Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu mühüm elmi nəticələrinin istehsalata tətbiq imkanlarını müəyyənləşdirib
A+   Yenilə  A-
Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu mühüm elmi nəticələrinin istehsalata tətbiq imkanlarını müəyyənləşdirib

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu ölkəmizdə torpaqşünaslıq-aqrokimya elm sahələri üzrə nəzəri və təcrübi problemlərlə məşğul olan mərkəzdir. Son dövrlər institut əməkdaşları tərəfindən pambıqçılığın daha da inkişaf etdirilməsi və yüksək məhsul götürülməsi üçün elmi tövsiyələr hazırlanıb, suvarılan torpaqlardan səmərəli istifadə yolları araşdırılıb. Bundan başqa, institutda əkin strukturunun təkmilləşdirilməsi, torpaqların ekoloji qiymətləndirilməsi, suvarma sistemlərinin və torpaqların vəziyyətinin öyrənilməsi, drenaj və kollektor sularının kimyəvi analizlərinin aparılması istiqamətində də elmi-tədqiqat işləri aparılır.
İnstitutda Muğan-Salyan düzünün suvarma sularının minerallaşma dərəcəsi və lilliyinin mövsümlərdən asılı olaraq dəyişməsi müəyyən edilib, “Kür-Araz ovalığı torpaqlarının deqradasiyası” xəritəsi hazırlanıb. Xəritədə hazırlanmış metodika əsasında deqradasiyanın inkişaf dərəcəsi, tipi və növünü nəzərə almaqla konturlar ayrılıb, deqradasiya dərəcələri müəyyən edilib. Abşeronda torpaqların fiziki-kimyəvi xassələrinə və torpaq örtüyünün formalaşmasına palçıq vulkanlarının təsiri tədqiq edilərək ərazinin torpaq xəritəsi hazırlanıb.
Bunu institutun direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü Əlövsət Quliyev AZƏRTAC-a müsahibəsində bildirib. Ə.Quliyev vurğulayıb ki, aparılan tədqiqatların uğurlu olması dövlətin elmin inkişafına göstərdiyi diqqət və qayğının, AMEA-nın prezidenti, akademik Akif Əlizadənin elm adamlarına verdiyi dəstəyin nəticəsidir. Məhz bu qayğı sayəsində institutun laboratoriyalarında xam neftlə çirklənən ərazilərdə hansı ağacların əkilməsinin torpaqların münbitliyinin artırılmasına fayda verəcəyi istiqamətində də fundamental tədqiqatlar aparılıb. Abşeron və Böyük Qafqazın cənub yamaclarında müxtəlif dərəcədə çirklənmiş torpaqların istilik-fiziki, su-fiziki, elektrik və optik xassələri temperaturdan, rütubətdən, üzvi və mineral tərkibindən və digər təsiredicilərdən asılılığı müəyyənləşdirilib.
Torpaq mütləq istifadə olunmalıdır
“Torpaq istifadə olunmasa, mütləq şoranlaşmaya məruz qalacaq. Ölkəmizdə suvarılan əkin sahəsi 1,45 milyon hektar təşkil edir ki, bunun da müəyyən hissəsi müxtəlif dərəcədə şoranlaşıb”. Bu fikri Ə.Quliyev deyir. Onun sözlərinə görə, Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu son illərdə Kür-Araz ovalığının Şirvan, Salyan, Mil düzlərində genişmiqyaslı tədqiqatlar aparıb. Tədqiqatlar zamanı müəyyən edilib ki, əvvəlki illərdə əkin yerləri olan bir çox torpaq sahələrində təkrar şoranlaşma baş verib və hazırda bu sahələr istifadəyə yararsızdır. Bunun əsas səbəbi keçid dövründəki iqtisadi çətinliklərlə əlaqədar ötən əsrin 50-80-ci illərində dövlət tərəfindən ayrılmış külli miqdarda vəsait hesabına tikilmiş kollektor-drenaj və suvarma şəbəkələrinin xeyli hissəsinin baxımsızlıq üzündən yararsız hala düşməsidir. İndi həmin kollektor-drenaj və suvarma şəbəkələrinin yenidən bərpasına ehtiyac var. Bu sahədə qısa müddətdə dövlət miqyasında konkret tədbirlər görülməsə, geniş ərazilərdə torpaqların təkrar şoranlaşması baş verə bilər. Bu da nəticədə şoranlaşmış torpaqların yenidən əkin dövriyyəsinə qaytarılması üçün külli miqdarda vəsaitin sərf olunmasına və vaxt itkisinə gətirib çıxaracaq. 
