Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  TANAP-ın açılışı: "Enerjinin İpək yolu"nun geosiyasi əhəmiyyəti
A+   Yenilə  A-
TANAP-ın açılışı: "Enerjinin İpək yolu"nun geosiyasi əhəmiyyəti

Azərbaycan müstəqil dövlət kimi bir sıra beynəlxalq layihələrin təşəbbüskarıdır. Onların sırasında TANAP ayrıca yer tutur. Çünki bu layihədən öncə gözlər "Nabucco" adlanan enerji layihəsinə dikilmişdi. Ancaq Qərb ölkələrinin günahı ucbatından "Nabucco"dan imtina edildi. O zaman Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə Türkiyədə yeni layihənin həyata keçirilməsi ilə bağlı müzakirələr aparıldı. İki qardaş ölkə rəhbərliyi TANAP adlanan layihəni hazırlamaq qərarına gəldilər. O zaman buna qarşı da inamsızlıq yaratmağa və onun qeyri-real olduğu fikrini aşılamağa çalışanlar tapıldı. Lakin Azərbaycan və Türkiyə liderlərinin siyasi qətiyyəti nəticəsində proses dayanmadı. İyunun 12-də isə Əskişəhərdə TANAP-ın açılış mərasimi baş tutdu! Bu hadisənin geosiyasi və tarixi əhəmiyyəti üzərində dayanmağa böyük ehtiyac duyuruq.

Geosiyasi reallıq və siyasi iradə: Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığının enerji aspekti

Türkiyənin Əskişəhər şəhəri iyunun 12-də tarixi bir gün yaşadı. Orada Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Ukrayna dövlət başçısı Petro Poroşenko, Serbiya Prezidenti Aleksandr Vuciç və Şimali Kipr xalqının lideri Mustafa Akıncı Trans-Anadolu qaz boru kəməri layihəsinin açılışını etdilər. Təntənəli mərasimdə çıxış edən ölkə rəhbərləri bu layihənin geosiyasi, iqtisadi və mədəni töhfələrindən bəhs etdilər. Ekspertlərin marağına səbəb olan açılış mərasimində ifadə edilən fikirlər söhbətin kifayət qədər ciddi bir prosesdən getdiyini təsdiq edir.

Mərasimdə çıxış edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tarixi və geosiyasi əhəmiyyətli bir sıra maraqlı məqamları vurğulayıb (AZƏRTAC, 13 iyun 2018" target="_blank">bax: Prezident İlham Əliyev: TANAP-ın istismara verilməsi Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığının növbəti təzahürüdür / AZƏRTAC, 13 iyun 2018).

Öncə Azərbaycan Prezidenti Türkiyənin dünyada oynadığı geosiyasi rolu vurğulayıb. Bakı Ankaranın hər bir uğuruna sevinir. Hazırda Türkiyə dünya çapında böyük gücə çevrilib və "dünya gündəliyini müəyyən edən" ölkələrdən biridir. "Türkiyənin gücü bizim gücümüzdür və bizim gücümüz birliyimizdədir" (bax: əvvəlki mənbəyə). İlham Əliyevin Türkiyənin qlobal geosiyasi nüfuzunun artmasını ifadə etməsi əhəmiyyətli məqamdır.

Bu, ilk növbədə, Türkiyənin dünyada söz sahibi olan ölkələr sırasına daxil olmasının Azərbaycanı çox məmnun etdiyini ifadə edir. Yalnız ona görə yox ki, Türkiyə Azərbaycana qardaş dövlətdir. Burada daha çox Türkiyənin qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq kursu yeridən ölkə kimi uğur qazana bilməsi önə çəkilir. Başqalarına əzələ nümayiş etdirib və ya hədə gəlib nəyəsə nail olmaq yolunun sonu puçdur. O, bütövlükdə bəşəriyyəti faciəyə aparır. Bu səbəbdən həmin kursu seçən ölkələrin uğuru davamlı ola bilməz.

