Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  Soçi və İdlib: Rusiya-Türkiyə əməkdaşlığı qlobal geosiyasi proseslər kontekstində
A+   Yenilə  A-
Soçi və İdlib: Rusiya-Türkiyə əməkdaşlığı qlobal geosiyasi proseslər kontekstində

İndi dünya KİV-lərində Soçidə Rusiya və Türkiyə prezidentlərinin İdliblə bağlı müzakirələr aparması və razılıqlara nail olunması ilə ilgili çoxlu təhlillər yer alır. Ekspertlər nə baş verdiyini geosiyasi aspektdə qiymətləndirməyə çalışırlar. Onların böyük əksəriyyəti Rusiyanın Türkiyəyə güzəştə getməsi və bunun Qərbə bir "gözdağı" olduğu kontekstində təqdim olunur. Lakin proseslərə bitərəf mövqedən yanaşanda tamamilə fərqli bir mənzərə ilə rastlaşırıq. Burada başlıca xüsusiyyət ondan ibarətdir ki, iki böyük dövlət geosiyasi olaraq yüksək prinsipiallıq daşıyan mürəkkəb bir məsələdə danışıqlar yolu ilə razılıq əldə ediblər. Bu siyasi-diplomatik fəaliyyətdə dialoqun, qarışıqlı faydalı əməkdaşlıq prinsipinin təntənəsi kimi qəbul edilə bilərmi? Bu suala cavab axtarışı üzərində geniş dayanmaq istərdik.

Soçi danışıqlarında razılıq: dünyanın xeyrinə alınan qərarlar

Siyasətdə son nəticədə səmimiyyət, qətiyyət və ən başlıcası ədalət qalib gəlir. Lakin qəribədir ki, bu sadə həqiqəti etiraf etmək istəməyənlər az deyildir. Onlar böyük siyasətə qiymət verərkən məxsusi "meyarlardan" istifadə edirlər. Öz istək və arzularını obyektiv tələbat kimi təqdim etməyə çalışırlar. Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin inkişaf dinamikası ilə bağlı ekspert və analitiklərin mövqelərinə ümumi nəzər saldıqda həmin sindromun əlamətlərini görə bilərik.

Konkret olaraq iki dövlət başçısının Soçidə əldə etdikləri razılıqları təhlil edən mütəxəssislər bir sıra hallarda ziddiyyətli və məntiqsiz tezislər ortaya atırlar. Onlar İdliblə bağlı Türkiyə və Rusiya prezidentlərinin nail olduqları tarixi razılaşmaya əsassız izahlar verməyə çalışırlar. Bəziləri hesab edir ki, "bu, Ərdoğanın qələbəsidir", digərləri yazır ki, "Rusiya taktiki məğlubiyyətlər zəncirindədir", bir başqaları vurğulayırlar ki, "Rusiya və İran Türkiyənin qarşısında geri çəkilməklə İdlib də daxil geniş bir məkanı Türkiyəyə güzəştə getdilər" və s. (bax: məs., Цепь тактических поражений / "Росбалт", 18 sentyabr 2018).

Əslində isə reallıq tamamilə başqa müstəvidədir. Yuxarıda vurğuladığımız fikirlər ekspertlərin yeni geosiyasi reallığa köhnə yanaşmalarından qaynaqlanır. Onlar geosiyasətə kiminsə kimisə aldatması, ona zərbə endirməsi, güzəştə getməyə məcbur etməsi üsulları ilə öz istədiyini qəbul etdirmək üsulu kimi baxırlar. Müasir realıq isə dialoq vasitəsilə qarşılıqlı faydalı razılaşmalar əldə etməyi daha aktual edir. Bunun üçün zəruri şərt yeni məsələlərə köhnə metodla yanaşmadan imtina etməkdən ibarətdir. Elm üzrə mütəxəssislər əmindirlər ki, yeni problemləri köhnə anlayışlar əsasında həll etmək imkansızdır.

