Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  Kanada sammiti: G7-nin riskləri və qeyri-müəyyənlikləri
A+   Yenilə  A-
Kanada sammiti: G7-nin riskləri və qeyri-müəyyənlikləri

Dünyanın ən inkişaf etmiş yeddi dövlətini birləşdirən qrupun müzakirələri həmişə maraq oyadıb. Bu dəfə isə ekspertlər daha çox nikbin deyil, bədbin məqamlara diqqət yönəldiblər. Məsələ ondan ibarətdir ki, Amerika ilə "Böyük yeddiliy"in digər üzvləri arasındakı fikir ayrılıqları bir sıra məsələlərdə daha gərgin xarakter almağa başlayıb. G7 liderlərinin La Malbe sammitindən sonra isə Donald Trampla Castin Trüdo arasında əsl mübahisə baş verib. Bunlara baxmayaraq, sammitdə yekun bəyannamə qəbul edilib. Orada qrupun ümumi maraqları və üzvlərin əməkdaşlıq istiqamətləri əks olunub. Eyni zamanda, "Böyük yeddiliy"ə olan kənar təhlükələr vurğulanıb. Bu sammitin bütövlükdə geosiyasi aspektləri maraq doğurur və onlar üzərində daha ətraflı dayanmaq məqsədəmüvafiq olardı.

Sammit öncəsi: ittihamlar və ümidlər

Dünya ictimaiyyəti Kanadanın Kvebek əyalətinin La Malbe şəhərində "Böyük yeddilik" (G7) ölkələrinin növbəti sammitinin necə keçəcəyi ilə çox maraqlanırdı. Özünün qeyri-standart və gözlənilməz davranışları ilə seçilən Donald Trampın bu dəfə hansı sürprizi edəcəyi əlavə maraq oyadırdı. Etiraf edək ki, ekspertlərin gözləntiləri özünü doğrultdu. Adətən sakit və diplomatik etika daxilində keçən G7-lərin sammiti bu dəfə qalmaqalları ilə yadda qaldı. Hətta dünyanın ən inkişaf etmiş yeddi ölkəsinin başçılarının karikaturaları KİV-də geniş yer aldı. Problem nədən ibarət idi?

Əslində, əsas ziddiyyət ABŞ-la qrupun digər üzvləri arasında meydana çıxan bir sıra faktorlarla bağlıdır. Vaşinqton hesab edir ki, onun avropalı tərəfdaşları vergi məsələsindən sui-istifadə edirlər. Konkret olaraq, ABŞ-ı çətin vəziyyətə salırlar – özləri yüksək vergi qoyur, lakin Amerikaya vergini az verirlər. D.Tramp öz Tvitter səhifəsində bunu belə ifadə edib: "ABŞ-ın qazanından istifadə edir və onu boşaldırlar". O, nümunə də gətirir: Kanada Amerika fermerlərinin süd məhsullarına 270 faizlik vergi tətbiq etməyə başlayıb. Ottavanın buna öz münasibəti vardır. Rəsmi dairələr bəyan ediblər ki, Amerikanın süd məhsullarına vergi yox idi və bazarda onlar ifrat çoxluq təşkil etməyə başlayıblar. Buna görə də hökumət bazarı tənzimləməyə məcburdur.

D.Trampın başqa iradı Avropa ölkələrinin, ilk növbədə, Almaniyanın avtomobil sənayesinin ABŞ-ı "zəbt etməsi" ilə bağlıdır. D.Tramp elə belə də deyir: onlar bizim avtomobil bazarını zibilxanaya çeviriblər! ABŞ-ın ayrıca Fransa və Yaponiya ilə də fikir ayrılıqları var.

Bütün bunlar sammit ərəfəsi siyasi mühiti gərginləşdirmişdi. Və Donald Tramp Ağ Evdə Angela Merkel, Emmanuel Makron, Castin Trüdo və Şinzo Abe ilə apardığı müzakirələrdə başlıca olaraq həmin məqamları ön plana çıxarmışdı. Maraqlıdır ki, həmin görüşlərdən sonra tərəflər kifayət qədər ümidverici bəyanatlar verirdilər. Ancaq Kanadada sammit başa çatar-çatmaz D.Tramp yenidən dünyanı heyrətə gətirdi.

