Deprecated: Function ereg_replace() is deprecated in /data/yeniaz/public_html/sis/deyishen.php on line 51

Deprecated: Function ereg_replace() is deprecated in /data/yeniaz/public_html/sis/deyishen.php on line 56
Azərbaycan-NATO: əməkdaşlıq perspektivləri və geosiyasi reallıqlar
Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  Azərbaycan-NATO: əməkdaşlıq perspektivləri və geosiyasi reallıqlar
A+   Yenilə  A-
Azərbaycan-NATO: əməkdaşlıq perspektivləri və geosiyasi reallıqlar

Şimali Atlantika Alyansının baş katibi Yens Stoltenberq Vaşinqtonda təşkilatın 70 illiyinə həsr edilmiş yubiley tədbirlərində Azərbaycanla bağlı maraqlı fikirlər ifadə edib. Onları təhlil edən ekspertlər NATO-nun Azərbaycanla əlaqələri inkişaf etdirmək niyyətinin olduğu qənaətinə gəlirlər. Doğrudan da, əsası ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş Azərbaycan-NATO əməkdaşlığı olduqca səmərəli inkişaf edir. Bu proses hər iki tərəfi qane edir. Regionun böyük dövlətlərinin maraqlarına toxunmur. Digər Cənubi Qafqaz dövlətlərindən fərqli olaraq, Azərbaycanın NATO istiqamətində atdığı heç bir addım qonşularda qıcıq yaratmır. Ancaq Ermənistan bu məsələdən də süni yararlanmağa çalışır. Ermənistan hakimiyyəti Azərbaycanın NATO ilə əməkdaşlıq etdiyinə görə bu təşkilatla əlaqə qurduğunu deyir. Bu, bir daha təsdiq edir ki, Ermənistan müstəqil siyasət yeridə bilmir. Daim başqalarının hərəkətlərinə "alternativ" olaraq səbatsız addımlar atır. Bu kimi məqamların fonunda Azərbaycan-NATO əlaqələrinin bir sıra aspektləri üzərində geniş dayanmaq lazım gəlir.

Cənubi Qafqaz siyasətinin formalaşması: Şimali Atlantika Alyansı və üç dövlət

Cənubi Qafqaz ölkələrinin NATO siyasəti bir sıra parametrlərinə görə bir-birindən ciddi surətdə fərqlənir. Bu, artıq bir neçə ildir ki, açıq surətdə görünür. Müstəqilliyin ilk illərində fərqlər elə də gözə çarpmırdı. Çünki həm sovetlər yenicə dağılmışdı, həm də NATO-nun özünün konkret kursu yox idi. Region ölkələri də hələlik hərbi sahədə götürəcəkləri istiqaməti dəqiqləşdirməmişdilər. Bu aspektdə Azərbaycan üçün yaranmış situasiya daha mürəkkəb idi.

Havadarlarının köməyi və ciddi hərbi dəstəyi ilə forpost Ermənistan Azərbaycana hücumlarını davam etdirirdi. Öz ordusu və hərbi doktrinası olmayan Azərbaycanın NATO ilə real əlaqələr qurmaq imkanı minimum idi. Hətta o dövrdə Azərbaycana rəhbərlik edənlərdən özümüzün ordumuzun olmasına ehtiyac görməyənlər də vardı. Onlar hələ də rus ordusunun himayəsinə sığınmağa çalışırdılar. Lakin Ulu Öndərin hakimiyyətə qayıdışı ilə hər şey kökündən dəyişməyə başladı. Heydər Əliyev 1994-cü ilin may ayının 4-də Azərbaycan ilə NATO arasında tərəfdaşlığın əsasını qoyan sazişi imzaladı. Bu, "Sülh Naminə Tərəfdaşlıq" (SNT) Çərçivə Sənədi idi. Azərbaycan SNT proqramının prinsiplərinə əsaslanmaqla, sülhü dəstəkləmə əməliyyatlarında iştirak edir və meydana gələn təhlükəsizlik təhdidlərinə qarşı mübarizə aparır. Burada təhlükəsizlik və müdafiə islahatlarına vurğu edən geniş spektrli məsələlər üzrə siyasi dialoq və praktiki əməkdaşlıq da nəzərdə tutulub.