Bu tələb Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin analizi üçün də zəruridir. İki böyük dövlət hər ikisinə və bütövlükdə bəşəriyyətə xeyir verə biləcək ortaq qərarlar almağa çalışırlar. Xüsusilə Suriya məsələsində incə məqamlar mövcuddur ki, onları zərgər dəqiqliyi və böyük səmimiyyətlə nəzərə almaq gərəkdir. Konkret olaraq söhbət İdlibdəki durumdan gedir. Bu vilayətə Bəşər Əsəd hücum etməyə çalışır. Bununla o, bir neçə ildir ki, davam edən savaşdan qalib çıxmağı planlaşdırır. Burada B.Əsədi bir siyasətçi kimi anlamaq olar. Lakin digər əhəmiyyətli faktorlar var ki, onları arxa plana atmaq daha böyük fəlakətlər gətirə bilər.

Moskva da bu məsələdə çox həssas davranmağa çalışır. Tehran zirvəsində Rusiya ilə Türkiyə arasında İdlibdə hərbi əməliyyatların keçirilməsi mövzusunda fikir ayrılığı özünü göstərmişdi. Onda Rəcəb Tayyib Ərdoğan tələb etdi ki, İdlibdə hərbi əməliyyatların keçirilməməsi üçün lazım olan addımlar atılsın. Ancaq məsələ açıq qaldı və eyni zamanda, İdlibə hücuma cəhdlər oldu. Türkiyə Prezidenti qətiyyətlə bildirdi ki, Ankara vəziyyətə seyrçi qalmayacaq.

Bunların fonunda Rusiya və Türkiyə dövlət başçılarının Soçidə görüşəcəkləri haqqında informasiyanın yayılması diplomatik imkanların qaldığına işarə edirdi. Bütün məsələ də ondan ibarətdir ki, iki böyük dövlətin başçıları bu fürsətdən ağıl, rasionallıq və bütün dünyanın xeyrini düşünərək istifadə etməyi bacardılar. Burada hər iki tərəf qalibdir. Xüsusilə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin sübut etdi ki, müdrik və təmkinli siyasi liderdir. Bu məsələdə Rusiya Prezidenti nümunə ola bilər.

Bəs Soçidə hansı razılıq əldə olunub? Rusiya və Türkiyə İdliblə bağlı vəziyyəti müzakirə yolu ilə həll etməyi qərara alıblar. Vəssalam! Bunun üçün hər iki dövlət ora öz hərbi kontingentini göndərəcək və onlar bir yerdə təhlükəsizliyi təmin edəcəklər. Konkret mexanizm kimi isə İdlibdəki müxalifətlə B.Əsəd ordusu arasında təhlükəsizlik zolağının yaradılması, ağır silahların yığışdırılması və sakitliyin təmini əsas götürülüb. Moskva və Ankara eyni dərəcədə bu planın həyata keçirilməsinə məsuldurlar.

Strateji aspekt: digər böyük güclər üçün nümunə

Bu üsulla İdlibdə mötədil müxalifətlə radikal müxalif silahlı qruplaşmaları bir-birindən ayırmaq imkanı yaranır. Milyonlarla dinc sakinin həyatı xilas olur. Türkiyə növbəti dəfə 3,5 milyon suriyalı qaçqını qəbul etmək məcburiyyətindən xilas olur. Bütün bunlar nəyə görə konkret şəxslərin uğuru kimi təqdim edilməlidir? Məgər qazanan, ümumiyyətlə, danışıqlara dayanan siyasi-diplomatik yanaşma, beynəlxalq hüquq normaları, milyonlarla sadə insan deyilmi? Bu mənada ədalət zəfər çalmayıbmı?