Alim deyir ki, Azərbaycanda suvarılan əkin sahələrinin ərazisinin 1,7 milyon hektara çatdırılaraq 60 faizi (1,0 milyon hektar) taxıl altında istifadə olunsa, bu ərazidən azı 3 milyon ton taxıl toplamaq mümkündür. Qalan 40 faiz ərazinin 20 faizi (340 min hektar) pambıq, 15 faizi (255 min hektar) yonca, 5 faizi (85000 hektar) digər bitkilər altında istifadə edilsə, ölkənin toxuculuq sənayesi, heyvandarlığı və kənd təsərrüfatının digər sahələri yüksək inkişafa çata bilər.
Kür çayının lilindən torpaqlarının münbitliyinin artırılmasında istifadə oluna bilər
İnstitutun əməkdaşları müəyyən ediblər ki, Neftçala rayonu ərazisində olan Kür çayının deltasında toplanmış milyon tonlarla lilin zəngin mineraloji tərkibi var. Üzvi gübrələrin, bakteriyaların və Kür lilinin qarışığından alınan zəngin qida maddələri rayonların qüvvədən düşmüş torpaqlarının münbitliyinin artırılmasında geniş istifadə oluna bilər. Bu üzvi gübrələrin hazırlanması üçün rayon rəhbərliyinin təşəbbüsü ilə xeyli iş görülüb. İnstitutun üzvi gübrə laboratoriyasının müdiri Paşa Zamanovun rəhbərliyi ilə yerli üzvi tullantılardan “Qala” kompostu hazırlanıb. Abşeronun ağır-gilli şorlaşmış torpaqlarının münbitliyinin bərpasında istifadə oluna biləcək kompostun duzadavamlı bitkilər altında tətbiqinin səmərəliliyi öyrənilib.
“Vəsait olarsa, qısa müddətdə milyon tonlarla üzvi gübrənin istehsal edilib sahələrə verilməsi və ekoloji təmiz kənd təsərrüfatı məhsullarının alınması mümkündür. Xaricdən valyuta ilə aldığımız kimyəvi mineral gübrələrin torpaqlara geniş həcmdə verilməsi torpaqların münbitliyini aşağı salmaqla yanaşı, orada olan canlı orqanizmləri məhv edir, torpaqların strukturunu pozur və min illərlə təmizlənə bilməyən qrunt sularını zəhərləyir. Bunu nəzərə alaraq Neftçala rayonunda üzvi gübrələr istehsal edən zavodun inşası artıq zamanın tələbidir”, - deyə institutun direktoru bildirib.
Təsərrüfatlarda 60 faizədək suvarma suyu itkiyə gedir
Təsərrüfatlarda bu gün ümumilikdə 60 faizədək suvarma suyu itkiyə gedir. Bunun səbəblərini açıqlayan institutun direktoru deyir ki, Şirvan, Mil və Muğan düzlərinin su ilə təminatında böyük rol oynayan Yuxarı Qarabağ və Yuxarı Şirvan kanalların örtüyündə filtrasiyaya qarşı beton üzlüklər çəkilməyib. Buna görə bu kanallarda daim sızmalar baş verir. Elmi cəhətdən sübut olunub ki, bu kanallardan orta hesabla 40 faiz su itkiyə gedir. Eyni zamanda, suvarma kanallarında da itki olur. Təsərrüfat sahələrinin selləmə (şırım) üsulu ilə suvarılması da su itkisinə gətirib çıxarır. Ötən əsrin 60-cı illərində qrunt sularının səthə yaxınlaşması üzündən Muğanda və Qarabağda torpaqlar şoranlaşmağa başlayıb. Belə vəziyyətdə kollektor-drenaj şəbəkələri tikildi. Məqsəd qrunt sularının yer səthindən üç metr aşağı salınması idi. Təəssüflər olsun ki, həmin kollektorlardan gedən su, bəlkə də, Kür çayının yarısından çoxdur. Bu qədər su Xəzərə axır. Drenajlarda suyun minerallaşması bəzən 30, bəzən də 50 qram olur. Suvarma suları da buraya qoşulur. Beləliklə, drenaj vasitəsilə daha çox suvarma suyumuz itkiyə gedir. Bunun da səbəbi yeni texnologiyanın tətbiq olunmamasıdır. Ölkəmizin məhdud su ehtiyatı var. Ona görə də sudan səmərəli istifadə olunmalıdır. “Yeni suvarma üsullarını tətbiq etməliyik. Bunlar damcı, torpaqaltı və yağışyağdırma üsullarıdır”, - deyə alim bildirib.
