Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  İstanbulda iki tarixi görüş: region dövlətlərinin əməkdaşlığında yeni səhifə
A+   Yenilə  A-
İstanbulda iki tarixi görüş: region dövlətlərinin əməkdaşlığında yeni səhifə

Qlobal miqyasda proseslərin sürətli transformasiyası məlumdur. Son zamanlar bunun regional səviyyədə də ciddi təsir göstərməkdə olduğunu mütəxəssislər vurğulayırlar. Həmin bağlılıqda Cənubi Qafqazla ilgili müşahidə edilən hadisələrin geosiyasi qiymətləndirilməsi daha da aktuallaşıb. Bir tərəfdən, ABŞ və Rusiyanın fəallığı, digər tərəfdən isə İrana qarşı sanksiyaların tam olaraq qüvvəyə minməsi ortaya yeni suallar çıxarır. Şübhəsizdir ki, sanksiyalar region ölkələrindən yan keçə bilməz. Artıq mütəxəssislər maliyyə sferasında vəziyyətin dəyişə biləcəyinin ilk işarələrini verirlər. Bu cür məsuliyyətli bir mərhələdə tarixi Dolmabaxça sarayında Türkiyə-Azərbaycan-İran və Türkiyə-Azərbaycan-Gürcüstan görüşünün keçirilməsi çox əhəmiyyətlidir. Ekspertlər həmin hadisələri regional əməkdaşlıqda yeni səhifənin açılması kimi dəyərləndirirlər. Həmin məsələ üzərində geniş dayanmağa böyük ehtiyac görürük.

Üçtərəfli əməkdaşlıq formatı: Azərbaycan Prezidentinin uğurlu təşəbbüsü

Ermənistanın xarici siyasətində ciddi bir yeniliyin olmadığı müşahidə olunur. Forpost ölkənin rəhbərliyi bütövlükdə əvvəlki iqtidarların qeyri-konstruktiv mövqeyini davam etdirir. Nikol Paşinyan Azərbaycanın işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ ərazisinə etdiyi təxribat xarakterli səfərləri ilə vəziyyəti daha da qeyri-müəyyən istiqamətə yönəltmiş olur. Azərbaycan rəhbərliyi isə həmişə olduğu kimi xarici siyasətini dönmədən həyata keçirir. Bunun nəticəsidir ki, artıq Ermənistan KİV-i və ekspert dairələri də Bakının faktiki olaraq Ermənistanı təcrid vəziyyətinə saldığını qəbul edir.

Son dövrlərdə regionda baş verən geosiyasi proseslər və diplomatik fəallıq bu tezisi bir daha təsdiq edir. Belə ki, ABŞ və Rusiyanın yüksək səviyyəli rəsmiləri belə İrəvanı sevindirəcək bir fikir bildirmirlər. Əksinə, onlar münaqişənin ancaq Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll oluna biləcəyindən bəhs edirlər. Rusiyalı ekspertlər arasında isə artıq Moskvanın Ermənistanı müdafiə etməməsi kimi fikirləri tez-tez ifadə edənlərin sayı artır.

Vaşinqtonun mövqeyinə gəldikdə isə, Con Boltonun və digər rəsmi şəxslərin regiona səfərləri bir daha təsdiqlədi ki, Qərb bütövlükdə Azərbaycanın tələblərini haqlı sayır, rəsmi İrəvanın onlara əməl etməsi zəruriliyini açıq ifadə edirlər. Nəzərə alaq ki, cəmi bir neçə il öncə Qərb bu dərəcədə açıq və əmin danışmırdı. ABŞ Prezidentinin milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri isə İrəvanda faktiki olaraq psixoloji şok yaratdı: o, Amerikanın Azərbaycana da silah verə biləcəyinə işarə etdi. Bu o deməkdir ki, artıq Vaşinqton erməni diasporunu sipər gətirib, antiazərbaycan siyasətini davam etdirmək istəmir. Amerika üçün etibarlı, suveren və ədalətli tərəfdaş daha uyğundur.