Türkiyə isə öz ədaləti və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq siyasəti ilə dünya miqyasında nüfuzunu yüksəldən dövlətdir. Və buna Azərbaycan çox sevinir, çünki Azərbaycan da bərabərhüquqlu, faydalı əməkdaşlığa dayanan inkişaf kursu seçib. Bu mənada "Türkiyənin gücü bizim gücümüzdür" və "bizim gücümüz birliyimizdədir". Əlbəttə, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığı inkişafın əsas punktu hesab edən ölkələrin birləşməsi gərəkdir. Bu, bəşəriyyəti ədalətsiz ikili standartlar siyasətindən xilas edə və insanlara rifah gətirə bilər.

Deməli, Azərbaycan Prezidenti məsələyə çox geniş və əhəmiyyətli bir mövqedən yanaşır. İlham Əliyev uzaqgörən dövlət xadimi kimi Azərbaycan-Türkiyə əlaqələrini dövlətçilik prizmasından qlobal gerçəkliklər kontekstində qiymətləndirir. Burada rasional və ədalətli yanaşma özünü göstərir. Azərbaycan münasibətləri keçici emosional faktorlar üzərində deyil, ciddi dövlətçi prinsiplər əsasında beynəlxalq hüquqa uyğun qurmaqdadır. Həm də məhz bu səbəbdəndir ki, "Türkiyə-Azərbaycan birliyi, qardaşlığı həm ölkələrimiz üçün, həm xalqlarımız üçün, bölgəmiz üçün, Avrasiya üçün önəmli amildir" (bax: əvvəlki mənbəyə).

Azərbaycanın dövlət başçısının bu geniş geosiyasi baxış bucağı altında TANAP-ı tarixi bir layihə kimi Azərbaycanla Türkiyənin növbəti zəfəri olaraq qiymətləndirməsi çox əhəmiyyətlidir və tam qəbul ediləndir. "Bu gün biz XXI əsrin enerji tarixini birlikdə yazırıq. Bu tarix işbirliyi tarixidir, bu tarix sabitlik tarixidir. Enerji layihələrimiz bölgəmizə sabitlik gətirir. Bu layihələrdə iştirak edən bütün ölkələr, bütün şirkətlər fayda görür, xalqlar fayda görür" (bax: əvvəlki mənbəyə).

Növbəti mərhələ: yeni layihələrə aparan yol

İlham Əliyevin bu fikirləri işığında Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın öz çıxışında ifadə etdiyi bir sıra tezisləri daha aydın dərk etmək imkanı yaranır. R.T.Ərdoğan TANAP-ı "Enerjinin İpək yolu" adlandırıb (bax: Muhteşem açılış / "Milliyet", 13 iyun 2018). Sözlərinə davam edərək Türkiyə dövlət başçısı, bunun Azərbaycanla Türkiyənin enerjini savaş yaradan amil kimi deyil, əməkdaşlıq, inkişaf, xalqların rifahına xidmət etmək imkanı olaraq görməsi nəticəsində həyata keçdiyini ayrıca vurğulayıb.

Həmin tezisdən çıxış edən R.T.Ərdoğan TANAP-ın yeni-yeni böyük layihələrin reallaşmasına təkan verəcəyini ifadə edib (bax: əvvəlki mənbəyə). Deməli, iki qardaş ölkə başladıqları bu faydalı əməkdaşlıq kursunu nümunə kimi daha geniş miqyasda tətbiq etməkdə qərarlıdırlar. Bunu bütövlükdə bəşəriyyətin sabitliyi və rifahı naminə etməkdə israrlıdırlar. Təsadüfi deyil ki, həm Türkiyə, həm də Azərbaycanın dövlət başçıları TANAP-ın regional əhəmiyyətini, çoxlu sayda xalqlara verəcəyi töhfəni mütləq şəkildə vurğulayıblar.