Lakin bu kimi məqamları təhlil etmək əvəzinə ekspertlər "Rusiya güzəştə getdi", "zərbə ilə müxalifləri tamamilə məhv etmək olardı" kimi aqressiv ritorikaya üstünlük verirlər. Onlar köhnə düşüncə üsulu ilə V.Putinlə R.T.Ərdoğanın humanitar əməkdaşlığa hesablanmış, dialoqa xidmət edən diplomatik üsullarını təhrif edərək Rusiyanın hansısa "geri çəkilməsi"ndən bəhs edirlər. Rusiya nədən geri çəkilib? Şəhəri bombalamaq planındanmı? Məsələni müharibə ilə həll etmək niyyətindənmi? Əgər bu doğrudan da belədirsə, qalib gələn V.Putindir. Çünki bununla Rusiya Prezidenti öz ölkəsinin simasını xilas edib. Nümayiş etdirib ki, Moskvanın məqsədi insanları məhv etmək deyil, Suriyadakı böhrana son qoymaqdır (təbii ki, özünün maraqlarının təmin edilməsi şərti ilə).

Bu, həm də Türkiyə Prezidentinin qələbəsidir. Dinc insanları gözlənilən fəlakətdən xilas etməyə yönələn siyasətin, Suriyanın ərazi bütövlüyünü saxlamaq niyyətinin və Ankaranın bütün region xalqlarının sülh içində yaşaması kursuna sadiq qalmasının qələbəsidir! Bu mənada Rusiya və Türkiyə bir-birinə güzəştə getməyiblər, əksinə, bir-birinə doğru real addımlar atıblar. Bu yaxınlaşmadan bütün Yaxın Şərq və dünya faydalana bilər. Həmin bağlılıqda, əslində, Rusiya və Türkiyə tarixi iş görüblər.

Şübhə yoxdur ki, bütün bunlar, eyni zamanda, Türkiyənin dövlət kimi potensialının göstəricisidir. Ankaranın dünyanın söz sahiblərindən biri olmasını təsdiqləyən faktlardan biridir. Çünki Rusiyanın qlobal miqyasda oynadığı rol hamıya məlumdur. Bu ölkə bir neçə əsrdir ki, dünya siyasətinə çox ciddi təsir göstərə bilir. İndiki mərhələdə də qlobal səviyyədə aparıcı rollardan birini oynayır. Xüsusilə Suriya məsələsində Moskva təşəbbüsü ələ alıb və faktiki olaraq başlıca söz sahibidir.

Bunun fonunda Rusiya regionda Türkiyə ilə prinsipial və ciddi geosiyasi mənası olan bir məsələdə anlaşırsa, V.Putinin siyasi-diplomatik peşəkarlığı və çevik siyasət yeritmək qabiliyyəti nəzərdən qaçmamalıdır. Türkiyə də bu maraqlı prosesin birbaşa iştirakçısı kimi yüksək səviyyədə sivil mövqedə olduğunu və onunla bərabərhüquqlu, qarşılıqlı hörmət və ədalət prinsipləri əsasında danışmaq istəyənlərlə anlaşdığını təsdiq etməkdədir.

Bütün bunlardan bir məntiqi sual ortaya çıxır: kim qazanır? Bizcə, hər şeydən öncə müdriklik, rasional düşüncə, barış və dialoq siyasəti, dünyanı düşdüyü ziddiyyətlərdən müzakirələr yolu ilə xilas etmək istəyi qalib gəlib. Rusiya və Türkiyə bununla həm digər böyük dövlətlərə, həm də beynəlxalq təşkilatlara ortaq mesaj göndərmiş olurlar. Onlar nümayiş etdirdilər ki, əgər qarşılıqlı surətdə xoş niyyət olursa, istənilən münaqişəli vəziyyətdən çıxış yolu tapmaq mümkündür. O cümlədən regional münaqişələrin və fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması şansı yüksəkdir.

Bizcə, əsas diqqət də bu kimi məsələlərə yönəldilməlidir. Aktual olan kiminsə güzəştə gedib-getməməsi ətrafında spekulyativ izahatlar axtarmaqdan ibarət deyil. Rusiya-Türkiyə əməkdaşlıq qaydasını bütün dünyaya tətbiq etmək olarmı? ABŞ, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya və Çin kimi böyük dövlətlər bu prosesin harasında yer ala bilərlər? Bu kimi suallara cavab axtarışları və praktiki fəaliyyət daha önəmli olardı.

