Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  Yaxın Şərqdə geosiyasi dinamikada yeni mərhələ: Türkiyə faktorunun təsiri
A+   Yenilə  A-
Yaxın Şərqdə geosiyasi dinamikada yeni mərhələ: Türkiyə faktorunun təsiri

Ankaranın Suriyanın şimalının terrorçulardan təmizlənməsi və təhlükəsizlik zonasının yaradılması üçün Fərat çayının şərqində PKK/YPG və İŞID terror təşkilatlarına qarşı başladığı "Sülh çeşməsi" (Barış Pınarı) antiterror əməliyyatına Qərb dünyası ciddi reaksiya verdi. ABŞ və Avropa Türkiyədə terrorun qurbanları barədə bir kəlmə belə kəsmədən terrorçuların müxtəlif uydurmalarına “inandıqlarını” nümayiş etdirdilər. Çünki, əslində, bu oyunları ssenariləşdirən özləridir. Türkiyənin başladığı hərbi əməliyyat bu faktı ortaya çıxardı. Artıq tam aydındır ki, özlərini demokratiyanın beşiyi, bayraqdarı kimi qələmə verənlər, insan haqlarında dəm vuranlar böyük ədalətsizlik, haqsızlıq və ikili standart içindədirlər. Əslində, biz bunları Qərbin Dağlıq Qarabağla bağlı tutduğu mövqedən bilirdik. Sadəcə, daha geniş miqyasda bir daha bunun şahidi olduq. Buradan bizim üçün çox vacib olan bir nəticə də alınır. Belə görünür ki, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həllini böyük dövlətlər qəsdən ona görə uzadırlar ki, Yaxın Şərqdə məqsədlərinə çatandan sonra Azərbaycana işğal faktını qəbul etdirib, Ermənistanın xeyrinə məsələni həll etsinlər. Lakin Türkiyə bu məsələdə həmin dövlətlərin məkrli planlarını pozdu. Bu isə qlobal geosiyasətdə yeni bir mərhələnin başlaması deməkdir. Bu kontekstdə "Sülh çeşməsi" hərəkatının geosiyasi aspektləri üzərində geniş dayanmağa ehtiyac görürük.

Ankaranı qətiyyəti: gizli planların pozulması

Türkiyənin "Sülh çeşməsi" əməliyyatına başlaması qlobal miqyasda qüvvələr nisbətini dəyişməyə başlayıb. Dünyanın bütün böyük geosiyasi gücləri bu hadisəyə münasibət bildirməkdə davam edir. ABŞ, Rusiya, Çin, İran, Avropa İttifaqı və Yaxın Şərqin böyük dövlətləri türk ordusunun əməliyyatının ciddi nəticələrinin olacağını ifadə edirlər. Real olaraq hansı prosesin getdiyinin aydın təsəvvür etmək üçün detallara diqqət edək.

Türkiyə bir neçə ildir ki, həm Qərbə, həm də Rusiya və İrana anlatmağa çalışır ki, Suriyanın şimalında terrora qarşı ortaq mübarizə aparmaq lazımdır. Bunun üçün İŞİD, PKK/YPG/PYD (və ya SDG) arasında fərq qoyulmamalıdır. Əgər İŞİD-ə qarşı ABŞ, Avropa, Rusiya və İran eyni mövqedədirlərsə, onda PKK-ya da eyni münasibət olmalıdır. Çünki söhbət, ümumiyyətlə, terrordan getməlidir, "mənim terrorçum yaxşı, sənin terrorçun pisdir" ayrı-seçkiliyi olmamalıdır. Lakin böyük güclərin heç biri Ankaranı anlamaq və obyektiv olmaq istəmədilər. Əksinə, özlərinə lazım olanda İŞİD-ə qarşı çox sərt davrandılar. PKK Türkiyəyə qarşı terror törədəndə isə ancaq sözdə təəssüfləndiklərini bildirib, arxa planda hərəsinin gücü nəyə çatır terrorçulara yardım etdilər.