Qeyd edilən Sazişi 1994-cü ilin fevralın 23-də Gürcüstan, həmin ilin oktyabrın 5-də isə Ermənistan imzaladı. Beləliklə, Cənubi Qafqazın hər üç ölkəsi Şimali Atlantika Alyansının tədbirlərində eyni proqram üzrə iştirak etməyə başladılar. Ancaq təcrübə göstərdi ki, onların hər birinin bu cür əməkdaşlıq barədə öz mövqeləri var. Doğrudur, Əfqanıstanda, Kosovoda onlar eyni dərəcədə iştirakçıdırlar. Əsas məsələ NATO ilə əməkdaşlığın strategiyası və konkret kursu ilə bağlıdır. Bu aspektdə region dövlətləri eyni yolu seçmədilər.

Gürcüstan NATO-ya üzv olmaq kursunu götürdü. Artıq neçə illərdir ki, bu istiqamət üzrə hərəkət edir. Həm Alyans daxilində, həm də Rusiyada bu təşəbbüsə münasibət birmənalı deyil. Moskva təbii ki, Tbilisini və Brüsseli xəbərdar edir. Kreml Gürcüstanın NATO-ya üzv olmasını və təşkilatın hərbi bazasının bu ölkədə yerləşdirilməsini təhlükəsizliyinə ciddi təhdid hesab edir. Bu səbəbdən də Rusiyadan Tbilisiyə davamlı olaraq xəbərdarlıqlar gəlir. Son illər isə bu məsələdə vəziyyət daha kəskin xarakter alıb. NATO-nun Gürcüstanda hərbi təlimlər keçirməsinə Moskva sərt təpki göstərib. Onu da deyək ki, 2008-ci ildə Rusiya Abxaziya və Cənubi Osetiyaya hücum edəndə NATO Gürcüstana yardım edə bilmədi. Belə çıxır ki, Şimali Atlantika Alyansına üzv olmaq kursunu seçmək ərazi bütövlüyünə təminat vermir.

İndi də Gürcüstan hərbi risk altındadır. Bunu ekspertlər də etiraf edirlər. Lakin Tbilisi NATO-ya üzvlük xəttindən çəkilmək fikrində deyil. Deməli, Şimali Atlantika Alyansı ilə münasibətlərin məzmunu faktiki olaraq Gürcüstanı Rusiya ilə gərginlikdə saxlayır. Bunun fonunda NATO-Ermənistan əlaqələri daha dolaşıq və perspektivsiz görünür. İrəvan KTMT-yə üzv ola-ola NATO ilə əlaqələri genişləndirməkdən bəhs edir. Ekspertlər bunu Ermənistanın eyni vaxtda iki stulda oturmaq cəhdi kimi qiymətləndirir və məntiqi olaraq, bu cəhdi uğursuz adlandırırlar.

Ermənistan rəhbərliyi nə qədər NATO ilə əməkdaşlıqdan dəm vursa da, Kremlin icazəsi olmadan və KTMT nizamnaməsindən kənarda Şimali Atlantika Alyansı ilə hər hansı əməkdaşlıqdan söhbət gedə bilməz. Bunu təsdiq edən faktlardan biri məhz Moskvanın göstərişi ilə Ermənistanın Suriyaya hərbçilər göndərməsidir. Həmin hadisə ilə bağlı hətta Qərb İrəvana xəbərdarlıq belə edib.

Perspektivli kurs: Bakının uzaqgörən və praqmatik siyasəti

Bunların fonunda Azərbaycan-NATO münasibətləri tam konstruktiv məcrada və heç bir ziddiyyət yaratmadan inkişaf edir. Belə ki, Azərbaycan 2003-cü ildən bu yana NATO-nun Əfqanıstanda həyata keçirilən əməliyyatlarına töhfə verir. Azərbaycanın 120 nəfərlik heyəti Alyansın Əfqanıstandakı "Qətiyyətli Dəstək" missiyasının tərkibində xidmət edir. Eyni zamanda, hava və quru tranziti, müxtəlif treninqlər, humanitar mina təmizləmə və Əfqan Ordusu üzrə Etimad Fonduna maliyyə töhfələri ilə də dəstək həyata keçirir.

Bu cür əməkdaşlığın perspektivi haqqında NATO rəhbərliyi dəfələrlə fikir bildirib. Son olaraq, təşkilatın baş katibi Y.Stoltenberq deyib ki, "Bakı-Tbilisi-Qars NATO-nun Əfqanıstanda "Qətiyyətli Dəstək" missiyasının uğuruna mühüm töhfə verir". O, bu fikri 2019-cu ilin aprelin 3-4-də Vaşinqtonda NATO xarici işlər nazirlərinin növbəti iclasında ifadə edib. Fikirlərini inkişaf etdirərək Y.Stoltenberq Azərbaycanın Alyansın yaxın tərəfdaşı olduğunu, beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyin bərqərar olunmasında NATO ilə sıx əməkdaşlıq etdiyini vurğulayıb.