Amerika Prezidenti Kanadanın baş nazirini yalan danışmaqda ittiham etdi. C.Trüdo sammitdə demişdi ki, ABŞ-ın vergi tarifləri alçaldıcıdır və Kanada heç kəsi başına çıxarmayacaq. Buna D.Tramp kəskin reaksiya verərək, kanadalı naziri ciddi tənqid etmişdi. O yazmışdı ki, danışıqlarda kifayət qədər yumşaq və mədəni olan C.Trüdonun həqiqəti gizlətməsi yolverilməzdir. Kanada Amerikanın vergi siyasətini dərk etməlidir. Üstəlik, D.Tramp ayrıca vurğulayıb ki, o, ümumiyyətlə, vergini aradan qaldırmağı təklif edib. Lakin bu təklifin qəbul edilib-edilməyəcəyi məlum deyil.

Bunlarla yanaşı, G7-də fikir ayrılığının başqa bir əlaməti də üzə çıxıb. Yenə də D.Tramp bəyan edib ki, Rusiyanı bu təşkilata qaytarmaq lazımdır. Çünki Rusiya ilə danışmaq gərəkdir. Moskvanı nə qədər təcrid etsən, qlobal mühit də bir o qədər mürəkkəb olar. ABŞ Prezidentinin bu təklifi qətiyyətlə rədd edilib. Avropalılar Ukraynanın şərqinə və Krıma işarə edərək, bunun mümkün olmadığını ifadə ediblər.

Maraqlıdır ki, D.Tramp Krım məsələsinə də aydın cavab verməyib. O deyib ki, bu məsələni Barak Obamadan soruşmaq gərəkdir. Problemi yaradan odur. Və indi artıq gecdir. Rusiya Krımın bərpasına çoxlu vəsait xərcləyib. Əgər onun prezidentliyi dövründə bu məsələ qalxsaydı, çox fərqli hərəkət edərdi. Ancaq bu fərqin nədən ibarət ola biləcəyini D.Tramp söyləməyib.

Fikir ayrılıqları: uçurum dərinləşirmi?

Bütün bunlar "Yeddilər qrupu" daxilində fikir ayrılıqlarının genişləndiyi və dərinləşdiyi anlamını verir. Üzv dövlətlər bir sıra geosiyasi əhəmiyyətli məsələlərdə fərqli mövqe nümayiş etdirirlər. Ekspertlər bunun davamlı tendensiyaya çevrilə biləcəyinə az ehtimal verirlər. Çünki söhbət bütövlükdə Qərbin geosiyasi maraqlarından gedirsə, birlik nümayiş etdirilir. Kanadadakı sammitin yekun bəyannaməsi də bunu sübut edir.

Öncə onu deyək ki, Donald Tramp Castin Trüdonun sözlərindən qəzəblənərək bəyannaməni imzalamayacaqlarını bildirmişdi. Ancaq sonradan konkret nə baş verdiyi haqqında dəqiq informasiya verilmədi. Buna baxmayaraq, yekun bəyannamə qəbul edilib. C.Trüdo sənədin əsas tezisləri barədə jurnalistlərə məlumat verib. Bəyannamədə göstərilir ki, beynəlxalq ticarət inkişaf etdirilməli və Rusiyaya qarşı sanksiyalar gücləndirilməlidir.

Bununla yanaşı, azad ticarət zonası ilə bağlı Vaşinqtonla digər üzvlər arasındakı fərqli yanaşmalar qalır. D.Tramp azad ticarət zonasından, əslində, Amerikanı zəiflətmək üçün istifadə etməyə çalışdıqlarını bəyan edib. Bu səbəbdən həmin məsələnin aqibəti məlum deyil. Yəni beynəlxalq ticarətin inkişaf etdirilməsinə dair məsələ bəyannamədə yer alsa da, onun konkret reallaşma mexanizmləri tam dəqiqləşməyib. Buna görə də sənəd daha çox üzv dövlətlərin xoş arzularını ifadə edir.

Ekspertlər burada başqa bir faktora da diqqət çəkirlər. Məsələ ondadır ki, Amerikanı problemin geosiyasi aspekti daha çox narahat edir. Çünki Yaponiya, Almaniya, Fransa, İtaliya və Kanadanın Ümumi Daxili Məhsulu alıcılıq qabiliyyətinə görə, birlikdə 19,4 trilyon ABŞ dolları təşkil edir. Bu, ABŞ-ın göstəricisindən artıqdır. Bütün Avropa İttifaqının potensialı hesaba alınsa, bu rəqəm 27,45 trilyona bərabərdir. Keçmiş Britaniya imperiyasına daxil olan ölkələrin də potensialı nəzərə alındıqda söhbət 40 trilyon ABŞ dollarından gedir.

Bu o deməkdir ki, Amerikaya alternativ ola biləcək real geosiyasi güc formalaşa bilər. Hərbi və informasiya təminatı baxımından o, Amerikadan geridə qalsa da, nəhəng maliyyə və təşkilati resurslara sahib olar. Bu isə perspektivdə Amerikanın liderliyinə təhlükə deməkdir. Məhz buna görədir ki, D.Tramp "öncə Amerika" deyir və siyasətini buna uyğun qurur.