Sonuncu fikri Donald Tramp faktiki olaraq açıq ifadə etdi. O etiraf etdi ki, PKK ilə müttəfiq olublar və bu terror təşkilatı İŞİD-dən də pisdir. Açığı, böyük güclər içərisində bu məqamda ən səmimi D.Tramp görünür. Nə Fransa, nə Almaniya, nə də Böyük Britaniya rəhbərləri bu dərəcədə açıq və konkret mövqe ortaya qoymadılar. Səbəb aydındır: onların heç biri güclü Türkiyənin olmasını siyasətin dərin qarlarında arzulamırlar. O dərəcədə qəribədir ki, Türkiyə adi həqiqətləri belə onlara güclə qəbul etdirə bilir. Guya bilmirlər, xəbərləri yoxdur və s. Reallıqda isə bu və ya digər aspektlərdə PKK terroru özlərinin stimullaşdırdığı olaydır.

Burada iki mühüm məqamı vurğulamaq lazımdır. Birincisi, PKK-nı sırf kürd xalqının boynuna atırlar ki, bu da tamamilə yalandır. Bəli, o təşkilatda kürdlər çoxluq təşkil edir. Lakin onları kürd xalqı deyil, yuxarıda sadalanan böyük güclər meydana atıblar. Bu səbəbdəndir ki, PKK-nın tərkibində müxtəlif xalqların nümayəndələri terror aktları törədirlər. Bu baxımdan hədəf qətiyyən kürd xalqı ola bilməz. Ümumiyyətlə, burada etnik mənsubluq ən son nəzərə alınan faktor olmalıdır. Söhbət dünyanın böyük güclərinin müsəlman dövlətçiliyinə və İslam dininə qulluq edən xalqlara qarşı yeritdiyi məkrli siyasətdən gedir. Onlar həm müsəlman dövlətçiliyini zəiflətmək və özlərinə tabe etmək, həm də İslama etiqad edən xalqlar arasında nifaq salmaq istəyirlər ki, müsəlmanlar heç zaman əsl düşmənin kimlər olduğunu ayırd edə bilməsinlər.

İkincisi, "Sülh çeşməsi" məhz bu hiyləgər planı, düşüncəni, ikiüzlü siyasəti darmadağın etdi. Sözün həqiqi mənasında bunu Türkiyə bacardı. Bütün dünya gördü ki, ABŞ və Avropa nə dərəcədə terrorçulara arxa durdu. Bunu Avropada bir sıra siyasətçilər də etiraf etdilər. Məsələn, Almaniyanın keçmiş xarici işlər naziri Ziqmar Qabriel alman televiziyalarından birinə verdiyi müsahibədə Türkiyənin tam haqlı olduğunu və Avropanın PKK-nı dəstəkləməsinin strateji səhv olduğunu vurğulayıb. Macarıstanın baş naziri də Ankaraya haqq qazandırıb. Bolqarıstanın baş naziri eyni mövqedədir. D.Tramp da bir sıra sapıntıları nəzərə almasaq, Türkiyənin haqlı olduğunu ifadə edir. O, hətta demokrat Nensi Pelosini Türkiyə məsələsinin müzakirəsi zamanı əks mövqe tutduğuna görə “səriştəsiz” adlandırmışdı. Lakin Vaşinqtonun da Suriya ilə bağlı öz planlarının olduğu şübhəsizdir, yəni Tramp ədalət aşiqi deyil.

Bununla yanaşı, Fransanın prosesləri çaşqınlıq, qorxu və tərəddüdlü mövqe tutaraq izləməsi maraqlı göründü. Emmanuel Makron əvvəlcə çox sərt antitürkiyə mövqeyi tutdu. Aİ-də müzakirələrdən sonra NATO-nun maraqlarından danışmağa başladı və Rəcəb Tayyib Ərdoğanla Almaniya və Böyük Britaniya rəhbərləri ilə birgə görüşmək niyyətlərinin olduğunu ifadə etdi. Bu kontekstdə E.Makron Qərb və NATO-nun yanlış mövqedə olduğunu ayrıca qeyd etdi. Deməli, "Sülh çeşməsi" Avropanı öncə hirsləndirdi, sonra isə Türkiyə Prezidentinin ayağına gətirdi.