Azərbaycan və Türkiyə liderləri TANAP-ın həyata keçməsində qətiyyətli siyasi iradənin oynadığı böyük rolu vurğulayıblar. İki strateji tərəfdaş dövlətin rəhbərlərinin nümayiş etdirdikləri yüksək siyasi iradə bu layihəyə mane olmağa çalışanların yaratdıqları əngəlləri uğurla aradan qaldırıb. R.T.Ərdoğan bununla bağlı Prezident İlham Əliyevə xüsusi təşəkkürünü bildirib. Azərbaycan Prezidenti də öz çıxışında R.T.Ərdoğanın yüksək xidmətlərini ayrıca vurğulayıb.

TANAP bütövlükdə "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi çərçivəsində konkret əhəmiyyət kəsb edir. "Cənub Qaz Dəhlizi" dörd elementdən ibarətdir: birincisi, "Şahdəniz-2" yatağı, ikincisi, Cənubi Qafqaz boru xətti, üçüncüsü, TANAP və dördüncüsü – TAP. Trans-Adriatik (TAP) qaz boru kəməri Türkiyə-Yunanıstan arasında inşa edilən boru xəttidir və onun 82 faizi artıq hazırdır. Bununla da Xəzərdən başlayan yol Avropaya qədər uzanır. Azərbaycan nefti, R.T.Ərdoğanın ifadəsi ilə desək, "Xəzər nefti Avropaya nəql edilir”. Bu prosesdə Azərbaycan və Türkiyə ilə yanaşı, bir neçə Avropa ölkəsi də iştirak edir. Açılış mərasimində isə Serbiya və Ukraynanın dövlət başçıları iştirak ediblər. Ukrayna Prezidenti Petro Poroşenko bu layihədən faydalanmaq istədiklərini ifadə edib. O, həm də bu kimi layihələrin bütövlükdə Avropanı enerji asılılığından xilas etdiyini söyləyib.

Bütün bunların fonunda TANAP-ın Avropa üçün oynadığı geosiyasi rol əhəmiyyətli görünür. Hər şeydən əvvəl, TANAP Avropanın enerji ilə təchizatını şaxələndirir. Müxtəlif qaynaqlardan alınan enerji riskli situasiyaların sayını azaldır. Bu mənada TANAP Avropanın enerji təhlükəsizliyində ciddi rol oynayır.

Bundan başqa, TANAP Avropa ilə Asiya arasında səmərəli əməkdaşlıq körpüsü funksiyasını yerinə yetirir. Onun verəcəyi töhfələr mütləq daha geniş miqyasda analoji əməkdaşlıq variantlarının işlənməsi zərurətini dünyaya sübut edəcək. Bu baxımdan TANAP həm də qlobal əməkdaşlıq üçün yeni bir motivasiyadır.

Nəhayət, ekspertlərə görə, TANAP daha çox sayda Avropa ölkəsini bu layihəyə qoşulmağa təhrik edir. TANAP-ın ilk mərhələdə nəql gücü 16 milyard kubmetr qazdırsa, üçüncü mərhələdə o, 31 milyard kubmetr səviyyəsinə çıxa bilər. Bu da bir layihə üçün geniş imkanlar deməkdir. Əgər Mərkəzi Asiyadan gələ biləcək enerji nəqli TANAP-a qoşulsa, daha güclü bir beynəlxalq layihə alınar. Bu da sözün əsl mənasında dünyanın enerji xəritəsində əsaslı dəyişiklik deməkdir. Dünya enerji nəqlinin diversifikasiyası nəticəsində xeyli təhlükəsiz enerji modelinə sahib olacaq.