Suvarma qurğularını Yüksək Texnologiyalar Parkında istehsal etmək mümkündür
Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda aparılan elmi-tədqiqat işlərinin mühüm nəticələrinin istehsalata tətbiq imkanları müəyyənləşdirilib. Xaricdən gətirilən suvarma qurğuları AMEA-nın Yüksək Texnologiyalar Parkında istehsal oluna bilər. Bunun üçün yerli kimyəvi materiallarımız var. Xaricdən valyuta ilə alınan hər hansı bir suvarma qurğusunu parkda 4 dəfə daha ucuz və keyfiyyətli şəkildə hazırlamaq mümkündür. 
Elmi müəssisənin laboratoriya müdirləri tədqiqatların nəticələrinə uyğun olaraq səmərəli təkliflərlə çıxış ediblər. Laboratoriyalar tərəfindən istehsalata tətbiq edilə biləcək elmi yeniliklərin və xidmətlərin adlarının tezliklə Yüksək Texnologiyalar Parkına verilməsi qərara alınıb.
“Eyni zamanda, üzvi mənşəli gübrə istehsalından danışmaq istəyirəm. Dünyanın bir çox ölkələri peyindən gübrə kimi istifadə edirlər. Çox fundamental məsələdir. İnstitutumuzda hazırlanan “Qala” kompostunun 30 faizi tullantı, 30 faizi peyin, 30 faizi lil, 10 faizi isə kanalizasiya suyudur. Qarışdırılaraq torpağa verilir, nəticəsi də yüksək olur”, - deyə Ə.Quliyev bildirib.

 
  • Oxunub:  660  |  
  • Tarix:  12-10-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Milli Məclisin növbəti iclası keçirilib

17:53
21 Oktyabr
Arye Qut : Azərbaycanın multikultural dəyərləri bütün dünya üçün nümunədir
17:45
21 Oktyabr
RAGB Soçidə keçirilən XIX Beynəlxalq Gənclər və Tələbələr Festivalında iştirak edir
17:32
21 Oktyabr
YAP Nəsimi rayon təşkilatında veteran qadınlarla görüş keçirilib
15:43
21 Oktyabr
İqtisadiyyat naziri Ağdaşda vətəndaşları qəbul edib
15:40
21 Oktyabr
“The Jerusalem Post”: “Ermənistan-Azərbaycan danışıqları: bu yol sülhə, yoxsa müharibəyə aparır?”