Etiraf etmək lazımdır ki, bu cür qiymətləndirmə Azərbaycan-NATO münasibətlərinin sağlam məzmunu ilə yanaşı, Bakının düşünülmüş siyasət yetirdiyinin də təsdiqidir. Çünki NATO tərəfindən keçmiş sovet respublikaları ilə bağlı deyilən hər bir fikrə Kreml həssaslıqla reaksiya verir. Azərbaycanla bağlı isə onun heç bir iradı yoxdur. Deməli, Azərbaycan rəhbərliyinin seçdiyi əməkdaşlıq kursu NATO ilə əlaqələri gücləndirir, onun perspektivli olmasını təmin edir və eyni zamanda, regionun böyük dövlətlərini qıcıqlandırmır. Bu özəlliyinə görə Azərbaycan-NATO münasibətləri NATO-Ermənistan və NATO-Gürcüstan münasibətlərindən keyfiyyətcə fərqlənir.

Vurğulanan məqamlar Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm aspektləri arasında sıx əlaqənin olduğunu göstərir. Bakı iqtisadi, ticarət, nəqliyyat dəhlizləri və logistika, enerji kimi vacib istiqamətləri hərbi-müdafiə və təhlükəsizliklə sıx əlaqələndirə bilir. Ayrıca, NATO siyasəti səmərəli çərçivədə aparılır ki, yekunda müsbət nəticəsini verir. Daha geniş aspektdə baxanda görürük ki, Azərbaycan xarici siyasətin bütün prioritet istiqamətlərini sistemli olaraq uyğunlaşdırır. NATO məsələsi isə bir sıra səbəblərdən daha həssas xarakterə malikdir.

Məsələ ondan ibarətdir ki, hazırda NATO-Rusiya münasibətləri çox həssas bir mərhələdədir. Şimali Atlantika Alyansının Şərqə doğru genişlənmək kursuna Moskva ciddi etiraz edir. Bunun fonunda Rusiya öz ərazisinə yaxın məkanlarda NATO-nun hər bir fəaliyyətinə həssaslıqla reaksiya verir. Bunu Ukraynada, Gürcüstanda, Baltikyanı ölkələrdə, Qara dəniz hövzəsində müşahidə etmək olar. Onda belə bir nəticə əldə edilir ki, Cənubi Qafqaz kimi mürəkkəb geosiyasi məkanda yerləşən hər bir ölkə hərbi əməkdaşlıq məsələsinə xüsusi həssaslıqla yanaşmalıdır. Məhz bu bağlılıqda Bakının NATO ilə əməkdaşlıq siyasətinin nə dərəcədə uğurlu olduğunu görürük.

Təbii ki, Azərbaycanın hərbi sferada atdığı istənilən addımın Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin ədalətli həlli kontekstində də qiymətləndirilməsi vacibdir. NATO rəsmi olaraq Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyıb. Qəbul etdiyi sənədlərdə də bu barədə konkret müddəa yazılıb. Şimali Atlantika Alyansı Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərindən təcavüzkarların çıxarılması haqqında da fikir bildirib. Lakin bundan o tərəfə hansısa konkret addım atılmayıb. Məsələn, NATO İraqa müdaxilə ilə bağlı qətiyyətli mövqe nümayiş etdirib, ümumiyyətlə, istənilən təcavüzə qarşı olduğunu bəyan edib. Ancaq məsələ Azərbaycana gəldikdə, nədənsə, bir qədər fərqli məqamlar ortaya çıxır. O cümlədən NATO təcavüzkar Ermənistanla da "sülh naminə" tərəfdaşlıq edir. Baxmayaraq ki, İran heç kimin ərazisini işğal etməyib, NATO eyni münasibəti Tehrana göstərməz. Ermənistan başqasının ərazisini işğal edibsə, o, hansı sülhdən danışa bilər? Bu kimi suallar insanları düşündürür. NATO rəhbərliyi də düşünsə, bizcə, sülh üçün faydalı olar.