Qlobal geosiyasət: qüvvələrin yeni nisbətinə doğru

Rusiya rəhbərliyinin də davranışı bir qədər müəmmalıdır. Türkiyə ilə Suriya məsələsini ortaq çözməkdən danışan Kreml Kobani və Münbicdə Bəşər Əsədlə PYD-nin bir yerdə olmasına göz yumdu. Dəməşq hətta ona güllə atan terrorçularla Türkiyəyə qarşı birləşməkdən çəkinməyən kimi görünür. Əgər bu həqiqət olsa, regionda savaşın daha da böyüyəcəyinə şübhə yoxdur. Çünki Türkiyə üçün bu savaş azadlıq mücadiləsidir. Türkiyə Yaxın Şərqin yeganə dövlətidir ki, terror qruplarından istifadə edərək müsəlman ölkələrini qarışdıran bütün dairələrin planlarını alt-üst etdi. Onlar anladılar ki, terror qrupları yaratmaqla heç də həmişə öz məkrli planlarını həyata keçirə bilməzlər. Bu, tarixi bir qələbədir.

İranın mövqeyi bir qədər düşündürücü oldu. Tehran sözdə Türkiyənin qayğılarını anladığını bəyan etsə də, PKK-nın etiraz aksiyalarına göz yumdu, sadə türklərin etirazına isə sərt reaksiya verdi. Hətta “Traktor” futbol klubunun bir oyunçusu öz “Twitter” səhifəsində türk bayrağı göstərdiyinə görə həm klub rəhbərliyi, həm də radikal İran millətçiləri tərəfindən sıxışdırıldı. Şübhəsiz, türklər bu kimi şeyləri unutmurlar. Və Ankara da Tehrana mesaj göndərdi ki, ABŞ-ın sanksiyaları ilə Türkiyənin tutduğu mövqeyi unutmasalar faydalı olar.

Bütün bunların fonunda Amerika ilə Türkiyənin Suriyada təhlükəsizlik zonası yaratmaqla bağlı razılığa gəlmələri digər böyük güclərə güllə kimi dəydi. Ankara o dərəcədə təmkinli və dəqiq davrandı ki, Mövlud Çavuşoğlunun təbirincə desək, "bir güllə ilə 10 dovşan vurdu". İndi demək olar ki, böyük güclərin hamısının dövlət başçıları R.T.Ərdoğnala görüşməyə növbəyə dayanıblar. V.Putin, E.Makron, B.Conson, A.Merkel, D.Tramp və sonra kimin olacağını zaman göstərəcək. Cəmi bir ay bundan öncə Türkiyəyə barmaqarası baxan bu liderlər niyə həyəcanlandılar və R.T.Ərdoğanla (onu zaman-zaman "antidemokrat", "diktator" "qaniçən" və s. kimi yarlıqların yağışına tutmuşdular) görüşə tələsdilər?

Bunun səbəbini Türkiyə Prezidentinin özü açıqlayıb. R.T.Ərdoğan deyib ki, artıq qlobal geosiyasi mənzərə yeni dinamikaya keçir. “Sülh çeşməsi” öz gücü və məqsədi ilə bir sıra özündənrazı dairələrin planlarını ox kimi dəldi. Heç bir hədə-qorxu, təhrik, sanksiya Ankaranı yolundan döndərə bilmədi. İndi Türkiyə Prezidenti beynəlxalq konfransda “Yeni dünya nizamının yaranması” mövzusunda konseptual çıxışını edir (biz, oktyabrın 21-22-də İstanbulda keçirilən “TRT World Forum 2019”u nəzərdə tuturuq. Forumun ana mövzusu "Qloballaşmanın böhranı: risklər və fürsətlər" adlanır).

