Ana səhifə »  Xəbər lenti »  Azərbaycanda çoxpartiyalılıq sistemi- quruluşu və inkişafı
A+   Yenilə  A-
Azərbaycanda çoxpartiyalılıq sistemi- quruluşu və inkişafı

Xatirə Əliyeva

Əməkdar jurnalist

Siyasi partiyaların mövcudluğu hər bir cəmiyyətdə demokratiyanın və siyasi plüralizmin başlıca göstəricisidir. Siyasi partiyaların yaranması prosesinin tarixi göstərir ki, cəmiyyətin siyasi sisteminin ən mühüm elementlərindən olan partiyaların meydana çıxması siyasi şüurun inkişafı və demokratik ənənələrin bərqərar edilməsinin nəticəsi olmuşdur. Cəmiyyətdə real qüvvə kimi çıxış edən orta təbəqələrin siyasi fəallığının artması, vətəndaşların seçki hüquqlarının genişlənməsi, xalqların milli mənlik şüurunun inkişafı siyasi partiyaların formalaşmasına təsir göstərən başlıca amillər olmuşlar.

Tarixdən məlum olduğu kimi, ilk siyasi partiyaların yaranması Avropada baş vermişdir. XİX əsrdə İngiltərədə “Seçkiləri qeydə almağın liberal yoldaşlığı” və Almaniyada “Ümumalman fəhlə ittifaqı”nın təsis edilməsi siyasi partiyalar tarixinin başlanğıcı oldu. XX əsrin əvvəllərindən etibarən isə siyasi partiyalar artıq müəyyən struktura, sosial bazaya və siyasi məqsədlərə malik olan təşkilatlar kimi fəaliyyət göstərirdilər. Siyasi partiyaların yaranması Avropa cəmiyyətlərinin demokratik inkişafına təkan verdi, sosial-iqtisadi tərəqqi üçün yeni zəmin yaratdı, sadə vətəndaşların hakimiyyətin fomalaşmasında iştirak imkanlarını genişləndirdi. Cəmiyyətin demokratik inkişafının nəticəsi kimi meydana çıxan siyasi partiyalar özləri bu inkişafa yeni məzmun və stimul verdi.

Müasir politiologiya elmi siyasi partiyaların məhz demokratik ənənələrin bərqərar edilməsinin nəticəsi kimi meydana çıxdığını artıq təsdiq etmişdir. Siyasi plüralizmin məhdudlaşdırıldığı cəmiyyətdə siyasi partiyaların olduğunu dair faktlar, əlbəttə ki, mövcuddur. Lakin bu cür sistemlərdə siyasi partiyaların varlığı formal xarakter daşıyır, onlar  ictimai rəyin ifadəçisinə çevrilə bilmirlər. Siyasi partiyalar yalnız demokratik cəmiyyətlərdə ictimai inkişafın mühərrikinə çevrilir, vətəndaşların sosial rifahının təmin olunması, insanların daha yaxşı yaşaması üçün yeni qaydaların müəyyənləşdirilməsi, ölkənin tərəqqisi üçün təkan verir.

Çoxpartiyalı sistem siyasi parlamentdə yerlərin əksəriyyətini götürmək üçün eyni şanslara malik çoxlu sayda partiyanın iştirak etdiyi sistem kimi qiymətləndirilir. Çoxpartiyalı sistem siyasi proseslərə real şəkildə iştirak etmək imkanına malik bir neçə və ya çoxlu sayda partiyanın mövcudluğunu təmin edir. Çoxpartiyalı sistemin əsasını siyasi partiyaların yaranma və fəaliyyət azadlığına dair konstitusiya prinsipi təşkil edir. Burada çox mühüm bir məqama diqqət yetirmək lazımdır ki, çoxpartiyalı sistem anlayışı çoxpartiyalılıq anlayışı ilə eyni məzmun kəsb etmir. Siyasi elmdə çoxpartiyalılıq bir ölkədə müxtəlif partiyaların mövcudluğu kimi səciyyələndirilir. Lakin bu zaman onlar hakimiyyətə gəlmək üçün eyni imkana malik olmurlar. Çoxpartiyalı sistemdə isə bütün partiyaların hakimiyyətə gəlmək və parlamentdə təmsil olunmaq şansları bərabər olur. M.Dyuverje partiya sistemlərini xarakterizə edərək yazırdı ki, siyasi partiya sistemləri ölkənin siyasi arenasında uzun müddət mövcud olan, hakimiyyətin bölünməsində və reallaşdırılmasında fəal iştirak edən partiyaların «sabit ansamblı»dır.

