Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  Kanada sammiti: G7-nin riskləri və qeyri-müəyyənlikləri
A+   Yenilə  A-
Kanada sammiti: G7-nin riskləri və qeyri-müəyyənlikləri

Dünyanın ən inkişaf etmiş yeddi dövlətini birləşdirən qrupun müzakirələri həmişə maraq oyadıb. Bu dəfə isə ekspertlər daha çox nikbin deyil, bədbin məqamlara diqqət yönəldiblər. Məsələ ondan ibarətdir ki, Amerika ilə "Böyük yeddiliy"in digər üzvləri arasındakı fikir ayrılıqları bir sıra məsələlərdə daha gərgin xarakter almağa başlayıb. G7 liderlərinin La Malbe sammitindən sonra isə Donald Trampla Castin Trüdo arasında əsl mübahisə baş verib. Bunlara baxmayaraq, sammitdə yekun bəyannamə qəbul edilib. Orada qrupun ümumi maraqları və üzvlərin əməkdaşlıq istiqamətləri əks olunub. Eyni zamanda, "Böyük yeddiliy"ə olan kənar təhlükələr vurğulanıb. Bu sammitin bütövlükdə geosiyasi aspektləri maraq doğurur və onlar üzərində daha ətraflı dayanmaq məqsədəmüvafiq olardı.

Sammit öncəsi: ittihamlar və ümidlər

Dünya ictimaiyyəti Kanadanın Kvebek əyalətinin La Malbe şəhərində "Böyük yeddilik" (G7) ölkələrinin növbəti sammitinin necə keçəcəyi ilə çox maraqlanırdı. Özünün qeyri-standart və gözlənilməz davranışları ilə seçilən Donald Trampın bu dəfə hansı sürprizi edəcəyi əlavə maraq oyadırdı. Etiraf edək ki, ekspertlərin gözləntiləri özünü doğrultdu. Adətən sakit və diplomatik etika daxilində keçən G7-lərin sammiti bu dəfə qalmaqalları ilə yadda qaldı. Hətta dünyanın ən inkişaf etmiş yeddi ölkəsinin başçılarının karikaturaları KİV-də geniş yer aldı. Problem nədən ibarət idi?

Əslində, əsas ziddiyyət ABŞ-la qrupun digər üzvləri arasında meydana çıxan bir sıra faktorlarla bağlıdır. Vaşinqton hesab edir ki, onun avropalı tərəfdaşları vergi məsələsindən sui-istifadə edirlər. Konkret olaraq, ABŞ-ı çətin vəziyyətə salırlar – özləri yüksək vergi qoyur, lakin Amerikaya vergini az verirlər. D.Tramp öz Tvitter səhifəsində bunu belə ifadə edib: "ABŞ-ın qazanından istifadə edir və onu boşaldırlar". O, nümunə də gətirir: Kanada Amerika fermerlərinin süd məhsullarına 270 faizlik vergi tətbiq etməyə başlayıb. Ottavanın buna öz münasibəti vardır. Rəsmi dairələr bəyan ediblər ki, Amerikanın süd məhsullarına vergi yox idi və bazarda onlar ifrat çoxluq təşkil etməyə başlayıblar. Buna görə də hökumət bazarı tənzimləməyə məcburdur.

D.Trampın başqa iradı Avropa ölkələrinin, ilk növbədə, Almaniyanın avtomobil sənayesinin ABŞ-ı "zəbt etməsi" ilə bağlıdır. D.Tramp elə belə də deyir: onlar bizim avtomobil bazarını zibilxanaya çeviriblər! ABŞ-ın ayrıca Fransa və Yaponiya ilə də fikir ayrılıqları var.

Bütün bunlar sammit ərəfəsi siyasi mühiti gərginləşdirmişdi. Və Donald Tramp Ağ Evdə Angela Merkel, Emmanuel Makron, Castin Trüdo və Şinzo Abe ilə apardığı müzakirələrdə başlıca olaraq həmin məqamları ön plana çıxarmışdı. Maraqlıdır ki, həmin görüşlərdən sonra tərəflər kifayət qədər ümidverici bəyanatlar verirdilər. Ancaq Kanadada sammit başa çatar-çatmaz D.Tramp yenidən dünyanı heyrətə gətirdi.

