Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  İstanbulda iki tarixi görüş: region dövlətlərinin əməkdaşlığında yeni səhifə
A+   Yenilə  A-
İstanbulda iki tarixi görüş: region dövlətlərinin əməkdaşlığında yeni səhifə

Qlobal miqyasda proseslərin sürətli transformasiyası məlumdur. Son zamanlar bunun regional səviyyədə də ciddi təsir göstərməkdə olduğunu mütəxəssislər vurğulayırlar. Həmin bağlılıqda Cənubi Qafqazla ilgili müşahidə edilən hadisələrin geosiyasi qiymətləndirilməsi daha da aktuallaşıb. Bir tərəfdən, ABŞ və Rusiyanın fəallığı, digər tərəfdən isə İrana qarşı sanksiyaların tam olaraq qüvvəyə minməsi ortaya yeni suallar çıxarır. Şübhəsizdir ki, sanksiyalar region ölkələrindən yan keçə bilməz. Artıq mütəxəssislər maliyyə sferasında vəziyyətin dəyişə biləcəyinin ilk işarələrini verirlər. Bu cür məsuliyyətli bir mərhələdə tarixi Dolmabaxça sarayında Türkiyə-Azərbaycan-İran və Türkiyə-Azərbaycan-Gürcüstan görüşünün keçirilməsi çox əhəmiyyətlidir. Ekspertlər həmin hadisələri regional əməkdaşlıqda yeni səhifənin açılması kimi dəyərləndirirlər. Həmin məsələ üzərində geniş dayanmağa böyük ehtiyac görürük.

Üçtərəfli əməkdaşlıq formatı: Azərbaycan Prezidentinin uğurlu təşəbbüsü

Ermənistanın xarici siyasətində ciddi bir yeniliyin olmadığı müşahidə olunur. Forpost ölkənin rəhbərliyi bütövlükdə əvvəlki iqtidarların qeyri-konstruktiv mövqeyini davam etdirir. Nikol Paşinyan Azərbaycanın işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ ərazisinə etdiyi təxribat xarakterli səfərləri ilə vəziyyəti daha da qeyri-müəyyən istiqamətə yönəltmiş olur. Azərbaycan rəhbərliyi isə həmişə olduğu kimi xarici siyasətini dönmədən həyata keçirir. Bunun nəticəsidir ki, artıq Ermənistan KİV-i və ekspert dairələri də Bakının faktiki olaraq Ermənistanı təcrid vəziyyətinə saldığını qəbul edir.

Son dövrlərdə regionda baş verən geosiyasi proseslər və diplomatik fəallıq bu tezisi bir daha təsdiq edir. Belə ki, ABŞ və Rusiyanın yüksək səviyyəli rəsmiləri belə İrəvanı sevindirəcək bir fikir bildirmirlər. Əksinə, onlar münaqişənin ancaq Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll oluna biləcəyindən bəhs edirlər. Rusiyalı ekspertlər arasında isə artıq Moskvanın Ermənistanı müdafiə etməməsi kimi fikirləri tez-tez ifadə edənlərin sayı artır.

Vaşinqtonun mövqeyinə gəldikdə isə, Con Boltonun və digər rəsmi şəxslərin regiona səfərləri bir daha təsdiqlədi ki, Qərb bütövlükdə Azərbaycanın tələblərini haqlı sayır, rəsmi İrəvanın onlara əməl etməsi zəruriliyini açıq ifadə edirlər. Nəzərə alaq ki, cəmi bir neçə il öncə Qərb bu dərəcədə açıq və əmin danışmırdı. ABŞ Prezidentinin milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri isə İrəvanda faktiki olaraq psixoloji şok yaratdı: o, Amerikanın Azərbaycana da silah verə biləcəyinə işarə etdi. Bu o deməkdir ki, artıq Vaşinqton erməni diasporunu sipər gətirib, antiazərbaycan siyasətini davam etdirmək istəmir. Amerika üçün etibarlı, suveren və ədalətli tərəfdaş daha uyğundur.

Bütün bunların fonunda İstanbulda iki çox əhəmiyyətli görüş keçirilib. Onlardan biri Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan, digəri isə Azərbaycan, Türkiyə və İran xarici işlər nazirlərinin üçtərəfli müzakirələri olub. Bu görüşləri bir çox məqamlar birləşdirir.