Əlbəttə, Yaxın Şərqdə suların durulması uzun sürəcək. Orada ortaya hələ çox tələlər atacaqlar. Terror vasitəsilə Yaxın Şərqi idarə etməyə, yəni, dəqiq desək, xaos məkanına çevirməyə cəhd göstərənlər niyyətlərindən asan əl çəkməyəcəklər. Ancaq bütün bunların fonunda aydın oldu ki, anti-Türkiyə mahiyyətli terror dövləti yaratmaq və Yaxın Şərqin geosiyasi mənzərəsini, dövlətlərin sərhədlərini dəyişmək planı iflasa uğradı. Bu planı Ankara pozdu və demək olar ki, Avrasiya məkanında bütün ölkələr üçün yeni imkanlar yaratdı. Ekspertlər hesab edirlər ki, Türkiyə uduzsa, növbə İranın, sonra Rusiyanın və sonucda Çinindir. Yəni, bu ölkələrin də parçalanma təhlükəsi mövcuddur.

Beləliklə, Yaxın Şərqdə yeni geosiyasi dönəm meydana gəlir. Burada böyük güclərin mübarizəsi növbəti mərhələyə qədəm qoyub. Bu mərhələdə savaş da, toqquşmalar da, ziddiyyətli addımlar da özünü göstərəcək. Ancaq meydanda artıq bir ədalətli və güclü müsəlman dövləti də var. Bəlkə də bütün İslam dünyasının taleyi indi onun əldə edə biləcəyi uğurlardan asılıdır. Bizim üçün əsas odur ki, dünyada Ədalət, Beynəlxalq hüquq, Sülh və İnkişaf qalib gəlsin! Belə olsa, bütün dünya xalqları qazanar!

 

Newtimes.az

 
  • Oxunub:  1650  |  
  • Tarix:  22-10-2019  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Dünya dini liderlərinin ikinci Zirvə görüşünün Bakıda keçirilməsi göstərir ki, Azərbaycan dinlərarası dialoqun inkişafında önəmli rol oynayır

