Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu mühüm elmi nəticələrinin istehsalata tətbiq imkanlarını müəyyənləşdirib
A+   Yenilə  A-
Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu mühüm elmi nəticələrinin istehsalata tətbiq imkanlarını müəyyənləşdirib

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu ölkəmizdə torpaqşünaslıq-aqrokimya elm sahələri üzrə nəzəri və təcrübi problemlərlə məşğul olan mərkəzdir. Son dövrlər institut əməkdaşları tərəfindən pambıqçılığın daha da inkişaf etdirilməsi və yüksək məhsul götürülməsi üçün elmi tövsiyələr hazırlanıb, suvarılan torpaqlardan səmərəli istifadə yolları araşdırılıb. Bundan başqa, institutda əkin strukturunun təkmilləşdirilməsi, torpaqların ekoloji qiymətləndirilməsi, suvarma sistemlərinin və torpaqların vəziyyətinin öyrənilməsi, drenaj və kollektor sularının kimyəvi analizlərinin aparılması istiqamətində də elmi-tədqiqat işləri aparılır.
İnstitutda Muğan-Salyan düzünün suvarma sularının minerallaşma dərəcəsi və lilliyinin mövsümlərdən asılı olaraq dəyişməsi müəyyən edilib, “Kür-Araz ovalığı torpaqlarının deqradasiyası” xəritəsi hazırlanıb. Xəritədə hazırlanmış metodika əsasında deqradasiyanın inkişaf dərəcəsi, tipi və növünü nəzərə almaqla konturlar ayrılıb, deqradasiya dərəcələri müəyyən edilib. Abşeronda torpaqların fiziki-kimyəvi xassələrinə və torpaq örtüyünün formalaşmasına palçıq vulkanlarının təsiri tədqiq edilərək ərazinin torpaq xəritəsi hazırlanıb.
Bunu institutun direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü Əlövsət Quliyev AZƏRTAC-a müsahibəsində bildirib. Ə.Quliyev vurğulayıb ki, aparılan tədqiqatların uğurlu olması dövlətin elmin inkişafına göstərdiyi diqqət və qayğının, AMEA-nın prezidenti, akademik Akif Əlizadənin elm adamlarına verdiyi dəstəyin nəticəsidir. Məhz bu qayğı sayəsində institutun laboratoriyalarında xam neftlə çirklənən ərazilərdə hansı ağacların əkilməsinin torpaqların münbitliyinin artırılmasına fayda verəcəyi istiqamətində də fundamental tədqiqatlar aparılıb. Abşeron və Böyük Qafqazın cənub yamaclarında müxtəlif dərəcədə çirklənmiş torpaqların istilik-fiziki, su-fiziki, elektrik və optik xassələri temperaturdan, rütubətdən, üzvi və mineral tərkibindən və digər təsiredicilərdən asılılığı müəyyənləşdirilib.
Torpaq mütləq istifadə olunmalıdır
“Torpaq istifadə olunmasa, mütləq şoranlaşmaya məruz qalacaq. Ölkəmizdə suvarılan əkin sahəsi 1,45 milyon hektar təşkil edir ki, bunun da müəyyən hissəsi müxtəlif dərəcədə şoranlaşıb”. Bu fikri Ə.Quliyev deyir. Onun sözlərinə görə, Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu son illərdə Kür-Araz ovalığının Şirvan, Salyan, Mil düzlərində genişmiqyaslı tədqiqatlar aparıb. Tədqiqatlar zamanı müəyyən edilib ki, əvvəlki illərdə əkin yerləri olan bir çox torpaq sahələrində təkrar şoranlaşma baş verib və hazırda bu sahələr istifadəyə yararsızdır. Bunun əsas səbəbi keçid dövründəki iqtisadi çətinliklərlə əlaqədar ötən əsrin 50-80-ci illərində dövlət tərəfindən ayrılmış külli miqdarda vəsait hesabına tikilmiş kollektor-drenaj və suvarma şəbəkələrinin xeyli hissəsinin baxımsızlıq üzündən yararsız hala düşməsidir. İndi həmin kollektor-drenaj və suvarma şəbəkələrinin yenidən bərpasına ehtiyac var. Bu sahədə qısa müddətdə dövlət miqyasında konkret tədbirlər görülməsə, geniş ərazilərdə torpaqların təkrar şoranlaşması baş verə bilər. Bu da nəticədə şoranlaşmış torpaqların yenidən əkin dövriyyəsinə qaytarılması üçün külli miqdarda vəsaitin sərf olunmasına və vaxt itkisinə gətirib çıxaracaq. 