Birincisi, həmin görüşlər üçtərəfli əməkdaşlıq formatı çərçivəsində keçirilib. Məlumdur ki, bu formatın təşəbbüskarı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevdir. Ekspertlərə görə, bu əməkdaşlıq formatını çeviklik və unikallığına görə diplomatiya tarixində yenilik adlandırmaq olar. Azərbaycan-Türkiyə-İran, Azərbaycan-İran-Rusiya, Azərbaycan-Türkiyə-Türkmənistan, Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə, Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan əməkdaşlıq formatları öz bəhrəsini verməkdədir.

Bunlara dördtərəfli əməkdaşlıq formatını da əlavə etməliyik. Bu formatın da meydana gəlməsində Azərbaycan Prezidentinin ciddi töhfələri vardır. Bu bağlılıqda son olaraq Azərbaycan-Gürcüstan-İran-Türkiyə formatlarında əməkdaşlıq mexanizmlərinin yaradılması regional tərəfdaşlığın inkişafına və keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoymasına təkan verir.

İkincisi, həmin görüşlər Türkiyədə keçirilib. Yəni artıq region dövlətlərini (Ermənistan işğalçılığına görə istisna olmaqla) bir araya gətirən təşəbbüslər real nəticə verir. Və onların həyata keçməsində Azərbaycan Prezidentinin müstəsna xidmətləri vardır.

Üçüncüsü, hər iki görüşdə müzakirə edilən məsələlər regional əməkdaşlığa və əsasən də təhlükəsizliyə aid olan məqamlarla əlaqəli olub. Onlarda dövlətlərin ərazi bütövlüyünün qorunması, təhlükəsizliyin təmini, əməkdaşlığın müxtəlif formalarının inkişaf etdirilməsi və konkret olaraq Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi məsələləri əks olunub.

Təcrid olunmuş kvazidövlət: Ermənistana növbəti zərbə

Dördüncüsü, bütün tərəflər razılığa gəliblər ki, regional problemləri həll etmək üçün əməkdaşlığı davam etdirsinlər. İranın xarici işlər naziri Məhəmməd Cavad Zərif bu barədə İRNA agentliyinə danışıb. O, regionun təhlükəsizliyi və sabitlik naminə Azərbaycan, Türkiyə və İranın fəal əlaqələri inkişaf etdirəcəyini vurğulayıb.

Ekspertlər üçün maraqlıdır: bütün bunlar hansı səbəblərdən qəfil sürətləndi və nəyə görə, İrana yaxınlığı ilə seçilən Ermənistan həmin prosesdə yoxdur? Məsələnin əsl düşündürücü tərəfi bundan ibarətdir. Çünki İran Ermənistana çox çətin zamanlarda həyat yolu oldu. İndi isə erməni rəsmilərindən formal bəyanatlardan başqa bir hərəkət görünmür. Və görünməyəcək də. Çünki hər şeydən əvvəl, İran həmin dövrdə ermənilərə yardımçı olmaqla tarixi səhvə yol verdi. İslamda haqsızın, yalançının, ədalətsizin və zalımın yanında olmaq böyük günah sayılır. Bununla yanaşı, ermənilər tarixən satqın və sürüşkəndirlər – onlara çörək verən Azərbaycan xalqına xəyanət etdilərsə, dünyada hər kəsə qarşı xəyanətkar olacaqlar!

Nəhayət, Ermənistan dövlət kimi müstəqil deyil, ona direktivlər kənardan gəlir. Rəsmi İrəvan əvvəllər yalnız Rusiyadan göstəriş alırdı, indi isə okeanın o tayından da ermənilərə əmrlər verirlər. Amerika iddia edir ki, "rəngli inqilab"ın təkan və maliyyəverici qüvvəsi Vaşinqtondursa, İrəvan üzünü ona tutmalıdır. Vaşinqtonun hazırda bir nömrəli düşməni isə Tehrandır.

Bunlar aydın göstərir ki, Ermənistan dövlət olaraq elə xislətə malikdir ki, onun təcrid olmaqdan başqa yolu yoxdur. Bu həm də o deməkdir ki, regionda heç bir dövlət qəsdən Ermənistanı təcrid vəziyyətinə salmaq istəmir. Sadəcə olaraq rəsmi İrəvan elə geosiyasi mövqe tutur ki, onunla real əməkdaşlıq etmək son dərəcə riskli və səmərəsizdir. Bu fikirlərin işığında Azərbaycan, Türkiyə, İran və Gürcüstanın regional əməkdaşlıq imkanlarına baxanda maraqlı geosiyasi məqamları görə bilirik.

