Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu mühüm elmi nəticələrinin istehsalata tətbiq imkanlarını müəyyənləşdirib
A+   Yenilə  A-
Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu mühüm elmi nəticələrinin istehsalata tətbiq imkanlarını müəyyənləşdirib

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu ölkəmizdə torpaqşünaslıq-aqrokimya elm sahələri üzrə nəzəri və təcrübi problemlərlə məşğul olan mərkəzdir. Son dövrlər institut əməkdaşları tərəfindən pambıqçılığın daha da inkişaf etdirilməsi və yüksək məhsul götürülməsi üçün elmi tövsiyələr hazırlanıb, suvarılan torpaqlardan səmərəli istifadə yolları araşdırılıb. Bundan başqa, institutda əkin strukturunun təkmilləşdirilməsi, torpaqların ekoloji qiymətləndirilməsi, suvarma sistemlərinin və torpaqların vəziyyətinin öyrənilməsi, drenaj və kollektor sularının kimyəvi analizlərinin aparılması istiqamətində də elmi-tədqiqat işləri aparılır.
İnstitutda Muğan-Salyan düzünün suvarma sularının minerallaşma dərəcəsi və lilliyinin mövsümlərdən asılı olaraq dəyişməsi müəyyən edilib, “Kür-Araz ovalığı torpaqlarının deqradasiyası” xəritəsi hazırlanıb. Xəritədə hazırlanmış metodika əsasında deqradasiyanın inkişaf dərəcəsi, tipi və növünü nəzərə almaqla konturlar ayrılıb, deqradasiya dərəcələri müəyyən edilib. Abşeronda torpaqların fiziki-kimyəvi xassələrinə və torpaq örtüyünün formalaşmasına palçıq vulkanlarının təsiri tədqiq edilərək ərazinin torpaq xəritəsi hazırlanıb.
Bunu institutun direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü Əlövsət Quliyev AZƏRTAC-a müsahibəsində bildirib. Ə.Quliyev vurğulayıb ki, aparılan tədqiqatların uğurlu olması dövlətin elmin inkişafına göstərdiyi diqqət və qayğının, AMEA-nın prezidenti, akademik Akif Əlizadənin elm adamlarına verdiyi dəstəyin nəticəsidir. Məhz bu qayğı sayəsində institutun laboratoriyalarında xam neftlə çirklənən ərazilərdə hansı ağacların əkilməsinin torpaqların münbitliyinin artırılmasına fayda verəcəyi istiqamətində də fundamental tədqiqatlar aparılıb. Abşeron və Böyük Qafqazın cənub yamaclarında müxtəlif dərəcədə çirklənmiş torpaqların istilik-fiziki, su-fiziki, elektrik və optik xassələri temperaturdan, rütubətdən, üzvi və mineral tərkibindən və digər təsiredicilərdən asılılığı müəyyənləşdirilib.
Torpaq mütləq istifadə olunmalıdır
“Torpaq istifadə olunmasa, mütləq şoranlaşmaya məruz qalacaq. Ölkəmizdə suvarılan əkin sahəsi 1,45 milyon hektar təşkil edir ki, bunun da müəyyən hissəsi müxtəlif dərəcədə şoranlaşıb”. Bu fikri Ə.Quliyev deyir. Onun sözlərinə görə, Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu son illərdə Kür-Araz ovalığının Şirvan, Salyan, Mil düzlərində genişmiqyaslı tədqiqatlar aparıb. Tədqiqatlar zamanı müəyyən edilib ki, əvvəlki illərdə əkin yerləri olan bir çox torpaq sahələrində təkrar şoranlaşma baş verib və hazırda bu sahələr istifadəyə yararsızdır. Bunun əsas səbəbi keçid dövründəki iqtisadi çətinliklərlə əlaqədar ötən əsrin 50-80-ci illərində dövlət tərəfindən ayrılmış külli miqdarda vəsait hesabına tikilmiş kollektor-drenaj və suvarma şəbəkələrinin xeyli hissəsinin baxımsızlıq üzündən yararsız hala düşməsidir. İndi həmin kollektor-drenaj və suvarma şəbəkələrinin yenidən bərpasına ehtiyac var. Bu sahədə qısa müddətdə dövlət miqyasında konkret tədbirlər görülməsə, geniş ərazilərdə torpaqların təkrar şoranlaşması baş verə bilər. Bu da nəticədə şoranlaşmış torpaqların yenidən əkin dövriyyəsinə qaytarılması üçün külli miqdarda vəsaitin sərf olunmasına və vaxt itkisinə gətirib çıxaracaq. 