G7-də olan fikir ayrılıqlarına həmin prizmadan baxsaq, çox ciddi durumun yarana biləcəyini proqnozlaşdırmaq mümkündür. Lakin onları birləşdirən geosiyasi faktorlar da vardır ki, onlar da bəyannamədə vurğulanıb. Sənəddə düşmən dövlətlərin fəaliyyətlərinə qarşı çevik reaksiya mexanizmi yaratmağın lazım gəldiyi yazılıb. C.Trüdo ifadə edib ki, demokratik prinsipləri təhdid edən xarici təhlükələrə qarşı konkret hərəkət etmək barədə öhdəlik götürüblər. Bu sırada ilk olaraq Rusiyanın adı çəkilir.

Böyük Britaniyanın baş naziri Tereza Mey xüsusilə qeyd edib ki, Rusiyaya qarşı sanksiyaların saxlanması qərarı zəruridir. Moskva Ukrayna və Skripal məsələlərinə görə cavab verməlidir. Rusiya həm də Suriya rejiminə dəstəyini çəkməlidir. Belə olmasa, Qərbin təhlükəsizliyi üçün təhdidlər daha da ciddiləşəcək.

Beləliklə, Kanadanın La Malbe şəhərində keçirilən sammit bir sıra maraqlı geosiyasi məqamları üzə çıxardı. Hər şeydən öncə, aydınlaşdı ki, faktiki olaraq "Yeddilər qrupu" "G6+Tramp" formatına çevrilməkdədir. ABŞ Prezidenti özünün qeyri-standart, ancaq Amerikanın maraqlarına xidmət edən davranışları ilə qrupu silkələyib. Buna reaksiya olaraq Avropa ölkələri və Yaponiya ortaq mövqe formalaşdırmağa çalışırlar.

G7-nin son sammiti həm də Rusiyaya münasibətin dəyişmədiyini təsdiq etdi. Belə görünür ki, hələ bir müddət sanksiyalar qalacaq və geosiyasi qarşıdurma davam edəcək. Bu da ümumən dünya siyasətini gərgin vəziyyətdə saxlamaq deməkdir. Qarşılıqlı ittihamlar davam etdikcə müxtəlif regionlardakı münaqişələrin həlli də qeyri-müəyyənliyə düçar olacaq.

Digər tərəfdən, Amerikanın tələbləri fonunda G7-nin özünün bu formatda nə qədər mövcud olacağı aydın deyil. Qrupun transformasiyaya ehtiyacı vardır. Bunun baş tutub-tutmayacağından çox şey asılıdır. O cümlədən yeni geosiyasi konfiqurasiya meydana gələ bilər. Artıq sammitdən sonra bu barədə analitiklər danışmağa başlayıblar. Həmin bağlılıqda Kanada sammitini qlobal geosiyasi proseslərin yeni mərhələsi kimi də qiymətləndirə bilərik. Təəssüf ki, bu mərhələdə risklər və qeyri-müəyyənliklər üstünlük təşkil edir.

Newtimes.az

 
  • Oxunub:  3900  |  
  • Tarix:  14-06-2018  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycanda beynəlxalq standartlara uyğun müasir milli təhsil sisteminin qurulması əsas prioritetlərdən biridir

