 nəfər tələf olurdusa, bu gün bu rəqəm 10.2-yə enib. Yəni ölüm halları 3 dəfə azalıb. Bununla yanaşı, doğulan uşaqların sayında artım var. Müstəqilliyin ilk illərində uşaqların sayında azalma var idi və 2001-ci ildə bu göstərici 110 min olmuşdu. Amma 2001-ci ildən başlayaraq hər il doğulan uşaqların sayı artmaqda davam edib. 2012-ci ildə isə 176 min 400 nəfər uşaq dünyaya gəlmişdi. Hazırda bu sahədə vəziyyət stabilləşib. Hər il təxminən 160-170 min səviyyəsində uşaq dünyaya gəlir. Düşünürəm ki, qarşıdakı 10 ildə doğulan uşaqların sayı hər il üçün 200 minə çatacaq. Biz gələn il Azərbaycanda 10 milyonuncu vətəndaşın dünyaya gələcəyini gözləyirik.
Bütövlükdə, bizi əhatə edən ölkələrlə müqayisədə Azərbaycanda səhiyyəsi xeyli dərəcədə inkişaf edib. Tibb müəssisələrinin açılışlarında Prezident İlham Əliyev deyib ki, dünyada səhiyyənin Azərbaycan standartı formalaşmağa başlayıb. Bu, bizi çox sevindirir. Doğrudan da, belədir. Çünki dünyanın heç bir yerində dövlət hesabına tibbi xidmət, dərman təminatı və s. yoxdur.
Qeyd edim ki, Azərbaycan ÜST-ün Avropa bölgəsinə daxildir və burada 53 Avropa ölkəsi var. 2015-ci ilin noyabrında həmin qurumdan Səhiyyə Nazirliyinə təbrik məktubu daxil oldu ki, Azərbaycan qızılca və qızılca məxmərəyinin qarşısını alan 10 ölkə içərisindədir. Bu, bizim üçün çox yüksək göstəricidir. Bilirsiniz ki, dünyanın ən inkişaf etmiş ölkələri Avropada yerləşir. Amma bu göstəriciyə görə, ölkəmiz onların əksəriyyətindən qabağa keçib.
- Bu gün dünyada elm və texnologiya inkişaf edir. Tibb sahəsində də yeniliklər əldə olunur, bir sıra xəstəliklərin müalicəsində uğurlar əldə olunur. Amma bununla yanaşı, bəzi xəstəliklərin gəncləşməsini və yeni xəstəliklərin də yaranmasını müşahidə edirik. Sizcə, bu, nə ilə əlaqədardır?
- Doğrudur, bu gün dünyada elm və texnologiya böyük nailiyyətlər əldə edir. O cümlədən tibb elmi də mühüm uğurlara imza atıb. Artıq dünyada genlərin öyrənilməsi prosesi başa çatıb. Əvvəllər elə xəstəliklər var idi ki, onun diaqnozunu qoya bilmirdik. Amma artıq genlərin öyrənilməsi nəticəsində bunu əldə etmişik, bəzi genetik xəstəlikləri tapa bilmişik. Hazırda ekologiyanın pozulması səbəbindən də xəstəliklər yaranır.
Xəstəliklərin gəncləşməsi, o cümlədən uşaq xəstəlikləri ilə bağlı problemlər də var. Bəzi virus xəstəlikləri var ki, virusların öz quruluşlarında baş verən genetik dəyişikliklər nəticəsində həmin viruslar başqa formada ortaya çıxır. Biz tibbdə buna mutasiya deyirik. Belə olanda isə xəstəliklər də başqa formada olur. Həmçinin uşaqlar arasında xəstələnmənin digər bir səbəbi isə düzgün olmayan qidalanmadır. Bütün hallarda isə çalışırıq ki, belə xəstəliklərin qarşısını alaq.
- Hazırda ölkəmizdə uşaqlarda peyvənd işlərinin aparılması hansı səviyyədədir?
- Mən yuxarıda qeyd etdim ki, müstəqillimizin ilk illərində 5 adda peyvənd vurulurdu. Artıq hazırda bu göstərici 11-dir. Yəni 2011-ci ildən 11 yoluxucu xəstəliyə qarşı peyvənd aparılır. Bütün peyvəndləmə işləri də dövlət vəsaiti hesabınadır. Onu da deyim ki, dünyada peyvəndin alternativi yoxdur.