Nəzərə almaq lazımdır ki, çoxpartiyalı sistem formalarından asılı olmayaraq, demokratik cəmiyyət quruculuğunun vacib elementlərindən biridir. O, vətəndaşlara ölkənin gələcək inkişafı ilə bağlı seçim imkanı verir, cəmiyətlə dövlət arasında hər iki tərəfin maraqlarını özündə birləşdirən, müxtəlif sosial təbəqələrin və siyasi qüvvələrin mənafelərini ifadə edən ümumi bir harmoniya yaradır. Bu harmoniya siyasi sistemin inkişafının bazasını, ana xəttini təşkil edir. Dövlət idarəetmə aparatı ilə sadə vətəndaşlar arasında məsafəni yaxınlaşdırır. Hər bir vətəndaşa dövlətə və siyasi sistemin fəaliyyətinə təsir imkanları verir.

Azərbaycanda çoxpartiyalı sistemin mahiyyətinin araşdırılması bir neçə mühüm məqama görə aktual siyasi problem kimi qiymətləndirilə bilər. Əvvəla nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan demokratik cəmiyyət quruculuğuna yeni qədəm qoymuş bir dövlət kimi yeni siyasi sistemə keçidin özəlliklərini, mənfi və ya müsbət təsirlərini öz üzərində hiss etməli olmuşdur. Bu baxımdan Azərbaycan üçün yeni olan çoxpartiyalı sistemin xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi olduqca mühüm əhəmiyyətə malikdir. Şübhəsiz ki, Azərbaycanda çoxpartiyalı sistemin formalaşması prosesi müəyyən ənənəyə malikdir. Lakin bu ənənə ötən əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra tamamilə aradan qaldırıldı. Məhz bu baxımdan əsrin sonlarında öz müstəqilliyini yenidən bərpa etmiş xalqımız bir sıra ciddi siyasi problemləri də həll etmək zərurəti qarşısında qalmışdır. Bu problemlərdən biri də demokratik siyasi sistemə keçidin olduqca mürəkkəb və çoxşaxəli şərtlərinin yerinə yetirilməsi ilə bilavasitə bağlı olmuşdur.

Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanda çoxpartiyalı siyasi sistemin formalaşmasının politoloji əsaslarının öyrənilməsini zəruri edən digər bir mühüm amil də ondan ibarətdir ki, ölkəmiz uzun müddət totalitar Sovet sisteminin təsiri altında yaşadığından cəmiyyətin sovet düşüncə tərzinin demokratik şüura transformasiyası bir sıra çətin problemləri meydana çıxarmış oldu. Bu problemlərdən biri də insanların və bütövalükdə cəmiyyətin siyasi plüralizmə şüur və psixologiya bıxımından uyğunlaşması ilə bilavasitə bağlı olmuşdur. 70 il ərzində cəmi bir partiyanın mövcudluğuna və alternativsizliyinə vərdiş etmiş Azərbaycan cəmiyyətində müxtəlif ideologiyaları təbliğ edən çoxsaylı siyasi təşkilatların yaranması müəyyən ictimai çaşqınlığa səbəb oldu. Təsadüfi deyildir ki, hələ indinin özündə də partiyaların sayının çoxluğu cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrində təəccüblə qarşılanmaqda davam edir. Burada bütün məsuliyyəti cəmiyyətin çoxpartiyalı sistem haqqında təsəvvürlərinin məhdudluğu üzərinə yükləmək doğru deyil. Çünki Azərbaycanda çoxpartiyalı sistemin formalaşması müəyyən qüsurlarla müşaiyət olundu və ifrat çoxpartiyalılığa gətirib çıxardı. Ancaq etiraf etmək lazımdır ki, partiyaların sayının çoxluğu bəzi məqamlarda sosiumun seçimini çətinləşdirir, onu çaşdırır, siyasi qüvvəni xidmət etdiyi ideologiyaya görə deyil, özünün məhdud siyasi təsəvvürləri kontekstində qiymətləndirməsini şərtləndirir.