18 Sentyabr 23:01
Taleh Şahsuvarlıdan hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərlərinə Aslan İsmayılovla bağlı MÜRACİƏT
18 Sentyabr 22:53
Milli Musiqi Günü münasibətilə Fəvvarələr meydanında konsert təşkil edilib
18 Sentyabr 20:55
Nazir Luici Di Maio: İtaliya Azərbaycanda yeni iqtisadi imkanlardan faydalanmaqda maraqlıdır
18 Sentyabr 20:37
“Əsrin müqaviləsi”nin 25 illiyi ilə bağlı keçirilən müsabiqənin qalibləri mükafatlandırılıb
18 Sentyabr 20:31
BP Azərbaycanda alternativ enerji sahəsində layihələrin reallaşdırılmasında maraqlıdır
18 Sentyabr 20:29
QDİƏT PM-in komitə iclasında Azərbaycanda vergi sistemində aparılan islahatlardan danışılıb
18 Sentyabr 20:27
Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında bütün sahələrdə münasibətlər yüksək səviyyədədir
18 Sentyabr 20:25
Bakıda Üzeyir Hacıbəyli XI Beynəlxalq Musiqi Festivalının təntənəli açılış mərasimi olub
18 Sentyabr 20:24
Parlamentin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsində bir sıra qanunlara təklif olunan dəyişikliklər müzakirə olunub
18 Sentyabr 20:16
Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət komitəsinin payız sessiyasında ilk iclası keçirilib
18 Sentyabr 20:13
Xoşbəxt Yusifzadə: “Əsrin müqaviləsi” mənim gözlərim önündə ərsəyə gəlib
18 Sentyabr 20:08
Xalça Muzeyində “Üzeyir Hacıbəyli yaradıcılığının xalçalarımızda tərənnümü” adlı tədbir təşkil olunub
18 Sentyabr 20:06
Dövlət Komissiyası: Azərbaycan Dilqəm Əsgərovun və Şahbaz Quliyevin Karen Kazaryan və Araik Kazaryan ilə mübadiləsinə hazırdır
18 Sentyabr 20:04
Mariya Stadnik: Medal kolleksiyamda təkcə Olimpiya qızılı çatmır
18 Sentyabr 20:02
"Bizim həyət" layihəsi çərçivəsində abadlaşdırılan növbəti həyət istifadəyə verilib
18 Sentyabr 20:00
Qarabağ müharibəsi əlili yeni evlə təmin olunub
18 Sentyabr 19:56
Beynəlxalq Muğam Mərkəzində növbəti tədbir “Xəlqilik, millilik, beynəlmiləllik” mövzusuna həsr olunub
18 Sentyabr 17:56
Eldəniz Səlimov: “Əsrin müqaviləsi” müstəqilliyimizin möhkəmlənməsinə, ölkəmizin inkişafına böyük töhfə verdi
18 Sentyabr 17:54
Pərvin Kərimzadə: Heydər Əliyev Fondu təhsilli gələcəyimizə xidmət edir
18 Sentyabr 17:52
Paracüdoçularımız "Tokio 2020" Yay Paralimpiya Oyunlarına lisenziya xarakterli turnirdə mübarizə aparacaqlar
18 Sentyabr 17:50
Tahir Mirkişili: Yeni Azərbaycan Partiyasının nümayəndə heyətinin Çinə səfəri Azərbaycan-Çin münasibətlərinin daha da inkişafına öz töhvəsini verəcək
18 Sentyabr 17:48
Rauf Əliyev: “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın hərtərəfli və sürətli inkişafı üçün zəmin yaratdı
18 Sentyabr 17:47
Parlamentin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsində bir sıra qanunlara təklif olunan dəyişikliklər müzakirə olunub
18 Sentyabr 17:33
“İş yerində təcrübə müqaviləsinin Nümunəvi Forması” təsdiqlənib
18 Sentyabr 17:32
“Bunların hamısı qəti şəkildə yalandır" ÖZƏL-MÜNASİBƏT
18 Sentyabr 17:28
“Əsrin müqaviləsi” bundan sonra da Azərbaycanın qüdrətini artırmağa xidmət edəcək”
18 Sentyabr 17:24
Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin iclası keçirilib
18 Sentyabr 17:16
“Əsrin müqaviləsi” Heydər Əliyevin Azərbaycan xalqı qarşısında tarixi xidmətidir"
18 Sentyabr 17:10
ASAN Könüllüləri Milli Musiqi Gününü qeyd ediblər
18 Sentyabr 16:53
Azərbaycan güləşçisi Mariya Stadnik ikinci dəfə dünya çempionu olub
18 Sentyabr 16:50
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu ilə Azərbaycan Milli Konservatoriyası arasında memorandum imzalanıb
18 Sentyabr 16:40
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiə Nazirliyində Kollegiya iclası keçirilib
18 Sentyabr 16:39
XIII Azərbaycan Beynəlxalq Təhsil Sərgisi keçiriləcək
18 Sentyabr 16:36