Alim deyir ki, Azərbaycanda suvarılan əkin sahələrinin ərazisinin 1,7 milyon hektara çatdırılaraq 60 faizi (1,0 milyon hektar) taxıl altında istifadə olunsa, bu ərazidən azı 3 milyon ton taxıl toplamaq mümkündür. Qalan 40 faiz ərazinin 20 faizi (340 min hektar) pambıq, 15 faizi (255 min hektar) yonca, 5 faizi (85000 hektar) digər bitkilər altında istifadə edilsə, ölkənin toxuculuq sənayesi, heyvandarlığı və kənd təsərrüfatının digər sahələri yüksək inkişafa çata bilər.
Kür çayının lilindən torpaqlarının münbitliyinin artırılmasında istifadə oluna bilər
İnstitutun əməkdaşları müəyyən ediblər ki, Neftçala rayonu ərazisində olan Kür çayının deltasında toplanmış milyon tonlarla lilin zəngin mineraloji tərkibi var. Üzvi gübrələrin, bakteriyaların və Kür lilinin qarışığından alınan zəngin qida maddələri rayonların qüvvədən düşmüş torpaqlarının münbitliyinin artırılmasında geniş istifadə oluna bilər. Bu üzvi gübrələrin hazırlanması üçün rayon rəhbərliyinin təşəbbüsü ilə xeyli iş görülüb. İnstitutun üzvi gübrə laboratoriyasının müdiri Paşa Zamanovun rəhbərliyi ilə yerli üzvi tullantılardan “Qala” kompostu hazırlanıb. Abşeronun ağır-gilli şorlaşmış torpaqlarının münbitliyinin bərpasında istifadə oluna biləcək kompostun duzadavamlı bitkilər altında tətbiqinin səmərəliliyi öyrənilib.
“Vəsait olarsa, qısa müddətdə milyon tonlarla üzvi gübrənin istehsal edilib sahələrə verilməsi və ekoloji təmiz kənd təsərrüfatı məhsullarının alınması mümkündür. Xaricdən valyuta ilə aldığımız kimyəvi mineral gübrələrin torpaqlara geniş həcmdə verilməsi torpaqların münbitliyini aşağı salmaqla yanaşı, orada olan canlı orqanizmləri məhv edir, torpaqların strukturunu pozur və min illərlə təmizlənə bilməyən qrunt sularını zəhərləyir. Bunu nəzərə alaraq Neftçala rayonunda üzvi gübrələr istehsal edən zavodun inşası artıq zamanın tələbidir”, - deyə institutun direktoru bildirib.
Təsərrüfatlarda 60 faizədək suvarma suyu itkiyə gedir
Təsərrüfatlarda bu gün ümumilikdə 60 faizədək suvarma suyu itkiyə gedir. Bunun səbəblərini açıqlayan institutun direktoru deyir ki, Şirvan, Mil və Muğan düzlərinin su ilə təminatında böyük rol oynayan Yuxarı Qarabağ və Yuxarı Şirvan kanalların örtüyündə filtrasiyaya qarşı beton üzlüklər çəkilməyib. Buna görə bu kanallarda daim sızmalar baş verir. Elmi cəhətdən sübut olunub ki, bu kanallardan orta hesabla 40 faiz su itkiyə gedir. Eyni zamanda, suvarma kanallarında da itki olur. Təsərrüfat sahələrinin selləmə (şırım) üsulu ilə suvarılması da su itkisinə gətirib çıxarır. Ötən əsrin 60-cı illərində qrunt sularının səthə yaxınlaşması üzündən Muğanda və Qarabağda torpaqlar şoranlaşmağa başlayıb. Belə vəziyyətdə kollektor-drenaj şəbəkələri tikildi. Məqsəd qrunt sularının yer səthindən üç metr aşağı salınması idi. Təəssüflər olsun ki, həmin kollektorlardan gedən su, bəlkə də, Kür çayının yarısından çoxdur. Bu qədər su Xəzərə axır. Drenajlarda suyun minerallaşması bəzən 30, bəzən də 50 qram olur. Suvarma suları da buraya qoşulur. Beləliklə, drenaj vasitəsilə daha çox suvarma suyumuz itkiyə gedir. Bunun da səbəbi yeni texnologiyanın tətbiq olunmamasıdır. Ölkəmizin məhdud su ehtiyatı var. Ona görə də sudan səmərəli istifadə olunmalıdır. “Yeni suvarma üsullarını tətbiq etməliyik. Bunlar damcı, torpaqaltı və yağışyağdırma üsullarıdır”, - deyə alim bildirib.