Alim deyir ki, Azərbaycanda suvarılan əkin sahələrinin ərazisinin 1,7 milyon hektara çatdırılaraq 60 faizi (1,0 milyon hektar) taxıl altında istifadə olunsa, bu ərazidən azı 3 milyon ton taxıl toplamaq mümkündür. Qalan 40 faiz ərazinin 20 faizi (340 min hektar) pambıq, 15 faizi (255 min hektar) yonca, 5 faizi (85000 hektar) digər bitkilər altında istifadə edilsə, ölkənin toxuculuq sənayesi, heyvandarlığı və kənd təsərrüfatının digər sahələri yüksək inkişafa çata bilər.
Kür çayının lilindən torpaqlarının münbitliyinin artırılmasında istifadə oluna bilər
İnstitutun əməkdaşları müəyyən ediblər ki, Neftçala rayonu ərazisində olan Kür çayının deltasında toplanmış milyon tonlarla lilin zəngin mineraloji tərkibi var. Üzvi gübrələrin, bakteriyaların və Kür lilinin qarışığından alınan zəngin qida maddələri rayonların qüvvədən düşmüş torpaqlarının münbitliyinin artırılmasında geniş istifadə oluna bilər. Bu üzvi gübrələrin hazırlanması üçün rayon rəhbərliyinin təşəbbüsü ilə xeyli iş görülüb. İnstitutun üzvi gübrə laboratoriyasının müdiri Paşa Zamanovun rəhbərliyi ilə yerli üzvi tullantılardan “Qala” kompostu hazırlanıb. Abşeronun ağır-gilli şorlaşmış torpaqlarının münbitliyinin bərpasında istifadə oluna biləcək kompostun duzadavamlı bitkilər altında tətbiqinin səmərəliliyi öyrənilib.
“Vəsait olarsa, qısa müddətdə milyon tonlarla üzvi gübrənin istehsal edilib sahələrə verilməsi və ekoloji təmiz kənd təsərrüfatı məhsullarının alınması mümkündür. Xaricdən valyuta ilə aldığımız kimyəvi mineral gübrələrin torpaqlara geniş həcmdə verilməsi torpaqların münbitliyini aşağı salmaqla yanaşı, orada olan canlı orqanizmləri məhv edir, torpaqların strukturunu pozur və min illərlə təmizlənə bilməyən qrunt sularını zəhərləyir. Bunu nəzərə alaraq Neftçala rayonunda üzvi gübrələr istehsal edən zavodun inşası artıq zamanın tələbidir”, - deyə institutun direktoru bildirib.
Təsərrüfatlarda 60 faizədək suvarma suyu itkiyə gedir
Təsərrüfatlarda bu gün ümumilikdə 60 faizədək suvarma suyu itkiyə gedir. Bunun səbəblərini açıqlayan institutun direktoru deyir ki, Şirvan, Mil və Muğan düzlərinin su ilə təminatında böyük rol oynayan Yuxarı Qarabağ və Yuxarı Şirvan kanalların örtüyündə filtrasiyaya qarşı beton üzlüklər çəkilməyib. Buna görə bu kanallarda daim sızmalar baş verir. Elmi cəhətdən sübut olunub ki, bu kanallardan orta hesabla 40 faiz su itkiyə gedir. Eyni zamanda, suvarma kanallarında da itki olur. Təsərrüfat sahələrinin selləmə (şırım) üsulu ilə suvarılması da su itkisinə gətirib çıxarır. Ötən əsrin 60-cı illərində qrunt sularının səthə yaxınlaşması üzündən Muğanda və Qarabağda torpaqlar şoranlaşmağa başlayıb. Belə vəziyyətdə kollektor-drenaj şəbəkələri tikildi. Məqsəd qrunt sularının yer səthindən üç metr aşağı salınması idi. Təəssüflər olsun ki, həmin kollektorlardan gedən su, bəlkə də, Kür çayının yarısından çoxdur. Bu qədər su Xəzərə axır. Drenajlarda suyun minerallaşması bəzən 30, bəzən də 50 qram olur. Suvarma suları da buraya qoşulur. Beləliklə, drenaj vasitəsilə daha çox suvarma suyumuz itkiyə gedir. Bunun da səbəbi yeni texnologiyanın tətbiq olunmamasıdır. Ölkəmizin məhdud su ehtiyatı var. Ona görə də sudan səmərəli istifadə olunmalıdır. “Yeni suvarma üsullarını tətbiq etməliyik. Bunlar damcı, torpaqaltı və yağışyağdırma üsullarıdır”, - deyə alim bildirib.
Suvarma qurğularını Yüksək Texnologiyalar Parkında istehsal etmək mümkündür
Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda aparılan elmi-tədqiqat işlərinin mühüm nəticələrinin istehsalata tətbiq imkanları müəyyənləşdirilib. Xaricdən gətirilən suvarma qurğuları AMEA-nın Yüksək Texnologiyalar Parkında istehsal oluna bilər. Bunun üçün yerli kimyəvi materiallarımız var. Xaricdən valyuta ilə alınan hər hansı bir suvarma qurğusunu parkda 4 dəfə daha ucuz və keyfiyyətli şəkildə hazırlamaq mümkündür. 