Bütün bunların fonunda İstanbulda iki çox əhəmiyyətli görüş keçirilib. Onlardan biri Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan, digəri isə Azərbaycan, Türkiyə və İran xarici işlər nazirlərinin üçtərəfli müzakirələri olub. Bu görüşləri bir çox məqamlar birləşdirir.

Birincisi, həmin görüşlər üçtərəfli əməkdaşlıq formatı çərçivəsində keçirilib. Məlumdur ki, bu formatın təşəbbüskarı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevdir. Ekspertlərə görə, bu əməkdaşlıq formatını çeviklik və unikallığına görə diplomatiya tarixində yenilik adlandırmaq olar. Azərbaycan-Türkiyə-İran, Azərbaycan-İran-Rusiya, Azərbaycan-Türkiyə-Türkmənistan, Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə, Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan əməkdaşlıq formatları öz bəhrəsini verməkdədir.

Bunlara dördtərəfli əməkdaşlıq formatını da əlavə etməliyik. Bu formatın da meydana gəlməsində Azərbaycan Prezidentinin ciddi töhfələri vardır. Bu bağlılıqda son olaraq Azərbaycan-Gürcüstan-İran-Türkiyə formatlarında əməkdaşlıq mexanizmlərinin yaradılması regional tərəfdaşlığın inkişafına və keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoymasına təkan verir.

İkincisi, həmin görüşlər Türkiyədə keçirilib. Yəni artıq region dövlətlərini (Ermənistan işğalçılığına görə istisna olmaqla) bir araya gətirən təşəbbüslər real nəticə verir. Və onların həyata keçməsində Azərbaycan Prezidentinin müstəsna xidmətləri vardır.

Üçüncüsü, hər iki görüşdə müzakirə edilən məsələlər regional əməkdaşlığa və əsasən də təhlükəsizliyə aid olan məqamlarla əlaqəli olub. Onlarda dövlətlərin ərazi bütövlüyünün qorunması, təhlükəsizliyin təmini, əməkdaşlığın müxtəlif formalarının inkişaf etdirilməsi və konkret olaraq Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi məsələləri əks olunub.

Təcrid olunmuş kvazidövlət: Ermənistana növbəti zərbə

Dördüncüsü, bütün tərəflər razılığa gəliblər ki, regional problemləri həll etmək üçün əməkdaşlığı davam etdirsinlər. İranın xarici işlər naziri Məhəmməd Cavad Zərif bu barədə İRNA agentliyinə danışıb. O, regionun təhlükəsizliyi və sabitlik naminə Azərbaycan, Türkiyə və İranın fəal əlaqələri inkişaf etdirəcəyini vurğulayıb.

Ekspertlər üçün maraqlıdır: bütün bunlar hansı səbəblərdən qəfil sürətləndi və nəyə görə, İrana yaxınlığı ilə seçilən Ermənistan həmin prosesdə yoxdur? Məsələnin əsl düşündürücü tərəfi bundan ibarətdir. Çünki İran Ermənistana çox çətin zamanlarda həyat yolu oldu. İndi isə erməni rəsmilərindən formal bəyanatlardan başqa bir hərəkət görünmür. Və görünməyəcək də. Çünki hər şeydən əvvəl, İran həmin dövrdə ermənilərə yardımçı olmaqla tarixi səhvə yol verdi. İslamda haqsızın, yalançının, ədalətsizin və zalımın yanında olmaq böyük günah sayılır. Bununla yanaşı, ermənilər tarixən satqın və sürüşkəndirlər – onlara çörək verən Azərbaycan xalqına xəyanət etdilərsə, dünyada hər kəsə qarşı xəyanətkar olacaqlar!

Nəhayət, Ermənistan dövlət kimi müstəqil deyil, ona direktivlər kənardan gəlir. Rəsmi İrəvan əvvəllər yalnız Rusiyadan göstəriş alırdı, indi isə okeanın o tayından da ermənilərə əmrlər verirlər. Amerika iddia edir ki, "rəngli inqilab"ın təkan və maliyyəverici qüvvəsi Vaşinqtondursa, İrəvan üzünü ona tutmalıdır. Vaşinqtonun hazırda bir nömrəli düşməni isə Tehrandır.