15:00
21 Oktyabr
Parisdə Azərbaycan Evinin 25 illik yubileyi qeyd edilib
13:52
21 Oktyabr
Jalə Əliyeva: Bütün dünya Bakıya mədəniyyətlərarası dialoq məkanı kimi yanaşır
13:36
21 Oktyabr
Düşmən təxribatlarının qarşısının dərhal və qətiyyətlə alınması ilə əlaqədar qoşunlara tapşırıq verilib
13:33
21 Oktyabr
Akif Əlizadə: Azərbaycanda milli mənəvi dəyərlərə dərin ehtiram bəslənilir
13:30
21 Oktyabr
Misirli diplomat: Bakı Şopinq Festivalının gedişində alış- veriş mərkəzlərinə böyük axın var
12:03
21 Oktyabr
Kestutis Yankauskas: Bakı tolerantlıq paytaxtı olduğunu bir daha sübut etdi
11:58
21 Oktyabr
Elman Nəsirov: Azərbaycan dövləti münaqişənin beynəlxalq hüquq prinsipləri əsasında həllini dəstəkləyir
11:47
21 Oktyabr
ATƏT-in iclasında Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində qeyri-qanuni fəaliyyətlə bağlı məsələ qaldırılıb
11:42
21 Oktyabr
Stepan Kubiv: AŞPA-da antiazərbaycan qətnaməsinə səs vermiş Ukrayna deputatlarının mövqeyi Kiyevin rəsmi mövqeyini əks etdirmir
11:38
21 Oktyabr
Aydın Hüseynov: Azərbaycan iqtisadi potensialını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib
11:35
21 Oktyabr
Azərbaycanın İtaliyadakı səfiri: İpək yolunun bərpasında Azərbaycan Şərqlə Qərb arasında strateji körpü rolunu oynayır
10:26
21 Oktyabr
“Haffinqton Post”: Azərbaycanın coğrafi mövqeyi onu regionun sütununa çevirib
10:20
21 Oktyabr
Litva Seyminin sədr müavini: Azərbaycan qlobal layihələrin təşəbbüskarı və iştirakçısıdır
09:59
21 Oktyabr
Ermənistan ordusu atəşkəsi 126 dəfə pozub
17:53
20 Oktyabr
Neft və Qaz Sənayesi İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin V qurultayı keçirilib
17:50
20 Oktyabr
Ziyafət Əsgərov: Cinayət Məcəlləsi Azərbaycanın cəza siyasətinə uyğunlaşdırılıb
17:48
20 Oktyabr
Azərbaycan ilə Meksika arasında əməkdaşlığa dair hökumətlərarası Saziş imzalanıb
17:43
20 Oktyabr
Əli Hüsyenli: Cinayət Məcəlləsinə edilən əlavə və dəyişikliklər çox əhəmiyyətlidir
17:38
20 Oktyabr
Konstitusiya Məhkəməsi Palatasının növbəti iclası keçirilib
17:34
20 Oktyabr
Tiranada QDİƏT-in komitə iclası keçirilib
17:31
20 Oktyabr
Energetiklər peşə bayramlarını qeyd ediblər
17:26
20 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev: Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu Avropa ilə Asiya arasında ən qısa yol olacaq
17:23
20 Oktyabr
BSU-da keçirilən intellektual oyunda beynəlxalq münasibətlər və regionşünaslıq fakültəsi lider olub
17:20
20 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev: “Cənub Qaz Dəhlizi” dünyanın ən böyük infrastruktur layihələrindən biridir
17:01
20 Oktyabr
Vergilər naziri Ağcabədidə vətəndaşları qəbul edib
16:45
20 Oktyabr
Yaxın zamanda Ukraynada Azərbaycan Ticarət Evinin açılması istiqamətdə işlər yekunlaşacaq
16:43
20 Oktyabr
Milli Məclisin plenar iclasında bir sıra sənədlərə dəyişikliklər edilib
16:01
20 Oktyabr
Mədəniyyət və turizm naziri Biləsuvarda vətəndaşları qəbul edib
15:56
20 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev: Məscidləri dağıdan ölkə heç vaxt müsəlman ölkələrinin dostu ola bilməz
15:00
20 Oktyabr
Cinayət Məcəlləsinə 300-ə yaxın dəyişiklik edilib
14:45
20 Oktyabr
Tahir Rzayev: Bələdiyyələrin sosial-iqtisadi inkişaf prosesində iştirakını artırmaq baxımından böyük potensial var
14:39
20 Oktyabr
Səhiyyə naziri Göyçayda vətəndaşları qəbul edib
14:33
20 Oktyabr