Azərbaycanda çoxpartiyalı sistemin formalaşması prosesi müstəqilliyin əldə edilməsi və milli dövlət quruculuğu ilə eyni vaxta təsadüf etdiyindən bu iki mühüm amilin təsiri ilə müşaiyət edilmişdir. Başqa sözlə desək,  Azərbaycanda çoxpartiyalı sistemin formalaşması milli demokratik dövlət quruculuğu prosesinin tərkib hissəsi kimi çıxış etməkdədir.

 
  • Oxunub:  2730  |  
  • Tarix:  17-03-2021  |  
  •    Çap et   |  
“Yeni Azərbaycan” qəzeti 28 yaşında

12 Aprel 22:32
Polkovnik Babək Ələkbərov: Qürurluyam ki, qalib Ali Baş Komandanın, qalib dövlətin, qalib xalqın zabitiyəm
12 Aprel 22:29
Liviya Baş nazirinin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Türkiyəyə səfər edib
12 Aprel 22:26
Kapitan Ramazan Hudulov: Azərbaycanda yaşayan xalqların birliyi, qardaşlığı Qələbəyə gedən yolda daha da möhkəmləndi
12 Aprel 22:21
Kapitan Nurlan Məmmədov: Vətən müharibəsində qazanılmış Qələbədə iştirakımla şərəf və qürur duyuram
12 Aprel 21:18
Azərbaycanla Əfqanıstan arasında siyasi, iqtisadi, mədəni və dini-mənəvi əlaqələr önəm kəsb edir
12 Aprel 21:16
Mayor Gündüz Səfərli: Bu gün mən və döyüşçü yoldaşlarım həyatımızın ən xoşbəxt, qürurlu anlarını yaşayırıq
12 Aprel 21:09
Hərbi Qənimətlər Parkı Azərbaycan Ordusunun güc-qüdrəti ilə bərabər, işğalçının faşist xislətini də göstərir
12 Aprel 21:06
Nüfuzlu siyasi Lider, Müzəffər Ali Baş Komandan, mahir diplomat
12 Aprel 21:02
Prezident: İkinci Qarabağ müharibəsi bizim şanlı tariximizdir, xalqımız bu müharibə ilə bağlı əbədi qürur hissi keçirəcək
12 Aprel 20:58
Erkan Özoral: Əminəm ki, Azərbaycan Böyük qayıdış zamanı da dünyaya nümunə göstərəcək
12 Aprel 20:54
Deputat: Azərbaycanda postmüharibə dövrü üçün əhatəli sosial dəstək proqramı hazırlanıb
12 Aprel 20:54
Əhliman Əmiraslanov: Türkiyə ilə Azərbaycan arasında münasibətlər bütün sahələrdə uğurla inkişaf edir
12 Aprel 20:49
Prezident İlham Əliyev: 44 günlük Vətən müharibəsi bizim gücümüzü, iradəmizi, birliyimizi göstərdi
12 Aprel 20:48
Könül Nurullayeva: Hərbi Qənimətlər Parkı Böyük Qələbəmizi əbədiləşdirmək baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir
12 Aprel 20:45
Azərbaycan ilə Türkiyə arasında dini-mənəvi əlaqələr hər zaman yüksək səviyyədə olub
12 Aprel 19:39
Prezident İlham Əliyev: İqtisadi müstəqillik əsas məsələlərdən biri idi, ona da nail olduq
12 Aprel 19:37
Azərbaycan-Avstriya parlamentlərarası əlaqələri və əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub
12 Aprel 19:33
Ölkəmizdən 96 müəssisəyə Rusiyaya pomidor ixracına icazə verilib
12 Aprel 19:19
Prezident İlham Əliyev: İkinci Qarabağ müharibəsinə hazırlaşmalı idik və hazırlaşdıq
12 Aprel 19:16
Azərbaycan və Maldiv respublikalarının xarici işlər nazirləri arasında telefon danışığı olub
12 Aprel 18:54
Azərbaycan Prezidenti: Biz danışıqlar masasında prinsipiallıq göstərərək, eyni zamanda, güclü ordu yaradırdıq