Amerika Prezidenti Kanadanın baş nazirini yalan danışmaqda ittiham etdi. C.Trüdo sammitdə demişdi ki, ABŞ-ın vergi tarifləri alçaldıcıdır və Kanada heç kəsi başına çıxarmayacaq. Buna D.Tramp kəskin reaksiya verərək, kanadalı naziri ciddi tənqid etmişdi. O yazmışdı ki, danışıqlarda kifayət qədər yumşaq və mədəni olan C.Trüdonun həqiqəti gizlətməsi yolverilməzdir. Kanada Amerikanın vergi siyasətini dərk etməlidir. Üstəlik, D.Tramp ayrıca vurğulayıb ki, o, ümumiyyətlə, vergini aradan qaldırmağı təklif edib. Lakin bu təklifin qəbul edilib-edilməyəcəyi məlum deyil.

Bunlarla yanaşı, G7-də fikir ayrılığının başqa bir əlaməti də üzə çıxıb. Yenə də D.Tramp bəyan edib ki, Rusiyanı bu təşkilata qaytarmaq lazımdır. Çünki Rusiya ilə danışmaq gərəkdir. Moskvanı nə qədər təcrid etsən, qlobal mühit də bir o qədər mürəkkəb olar. ABŞ Prezidentinin bu təklifi qətiyyətlə rədd edilib. Avropalılar Ukraynanın şərqinə və Krıma işarə edərək, bunun mümkün olmadığını ifadə ediblər.

Maraqlıdır ki, D.Tramp Krım məsələsinə də aydın cavab verməyib. O deyib ki, bu məsələni Barak Obamadan soruşmaq gərəkdir. Problemi yaradan odur. Və indi artıq gecdir. Rusiya Krımın bərpasına çoxlu vəsait xərcləyib. Əgər onun prezidentliyi dövründə bu məsələ qalxsaydı, çox fərqli hərəkət edərdi. Ancaq bu fərqin nədən ibarət ola biləcəyini D.Tramp söyləməyib.

Fikir ayrılıqları: uçurum dərinləşirmi?

Bütün bunlar "Yeddilər qrupu" daxilində fikir ayrılıqlarının genişləndiyi və dərinləşdiyi anlamını verir. Üzv dövlətlər bir sıra geosiyasi əhəmiyyətli məsələlərdə fərqli mövqe nümayiş etdirirlər. Ekspertlər bunun davamlı tendensiyaya çevrilə biləcəyinə az ehtimal verirlər. Çünki söhbət bütövlükdə Qərbin geosiyasi maraqlarından gedirsə, birlik nümayiş etdirilir. Kanadadakı sammitin yekun bəyannaməsi də bunu sübut edir.

Öncə onu deyək ki, Donald Tramp Castin Trüdonun sözlərindən qəzəblənərək bəyannaməni imzalamayacaqlarını bildirmişdi. Ancaq sonradan konkret nə baş verdiyi haqqında dəqiq informasiya verilmədi. Buna baxmayaraq, yekun bəyannamə qəbul edilib. C.Trüdo sənədin əsas tezisləri barədə jurnalistlərə məlumat verib. Bəyannamədə göstərilir ki, beynəlxalq ticarət inkişaf etdirilməli və Rusiyaya qarşı sanksiyalar gücləndirilməlidir.

Bununla yanaşı, azad ticarət zonası ilə bağlı Vaşinqtonla digər üzvlər arasındakı fərqli yanaşmalar qalır. D.Tramp azad ticarət zonasından, əslində, Amerikanı zəiflətmək üçün istifadə etməyə çalışdıqlarını bəyan edib. Bu səbəbdən həmin məsələnin aqibəti məlum deyil. Yəni beynəlxalq ticarətin inkişaf etdirilməsinə dair məsələ bəyannamədə yer alsa da, onun konkret reallaşma mexanizmləri tam dəqiqləşməyib. Buna görə də sənəd daha çox üzv dövlətlərin xoş arzularını ifadə edir.