Suvarma qurğularını Yüksək Texnologiyalar Parkında istehsal etmək mümkündür
Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda aparılan elmi-tədqiqat işlərinin mühüm nəticələrinin istehsalata tətbiq imkanları müəyyənləşdirilib. Xaricdən gətirilən suvarma qurğuları AMEA-nın Yüksək Texnologiyalar Parkında istehsal oluna bilər. Bunun üçün yerli kimyəvi materiallarımız var. Xaricdən valyuta ilə alınan hər hansı bir suvarma qurğusunu parkda 4 dəfə daha ucuz və keyfiyyətli şəkildə hazırlamaq mümkündür. 
Elmi müəssisənin laboratoriya müdirləri tədqiqatların nəticələrinə uyğun olaraq səmərəli təkliflərlə çıxış ediblər. Laboratoriyalar tərəfindən istehsalata tətbiq edilə biləcək elmi yeniliklərin və xidmətlərin adlarının tezliklə Yüksək Texnologiyalar Parkına verilməsi qərara alınıb.
“Eyni zamanda, üzvi mənşəli gübrə istehsalından danışmaq istəyirəm. Dünyanın bir çox ölkələri peyindən gübrə kimi istifadə edirlər. Çox fundamental məsələdir. İnstitutumuzda hazırlanan “Qala” kompostunun 30 faizi tullantı, 30 faizi peyin, 30 faizi lil, 10 faizi isə kanalizasiya suyudur. Qarışdırılaraq torpağa verilir, nəticəsi də yüksək olur”, - deyə Ə.Quliyev bildirib.

 
  • Oxunub:  1560  |  
  • Tarix:  12-10-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Böyük Britaniyanın ticarət və ixracın təşviqi üzrə nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb

14:24
15 Dekabr
Azərbaycan-Böyük Britaniya əlaqələrinin enerji istiqaməti müzakirə olunub
14:18
15 Dekabr
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Yevlaxda vətəndaşları qəbul edəcək
14:13
15 Dekabr
Nazir müavini: Təhsil Nazirliyi doktoranturanın təkmilləşdirilməsi işlərini davam etdirir
14:12
15 Dekabr
Ömrünü Azərbaycan təbiətinin tədqiqinə həsr etmiş görkəmli alimin xatirəsi yad olunub
14:06
15 Dekabr
Malayziyada “Heydər Əliyev” kitabının malay dilində nəşrinin təqdimatı olub, “Azərbaycanı kəşf et” sərgisi açılıb
14:02
15 Dekabr
"Van Shopping Fest-2018" Azərbaycan ilə Van arasında turizm axınını artıra bilər
14:00
15 Dekabr
Bakıda “Texnologiyalar və İnnovasiyalar: İqtisadi islahatlar və inkişaf perspektivləri” mövzusunda konfrans keçirilib
13:49
15 Dekabr
Bakı Ali Neft Məktəbində “CİSCO”nun Şəbəkə Akademiyasının yaradılması qərara alınıb
12:45
15 Dekabr
Sumqayıtda Lüdviqşafen parkında əsaslı təmirdən sonra yaradılan şəraitlə tanışlıq
12:43
15 Dekabr
YAP-ın 25 illik yubileyi münasibətilə keçirilən “700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində 250 mindən artıq ağac əkilib
12:40
15 Dekabr
AMEA-nın prezidenti: Akademiya elm və təhsilin inteqrasiyasını ən vacib istiqamət kimi qəbul edir
12:33
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Sumqayıtda “Kimyaçı” Mədəniyyət Sarayında əsaslı təmirdən sonra yaradılan şəraitlə tanış olub
12:28
15 Dekabr
Azad Rəhimov: Gənclərin elmə maraqlarının artırılması istiqamətində bir sıra layihələr həyata keçirilir
12:27
15 Dekabr
Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçirilir
12:21