Öncə vurğulayaq ki, C.Boltonun səfərindən sonra Azərbaycan və Türkiyə regional siyasətlərində dəyişiklik etməyiblər. Onlar əvvəlki kimi qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq və təhlükəsizliyin ədalətli təmini mövqelərində qalırlar. İrana qarşı sanksiyaların tam həcmdə qüvvəyə minməsi fonunda bu, kifayət qədər əhəmiyyətli görünür. Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstan regionda sabitliyin və sülhün olmasında real olaraq maraqlıdırlar. Onlar həmin çərçivədə dövlətlərin ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi prinsipini rəsmi olaraq yaydıqları bəyannaməyə daxil ediblər.

Sənədin həmin müddəasında yazılıb: "Nazirlər ... Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ bölgəsi və ətraf rayonlarında münaqişənin və Gürcüstanın Abxaziya və Tsxinvali/Cənubi Osetiya regionlarında münaqişələrin davamlı sülh yolu ilə universal formada tanınmış beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri, xüsusilə dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığı prinsipləri əsasında, həmçinin BMT, ATƏT və Avropa Şurasının müvafiq qətnamələri, bəyanatları və qərarlarına uyğun olaraq həllinə nail olmağın əhəmiyyətini vurğuladılar; bütün qaçqın və məcburi köçkünlərin doğma yurd-yuvalarına təhlükəsiz və ləyaqətli qayıdışının zəruriliyini bildirdilər (bax: Azərbaycan Respublikası, Gürcüstan və Türkiyə Respublikasının xarici işlər nazirlərinin VII üçtərəfli görüşünün İstanbul Bəyannaməsi / mfa.gov.az, 29 oktyabr 2018).

Beləliklə, İstanbulda növbəti tarixi hadisələr baş verdi. Cənubi Qafqazda sabitliyin təmini və əməkdaşlığın davamlı olması üçün Azərbaycan, İran, Türkiyə və Gürcüstan bir araya gəldilər. Onlar müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıqla bağlı ortaq sənəd imzaladılar. Burada iki məqam aktualdır. Əvvəla, regiona daxil olmayan dövlətlərin bu prosesdə iştirak etməməsi; ikincisi, geosiyasi baxımdan Cənubi Qafqazda fövqəldövlətlərin forpostu və rəqabət platsdarmı olan Ermənistanın təcrid olunması.

Hər iki məqam ciddi geosiyasi mənaya malikdir. Onlardan birincisi artıq regionun müstəqil dövlətlərinin öz problemlərini özlərinin həll etmək istəməsində israrlı olduqlarının nümayişi, digəri isə təcavüzkar siyasət yeridən Ermənistanın dəstəklənməməsidir. Hər iki məqam rəsmi Bakının apardığı xarici siyasətin təntənəsinin əlaməti kimi qəbul edilə bilər.

Newtimes.az

 
  • Oxunub:  2490  |  
  • Tarix:  07-11-2018  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva Fransanın sabiq Prezidenti Nikola Sarkozi ilə görüşüb