Təbii ki, Rusiya və Türkiyənin İdliblə bağlı qərarları necə yerinə yetirəcəklərini zaman göstərəcək. Bu barədə hansısa proqnoz vermək fikrindən uzağıq. Lakin bütün hallarda iki dövlətin davranışı arxasında dayanan əməkdaşlıq niyyəti əhəmiyyətlidir və məhz onu vurğulamaq vacibdir. Digər tərəfdən, İstanbulda Türkiyə, Rusiya, Almaniya və Fransa rəhbərlərinin nəzərdə tutulan görüşü vurğulanan kontekstdə əhəmiyyətli görünmürmü? Türkiyə həqiqi mənada dünya siyasətinin ön sırasına çıxdığını göstərmirmi? Və bunun nəyi pisdir?

Newtimes.az

 
  • Oxunub:  2280  |  
  • Tarix:  21-09-2018  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Yeni Azərbaycan Partiyasının nümayəndələri Fəxri xiyabanda Ümummilli lider Heydər Əliyevin məzarını ziyarət ediblər

17:57
12 Dekabr
Ümummilli Liderin Azərbaycanda insan hüquqlarının müdafiəsi mexanizminin təkmilləşdirilməsində əvəzsiz rolu olub
17:50
12 Dekabr
Eldar İbrahimov: Ümummilli lider Heydər Əliyevin Azərbaycan xalqı və dövləti qarşısında xidmətləri misilsizdir
17:48
12 Dekabr
Nizami Cəfərov: Zaman keçdikcə biz Ümummilli liderimizin fəaliyyətinin mahiyyətini daha yaxşı dərk etməyə başlayırıq
17:37
12 Dekabr
Hindistanın Azərbaycandakı səfirinin diplomatik fəaliyyəti başa çatıb
17:32
12 Dekabr
ADNSU Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti ilə yeni elmi əməkdaşlıq əlaqələri qurur
17:25
12 Dekabr
Pakistanda ümummilli lider Heydər Əliyevin anım gününə həsr olunan seminar keçirilib
17:00
12 Dekabr
Azərbaycan ilə Rusiya arasında hərbi-texniki əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə olunub
16:34
12 Dekabr
Haaqada “Heydər Əliyev: Şəxsiyyət və zaman” çoxcildliyinin təqdimatı olub
16:33
12 Dekabr
Təhsil Nazirliyinin kollektivi ümummilli lider Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edib
16:26
12 Dekabr
Azərbaycan mülki aviasiya sahəsi üzrə Avropa və MDB regionunda ən yüksək nəticə əldə edib
16:25
12 Dekabr
Erkan Özoral: Ulu öndərin güclü siyasi iradəsi nəticəsində Azərbaycan qısa zamanda böyük məsafələr qət edib
16:08
12 Dekabr
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin kollektivi Fəxri xiyabanda ümummilli lider Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edib
15:51
12 Dekabr
Ulu Öndərin tək ölkəmizin deyil, digər ölkələrin inkişafında da əhəmiyyətli rolu olub
15:47
12 Dekabr
Çində Ulu Öndərin xatirəsi anılıb
15:46
12 Dekabr
Akademik Cəlal Əliyevin 90 illik yubileyinə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
15:38
12 Dekabr
Hikmət Hacıyev: Azərbaycan qlobal təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirə olunduğu strateji dialoq platforması rolunu oynayır
15:31
12 Dekabr
Mikayıl Cabbarov: 2019-cu ildə maarifləndirmə tədbirlərinin artırılmasına xüsusi önəm veriləcək
15:21
12 Dekabr
YAP Pirallahı rayon təşkilatı Neft Daşları ərazi ilk partiya təşkilatında xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin vəfatının növbəti ildönümü ilə əlaqədar anım tədbiri keçirib
15:15