18 Noyabr 14:53
Rəcəb Tayyib Ərdoğan: Saxta “erməni soyqırımı” iftirası ilə günahlandırılırıq
18 Noyabr 14:50
Sahibə Qafarova: Belarusda müşahidə apardığım məntəqələrdə səsvermə prosesi normal keçib
18 Noyabr 14:36
Bakıda “Yeni sortların yaradılmasında genetik ehtiyatların rolu və toxumçuluq sisteminin inteqrasiyası” mövzusunda beynəlxalq seminar keçirilir
18 Noyabr 14:12
"Ölkəmizi tanıyaq" tur-aksiyasında Səbail rayon məktəbliləri də iştirak edirlər
18 Noyabr 14:08
Şəki “ASAN xidmət” mərkəzində YAP ərazi ilk partiya təşkilatı yaradılıb
18 Noyabr 14:07
Əli Əhmədov: Prezident və hökumət tərəfindən insanların rifahının yaxşılaşdırılması istiqamətində addımlar atılacaq
18 Noyabr 13:30
Milli Məclisin deputatları QDİƏT Baş Assambleyasının plenar iclasında iştirak edəcəklər
18 Noyabr 13:25
Moskvada MDB ölkələrinin parlamentlərarası əməkdaşlığında siyasi partiyaların rolu müzakirə olunacaq
18 Noyabr 13:17
Cəlil Məmmədquluzadə nəslinin davamçıları Bakıda
18 Noyabr 13:11
Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyinin təmirdən sonra açılışı olub
18 Noyabr 13:09
Prezident İlham Əliyev İordaniyanın Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfirinin etimadnaməsini qəbul edib
18 Noyabr 12:58
Prezident İlham Əliyev Qətərin Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfirinin etimadnaməsini qəbul edib
18 Noyabr 12:41
Belarus Milli Məclisinin Nümayəndələr Palatasına seçkilər üzrə Bakı seçki məntəqəsində səsvermənin nəticələri açıqlanıb
18 Noyabr 12:28
Konfrans iştirakçıları Cəlil Məmmədquluzadənin məzarını ziyarət edib
18 Noyabr 12:15
Bu gecə Leonid meteor yağışının atmosferdə maksimum aktivliyi müşahidə olunub
18 Noyabr 12:08
Azərbaycan nümayəndə heyəti “Agritechnica-2019” sərgisində iştirak edib
18 Noyabr 11:40
Milli Aviasiya Akademiyasının bir qrup tələbəsi üçün növbəti “Vikipediya” təlimləri keçirilib
18 Noyabr 11:32
“Avro 2020”: Bu gün D, F və J qruplarında səkkiz qarşılaşma oynanılacaq
18 Noyabr 11:17
TANAP-ın ikinci fazası noyabrın 30-da istifadəyə veriləcək
18 Noyabr 10:49
Milli Məclis komitələrinin birgə iclasında 2020-ci ilin dövlət büdcəsi layihəsi ikinci oxunuşda müzakirə olunur
18 Noyabr 10:37
Akademik Ramiz Mehdiyev Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti ilə görüşüb
18 Noyabr 10:27
Ölkəmizin 9 rayonunda 41 fərdi yaşayış evi şəhid ailələri və Qarabağ müharibəsi əlillərinin istifadəsinə verilib
18 Noyabr 09:57
Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəs rejimini 25 dəfə pozub
18 Noyabr 09:45
Azərbaycan ilə Belarus arasında ticarət dövriyyəsi 158 milyon dollardan çox olub
18 Noyabr 09:30
Avstraliya saytı yerli sakinləri Azərbaycana səfərə dəvət edir
18 Noyabr 09:11
Azərbaycan mətbəxi Parisdə beynəlxalq festivalda nümayiş olunub
18 Noyabr 09:08
Xanlar Fətiyev: Belarusda parlament seçkilərində müşahidə apardığım məntəqələrdə seçici fəallığı qeydə alınıb
18 Noyabr 09:03
Milli Məclisin deputatı: Belarusda parlament seçkilərində müşahidə zamanı ciddi qanun pozuntusu qeydə alınmayıb
17 Noyabr 13:00
Əli Kərimli və radikal ətrafı bəraət axtarışında
17 Noyabr 09:53
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva 17 noyabr - Milli Dirçəliş Günü münasibətilə xalqımızı təbrik edib
17 Noyabr 09:40
Heydər Əliyev Sarayında Şövkət Ələkbərovanın xatirə gecəsi keçirilib
17 Noyabr 09:22
Azərbaycanda Milli Dirçəliş Günü qeyd olunur
17 Noyabr 09:20
Ankarada Xocalı soyqırımına həsr olunan mərasim keçirilib
17 Noyabr 09:13
Üçrəngli bayrağımız Naxçıvanda əbədi yüksəkliyə qaldırılıb
16 Noyabr 19:34