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Yeni Azərbaycan Partiyası Sumqayıt şəhər təşkilatının inzibati binasının açılışında iştirak edib
12:11
15 Dekabr
Bakıda Azərbaycanın UNESCO-ya üzvlüyünün 25 illiyi qeyd olunacaq
12:03
15 Dekabr
Sumqayıtda Bayraq Muzeyinin açılışı olub
11:58
15 Dekabr
ADA Universitetində "Big Data" Tədqiqat Mərkəzi fəaliyyətə başlayıb
11:47
15 Dekabr
Kolumbiya Senatında Azərbaycanla bağlı təqdimat keçirilib
11:41
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Sumqayıt Kimya Sənaye Parkında olub
11:32
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Sumqayıt şəhərinə səfərə gəlib
11:26
15 Dekabr
Bakıda Azərbaycan Gənc Alimlərinin I Qurultayı keçirilir
10:58
15 Dekabr
Türkiyə XİN: Ermənistan Azərbaycan ərazilərinin işğalına son qoymalıdır
10:53
15 Dekabr
Azərbaycan ilə Britaniya arasında 23-ə yaxın layihə uğurla həyata keçirilib
10:49
15 Dekabr
Vyanada Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü qeyd edilib
10:31
15 Dekabr
Bu gün Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçiriləcək
10:25
15 Dekabr
İqtisadiyyat naziri Britaniya şirkətlərini Azərbaycanda fəaliyyət göstərməyə dəvət edib
10:23
15 Dekabr
Parisdə azərbaycanlı girovlara həsr edilmiş konfrans keçirilib
10:19
15 Dekabr
Ermənistan ordusu iriçaplı pulemyotlardan istifadə etməklə atəşkəs rejimini 128 dəfə pozub
10:15
15 Dekabr
Azərbaycan əhalisinin sayı 9,9 milyon nəfərə çatır
17:55
14 Dekabr
Oleq Yuryeviç: Azərbaycanda bütün dini konfessiyalar və xalqların nümayəndələri üçün tolerant mühit yaradılıb
17:52
14 Dekabr
Hadi Rəcəbli: Aparılan islahatlar sosial xidmət sisteminin daha da inkişaf etməsinə və səmərəliliyinin artmasına təkan verir
17:51
14 Dekabr
Tərtər rayonunda 4 min ağac əkilib
17:38
14 Dekabr
Nizami rayonunda “Hərəyə bir ağac əkək” aksiyası keçirib
17:37
14 Dekabr
Azərbaycan nümayəndə heyəti Beynəlxalq Qılıncoynatma Federasiyasının konqresində iştirak edib
17:34
14 Dekabr
“700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində Biləsuvarda növbəti ağacəkmə aksiyası keçirilib
17:28
14 Dekabr
“The Jerusalem Post”: Ermənistan terrorçuların populyarlaşdırılmasını dəstəkləməklə faşizmi dövlət siyasətinə çevirib
17:13
14 Dekabr
YAP Siyəzən rayon təşkilatı “700 min ağac əkək” kampaniyasına start verib
16:37
14 Dekabr
Milli Məclisin əmək və sosial siyasət komitəsinin iclası keçirilib
16:18
14 Dekabr
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Böyük Britaniyanın ticarət və ixracın təşviqi üzrə nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb
16:08
14 Dekabr
Gündüz İsmayılov: Bəzi dini qruplar məqsədli şəkildə dini kimliyimizlə milli kimliyimizi qarşı-qarşıya qoyurlar
15:37
14 Dekabr
Rəqəmsal mühitdə piratçılığa və kontrafaktçılığa qarşı mübarizəyə həsr olunan beynəlxalq konfrans davam edir
15:20
14 Dekabr
YAP Qax rayon təşkilatının üzvləri ağacəkmə kampaniyasına fəal qoşulublar
15:15
14 Dekabr
Tahir Rzayev: Bu gün Azərbaycanın iqtisadiyyatında əsas prioritet qeyri-neft sektorunun inkişafıdır
15:08
14 Dekabr