Newtimes.az

 
  • Oxunub:  1680  |  
  • Tarix:  26-04-2019  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva iftar mərasimində iştirak edib

24 May 21:52
Görkəmli alim Afad Qurbanovun xatirəsi yad olunub
24 May 21:50
Azərbaycanın BMT yanında daimi nümayəndəsi Təhlükəsizlik Şurasında silahlı münaqişələr zamanı mülki şəxslərin müdafiəsindən danışıb
24 May 21:48
Azərbaycan nümayəndə heyəti İstanbulda ümummilli lider Heydər Əliyevin abidəsini ziyarət edib
24 May 21:45
Milli Dram Teatrında növbəti tədbir Xalq şairi Vaqif Səmədoğluya həsr edilib
24 May 21:39
Gənclər təşkilatlarının II respublika forumunun açılışı olub
24 May 21:35
BSU-da tədbir: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və onun ənənələri
24 May 21:23
Rusiya Əmək və Sosial Müdafiə nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti “DOST” mərkəzi ilə tanış olub
24 May 21:18
Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun növbəti iclası keçirilib
24 May 21:16
28 May - Respublika Günü Uruqvayda qeyd edilib
24 May 21:13
Azərbaycanla Rusiyanın nüvə və radiasiya texnologiyaları sahəsində əməkdaşlıq imkanları müzakirə edilib
24 May 21:04
Qars şəhərində Azərbaycan-Türkiyə qardaşlıq yürüşü keçirilib
24 May 20:44
Dövlət Sərhəd Xidmətinin inzibati binasında “Siyasi repressiya qurbanları muzeyi” açılıb
24 May 20:43
“Anatolian Phoenix-2019” təlimləri başa çatıb
24 May 20:40
Nursultan Nazarbayevə Türk Şurasının Fəxri prezidenti statusu verilib
24 May 20:38
Azərbaycan ilə Gürcüstan arasında Dövlət sərhədlərinin delimitasiyası və demarkasiyası üzrə komissiyaların 12-ci iclası keçirilib
24 May 20:34
Yeni Azərbaycan Partiyası Gənclər Birliyinin üzvləri Milli Məclisdə olublar
24 May 19:31
Donald Tramp: ABŞ ilə Azərbaycan arasında bir çox ortaq maraqlar üzərində qurulmuş güclü tərəfdaşlıq mövcuddur
24 May 19:14
Vergilər Nazirliyində məcburi dövlət sosial sığortasına dair müzakirələr aparılıb
24 May 19:11
Metropoliten könüllüləri Avroliqanın xidmətində
24 May 19:07
Respublika Günü və Azərbaycanın diplomatik xidmət orqanlarının 100 illiyi münasibətilə Londonda rəsmi qəbul keçirilib
24 May 18:55
Dmitri Savelyev: Rusiya ilə Azərbaycan arasında münasibətləri korlamaq cəhdləri baş tutmayacaq
24 May 18:13
Qafqazşünasların II Beynəlxalq Forumu başa çatıb
24 May 17:49
Bahar Muradova: İdmandan siyasi məqsədlər üçün istifadə olunması yolverilməzdir
24 May 17:42
Əfqanıstan SOCAR-ın bu ölkəyə neft məhsullarının idxalını artırmağı təklif edib
24 May 17:38
Pərvin Kərimzadə: “Amnesty İnternational” təşkilatının bir sıra ölkələrə qarşı təzyiq vasitəsi kimi istifadə olunduğu da hamıya məlumdur
24 May 17:36
Vitali Kliçko: Bakı şəhərində həyata keçirilən layihələri Kiyevdə tətbiq edirik
24 May 17:34
Bakıda “Caspian Power” idman festivalının təntənəli açılış mərasimi olub
24 May 17:31
Prezident İlham Əliyev Azərbaycanda dini qurumlara maliyyə yardımının göstərilməsi haqqında Sərəncam imzalayıb
24 May 17:25
“Bakı Şəhər Halqası” Əməliyyat Şirkəti Monakoda keçirilən iqtisadi forumda təmsil olunub
24 May 17:23
Erməni əsilli gimnast: Mxitaryanın yerində olsaydım, komandamla birgə Bakıya gələrdim
24 May 17:19
Bakıda Azərbaycan ilə Belarus arasında hərbi inspeksiya sahəsində əməkdaşlığa dair işçi görüşü keçirilib
24 May 17:06
Baş prokuror Gəncədə vətəndaşları qəbul edib
24 May 17:03
Zakir Həsənov: Ermənistanda baş verən daxili siyasi qarşıdurma qoşunların təmas xəttindəki vəziyyətin gərginləşməsinə səbəb ola bilər
24 May 17:01
Filarmoniyada “Vətən uzaqda deyil” adlı konsert keçiriləçək
24 May 16:59
Baronessa Emma Nikolson: Azərbaycan-Böyük Britaniya əlaqələri yüksək səviyyədədir
24 May 16:51