2018-ci ildə Azərbaycanda 1,5 faizlik iqtisadi artım olacaq
14:29
20 Oktyabr
Xam neft Azərbaycanın ümumi ixracının 72, təbii qaz isə 11 faizini təşkil edib
14:17
20 Oktyabr
İstanbulda D-8 İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının IX Zirvə görüşü keçirilib
14:15
20 Oktyabr
Səməd Seyidov: AŞ PA-da Azərbaycanla bağlı qətnamələrin qəbulunda bəziləri təsir altına düşərək səs veriblər
12:42
20 Oktyabr
Pərviz Şahbazov: Azərbaycan OPEC-in noyabrdakı iclasında iştirak edə bilər
12:35
20 Oktyabr
Azər Badamov: 2017-ci ilin doqquz ayının nəticələri ölkəmiz üçün uğurlu oldu
12:28
20 Oktyabr
Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçirilir
12:00
20 Oktyabr
Bakıda Körfəz ərəb ölkələri məhsullarının sərgisi keçirilə bilər
11:41
20 Oktyabr
Anna Maria Rozek: Şopin festivalı kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır
11:23
20 Oktyabr
Xalça Simpoziumu çərçivəsində növbəti sessiya - "Təsir və müqayisələr"
11:19
20 Oktyabr
İqtisadiyyat naziri: Səkkiz ayda Azərbaycan ilə Körfəz ərəb dövlətləri arasında ticarət dövriyyəsi 40 milyon dollar olub
11:14
20 Oktyabr
Azərbaycan səfiri etimadnaməsini Fransa Prezidentinə təqdim edib
11:04
20 Oktyabr
Azərbaycan ilə Körfəz ərəb dövlətləri arasında 3 anlaşma memorandumu imzalanıb
11:00
20 Oktyabr
Baş nazirin müavini Tərtərdə məcburi köçkünlər üçün salınan məhəllədə tikinti işlərinin gedişi ilə tanış olub
10:57
20 Oktyabr
İrena Şiauliene: Litva ilə Azərbaycan arasında yaxın münasibətlər mövcuddur
10:48
20 Oktyabr
Şahin Mustafayev: Azərbaycan və Ukrayna arasında iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində əlaqələr genişlənir
10:31
20 Oktyabr
Bakıda İranın mədəniyyət günləri keçiriləcək
10:27
20 Oktyabr
“Qarabağ” klubu UEFA-nın reytinq cədvəlində irəliləyib
10:25
20 Oktyabr
Şavkat Mirziyayev: Özbəkistan Dağlıq Qarabağ münaqişəsində Azərbaycanın ədalətli mövqeyini müdafiə edir
10:21
20 Oktyabr
Milli Məclisin plenar iclasında 20 məsələyə baxılacaq
10:18
20 Oktyabr
Cari ilin 9 ayında Azərbaycan ilə Gürcüstan arasında ticarət dövriyyəsi 567 milyon dollar olub
10:14
20 Oktyabr
ABŞ-ın Torrens şəhərində Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyi Günü qeyd edilib
10:06
20 Oktyabr
Qazaxıstanda 7-ci Beynəlxalq Türkologiya Konqresi işə başlayıb
10:04
20 Oktyabr
Ermənistan ordusu sutka ərzində atəşkəsi 143 dəfə pozub
17:54
19 Oktyabr
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində görüş
17:50
19 Oktyabr
YAP Qəbələ rayon təşkilatının IX konfransı keçirilib
17:49
19 Oktyabr
Rövşən Rzayev: Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyi bəllidir
17:31
19 Oktyabr
Hadi Rəcəbli: Azərbaycanda dövlət quruculuğu, iqtisadi, sosial sahələrdə mühüm islahatlar həyata keçirilir
17:23
19 Oktyabr
YAP Gənclər Birliyinin nümayəndə heyəti Rusiyanın Soçi şəhərində keçirilən 19-cu Dünya Gənclər və Tələbələr Festivalında istirak edir
17:02
19 Oktyabr
Azərbaycan-Litva münasibətlərinin daha da inkişafı üçün yaxşı perspektivlər var
16:41
19 Oktyabr
Bakıda “İnnovasiya ekosisteminin qurulması” adlı seminar keçirilir
16:06
19 Oktyabr
Leyla Əliyeva BMT-nin Azərbaycandakı rezident əlaqələndiricisi Qulam İshaqzai ilə görüşüb
15:33
19 Oktyabr
Bakıda MDB Sərhəd Qoşunları Komandanları Şurasının 78-ci iclası keçirilir

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31
HAVA HAQQINDA