Nardar BAYRAMLI

 
  • Oxunub:  900  |  
  • Tarix:  14-07-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
2017-ci ilin birinci yarısında Azərbaycan öz iqtisadi potensialını daha da gücləndirib

17:35
20 İyul
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan dövləti azad mətbuatın inkişafında bundan sonra da fəal olacaq
17:33
20 İyul
Azərbaycan XİN rəhbəri: “BMT-nin substantiv danışıqları dəstəkləməsi təqdir olunur”
17:31
20 İyul
Turizm sahəsində peşə təhsili və təlimi proqramlarının əlaqələndirilməsi üzrə İşçi Qrupunun iclası keçirilib
17:29
20 İyul
Rauf Əliyev: Adambaşına düşən investisiyaların həcminə görə Azərbaycan dünyada ən qabaqcıl yerlərdən birini tutur
16:10
20 İyul
Maksim Kuryaçi: Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş ərazilərində qondarma “prezident seçkiləri”nin keçirilməsi növbəti provokasiyadır
15:51
20 İyul
Rövnəq Abdullayev: 2023-cü ilədək SOCAR Türkiyədə ikinci neft-kimya layihəsini reallaşdırmağı planlaşdırır
15:47
20 İyul
Jurnalistlərə mənzillərin verilməsi Prezident İlham Əliyevin humanistliyinin bariz nümunəsidir
15:39
20 İyul
Müasir media milli-mənəvi dəyərlərin təbliğində mühüm rol oynayır
14:48
20 İyul
Tacikistanın Azərbaycandakı səfirinin diplomatik fəaliyyəti başa çatır
14:41
20 İyul
Prezident İlham Əliyev jurnalistlər üçün tikilmiş növbəti binada Milli Mətbuat Günü münasibətilə mənzillərin paylanması mərasimində iştirak edib
14:34
20 İyul
Ombudsman Aparatının əməkdaşları Almaniyada təcrübə və fikir mübadiləsi aparıblar
14:32
20 İyul
Azərbaycan ilə Pakistan arasında humanitar minatəmizləmə sahəsində ikitərəfli əlaqələr yaradılacaq
14:23
20 İyul
Türkiyədən Gürcüstana Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu ilə ilk sınaq qatarı gedib
14:20
20 İyul
Baş nazirin müavini Əli Əhmədov Nyu-Yorkda Belarus, Kanada və Polşa nümayəndə heyətlərinin rəhbərləri ilə görüşüb
14:16
20 İyul
Dilarə Cəbrayılova: Təhsilin inkişafında yeni informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının tətbiq edilməsi də mühüm rol oynayır
14:12
20 İyul
Baş nazirin müavini Əli Əhmədov BMT Baş katibinin iqtisadi və sosial məsələlər üzrə müavini ilə görüşüb
14:10
20 İyul
Şahin Mustafayev: Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində əhəmiyyətli rol oynayır
11:25
20 İyul
İyulun 22-də I və IV ixtisas qruplarının abituriyentləri üçün qəbul imtahanı keçiriləcək
11:22
20 İyul
XİN: Brüsseldə Azərbaycan-Aİ əməkdaşlığının hüquqi əsasını təşkil edəcək yeni saziş üzrə danışıqların növbəti raundu keçirilib
11:01
20 İyul
Mübariz Qurbanlı Lerikdə vətəndaşları qəbul edəcək
10:58
20 İyul
Bakıda Qüds və beynəlxalq ictimaiyyət: siyasi və iqtisadi dəstəyin göstərilməsi adlı konfrans işə başlayıb
10:09
20 İyul
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan jurnalistikası cəmiyyətdə çox müsbət rol oynayır
09:53
20 İyul
Azərbaycan nümayəndə heyəti BMT-nin Yüksək Səviyyəli Siyasi Forumunda iştirak edib
09:42
20 İyul
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 126 dəfə pozub
17:58
19 İyul
Azərbaycan-Türkmənistan əlaqələrinin inkişaf perspektivlərinə dair müzakirələr aparılıb
17:45
19 İyul
Mübariz Qurbanlı: Yeni Azərbaycan Partiyası mətbuata daim açıq olan partiyadır
17:42
19 İyul
"Gizli xəzinələri ilə Türkiyəm" adlı foto sərgisi keçiriləcək
17:16
19 İyul
Caviq Qurbanov: BTQ ilə Qazaxıstan və Çindən yükdaşımalar 500 min konteynerədək artacaq
16:29
19 İyul
Akademik Akif Əlizadə “Elm” uşaq istirahət düşərgəsində yeni yaradılan infrastrukturla tanış olub
16:24
19 İyul
Pakistanın Fəlakətlərin İdarəolunması Milli Agentliyinin nümayəndə heyəti ölkəmizə səfər edib
16:17
19 İyul
Azərbaycan və Ermənistan qoşunlarının təmas xəttində keçirilən monitorinq insidentsiz başa çatıb
14:21
19 İyul
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində ilin birinci yarısında görülən işlər müzakirə edilib
14:00
19 İyul
Nazir: "Bakı-Tbilisi-Qars layihəsi işə düşəndən sonra böyük imkanlar açılacaq"