Vurğulanan fikirlərin işığında Prezident İlham Əliyevin açılış mərasimindəki çıxışında ifadə etdiyi aşağıdakı tezislər son dərəcə qiymətlidir: "Cənub Qaz Dəhlizi" enerji təhlükəsizliyi layihəsidir. Enerji təhlükəsizliyi isə hər bir ölkənin milli təhlükəsizliyi məsələsidir. "Cənub Qaz Dəhlizi"nin önəmi məhz bundadır – enerji təhlükəsizliyi və enerji resurslarının şaxələndirilməsi. "Cənub Qaz Dəhlizi" vasitəsilə Azərbaycan qazı yeni yollarla Türkiyəyə və Avropa bazarlarına çıxarılacaqdır. "Cənub Qaz Dəhlizi" həm yeni yollar, həm də yeni mənbə layihəsidir. Bu, sözün əsl mənasında, enerji şaxələndirilməsi məsələsinə xidmət göstərir" (bax: Prezident İlham Əliyev: TANAP-ın istismara verilməsi Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığının növbəti təzahürüdür / AZƏRTAC, 13 iyun 2018). Deməli, TANAP bir prosesin sonudursa, digərinin başlanğıcıdır. Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığının əsl mahiyyəti də bundan ibarətdir!

Newtimes.az

 
  • Oxunub:  2640  |  
  • Tarix:  14-06-2018  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Ümummilli lider Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycan dövlətinin banisidir