Ekspertlər burada başqa bir faktora da diqqət çəkirlər. Məsələ ondadır ki, Amerikanı problemin geosiyasi aspekti daha çox narahat edir. Çünki Yaponiya, Almaniya, Fransa, İtaliya və Kanadanın Ümumi Daxili Məhsulu alıcılıq qabiliyyətinə görə, birlikdə 19,4 trilyon ABŞ dolları təşkil edir. Bu, ABŞ-ın göstəricisindən artıqdır. Bütün Avropa İttifaqının potensialı hesaba alınsa, bu rəqəm 27,45 trilyona bərabərdir. Keçmiş Britaniya imperiyasına daxil olan ölkələrin də potensialı nəzərə alındıqda söhbət 40 trilyon ABŞ dollarından gedir.

Bu o deməkdir ki, Amerikaya alternativ ola biləcək real geosiyasi güc formalaşa bilər. Hərbi və informasiya təminatı baxımından o, Amerikadan geridə qalsa da, nəhəng maliyyə və təşkilati resurslara sahib olar. Bu isə perspektivdə Amerikanın liderliyinə təhlükə deməkdir. Məhz buna görədir ki, D.Tramp "öncə Amerika" deyir və siyasətini buna uyğun qurur.

G7-də olan fikir ayrılıqlarına həmin prizmadan baxsaq, çox ciddi durumun yarana biləcəyini proqnozlaşdırmaq mümkündür. Lakin onları birləşdirən geosiyasi faktorlar da vardır ki, onlar da bəyannamədə vurğulanıb. Sənəddə düşmən dövlətlərin fəaliyyətlərinə qarşı çevik reaksiya mexanizmi yaratmağın lazım gəldiyi yazılıb. C.Trüdo ifadə edib ki, demokratik prinsipləri təhdid edən xarici təhlükələrə qarşı konkret hərəkət etmək barədə öhdəlik götürüblər. Bu sırada ilk olaraq Rusiyanın adı çəkilir.

Böyük Britaniyanın baş naziri Tereza Mey xüsusilə qeyd edib ki, Rusiyaya qarşı sanksiyaların saxlanması qərarı zəruridir. Moskva Ukrayna və Skripal məsələlərinə görə cavab verməlidir. Rusiya həm də Suriya rejiminə dəstəyini çəkməlidir. Belə olmasa, Qərbin təhlükəsizliyi üçün təhdidlər daha da ciddiləşəcək.

Beləliklə, Kanadanın La Malbe şəhərində keçirilən sammit bir sıra maraqlı geosiyasi məqamları üzə çıxardı. Hər şeydən öncə, aydınlaşdı ki, faktiki olaraq "Yeddilər qrupu" "G6+Tramp" formatına çevrilməkdədir. ABŞ Prezidenti özünün qeyri-standart, ancaq Amerikanın maraqlarına xidmət edən davranışları ilə qrupu silkələyib. Buna reaksiya olaraq Avropa ölkələri və Yaponiya ortaq mövqe formalaşdırmağa çalışırlar.

G7-nin son sammiti həm də Rusiyaya münasibətin dəyişmədiyini təsdiq etdi. Belə görünür ki, hələ bir müddət sanksiyalar qalacaq və geosiyasi qarşıdurma davam edəcək. Bu da ümumən dünya siyasətini gərgin vəziyyətdə saxlamaq deməkdir. Qarşılıqlı ittihamlar davam etdikcə müxtəlif regionlardakı münaqişələrin həlli də qeyri-müəyyənliyə düçar olacaq.

Digər tərəfdən, Amerikanın tələbləri fonunda G7-nin özünün bu formatda nə qədər mövcud olacağı aydın deyil. Qrupun transformasiyaya ehtiyacı vardır. Bunun baş tutub-tutmayacağından çox şey asılıdır. O cümlədən yeni geosiyasi konfiqurasiya meydana gələ bilər. Artıq sammitdən sonra bu barədə analitiklər danışmağa başlayıblar. Həmin bağlılıqda Kanada sammitini qlobal geosiyasi proseslərin yeni mərhələsi kimi də qiymətləndirə bilərik. Təəssüf ki, bu mərhələdə risklər və qeyri-müəyyənliklər üstünlük təşkil edir.