Fransalı jurnalistlər Azərbaycanda qadın hüquqları sahəsində görülən işlər barədə məlumatlandırılıblar
16 Noyabr 19:09
Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyəti Odessada Azərbaycan məktəbi ilə tanış olub
16 Noyabr 19:08
Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyəti Odessada Azərbaycan məktəbi ilə tanış olub
16 Noyabr 18:53
Əmək normalarına dair seminarda işçiyə ödənilən əməkhaqqı sistemindəki qaydalardan bəhs olunub
16 Noyabr 18:45
Mirsad Kalayciç: Azərbaycanda nümunəvi tolerant mühit hökm sürür
16 Noyabr 18:42
Odessada Azərbaycan icması ilə görüş keçirilib
16 Noyabr 16:58
Bakıda bədii gimnastika üzrə beynəlxalq turnirin açılış mərasimi olub
16 Noyabr 16:51
Daxili İşlər naziri Azərbaycan Respublikasında İnterpolun Milli Mərkəzi Bürosunun rəisini şəxsi heyətə təqdim edib
16 Noyabr 16:24
Mərkəzi Seçki Komissiyasının növbəti iclası keçirilib
16 Noyabr 15:44
UNESKO Baş Konfransında Azərbaycan Milli Komissiyasının fəaliyyətindən danışılıb
16 Noyabr 15:41
Multikulturalizm Mərkəzində ABŞ senatorları ilə görüş olub
16 Noyabr 15:37
Sevinc Fətəliyeva: Bakıda Dünya dini liderlərinin II Sammitinin keçirilməsi mühüm hadisədir
16 Noyabr 15:34
Gövhər Baxşəliyeva: 2020-ci ildə elm xərcləri bütövlükdə 193,7 milyon manat təşkil edəcək
16 Noyabr 15:30
Tahir Mirkişili: Dövlət investisiya xərclərinin dövlət büdcəsində payı 5 milyard manata yaxındır
16 Noyabr 15:28
Kərimlivari “sədaqət” və “cəsarət”
16 Noyabr 13:14
Müdafiə naziri əməliyyat təliminin yekunlarına dair xidməti müşavirə keçirib
16 Noyabr 12:38
AMEA-nın prezidenti: İran və Azərbaycan alimləri tarixi həqiqətlərin ortaya çıxarılması üçün birgə fəaliyyət göstərməlidirlər
16 Noyabr 12:29
Litvanın ölkəmizdəki səfiri Naxçıvanın istehsal, mədəniyyət və təhsil müəssisələri ilə tanış olub
16 Noyabr 12:17
Parisdə Azərbaycan-UNESKO əməkdaşlığı müzakirə olunub
16 Noyabr 12:12
2020-ci il Azərbaycan Gimnastika Federasiyası üçün beynəlxalq tədbirlərlə zəngin olacaq
16 Noyabr 12:07
Mikayıl Müşfiqin xatirəsinə ithaf olunan tamaşa növbəti dəfə səhnədə
16 Noyabr 12:02
Bakıda III Beynəlxalq uroonkologiya simpoziumu keçirilib
16 Noyabr 10:03
Dünya dini liderlərinin ikinci Zirvə görüşünün Bakıda keçirilməsi göstərir ki, Azərbaycan dinlərarası dialoqun inkişafında önəmli rol oynayır
16 Noyabr 09:56
“Əbədiyyət günəşi” məqalə müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb
16 Noyabr 09:54
Məzahir Bayramov: Yeni Azərbaycan Partiyası öz sıralarında 740 min nəfərdən artıq üzvü birləşdirən nəhəng siyasi qüvvədir
16 Noyabr 09:50
2020-ci il ölkə üzrə icbari tibbi sığortanın tətbiqi ili olacaq
16 Noyabr 09:48
Radikal müxalifət ermənipərəst xarici mərkəzlərin xəyanətkar planlarının icraçısı rolunda çıxış edir
16 Noyabr 09:47
“Ədibin Evi” Mir Cəlal adına ikinci hekayə müsabiqəsi elan edib
16 Noyabr 09:45
Seçki mübahisələrinin həllinə dair növbəti seminar-müşavirə Şirvanda keçirilib
16 Noyabr 09:42
Masallı məktəblisi: Ölkəmizin dilbər guşələrini görmək hər bir gəncin arzusudur
16 Noyabr 09:41
Regionlarda meyvə istehsalı artıb
15 Noyabr 22:03
Fələstin Prezidentinin müşaviri: Azərbaycan xalqının multikulturalizm təcrübəsi beynəlxalq səviyyədə yüksək qiymətləndirilir
15 Noyabr 21:47
Pakistanın Təhsil naziri UNESKO-nun Təhsil Komissiyasının sədri seçilib
15 Noyabr 21:39
Rusiyanın Patriarxı Kirill İçərişəhəri ziyarət edib
15 Noyabr 21:36
Azərbaycan və ABŞ ştatlarının qanunverici orqanları arasında əlaqələrin inkişafı məsələləri müzakirə olunub
15 Noyabr 21:32
Lerikin 3 kəndinə təbii qaz verilib

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
HAVA HAQQINDA