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva Elmi-Tədqiqat Hematologiya və Transfuziologiya İnstitutunda olub
24 May 16:49
Birinci vitse-spiker: Ermənistan Türkiyənin ATƏT-in Minsk qrupunun üzvü olmasına qarşı çıxır
24 May 16:41
Biləsuvar rayonunda ailə, qadın və uşaq məsələləri ilə bağlı vətəndaşların qəbulu keçirilib
24 May 16:35
Ziyafət Əsgərov: Dağlıq Qarabağ münaqişəsi 1988-ci ildən başlayan münaqişə deyil
24 May 16:29
Təhsil müəssisələrində "İnsan hüquqları aylığı" çərçivəsində tədbir keçirilir
24 May 16:28
Azərbaycanın Bolqarıstandakı səfirliyi tərəfindən müqəddəs Ramazan ayı münasibətilə iftar süfrəsi açılıb
24 May 16:21
BŞTİ əməkdaşları üçün ikigünlük təlim keçirib
24 May 16:05
Luiş Fiqu futbol həvəskarlarına müraciət edib: Bakıda möhtəşəm final oyununu qaçırmayın
24 May 16:02
Prezident: Ölkə qarşısında duran bütün problemlərin həlli üçün bizdə həm güclü siyasi iradə, həm də cəmiyyət tərəfindən böyük dəstək var
24 May 15:59
Bakıda Ali Audit Qurumlarının Beynəlxalq Təşkilatının Dövlət Borcu üzrə İşçi Qrupunun toplantısı başa çatıb
24 May 15:57
Dünya Bankı ilə Azərbaycan Sahibkarlar Konfederasiyası əməkdaşlığın perspektivlərini müzakirə edib
24 May 15:55
Prezident: Bu gün Azərbaycan dünya miqyasında dinlərarası dialoqun aparılması üçün bir mərkəzə çevrilib
24 May 15:49
Peşəkar mühasib sertifikatının verilməsi və sertifikat almış şəxslərin dövlət reyestrinin aparılması Qaydaları təsdiq edilib
24 May 15:46
Prezident İlham Əliyev: Biz dərin milli-mənəvi təməl üzərində müasir dövlət qurmuşuq
24 May 15:41
Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Hicran Hüseynova Cəlilabadda vətəndaşları qəbul edib
24 May 15:36
“DOST” mərkəzlərinin Nümunəvi Nizamnaməsi” təsdiq olunub
24 May 15:32
Mədəniyyət naziri və müavinləri regionlarda vətəndaşlarla görüşüblər
24 May 15:29
İstək olarsa, hər şey mümkündür
24 May 15:24
Gənclər və idman naziri Masallıda vətəndaşları qəbul edib
24 May 15:20
Rektor Ceyhun Məmmədov beynəlxalq simpoziumda Azərbaycanda din təhsilinin perspektivlərindən danışıb
24 May 15:03
Azərbaycan Prezidenti: Bizim gücümüz birliyimizdədir
24 May 14:55
Azərbaycanla Rusiya arasında əmək, məşğulluq və sosial müdafiə sahəsində əməkdaşlığa dair Saziş imzalanıb
24 May 14:48
Azərbaycan velosipedçisi “Tokio 2020” Yay Olimpiya Oyunlarına lisenziya xalları qazanıb
24 May 14:44
Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin rəhbərliyi Tərtər və Goranboyda vətəndaşları qəbul edib
24 May 14:32
Milli Məclisin regional məsələlər komitəsinin iclası keçirilib
24 May 14:30
Bakı Media Mərkəzi Beynəlxalq Velosipedçilər İttifaqı ilə əməkdaşlığı davam etdirir
24 May 14:23
Avropa Çempionatının iştirakçıları olan erməni əsilli gimnastlar: Bakıda hər şey çox yaxşıdır, təhlükəsizdir və heç bir təzyiq yoxdur - VİDEO
24 May 14:18
Azərbaycan diplomatik xidmət orqanlarının 100 illiyi və Respublika Günü münasibətilə Seulda rəsmi qəbul keçirilib
24 May 14:14
Rusiya nümayəndə heyəti ümummilli lider Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
24 May 14:09
Sevinc Fətəliyeva: Azərbaycana qarşı qərəzli yanaşmalar uğursuzluğa məhkumdur
24 May 13:58
“myGov” portalının təqdimatı olub
24 May 13:56
Akademik Akif Əlizadənin Pekində məruzəsi maraqla qarşılanıb
24 May 13:36
Kiyevdə mütəfəkkir şair İmadəddin Nəsiminin heykəlinin rəsmi açılış mərasimi keçirilir
24 May 13:11
Valeh Ələsgərov: Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə Azərbaycanda mövcud problemlər öz həllini tapdı
24 May 13:04
Görkəmli alim Afad Qurbanovun 90 illik yubileyinə həsr edilmiş elmi konfrans

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31
HAVA HAQQINDA