16:27
10 Dekabr
Ulu öndər Heydər Əliyev xalqına dərindən bağlı olan və böyük məhəbbət bəsləyən vətənpərvər şəxsiyyət idi
16:23
10 Dekabr
Jurnalistlər hər zaman ulu öndər Heydər Əliyevdən atalıq qayğısı, doğmalıq hiss ediblər
16:16
10 Dekabr
“Xəzər hövzəsi və enerji təhlükəsizliyi” kitabının təqdimatı olub
15:58
10 Dekabr
Rusiyalı şagirdlər ölkəmizdə informatika üzrə keçiriləcək beynəlxalq olimpiadayaya dəvət olunublar
15:50
10 Dekabr
2019-cu ildə tikinti sektoruna dövlət investisiyalarının artması iqtisadi və sosial sahələrə yeni nəfəs verəcək
15:49
10 Dekabr
Ulu Öndərin hakimiyyətdə olduğu hər iki dövrdə Azərbaycan qadınları müxtəlif sahələrdə böyük uğurlara imza atıblar
15:33
10 Dekabr
Sergey Markov: Azərbaycan ümummilli lider Heydər Əliyevin sayəsində Cənubi Qafqazın ən mühüm ölkəsidir
15:25
10 Dekabr
Fuad Nağıyev: Turizm ölkəmizin əsas prioritet sahələrindən biridir
15:03
10 Dekabr
Dövlət Dəniz Agentliyinin nümayəndə heyəti Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının rəsmiləri ilə görüşüb
14:53
10 Dekabr
Ümummilli lider Heydər Əliyevin xatirəsi Varşavada anılıb
14:49
10 Dekabr
Ukraynanın birinci prezidenti: Heydər Əliyev özünü ölkəsindən kənarda təsəvvür etmirdi
14:36
10 Dekabr
Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 70 illiyi münasibətilə Bakıda sərgi açılıb
14:26
10 Dekabr
Azərbaycan ilə Türkiyə arasında kənd təsərrüfatı sığortası üzrə əməkdaşlıq protokolu imzalanıb
14:15
10 Dekabr
YAP Sumqayıt şəhər təşkilatının Heydər Əliyev Məktəbi növbəti məşğələsini Ümummilli Liderin anım gününə həsr edib
14:09
10 Dekabr
Sarayevoda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyinə həsr olunan konfrans təşkil edilib
14:04
10 Dekabr
“Miqrasiya proseslərinin dövlət tənzimlənməsi” istiqaməti üzrə ixtisasartırma kursu təşkil edilib
13:52
10 Dekabr
Bakıda Beynəlxalq Əmək Təşkilatının dəstəyi ilə seminar keçirilir
13:50
10 Dekabr
Vitali İqnatenko: Heydər Əliyev zamanın fövqündə duran şəxsiyyətdir
12:52
10 Dekabr
YAP Ağstafa rayon təşkilatında “Heydər Əliyev daima Azərbaycan xalqının qəlbindədir” mövzusunda anım tədbiri keçirildi
12:48
10 Dekabr
Türkiyəli nazir: Türkiyə kənd təsərrüfatı sahəsində tətbiq etdiyi yenilikləri Azərbaycanla bölüşməyə hazırdır
12:46
10 Dekabr
Səbail rayonunda payız-qış mövsümünə hazırlığın yekunu ilə bağlı iclas keçirilib
12:33
10 Dekabr
Şamil Ayrım: Heydər Əliyev şəxsiyyətinin ucalığı hər zaman xalqlarımız tərəfindən ehtiramla xatırlanacaq
12:26
10 Dekabr
Pərviz Şahbazov: 25 meqavatlıq külək, günəş və bioenerji mənbələri üzrə stansiyaların istifadəyə verilməsi planlaşdırılır
12:24
10 Dekabr
Ölkəmiz Vyanada “Avropa Mədəni İrs İli-2018” adlı tədbirdə təmsil olunub
12:18
10 Dekabr
Misir və Livan mətbuatı ulu öndər Heydər Əliyev haqqında silsilə məqalələr yayıb
12:16
10 Dekabr
İsmayıllı və ətraf rayonların əhalisinə pulsuz hüquqi yardım göstərilib
12:04
10 Dekabr
AMEA-da “Heydər Əliyev: Zaman, şəxsiyyət və əbədiyyət” mövzusunda elmi konfrans keçirilib
11:51
10 Dekabr
BSU-da “Müasir cəmiyyət: beynəlxalq münasibətlər, gələcək naminə dialoq” mövzusunda müzakirələr aparılıb
10:54
10 Dekabr
Doqquz ayda kənd təsərrüfatının ÜDM-də payı 4,3 faiz artıb
10:51
10 Dekabr
Naxçıvanın Bakıdakı daimi nümayəndəliyinin kollektivi ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edib
10:49
10 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Beynəlxalq Şahmat Federasiyasının prezidentini qəbul edib
10:47
10 Dekabr
Hafiz Paşayev: ADA Universitetinin kampusu yaşıl enerji və smart texnologiyası əsasında qurulub
10:46
10 Dekabr
Sergey Lavrov: Xəzərin hüquqi statusuna dair Konvensiya müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın inkişafına güclü təkan verəcək
10:43
10 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Türkiyənin kənd təsərrüfatı və meşəçilik nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