12 Dekabr
Əli Həsənov: Nə qədər Azərbaycan var, Heydər Əliyevin ideyaları yaşayacaq
15:08
12 Dekabr
Ulu Öndərin müəyyənləşdirdiyi strategiya əsasında sosial-iqtisadi sahədə qazanılan uğurlar məcburi köçkünlərin həyatında da özünü göstərir
15:03
12 Dekabr
Azərbaycanda maliyyə sisteminin qurulmasında Heydər Əliyevin müstəsna rolu var
15:01
12 Dekabr
Konstitusiya Məhkəməsi Palatasının növbəti iclası keçirilib
14:55
12 Dekabr
Arif Rəhimzadə: Ulu öndər Heydər Əliyev cismən bizimlə olmasa da, Onun ideyaları yaşayır və hər zaman yaşayacaq
14:33
12 Dekabr
Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin xatirəsi Əbu-Dabidə anılıb
14:30
12 Dekabr
Ulu öndər Heydər Əliyevin xatirəsi qonşu Gürcüstanda da ehtiramla yad olunub
14:27
12 Dekabr
Kiyevdə ulu öndər Heydər Əliyevin xatirəsi yad edilib
14:26
12 Dekabr
Naxçıvanda ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin xatirəsi yad edilib
14:17
12 Dekabr
Anar Bağırov: Şahbaz Quliyev və Dilqəm Əsgərov ilə bağlı Avropa Məhkəməsinə müraciətimiz gələn il müsbət nəticələnə bilər
14:12
12 Dekabr
Azərbaycan ilə İran arasında sərhəd mühafizəsi sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsinə dair protokol imzalanıb
14:09
12 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
14:04
12 Dekabr
2019-cu ildə Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu Azərbaycan və Türkiyə paytaxtlarını birləşdirəcək
13:53
12 Dekabr
Sahibə Qafarova: Ulu öndərimiz Heydər Əliyevin adı bu gün sözün həqiqi mənasında Azərbaycan dövlətinin rəmzi kimi səslənir
13:43
12 Dekabr
Yeni Azərbaycan Partiyasının nümayəndə heyəti Vyetnamda səfərdədir
12:56
12 Dekabr
NATO Baş komandanı ilə Rusiya Baş Qərargah rəisinin görüşünün Bakıda keçirilməsi Azərbaycana etimadın göstəricisidir
12:51
12 Dekabr
Bakı Ali Neft Məktəbinin kollektivi ümummilli lider Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edib
12:46
12 Dekabr
Xələf Xələfov: Gürcüstan və Azərbaycan arasında sərhədlərin delimitasiyası ilə bağlı komissiyaların fəaliyyəti davam edir
12:40
12 Dekabr
Ulu öndər Heydər Əliyevin xatirəsi AZƏRTAC-da ehtiramla anılıb
12:23
12 Dekabr
Azərbaycanın özü qədər əbədi LİDER
11:40
12 Dekabr
Ölkəmiz UNESCO-nun Hökumətlərarası Komitəsinin 12-ci sessiyasında iştirak edir
11:24
12 Dekabr
Ulu öndər Heydər Əliyevin xarıci sıyasət kursu və Azərbaycanın diplomatik uğurları
11:16
12 Dekabr
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ümummilli lider Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edib
11:15
12 Dekabr
Ümummilli Liderin xatirəsinə həsr edilmiş “Unudulmaz” sənədli filmi nümayiş olunub
11:05
12 Dekabr
İlin əvvəlindən dövlət məşğulluq orqanları tərəfindən 50,2 min nəfər işlə təmin edilib
11:03
12 Dekabr
Azərbaycan xalqı ulu öndər Heydər Əliyevin xatirəsini ehtiramla yad edir
10:56
12 Dekabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri iriçaplı pulemyotlardan istifadə etməklə atəşkəs rejimini 28 dəfə pozub
10:55
12 Dekabr