Azərbaycanda 6 min 500-ə yaxın əcnəbi tələbə təhsil alır
18 Sentyabr 16:08
Dilçiliyimizin nurlu şəxsiyyəti - Nizami Cəfərov
18 Sentyabr 16:01
“Əsrin müqaviləsi”nin 25 illik əsas faktları
18 Sentyabr 15:47
Milli Musiqi Gününə həsr edilmiş növbəti tədbir Üzeyir Hacıbəylinin ev-muzeyində təşkil edilib
18 Sentyabr 15:38
“Azərkosmos” Afrika qitəsində peyk xidmətləri təklif edən “Intersat” şirkəti ilə əməkdaşlıq müqaviləsi imzalayıb
18 Sentyabr 15:34
Nəsimi rayonunda məcburi köçkünlər üçün səyyar məşğulluq xidməti təşkil edilib
18 Sentyabr 15:13
YAP-ın Ağdam və Bərdə rayonlarından olan fəalları ilə görüş keçirilib
18 Sentyabr 15:12
Məhkəmə-Hüquq Şurasının iclası keçirilib
18 Sentyabr 15:05
Ölkədə iqtisadi fəal əhalinin sayı 5,2 milyon nəfərə çatır
18 Sentyabr 15:03
Azərbaycan-İtaliya əlaqələrinin möhkəmlənməsində parlamentlərarası əməkdaşlığın mühüm rolu var
18 Sentyabr 14:21
Milli Kitabxanada “Üzeyir Hacıbəyli – milli mədəniyyət mücahidi” adlı tədbir təşkil edilib
18 Sentyabr 14:11
Mehriban Əliyeva: Hər iki dahi şəxsiyyətimizin - Üzeyir Hacıbəylinin və Müslüm Maqomayevin xatirəsini dərin ehtiramla yad edirik
18 Sentyabr 13:59
“Əsrin müqaviləsi” - Azərbaycanın yüksəlişinin möhtəşəm təməli
18 Sentyabr 13:52
Müdafiə Nazirliyi: Monitorinq insidentsiz başa çatıb
18 Sentyabr 13:50
Azərbaycanla Gürcüstanın enerji sistemlərinin mövcud vəziyyəti və perspektivləri müzakirə olunub
18 Sentyabr 13:33
Aslan İsmayılov və oğlu erməni casusun "qolları arasında" - DTX-nı hərəkətə keçirəcək şok FOTOLAR
18 Sentyabr 13:07
Azərbaycan Prezidenti Administrasiyasının rəhbəri Belarus Təhlükəsizlik Şurasının dövlət katibi ilə görüşüb
18 Sentyabr 12:56
Baş nazirin müavini: XX əsrin son onilliyinin ən möhtəşəm layihələrindən biri də məhz “Əsrin müqaviləsi” oldu
18 Sentyabr 12:50
Prezident İlham Əliyev Belarus Təhlükəsizlik Şurasının dövlət katibinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
18 Sentyabr 12:39
Azərbaycan ilə Tacikistan arasında aqrar sahədə əlaqələrin genişləndirilməsi üçün geniş potensial var
18 Sentyabr 11:55
“Əsrin müqaviləsi” – Milli uğur strategiyası
18 Sentyabr 11:51
Genişmiqyaslı təlimlərin gedişi barədə məruzələr dinlənilib
18 Sentyabr 11:47
Belarusun Təhlükəsizlik Şurasının dövlət katibi ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
18 Sentyabr 11:39
UNEC-in birinci kurs tələbələri ilə fakültələrdə görüşlərə start verilib
18 Sentyabr 11:32
Bakı Ali Neft Məktəbində “Yaşıl Enerjinin İdarə Olunması” üzrə Beynəlxalq Yay Məktəbinə start verildi
18 Sentyabr 11:29
Paytaxt məktəblərində müəllimlərin İKT bilikləri yoxlanılır
18 Sentyabr 11:27
Əli Əhmədov: Azərbaycan hökumətinin əsas məqsədi gənc nəslin arzuladığı cəmiyyəti onlara təqdim etməkdir
18 Sentyabr 11:19
İlahiyyat İnstitutunun məqsədi gələcəyin peşəkar alim və mütəxəssislərini yetişdirməkdir
18 Sentyabr 10:54
BMT Baş katibinin Beynəlxalq Sülh Günü münasibətilə müraciəti yayılıb
18 Sentyabr 10:39
Bu gün Milli Musiqi Günüdür
18 Sentyabr 10:12
Heydər Əliyev Mərkəzində dünya xalqlarına məxsus ünikal musiqi alətlərinin sərgisi açılıb
18 Sentyabr 10:06
Azərbaycan və Gürcüstanın ikitərəfli əməkdaşlıq əlaqələri müzakirə olunub
18 Sentyabr 09:56
Bakıda Azərbaycan-Tacikistan Aqrobiznes Forumu keçirilir
18 Sentyabr 09:53
Xalqının taleyini yaşayan dahi
18 Sentyabr 09:50
YAP Bərdə rayon təşkilatında Nəsiminin 650 illik yubileyi münasibətilə şeir müsabiqəsinin yekun seçim turu keçirilib
18 Sentyabr 09:48
Qubadlı məktəblərində Bilik Günü qeyd edilib
18 Sentyabr 09:47
YAP Ağstafa rayon təşkilatında ərazi ilk partiya təşkilat sədrlərinin iştirakı ilə seminar-müşavirə keçirilib

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30
HAVA HAQQINDA