13:38
19 İyul
Təhsil naziri beynəlxalq olimpiadada medal qazanan məktəblilərlə görüşüb
13:36
19 İyul
Azərbaycan, Türkiyə və Türkmənistan xarici işlər nazirlərinin görüşünün yekunlarına dair bəyanat qəbul olunub - MƏTN
13:22
19 İyul
Türkiyə XİN rəhbəri: “Ermənistan təxribatlara son qoymalıdır”
13:12
19 İyul
Məmmədyarov: "Ələt və Türkmənbaşı limanlarının imkanları üst-üstə düşür"
12:20
19 İyul
YAP-ın mərkəzi qərargahında Azərbaycan milli mətbuatının yaranmasının 142-ci ildönümü münasibətilə görüş keçirilib
12:17
19 İyul
Səlim Müslümov: Əmək pensiyalarının orta aylıq məbləği il ərzində 6,4% artıb
12:13
19 İyul
Gövhər Baxşəliyeva: Azərbaycanda elmin təşviqi istiqamətində institusional tədbirlər həyata keçirilir
11:45
19 İyul
Bakıda Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə gömrükçülərinin üçtərəfli görüşü keçirilir
11:26
19 İyul
Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığı regionda sabitləşdirici təsirə malik həlledici faktordur
11:09
19 İyul
Azərbaycan, Türkmənistan və Türkiyə xarici işlər nazirlərinin üçtərəfli görüşü başlayıb
10:52
19 İyul
Azərbaycan inkişaf göstəricilərinə görə böyük uğurlara imza atıb
10:39
19 İyul
Regional mədəniyyət və turizm idarələrinin fəaliyyəti müzakirə olunub
10:15
19 İyul
Prezident İlham Əliyev Türkiyənin xarici işlər nazirini qəbul edib
10:14
19 İyul
Azərbaycanın və Avstriyanın dəmir yolu daşımalarında geniş əməkdaşlıq imkanları mövcuddur
10:02
19 İyul
ANAMA-nın direktoru: İndiyədək Cocuq Mərcanlıda 176 mina və partlamamış hərbi sursat zərərsizləşdirilib
09:58
19 İyul
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 149 dəfə pozub
09:12
19 İyul
“Qarabağ” klubu UEFA Çempionlar Liqasının üçüncü təsnifat mərhələsinə yüksəlib
09:10
19 İyul
Emal sənayesində 4,6 milyard manatlıq məhsul istehsal olunub
16:54
18 İyul
Sahibə Qafarova: Azərbaycanın beynəlxalq aləmdəki nüfuzu və mövqeyi ildən – ilə möhkəmlənir
16:52
18 İyul
Türkiyənin gömrük naziri türkiyəli sahibkarları Azərbaycana investisiya yatırmağa çağırıb
16:50
18 İyul
Milli Məclisin deputatı BMT Baş Məclisinin sessiyasında iştirak edəcək
16:46
18 İyul
Azər Badamov: Qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində görülən işlər perspektiv üçün ciddi nailiyyətlər vəd edir
16:41
18 İyul
Azərbaycan-Avstriya əlaqələrinin inkişafı üçün yaxşı hüquqi baza mövcuddur
16:23
18 İyul
“İslam həmrəyliyi və media” mövzusunda konfrans keçirilib
16:14
18 İyul
Azərbaycan Avtomobil Federasiyası klassik avtomobillərin yürüşünü təşkil edir
15:05
18 İyul
KİVDF: Jurnalistlərə mənzillər iyulun 20-də təqdim olunacaq, siyahı sabah açıqlanacaq
14:48
18 İyul
Kamilə Əliyeva: Təhsil sektorunda gerçəkləşdirilən islahatlar təlim-tədris prosesinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəlməsinə təkan verir
14:38
18 İyul
Prezident İlham Əliyev avstriyalı nazirin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
14:32
18 İyul
Azərbaycanın gənclər və idman naziri II Avropa Oyunlarının Koordinasiya Komissiyasının üzvü seçilib
14:27
18 İyul
Prezidenti İlham Əliyev Türkmənistan Nazirlər Kabineti Sədrinin müavinini qəbul edib
13:19
18 İyul
Əbülfəs Qarayev Şəmkirdə vətəndaşlarla görüşüb
12:58
18 İyul
ANAMA-nın kollektivi Fəxri xiyabanda ümummilli lider Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
12:56
18 İyul
Azərbaycanda icbari tibbi sığortanın tam tətbiqindən sonra robortlar vasitəsilə ürək əməliyyatları aparıla bilər
12:35
18 İyul
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Latviyaya rəsmi səfəri başa çatıb
12:31
18 İyul
Dağlıq Qarabağın azərbaycanlı icması qondarma rejimdə qanunsuz “prezident seçki”sinin keçirilməsini kəskin pisləyir
12:23
18 İyul
Bu gün “Qarabağ” klubu UEFA Çempionlar Liqasında növbəti oyununu keçirəcək
11:46
18 İyul
Məktəbəhazırlıq qruplarının müəllimlərinə sertifikatlar veriləcək

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31
HAVA HAQQINDA