12 Aprel 18:52
AFFA və Türkiyə Futbol Federasiyası arasında VAR sisteminin tətbiqi ilə bağlı müzakirələr aparılıb
12 Aprel 18:40
Prezidenti İlham Əliyev: 2003-cü ildə hakimiyyətə gələrək söz vermişdim ki, ərazi bütövlüyünü qoruyacağam və bu sözə əməl etdim
12 Aprel 18:37
Deputat: Prezident İlham Əliyevin hakimiyyəti illəri Azərbaycan tarixinin inkişaf, rifah və zəfər dövrüdür
12 Aprel 18:35
BDU-da Ümumdünya Aviasiya və Kosmonavtika Gününə həsr edilmiş tədbir keçirilib
12 Aprel 18:24
Prezidenti İlham Əliyev: Bu tarixi bilmədən bugünkü reallığa düzgün qiymət vermək mümkün deyil
12 Aprel 18:20
Prezident: 1987-ci ildə Heydər Əliyevin bütün vəzifələrdən uzaqlaşdırılması ilə ermənilərin əlinə fürsət düşdü və bu fürsətdən istifadə etdilər
12 Aprel 18:19
Qənirə Paşayeva Türkiyənin tanınmış kinorejissoru ilə görüşüb
12 Aprel 18:17
Bakı Metropolitenində qatarların baxış-təmir sahələrində növbəti texniki yenilik tətbiq edilir
12 Aprel 18:15
Prezidenti İlham Əliyev: Hərbi Qənimətlər Parkına gələn hər bir insan ordumuzun gücünü, iradəmizi görəcək
12 Aprel 18:00
Prezidenti İlham Əliyev: Biz döyüşərək, vuruşaraq, qan tökərək tarixi ədaləti bərpa etdik
12 Aprel 17:56
İtaliya Senatının nümayəndə heyəti Milli Məclisdə olub
12 Aprel 17:37
Azərbaycan ilə İtaliya arasında iqtisadi, enerji, humanitar sahələrdə əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə olunub
12 Aprel 17:27
Milli Məclisin sədri Sahibə Qafarova İtaliya Senatının Xarici işlər və emiqrasiya daimi komissiyasının sədri ilə görüşüb
12 Aprel 17:24
Günəş şüası koronavirusdan ölümlərin qarşısını almaq üçün faydalıdırmı?
12 Aprel 17:22
Meyvə ağaclarına qulluq: Yaz aylarında “Bağ məlhəmi”ndən istifadənin faydaları
12 Aprel 17:14
Prezident İlham Əliyev Bakıda Hərbi Qənimətlər Parkının açılışında iştirak edib
12 Aprel 17:06
Azərbaycanda koronavirus əleyhinə vurulan vaksin dozalarının sayı 1,2 milyona yaxınlaşır
12 Aprel 16:56
Azərbaycanda koronavirusa 1151 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb
12 Aprel 16:55
Aprel döyüşlərinin əfsanəsi şəhid Pəncəli Teymurovun büstü açılıb
12 Aprel 16:46
Mikayıl Cabbarov: Üç ayda qeyri-neft məhsullarının ixracı ilk dəfə olaraq 500 milyon dolları ötüb
12 Aprel 16:36
Milli Məclisin deputatı Ağalar Vəliyev Goranboy və Ağdam rayonlarında şəhid ailələri və Qarabağ əlilləri ilə görüşüb
12 Aprel 16:07
Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu koronavirusa qarşı təhlükəsizlik tədbirləri üzrə ən yüksək reytinqə layiq görülüb
12 Aprel 16:05
Türkiyə Gürcüstana növbəti hərbi yardım edib
12 Aprel 15:59
İtaliyada yay turizm mövsümünün açılacağı tarix bəlli olub
12 Aprel 15:31
YAP Suraxanı rayon təşkilatının nümayəndələri şəhid ailələrini ziyarət ediblər
12 Aprel 15:23
Birinci rübdə elektrik enerjisindən istifadənin vəziyyətinin araşdırılması üçün 37 texniki yoxlama aparılıb