Ümummilli lider Heydər Əliyevin xatirəsi Kolumbiyada da anılıb
10:32
12 Dekabr
Mərakeşdə ulu öndər Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunan anım tədbiri keçirilib
10:29
12 Dekabr
ATƏT PA-nın sədri: Təcavüzkara qarşı ciddi sanksiyalar tətbiq olunmalıdır
10:27
12 Dekabr
Ümummilli lider Heydər Əliyevin xatirəsi Belçikada da anılıb
10:24
12 Dekabr
Berlində keçirilən anım tədbirində ulu öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan xalqı qarşısındakı xidmətlərindən danışılıb
20:33
11 Dekabr
Vladimir Solovyov: Heydər Əliyev böyük siyasi xadim idi
20:31
11 Dekabr
İranın hüquq-mühafizə orqanları Azərbaycanın müvafiq qurumları ilə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinə böyük önəm verir
20:30
11 Dekabr
Ulu öndər Heydər Əliyevin müstəqil Azərbaycanın sərhəd mühafizəsinin inkişafında misilsiz xidmətləri var
20:27
11 Dekabr
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində ABŞ-ın Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin missiya direktoru ilə görüş olub
20:25
11 Dekabr
Azərbaycanın və İranın dövlət sərhədindən buraxılış məntəqələrində mövcud vəziyyət barədə fikir mübadiləsi aparılıb
20:20
11 Dekabr
Ümummilli lider Heydər Əliyevin xatirəsi Sofiyada da anılıb
20:15
11 Dekabr
Heydər Əliyev ideyaları: uğurlarımızın qarantı
20:13
11 Dekabr
General Körtis Skaparotti: NATO Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü, müstəqilliyini və suverenliyini dəstəkləyir
20:07
11 Dekabr
Sergey Medvedev: Heydər Əliyev mətbuat nümayəndələri ilə həmişə qeyri-rəsmi və səmimi şəraitdə işləyirdi
19:42
11 Dekabr
Prezident İlham Əliyev NATO Müttəfiq Qüvvələrinin Avropadakı Baş komandanının rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
19:32
11 Dekabr
Ümummilli lider Heydər Əliyevin xatirəsi konservatoriyada konsert proqramı ilə anılıb
19:21
11 Dekabr
XİN: Danimarkanın “Novo Nordisk” şirkəti Dağlıq Qarabağ ərazisində heç bir iqtisadi fəaliyyətlə məşğul deyil
19:17
11 Dekabr
Balıqçılığın və akvakulturanın inkişafı ilə bağlı beynəlxalq mütəxəssislərlə birgə seminar keçirilib
17:53
11 Dekabr
Bilik Fondu bölgələrdə və paytaxtda Ümummilli Liderin anım mərasimlərini təşkil edib
17:51
11 Dekabr
Akira Matsunaqa: Ulu öndər Heydər Əliyev Azərbaycanın siyasi tarixində əhəmiyyətli yer tutan böyük şəxsiyyət idi
17:48
11 Dekabr
Heydər Əliyev bütün zamanların ən böyük dövlət xadimlərindən biri, Azərbaycan xalqının ulu öndəridir
17:46
11 Dekabr
YAP Astara rayon təşkilatı Ulu öndər Heydər Əliyevin anım günü ilə əlaqədar “Müstəqilliyimizin qurucusu - Heydər Əliyev” mövzusunda elmi-praktiki konfrans keçirib
17:45
11 Dekabr
YAP Gəncə şəhər təşkilatında Ulu öndərin xatirəsi anılıb
17:43
11 Dekabr
Heydər Əliyev bütün zamanların ən böyük dövlət xadimlərindən biri, Azərbaycan xalqının ulu öndəridir
17:41
11 Dekabr
Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin şəxsi heyəti ulu öndər Heydər Əliyevin xatirəsini yad edib

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+11 +13
gecə+6 +9