Bunlar aydın göstərir ki, Ermənistan dövlət olaraq elə xislətə malikdir ki, onun təcrid olmaqdan başqa yolu yoxdur. Bu həm də o deməkdir ki, regionda heç bir dövlət qəsdən Ermənistanı təcrid vəziyyətinə salmaq istəmir. Sadəcə olaraq rəsmi İrəvan elə geosiyasi mövqe tutur ki, onunla real əməkdaşlıq etmək son dərəcə riskli və səmərəsizdir. Bu fikirlərin işığında Azərbaycan, Türkiyə, İran və Gürcüstanın regional əməkdaşlıq imkanlarına baxanda maraqlı geosiyasi məqamları görə bilirik.

Öncə vurğulayaq ki, C.Boltonun səfərindən sonra Azərbaycan və Türkiyə regional siyasətlərində dəyişiklik etməyiblər. Onlar əvvəlki kimi qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq və təhlükəsizliyin ədalətli təmini mövqelərində qalırlar. İrana qarşı sanksiyaların tam həcmdə qüvvəyə minməsi fonunda bu, kifayət qədər əhəmiyyətli görünür. Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstan regionda sabitliyin və sülhün olmasında real olaraq maraqlıdırlar. Onlar həmin çərçivədə dövlətlərin ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi prinsipini rəsmi olaraq yaydıqları bəyannaməyə daxil ediblər.

Sənədin həmin müddəasında yazılıb: "Nazirlər ... Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ bölgəsi və ətraf rayonlarında münaqişənin və Gürcüstanın Abxaziya və Tsxinvali/Cənubi Osetiya regionlarında münaqişələrin davamlı sülh yolu ilə universal formada tanınmış beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri, xüsusilə dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığı prinsipləri əsasında, həmçinin BMT, ATƏT və Avropa Şurasının müvafiq qətnamələri, bəyanatları və qərarlarına uyğun olaraq həllinə nail olmağın əhəmiyyətini vurğuladılar; bütün qaçqın və məcburi köçkünlərin doğma yurd-yuvalarına təhlükəsiz və ləyaqətli qayıdışının zəruriliyini bildirdilər (bax: Azərbaycan Respublikası, Gürcüstan və Türkiyə Respublikasının xarici işlər nazirlərinin VII üçtərəfli görüşünün İstanbul Bəyannaməsi / mfa.gov.az, 29 oktyabr 2018).

Beləliklə, İstanbulda növbəti tarixi hadisələr baş verdi. Cənubi Qafqazda sabitliyin təmini və əməkdaşlığın davamlı olması üçün Azərbaycan, İran, Türkiyə və Gürcüstan bir araya gəldilər. Onlar müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıqla bağlı ortaq sənəd imzaladılar. Burada iki məqam aktualdır. Əvvəla, regiona daxil olmayan dövlətlərin bu prosesdə iştirak etməməsi; ikincisi, geosiyasi baxımdan Cənubi Qafqazda fövqəldövlətlərin forpostu və rəqabət platsdarmı olan Ermənistanın təcrid olunması.

Hər iki məqam ciddi geosiyasi mənaya malikdir. Onlardan birincisi artıq regionun müstəqil dövlətlərinin öz problemlərini özlərinin həll etmək istəməsində israrlı olduqlarının nümayişi, digəri isə təcavüzkar siyasət yeridən Ermənistanın dəstəklənməməsidir. Hər iki məqam rəsmi Bakının apardığı xarici siyasətin təntənəsinin əlaməti kimi qəbul edilə bilər.

Newtimes.az

 
  • Oxunub:  3210  |  
  • Tarix:  07-11-2018  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
KİVDF-nin 10 illik yubileyi qeyd edilib