Nazir: Böyük Britaniya Azərbaycan iqtisadiyyatına 27 mlrd. dollardan çox investisiya qoyub
15:05
14 Dekabr
Ekspert: Azərbaycan həm də müsəlman ölkəsi kimi birincilərdən olduğunu əməli fəaliyyəti ilə sübuta yetirir
14:32
14 Dekabr
YAP-ın yaradılmasının 25 illiyi münasibətilə partiyanın Səbail rayon təşkilatının gördüyü işlər müzakirə edilib
13:46
14 Dekabr
İsa Həbibbəyli: İslam həmrəyliyi Azərbaycan xalqının milli və mənəvi dəyərlər sistemində önəmli yer tutur
13:40
14 Dekabr
Vitse-spiker: Bu təhlükə Avropanın özünə yaxınlaşdıqda münasibət bildirməli olur
13:37
14 Dekabr
Musa Quliyev: Proqramların uğurla reallaşması nəticəsində respublikamızda yüzminlərlə yeni iş yeri açılıb
13:30
14 Dekabr
Tbilisidə GUAM PA-nın 10-cu sessiyası keçiriləcək
12:48
14 Dekabr
Bakının "Ekspo 2025" Ümumdünya sərgisinə ev sahibliyinə namizəd şəhər olması ilə bağlı təqdimat keçirilib
12:31
14 Dekabr
Fövqəladə hallar naziri: FHN xilasediciləri bu il çimərliklərdə 296 nəfəri xilas ediblər
12:15
14 Dekabr
Azərbaycan media təmsilçiləri İstanbulda səfərdədirlər
12:11
14 Dekabr
Böyük Britaniyanın ticarət və ixracın təşviqi üzrə naziri Ulu Öndərin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
11:58
14 Dekabr
Azərbaycan Prezidentinin İƏT-in zirvə görüşündəki çıxışı Türkiyə mediasında geniş işıqlandırılıb
11:35
14 Dekabr
İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə toplantısında İƏT Gənclər Forumunun fəaliyyəti dəstəklənib
11:20
14 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Böyük Britaniyanın ticarət və ixracın təşviqi üzrə nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
11:16
14 Dekabr
Dövlət Sərhəd Xidmətinin 2017-ci ildə xidməti-döyüş fəaliyyətinin yekunlarına həsr olunan müşavirə keçirilib
10:52
14 Dekabr
“Hərəyə bir ağac əkək!” kampaniyası çərçivəsində Masallıda 2000 ədəd qoz tingi əkilib
10:33
14 Dekabr
Abel Məhərrəmov: Azərbaycan İslam aləmi ilə qarşılıqlı faydalı münasibətlər qurur, qlobal əhəmiyyətli mədəni forumların təşkilatçısı kimi çıxış edir
10:14
14 Dekabr
Azərbaycan səfiri Vatikanın xarici işlər üzrə dövlət katibi ilə görüşüb
10:08
14 Dekabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 127 dəfə pozub
10:05
14 Dekabr
Heydər Əliyev Mərkəzində Mikelancelo Merizi da Karavacconun əsərləri sərgilənir
17:54
13 Dekabr
Bakıda Beynəlxalq Hidroqrafiya Təşkilatının Texniki Dəstək Qrupu ilə görüş keçirilib
17:49
13 Dekabr
Füzuli rayonunda Yeni Azərbaycan Partiyasının 25 illik yubileyi münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirilib
17:46
13 Dekabr
Elman Məmmədov: Ermənistana beynəlxalq səviyyədə təzyiq olunsa, qısa zamanda razılaşmaya məcbur olacaq
17:44
13 Dekabr
Mahir Abbaszadə: Ermənistan işğal etdiyi torpaqlarımızda milli mədəni sərvətlərimizi talan edib
17:42
13 Dekabr
“Hərəyə bir ağac əkək” aksiyası çərçivəsində Şəki şəhərində 7 mindən çox müxtəlif növ ağac əkilib
17:34
13 Dekabr
YAP Goranboy rayon təşkilatı ağacəkmə aksiyası keçirib

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+9 +12
gecə+5 +7