Newtimes.az

 
  • Oxunub:  3210  |  
  • Tarix:  14-06-2018  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
KİVDF-nin 10 illik yubileyi qeyd edilib

19 Mart 11:39
Builki Novruz festivalı yeni konseptdə təqdim olunacaq
19 Mart 11:31
Birinci sinfə sənəd verən şəxslərin nəzərinə!
19 Mart 11:27
Akademik: UNEC-də son 5 ildə yüksək inkişaf dinamikasını müşahidə edirik
19 Mart 11:23
Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin əməkdaşlarına medallar təqdim olunub
19 Mart 11:19
Ağcabədidə xüsusi qayğıya ehtiyacı olan və aztəminatlı ailələrin uşaqları üçün Novruz bayramı münasibətilə tədbir keçirilib
19 Mart 11:16
Nazir Roberto Ampuero: Çili Azərbaycanla hərtərəfli əməkdaşlıqda maraqlıdır
19 Mart 11:14
Lerikdə Novruz yarmarkası açılıb
19 Mart 10:51
ADU-da rumın dili və mədəniyyəti mərkəzinin yaradılması əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar açacaq
19 Mart 10:42
Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədr müavini Ağalar Vəliyevin seçiciləri ilə görüş keçirilib
19 Mart 10:15
Fransada Alim Qasımovun diskinin təqdimatı olub
19 Mart 10:11
Pirallahıda Novruz şənliyi təşkil edilib
19 Mart 10:07
Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəs rejimini 21 dəfə pozub
19 Mart 10:03
Bu gün İlaxır çərşənbədir
19 Mart 10:01
Prezident İlham Əliyev: Qoy bu bayram hər evə xoş ovqat gətirsin və hər ocağa bol sevinc, ruzi-bərəkət bəxş eləsin
19 Mart 09:57
“Baku Crystal Hall”da məşhur rəssam Sakit Məmmədovun sərgisi açılıb
19 Mart 09:56
KİVDF-nin 10 illik yubileyi qeyd edilib
19 Mart 09:55
Azərbaycan ilə Almaniya arasında əməkdaşlığa dair müzakirələr aparılıb
19 Mart 09:54
Prezident İlham Əliyev Novruz bayramı ərəfəsində yüzlərlə ailəni sevindirdi
19 Mart 09:52
Kolumbiya Universitetinin professoruna ADA Universitetinin fəxri doktoru adı verilib
19 Mart 09:51
Əfv və amnistiya aktları hüquqi dövlətin vacib funksiyalarından biridir
19 Mart 09:48
Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Novruz bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib
19 Mart 09:47
Hazırda ölkə əhalisinin bir çox ərzaq məhsullarına olan tələbatı yerli istehsal hesabına tam təmin edilir
19 Mart 09:45
Qubadlı ictimaiyyəti Novruz bayramını qeyd edib
19 Mart 09:44
Bakıda OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin 13-cü iclası keçirilib
19 Mart 09:43
Azərbaycan qlobal neft bazarının tənzimlənməsində vacib rol oynayır
19 Mart 09:41
TÜRKPA Katibliyində Novruz bayramı münasibətilə tədbir keçirilib
19 Mart 09:39
Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Əfv Sərəncamı uğurla icra olundu
19 Mart 09:37
Bahar Muradova: Novruz tonqallarını doğma Qarabağımızda qalayacağıq
19 Mart 09:35
Bakı şəhəri ilə Dərbənd və Maqas şəhərləri arasında birgə əməkdaşlıq haqqında Memorandum imzalanıb
19 Mart 09:32
Hikmət Babaoğlu: Prezidentin əfv Sərəncamı ümumi ictimai həmrəylik baxımından da əlamətdar hadisəyə çevrildi
19 Mart 09:30
Elçin Quliyev: Prezident İlham Əliyev növbəti əfv Sərəncamını imzalamaqla humanist dəyərlərə sadiqliyini bir daha təsdiqlədi
19 Mart 09:29
AZƏRTAC dünyanın ən nüfuzlu ingilisdilli “China Daily” qəzetinin layihəsində iştirak edib
19 Mart 09:25
Binəqədi rayonunda “Bizim həyət” layihəsi çərçivəsində daha bir həyət sakinlərin istifadəsinə verilib
19 Mart 09:23
Bakıda keçirilən idman gimnastikası üzrə dünya kuboku yarışlarına yekun vurulub
19 Mart 09:21
Dövlət Gömrük Komitəsinin jurnalistlər üçün növbəti təlimi başa çatıb
19 Mart 09:18