19 Mart 17:39
Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin vitse-prezidenti BƏOK-un İcraiyyə Komitəsinə üzv seçilib
19 Mart 17:25
Prezident İlham Əliyev Novruz bayramı münasibətilə ümumxalq şənliyində iştirak edib
19 Mart 17:18
Dövlət Miqrasiya Xidmətinin yaradılmasının 12-ci ildönümü münasibətilə mərasim keçirilib
19 Mart 17:14
Qarabağda atüstü oyunların yaşadıldığı kənd
19 Mart 17:05
Bu gündən Bakıda Novruz festivalına start verilib
19 Mart 17:01
Əli Əhmədov: Əli İnsanov əvvəlki səhvinin mənəvi yükünü nəinki dərk edir, hətta onu yenidən etməyə hazırdır
19 Mart 16:57
“ASAN məktub” layihəsi çərçivəsində Bərdədə uşaqlara hədiyyələr təqdim edilib
19 Mart 16:42
Azərbaycan diaspor təşkilatları və Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi Yekaterinburqda dəyirmi masa keçirib
19 Mart 16:38
Dövlət Komitəsində vətəndaşların növbəti qəbulu keçirilib
19 Mart 16:36
Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə kimsəsiz və xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqlar üçün Novruz şənlikləri keçirilib
19 Mart 16:31
SOCAR ilə Liviya Milli Neft Korporasiyası arasında əməkdaşlığın prioritetləri müzakirə olunub
19 Mart 16:28
"Müasir Azərbaycan qadını - 4" layihəsi başa çatıb
19 Mart 16:24
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunda “Eşqin hikməti” kitabının təqdimatı olub
19 Mart 16:22
Xarici şirkətlər Ermənistan hökumətini məhkəməyə verəcək
19 Mart 16:16
Novruz bayramı münasibətilə Milli Kitabxanada sərgilər açılıb
19 Mart 16:00
Baş nazirinin müavini Əli Əhmədov Bilgəhdəki sosial xidmət müəssisəsində keçirilən bayram tədbirində iştirak edib
19 Mart 15:35
Əli Əhmədov: Əfv sərəncamı Prezident İlham Əliyevin humanizm siyasətinin daha bir nümunəsidir
19 Mart 15:33
Naxçıvanda Novruz yarmarkası açılıb
19 Mart 15:17
Yohan Vadeful: Qarabağ Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş Azərbaycan ərazisidir
19 Mart 15:10
Baş nazirin müavini: Hökumətin imkanları artdıqca Prezident İlham Əliyev əhalinin sosial müdafiəsi istiqamətində addımlar atacaq
19 Mart 14:51
Millət vəkili: Əfv sərəncamı Azərbaycan Prezidentinin mərhəmət və humanizm prinsiplərinə söykənən siyasətinin, islahatların tərkib hissəsidir
19 Mart 14:50
Novruz bayramı münasibətilə aztəminatlı ailələrə bayram sovqatları verilib
19 Mart 14:45
Sərhəd Qoşunlarının “Qazax” sərhəd dəstəsinin yeni hərbi hissəsi xidməti istifadəyə verilib
19 Mart 14:33
Berlində keçirilən görüşlərdə Azərbaycan-Almaniya əlaqələrinin inkişafına dair fikir mübadiləsi aparılıb
19 Mart 14:28
İsmayıllıda inşa olunan yeni xalça istehsalı emalatxanasında çalışacaq toxucular üçün tədris-hazırlıq kurslarına başlanılıb
19 Mart 14:11
AMEA-nın Şərqşünaslıq İnstitutunda “Elm günü” qeyd olunub
19 Mart 14:09
Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyini “Məzun evi”nin sakinlərinə bayram sovqatı bəxş edib
19 Mart 14:02
Ağsaqqallar Şurasının sədri Novruz bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib
19 Mart 14:00
Pedaqoji Universitetdə Soltan Hacıbəyovun 100 illik yubileyi qeyd olunub
19 Mart 13:53
Şəhid ailələrinə Novruz sovqatları çatdırılıb
19 Mart 13:52
Energetika naziri OPEC+ tədbiri çərçivəsində bir sıra görüşlər keçirib
19 Mart 13:48
AŞPA-nın rəsmi saytı “Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası”ndan yazıb
19 Mart 13:43
Zakir Həsənov: Şəxsi heyət Vətən qarşısında vəzifə borcunu şərəflə və vicdanla yerinə yetirir