12 Aprel 15:15
Balaxanı Sənaye Parkının ərazisində tullantıların emalı və xidmət müəssisələri yaradılır – Sərəncam
12 Aprel 15:01
Kəskin dəyişkən hava şəraitinin meteohəssas insanlara təsiri
12 Aprel 14:56
Türk Şurasının informasiya və media üzrə yüksək rəsmilərinin Ağdam və Gəncəyə səfəri Türkiyə mediasının diqqət mərkəzində olub
12 Aprel 14:53
Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyəti və Qərbi Azərbaycan İcması Aşıq Ələsgərin 200 illik yubileyinə həsr olunmuş videokonfrans keçirib
12 Aprel 14:24
Azərbaycan Ordusunda raket-artilleriya batareyalarının döyüş atışlı taktiki təlimləri başlayıb
12 Aprel 14:21
Kamilə Əliyeva: Şəhidlərimiz və qazilərimiz daima dövlətin diqqətindədir
12 Aprel 14:20
Şimal və qərb rayonlarında şimşək çaxacağı, arabir yağış yağacağı, bəzi yerlərdə intensiv olacağı gözlənilir
12 Aprel 14:10
Fəsli Nəbiyev: Azərbaycanın gələcək inkişafını uğurlu şəkildə təmin etmək üçün cəmiyyətin əsas aparıcı qüvvəsi olan gənclər əvəzolunmaz rola malikdir
12 Aprel 14:08
Rusiya İnformasiya və Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru Respublika Veteranlar Təşkilatının qonağı olub
12 Aprel 14:06
Türkiyədə koronavirus səbəbindən iftar mərasimlərinə qadağalar qoyulub
12 Aprel 13:39
İtaliya Senatının nümayəndəsi Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
12 Aprel 13:25
Naxçıvan nümayəndəliyinin rəhbəri Fransa səfiri ilə görüşüb
12 Aprel 13:23
Sevinc Qasımova: YAP Gənclər Birliyinin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri gənclərin potensialını doğru şəkildə dəyərləndirib daha uğurlu nəticələr əldə etməsi üçün onlara dəstək olmaqdır
12 Aprel 12:11
Misirin daha bir universitetində Azərbaycan dilinin tədrisinə başlanıldı
12 Aprel 12:09
Əhaliyə xidmət üzrə nağd pul ofisi təşkil edilib
12 Aprel 11:34
YAP Samux rayon təşkilatının nümayəndələri şəhid ailələrini ziyarət ediblər
12 Aprel 11:15
Deputat: Əgər pandemiya qaydalarına riayət etməsək, qapanma qaçılmaz ola bilər
12 Aprel 11:13
Özbəkistanda dövlət xidmətləri “ASAN xidmət” modeli əsasında təkmilləşdirilir
12 Aprel 09:33
Xalid Taimur Akram: Pakistan Qarabağ münaqişəsi başlandığı andan Azərbaycanı dəstəkləyib
12 Aprel 09:31
Deputat: Son üç ildə əldə edilən uğurların əsasında Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi kadr və struktur islahatları dayanır
12 Aprel 09:30
Deputat: Azərbaycan Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə daha böyük uğurlara imza atacaq
12 Aprel 09:27
Maltepe Universitetinin professoru: Azərbaycan həm iqtisadi, həm də hərbi güc baxımından bölgənin lider ölkəsidir
11 Aprel 19:51
Dünyanın aparıcı beyin mərkəzlərinin nümayəndələrinə Ermənistanın törətdiyi genişmiqyaslı dağıntılar barədə məlumat verilib

Video

 
»»»
 

»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+17 +22
gecə+8 +10