Bakcell gənc developerlər üçün məzun gecəsi keçirib
19 Mart 09:17
“Nar” nömrə ilə xaricdə “WhatsApp” pulsuzdur
19 Mart 09:15
Azercell-dən rəqəmsallığa doğru daha bir addım
19 Mart 09:13
Regionlarda yazlıq bitkilərin əkini uğurla davam edir
18 Mart 21:25
KİVDF-nin 10 illik yubileyi qeyd edilib
18 Mart 21:22
Toxumçuluq və bitki mühafizə vasitələri mövzusunda seminar keçirilib
18 Mart 21:20
Türkiyədə Çanaqqala zəfərinin 104-cü ildönümü qeyd olunur
18 Mart 21:16
Milli Paralimpiya Komitəsi ilə Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası arasında anlaşma memorandumu imzalanıb
18 Mart 21:13
Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Novruz bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib
18 Mart 21:08
Dağlıq Qarabağda Novruz şənliyi keçirilib
18 Mart 21:06
Bakı Mühəndislik Universitetinin tələbə və məzunlarına əmək bazarında mövcud olan tələbat haqqında məlumat verilib
18 Mart 21:02
Prezident İlham Əliyev Salyan Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının Doğum Evinin və Uşaq Xəstəxanasının əsaslı təmiri ilə bağlı Sərəncam imzalayıb
18 Mart 20:59
Avropa İttifaqı Azərbaycan Prezidentinin əfv Sərəncamını alqışlayır
18 Mart 20:55
Azərbaycan ilə Almaniya arasında əməkdaşlığa dair müzakirələr aparılıb
18 Mart 20:52
“LUKoil” şirkəti Azərbaycanda yeni sahələrə investisiya yatırmağı müzakirə edir
18 Mart 20:51
Azərbaycan Vyanada keçirilən “Beynəlxalq dəmir yolu konqresi 2019”da təmsil olunur
18 Mart 20:49
Filologiya problemləri üzrə elmi şuranın iclasında 24 dissertasiya mövzusu təsdiqlənib
18 Mart 20:48
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən həftə ərzində 960 fermerə təlim keçirilib
18 Mart 20:39
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu Novruzu qeyd edib
18 Mart 20:37
Xorvatiyada Azərbaycan məhsulları sərgilənib
18 Mart 20:34
Nazirlər Kabinetinin illik hesabatı: sistemli və ardıcıl fəaliyyətin töhfələri
18 Mart 20:33
BDU-nun 100 illik yubileyinə həsr olunan bilik yarışması başa çatıb
18 Mart 20:29
Sabahdan Bakının bir sıra yollarında nəqliyyatın hərəkət istiqaməti dəyişdirilir
18 Mart 20:28
Novruz bayramının dövlət səviyyəsində keçirilməsi məhz istiqlal yolunda qazandığımız nailiyyətlərdəndir
18 Mart 20:25
Novruz bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqına təbrik
18 Mart 20:24
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Latviya universiteti ilə baytar həkimlərinin yetişdirilməsi üzrə əməkdaşlığa başlayıb
18 Mart 20:22
Tur-aksiya iştirakçıları muxtar respublikadan xoş təəssüratlarla ayrılıblar
18 Mart 20:17
Novruz bayramı münasibətilə Hərbi Prokurorluq tərəfindən hərbi hissələrdə bayram mərasimləri, konsertlər keçirilib
18 Mart 17:56
Azərbaycan ilə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri arasındakı əlaqələr nümunəvi xarakter daşıyır
18 Mart 17:49
Bolqarıstanın Kırcali şəhərində Novruz bayramı qeyd olunub
18 Mart 17:45
Sevinc Fətəliyeva: Əfv sərəncamı Azərbaycan dövlətinin humanizm prinsiplərinə, demokratik dəyərlərə sadiqliyi bir daha təsdiqləyir
18 Mart 17:37
Yavuz Səlim Kıran: Başda Dağlıq Qarabağ problemi olmaqla bütün məsələlərdə Azərbaycanın yanındayıq
18 Mart 17:36
Əhalinin gəlirləri 5,1 faiz artıb
18 Mart 17:34
Dilarə Cəbrayılova: Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən təməli qoyulmuş humanizm prinsipləri Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir
18 Mart 17:23
Dənizkənarı Bulvar İdarəsi bayram tədbirinə hazırlaşır

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+7 +9
gecə+4 +6