19 Mart 13:30
Əli Həsənov: Bob Woodwardın "Fear: Trump in the White House" kitabında yayılan məlumat yalan və saxtadır
19 Mart 12:45
Misirdə Novruz bayramı ilə əlaqədar tədbir keçirilib
19 Mart 12:39
Alıcılar bayram yarmarkasındakı qiymətlərdən razıdırlar
19 Mart 12:23
Sabirabadda Novruzun gəlişi böyük coşqu ilə qeyd olunub
19 Mart 12:19
Novruz xeyirxahlıq, birlik və həmrəylik bayramıdır
19 Mart 12:14
Səfir Aureliya Buşez: Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın Parisə səfəri Azərbaycanla Fransa arasında münasibətlərin dinamik xarakter daşıdığını nümayiş etdirdi
19 Mart 12:11
Gəncədə Novruz bayramı coşqusu
19 Mart 12:07
Dövlət Miqrasiya Xidmətinin yaradılmasından 12 il ötür
19 Mart 12:06
Azərbaycan heç bir qüvvənin diktəsi ilə hərəkət etmir, tam müstəqil siyasət həyata keçirir
19 Mart 11:55
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti Bolqarıstanda mühüm görüşlər keçirib
19 Mart 11:39
Builki Novruz festivalı yeni konseptdə təqdim olunacaq
19 Mart 11:31
Birinci sinfə sənəd verən şəxslərin nəzərinə!
19 Mart 11:27
Akademik: UNEC-də son 5 ildə yüksək inkişaf dinamikasını müşahidə edirik
19 Mart 11:23
Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin əməkdaşlarına medallar təqdim olunub
19 Mart 11:19
Ağcabədidə xüsusi qayğıya ehtiyacı olan və aztəminatlı ailələrin uşaqları üçün Novruz bayramı münasibətilə tədbir keçirilib
19 Mart 11:16
Nazir Roberto Ampuero: Çili Azərbaycanla hərtərəfli əməkdaşlıqda maraqlıdır
19 Mart 11:14
Lerikdə Novruz yarmarkası açılıb
19 Mart 10:51
ADU-da rumın dili və mədəniyyəti mərkəzinin yaradılması əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar açacaq
19 Mart 10:42
Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədr müavini Ağalar Vəliyevin seçiciləri ilə görüş keçirilib
19 Mart 10:15
Fransada Alim Qasımovun diskinin təqdimatı olub
19 Mart 10:11
Pirallahıda Novruz şənliyi təşkil edilib
19 Mart 10:07
Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəs rejimini 21 dəfə pozub
19 Mart 10:03
Bu gün İlaxır çərşənbədir
19 Mart 10:01
Prezident İlham Əliyev: Qoy bu bayram hər evə xoş ovqat gətirsin və hər ocağa bol sevinc, ruzi-bərəkət bəxş eləsin
19 Mart 09:57
“Baku Crystal Hall”da məşhur rəssam Sakit Məmmədovun sərgisi açılıb
19 Mart 09:56
KİVDF-nin 10 illik yubileyi qeyd edilib
19 Mart 09:55
Azərbaycan ilə Almaniya arasında əməkdaşlığa dair müzakirələr aparılıb
19 Mart 09:54
Prezident İlham Əliyev Novruz bayramı ərəfəsində yüzlərlə ailəni sevindirdi
19 Mart 09:52
Kolumbiya Universitetinin professoruna ADA Universitetinin fəxri doktoru adı verilib
19 Mart 09:51
Əfv və amnistiya aktları hüquqi dövlətin vacib funksiyalarından biridir
19 Mart 09:48
Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Novruz bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib
19 Mart 09:47
Hazırda ölkə əhalisinin bir çox ərzaq məhsullarına olan tələbatı yerli istehsal hesabına tam təmin edilir
19 Mart 09:45
Qubadlı ictimaiyyəti Novruz bayramını qeyd edib
19 Mart 09:44
Bakıda OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin 13-cü iclası keçirilib
19 Mart 09:43
Azərbaycan qlobal neft bazarının tənzimlənməsində vacib rol oynayır
19 Mart 09:41
TÜRKPA Katibliyində Novruz bayramı münasibətilə tədbir keçirilib
19 Mart 09:39
Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Əfv Sərəncamı uğurla icra olundu

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+7 +9
gecə+4 +6