10:38
10 Dekabr
Bakıda aqrar və yaşıl texnologiyalar üzrə beynəlxalq forum işə başlayıb
10:35
10 Dekabr
Azərbaycan Lüksemburq Beynəlxalq Bazarında böyük stendlə təmsil olunub
10:30
10 Dekabr
Mariana Vasileva: Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva ölkədə idmanın və incəsənətin inkişafına böyük töhfə verirlər
10:14
10 Dekabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri sutka ərzində atəşkəs rejimini 27 dəfə pozub
09:37
10 Dekabr
Boqotada Kolumbiya KİV nümayəndələrinə Azərbaycan haqqında geniş məlumat verilib
09:29
10 Dekabr
Ümummilli lider Heydər Əliyevin xatirəsi Səudiyyə Ərəbistanında anılıb
09:27
10 Dekabr
Elçin Mirzəbəyli: Ermənistan təkcə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında yox, həm də MDB-də təklənir
09:26
10 Dekabr
Londonda ümummilli lider Heydər Əliyevin xatirəsi anılıb
09:23
10 Dekabr
Mixail Qusman: AZƏRTAC mötəbər informasiya mənbəyidir
14:32
08 Dekabr
Hikmət Babaoğlu: Ermənistan hər dəfə Azərbaycanın diplomatik həmlələri ilə autsayder vəziyyətinə salınır
13:31
08 Dekabr
İsa Həbibbəyli: Naxçıvan ərazi etibari ilə qədim türk-Azərbaycan torpağıdır və burada ermənilərin heç bir izi yoxdur
13:29
08 Dekabr
Niyazi Səfərov: Genişmiqyaslı sənayeləşmənin həyata keçirilməsi əsas hədəflərdən biridir
13:27
08 Dekabr
Zahid Oruc: Konstantin Zatulin öz mövqeyi ilə Rusiya dövlətinə zərbə vurur
13:24
08 Dekabr
Vaşinqtonda Azərbaycan Parlamentinin 100 illiyi qeyd olunub
13:21
08 Dekabr
Tahir Rzayev: Azərbaycan həm iqtisadi inkişafına, həm də ictimai-siyasi sabitliyə görə bir çox ölkələr üçün nümunədir
11:06
08 Dekabr
Vaşinqtonda Azərbaycan Parlamentinin 100 illiyi qeyd edilib və “Əbədi Ezamiyyət” filminin təqdimatı keçirilib
11:03
08 Dekabr
Nazir: İran ilə Azərbaycan arasında rabitə və yüksək texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq daha da genişlənəcək
10:58
08 Dekabr
Pərviz Şahbazov: Bu qərar bazarın və neft sənayesinin inkişafı üçün çox mühüm addım oldu
10:56
08 Dekabr
Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında yeni sazişə dair danışıqların növbəti mərhələsi yanvarda keçiriləcək
10:51
08 Dekabr
Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəsi 28 dəfə pozub
17:54
07 Dekabr
Azərbaycan könüllülərinin həmrəylik festivalında əmək yarmarkası təşkil edilib
17:43
07 Dekabr
Oqtay Əsədov: Rusiya-Azərbaycan əlaqələrini pozmaq mümkün deyil
17:39
07 Dekabr
Əli Hüseynli: Zatulinin “Lazarev klubu”nda çıxışı Rusiyanın rəsmi dairələrinə uğursuz cavab cəhdidir
17:36
07 Dekabr
Bəxtiyar Əliyev: Zatulinin hərəkətlərinə lazımi siyasi qiymət verilməlidir
17:31
07 Dekabr
Milli Məclisin aqrar siyasət komitəsinin iclası keçirilib
17:27
07 Dekabr
Bu il 330 məcburi köçkün üçün kiçik ailə təsərrüfatı yaradılıb
17:20
07 Dekabr
Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçirilib
17:02
07 Dekabr
2019-cu il MDB-də Kitab İli elan olunub
16:51
07 Dekabr
Ufa Dövlət Neft Texniki Universitetinin tələbələri ADNSU-nun imkanlarını yüksək qiymətləndiriblər
16:40
07 Dekabr
Aydın Hüseynov: Hazırkı şəraitdə manatın kursunun dəyişəcəyi gözlənilmir və buna iqtisadi əsaslar da yoxdur
16:38
07 Dekabr
Xarici dövlətlərin ölkəmizdə akkreditə olunmuş hərbi attaşeləri ilə toplantı keçirilib
16:33
07 Dekabr
Belçikanın Gent şəhəri Avropanın Gənclər Paytaxtı olmuş Gəncənin təcrübəsini öyrənməkdə maraqlıdır
16:28
07 Dekabr
Dubayda "Azərbaycan Ticarət Evi" açılacaq
16:27
07 Dekabr
Mənşə ekspertizalarının mahiyyəti, prosedurları və ixrac zamanı güzəştlərin tətbiqi müzakirə olunub
16:13
07 Dekabr
Leonid Yakuboviç: Heydər Əliyev yüksək intellekt, güclü xarizma sahibi idi
16:08
07 Dekabr
Azərbaycan Cənubi Qafqazda və dünyada ictimai-siyasi sabitliyin, sülhün bərqərar olmasında maraqlıdır

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+9 +12
gecə+6 +8