12:54
17 Yanvar
Keçən il ölkədən 65,6 milyon dollarlıq elektrik enerjisi ixrac olunub
12:46
17 Yanvar
Litva Prezidenti: Azərbaycan Avropanın mühüm tərəfdaşıdır
12:33
17 Yanvar
Milli Məclisin mədəniyyət komitəsinin yaz sessiyada ilk iclası keçirilib
12:20
17 Yanvar
PA rəsmisi: Azərbaycanda din sahəsində stabil mühit mövcuddur
12:09
17 Yanvar
2018-ci ildə Azərbaycandan MDB ölkələrinə 1 milyard dollarlıq məhsul ixrac olunub
11:51
17 Yanvar
Azərbaycan ötən il 29,5 milyon tonadək neft və neft məhsulları ixrac edib
11:42
17 Yanvar
Ölkəmizə gələn turist sayının ən yüksək artım səviyyəsi Yaxın Şərq və Asiya ölkələrinə aiddir
11:26
17 Yanvar
Dəyişkən hava şəraitinə baxmayaraq Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu tam rejimdə fəaliyyət göstərir
11:17
17 Yanvar
“Üçüncü günün adamı” filmi “YARAT”da
10:58
17 Yanvar
Heyvan kəsimi fəaliyyəti ilə məşğul olan sahibkarlarla görüşdə işin daha səmərəli təşkili məsələləri müzakirə edilib
10:48
17 Yanvar
“Nəsimi ili” Azərbaycanın zəngin tarixi-mədəni irsinin qorunmasına və təbliğinə böyük töhfədir
10:25
17 Yanvar
Cenevrədə insan hüquqları və 2030-cu il dayanıqlı inkişaf gündəliyi üzrə dialoq və əməkdaşlıq görüşü keçirilib
10:22
17 Yanvar
“Qriqorian kilsəsi Səfəvilər dövlətinə qarşı casusluq aləti kimi (XVII əsr-XVIII əsrin ilk dörddəbiri)” kitabının təqdimatı olub
10:20
17 Yanvar
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri iriçaplı pulemyotlardan istifadə etməklə atəşkəs rejimini 29 dəfə pozub
10:11
17 Yanvar
Qondarma “Milli şura”nın yanvarın 19-na planlaşdırdığı “mitinq şousu” fiaskoya məhkumdur
10:09
17 Yanvar
Regionlarda heyvandarlığın inkişafına hərtərəfli dəstək verilir
20:37
16 Yanvar
20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi Astanada anılıb
20:35
16 Yanvar
Dövlət Gömrük Komitəsinin Akademiyasına mediatur təşkil edilib
20:32
16 Yanvar
ADA Universiteti Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi ilə əməkdaşlıq edəcək
20:30
16 Yanvar
“Bakı-2019”a hazırlıqla bağlı Koordinasiya Komissiyasının texniki görüşü keçirilib
20:28
16 Yanvar
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsində ötən ilin yekunları müzakirə edilib
20:17
16 Yanvar
XİN Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin Paris görüşünə dair açıqlama yayıb
20:14
16 Yanvar
Məhkəmə fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi üzrə ardıcıl tədbirlər davam etdirilir
20:02
16 Yanvar
İrakli Kobaxidze: Gürcüstan Azərbaycan və Türkiyə ilə birlikdə regionda irimiqyaslı layihələr həyata keçirir
19:50
16 Yanvar
İdarəetmədə sistemli islahatlar: struktur yeniliklərində növbəti mərhələ
19:43
16 Yanvar
Azərbaycanla Dubay Əmirliyi arasında əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunub
17:49
16 Yanvar
Dövlət Komitəsinin sədri Sabunçuda məcburi köçkünlərlə görüşüb
17:44
16 Yanvar
Fəzail İbrahimli: 2019-cu ilin “Nəsimi ili” ili elan olunması böyük şairin yaradıcılığına verilən yüksək qiymətdir
17:41
16 Yanvar
Vüqar Bayramov: Qeyri-neft sektorunun inkişafı 2019-cu ildə də prioritet olacaq
17:40
16 Yanvar
YAP Ağstafa rayon təşkilatında 20 Yanvar faciəsinin 29-cu ildönümü ilə bağlı tədbir keçirilib
17:36
16 Yanvar
İlham Məmmədov: Prezident İlham Əliyevin göstərdiyi diqqətin nəticəsində regionlarımızda səhiyyə sahəsi əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf edib
17:24
16 Yanvar
Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin sədri “CEO Lunch Baku”nun fəxri qonağı olub
17:23
16 Yanvar
Sergey Lavrov: 2018-ci il Rusiya-Azərbaycan münasibətləri üçün çox müsbət il olub
17:18
16 Yanvar
Ötən il respublikanın su hövzələrinə 380 milyona yaxın müxtəlif növ balıq körpəsi buraxılıb
17:03
16 Yanvar
İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Milli Məclisdə olub
16:55
16 Yanvar
Azərbaycan-İran hərbi əməkdaşlığının inkişaf perspektivləri müzakirə olunub
16:26
16 Yanvar
20 Yanvar faciəsinin ildönümü ilə əlaqədar Türkiyədə silsilə tədbirlər keçiriləcək
15:26
16 Yanvar
Azərbaycan Prezidenti: Bizim maliyyə resurslarımız, ehtiyatlarımız xarici borcumuzdan 4,5 dəfə çoxdur
15:15
16 Yanvar
Azərbaycan ilə Çexiya arasında kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı məsələlər müzakirə olunub
15:10
16 Yanvar
Prezident İlham Əliyev: Qeyri-neft sektorunun inkişafı bundan sonra da bizim üçün prioritet olacaq
15:07
16 Yanvar
Zimbabve Prezidenti: Ölkəmiz Azərbaycanla əməkdaşlıqda çox maraqlıdır
14:57
16 Yanvar
TAP-ın kompressor stansiyalarının inşasının 70 faizdən çoxu yekunlaşıb
14:54
16 Yanvar
Azərbaycan və Çin Bakının tranzit rolunu artıracaqlar
14:48
16 Yanvar
Güclü külək əsəcək, sulu qar, qar yağacaq
14:31
16 Yanvar
Fransanın sabiq Prezidenti Azərbaycan-Fransız Universitetində olub
14:24
16 Yanvar
Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva Fransanın sabiq Prezidenti Nikola Sarkozi ilə görüşüb
14:18
16 Yanvar
BDU-da İctimai Nəzarət və Məsləhət Şurasının üzvləri imtahan prosesini izləyiblər
14:12
16 Yanvar
Təmirsiz həyətlərin abadlaşdırılmasına yönəlmiş "Bizim həyət" layihəsi uğurla davam edir
14:08
16 Yanvar
Gözlənilən ifrat təhlükəli hidrometeoroloji hadisə ilə əlaqədar işçilərin həyat və sağlamlığının qorunması üçün zəruri tədbirlər görülməlidir
14:02
16 Yanvar
Əl-Mənsuri: Bütün fəaliyyət növlərinin “Azərbaycan Ticarət Evi”ndə birləşdirilməsi əla konsepsiyadır
14:01
16 Yanvar
İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi ilə UNICEF arasında Anlaşma Memorandumu imzalanıb
12:49
16 Yanvar
Prezident İlham Əliyev Sumqayıtda “SOCAR karbamid” zavodunun açılışında iştirak edib
12:31
16 Yanvar
Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi 20 Yanvar faciəsinin 29-cu ildönümü ilə əlaqədar bəyanat yayıb
12:26
16 Yanvar
Prezident İlham Əliyev İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
12:13
16 Yanvar
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi NATO-nun toplantısında iştirak edib
11:49
16 Yanvar
Beynəlxalq Əmək Təşkilatı “Əməyin gələcəyi” mövzusunda qlobal hesabatını ilk dəfə Bakıda təqdim edəcək
11:29
16 Yanvar
Hərbi Akademiyada NATO-nun ekspert qrupu ilə işçi görüşü keçirilir
11:23
16 Yanvar
Keçən ilin 11 ayında 1,5 milyard dollardan çox qeyri-neft məhsulları ixrac edilib
11:12
16 Yanvar
Formula 1 Azərbaycan Qran-Prisi sessiyalarının vaxtı açıqlanıb
10:52
16 Yanvar
Avropa Qaz Konfransında Cənub Qaz Dəhlizinə dair müzakirələr aparılacaq
10:40
16 Yanvar
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri sutka ərzində atəşkəs rejimini 26 dəfə pozub
10:20
16 Yanvar
Boks üzrə Azərbaycan millisi hazırlıqlarını Göygöldə davam etdirir
10:19
16 Yanvar
Yeni Bakı Limanı MDB-də “yaşıl liman” statusuna malik ilk liman olacaq
10:18
16 Yanvar
Lionda Azərbaycanda qadınlara səsvermə hüququnun verilməsinin 100 illiyi münasibətilə konsert keçirilib
10:15
16 Yanvar
İsveçrə portalı 20 Yanvar hadisələrinə həsr olunmuş məqalə yayıb
20:35
15 Yanvar
Şahin Mustafayev: Azərbaycan dünya ticarətində öz yerini tutmaq üçün çox fəal mövqedədir
20:33
15 Yanvar
Mədəniyyət Nazirliyinin strukturu və idarə edilməsi təkmilləşdirilir
20:31
15 Yanvar
Balakəndə skautlar arasında intellektual yarış keçirilib
20:29
15 Yanvar
Ümumdünya Gömrük Təşkilatının baş katibi Bakıda logistika və gömrük müəssisələrinin fəaliyyəti barədə məlumatlandırılıb
20:27
15 Yanvar
Dubayda Azərbaycan Ticarət Evi açılıb

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
HAVA HAQQINDA