Elmi müəssisənin laboratoriya müdirləri tədqiqatların nəticələrinə uyğun olaraq səmərəli təkliflərlə çıxış ediblər. Laboratoriyalar tərəfindən istehsalata tətbiq edilə biləcək elmi yeniliklərin və xidmətlərin adlarının tezliklə Yüksək Texnologiyalar Parkına verilməsi qərara alınıb.
“Eyni zamanda, üzvi mənşəli gübrə istehsalından danışmaq istəyirəm. Dünyanın bir çox ölkələri peyindən gübrə kimi istifadə edirlər. Çox fundamental məsələdir. İnstitutumuzda hazırlanan “Qala” kompostunun 30 faizi tullantı, 30 faizi peyin, 30 faizi lil, 10 faizi isə kanalizasiya suyudur. Qarışdırılaraq torpağa verilir, nəticəsi də yüksək olur”, - deyə Ə.Quliyev bildirib.

 
  • Oxunub:  2850  |  
  • Tarix:  12-10-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
“Xidmətlərinə görə” böyük lentlə birlikdə Böyük Xaç Kavaleri ordeni İtaliyanın ən ali dövlət mükafatıdır

17:52
20 İyul
Hikmət Babaoğlu: Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərinin geri qaytarılması bütün MDB ölkələrinin marağında olmalıdır
17:46
20 İyul
Vüqar Rəhimzadə: “Əkinçi”dən başlanan yol bugünkü uğurlarımızın bələdçisidir
17:30
20 İyul
Bakıda MDB-nin iştirakçısı olan dövlətlərin Daxili İşlər Nazirləri Şurasının növbəti iclası keçirilib
17:24
20 İyul
Paşinyanın Brüssel uğursuzluğu
17:10
20 İyul
Azərbaycanda mövcud olan dini tolerantlıq bütün dünyada örnək kimi qəbul edilir
16:59
20 İyul
Media nümayəndələri Milli Oftalmologiya Mərkəzinin Gəncə filialında oftalmoloji müayinədən keçiblər
16:57
20 İyul
Azərbaycan Tehran Konvensiyasının Tərəflər Konfransının növbədənkənar sessiyasında təmsil olunub
16:48
20 İyul
İcbari tibbi sığortanın ölkə üzrə tətbiqinə dəstək məqsədilə keçid planının hazırlanmasına başlanılır
16:36
20 İyul
Elçin Mirzəbəyli: Çap mediasının inkişafının əleyhinə olan “Media klubu”nda cəmləşənlərin istəyi öz korporativ maraqlarının təmin olunmasıdır
16:33
20 İyul
Media maarifçilik hərəkatının ön sırasındadır
16:28
20 İyul
Əli Əhmədov: Müasir cəmiyyətimizi söz və mətbuat azadlığı olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil
16:26
20 İyul
Hikmət Babaoğlu : İnanmaq olmur ki, özünü Azərbaycan mətbuatının bir parçası hesab edən, məhz media adı altında fəaliyyət göstərməyə çalışan insanlar çap mediasının gərəksizliyini irəli sürürlər
16:24
20 İyul
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun görüşü olub
16:14
20 İyul
Müvəqqəti işlər vəkili: ABŞ “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinə güclü dəstəyini davam etdirəcək
16:10
20 İyul
“Dövlət və din modeli” mövzusunda müzakirələr aparılıb
15:49
20 İyul
Kənd təsərrüfatı naziri Şamaxıda vətəndaşları qəbul edib
15:47
20 İyul
İqtisadiyyat naziri Göygöldə vətəndaşları qəbul edib
15:43
20 İyul
Bakıda Azərbaycanın, Gürcüstanın və Almaniyanın özəlləşdirmə qurumları nümayəndələrinin iştirakı ilə seminar keçiriləcək
15:34
20 İyul
Nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar naziri Qaxda vətəndaşları qəbul edib
15:23
20 İyul
Azərbaycan, Gürcüstan və Almaniya arasında daşınmaz əmlak idarəçiliyi və özəlləşdirmə sahəsində əməkdaşlıq genişlənir
15:01
20 İyul
Prezident Sercio Mattarellanın Azərbaycana rəsmi səfəri İtaliya mətbuatının diqqət mərkəzindədir
14:56
20 İyul
Prezident İlham Əliyevin Fransa Milli Assambleyasının sədri Fransua de Rüji ilə görüşü olub
14:37
20 İyul
Akif Aşırlı: Dövlətin çap mətbuatının inkişafına maliyyə dəstəyi göstərməsi birmənalı şəkildə təqdir olunmalıdır
14:21
20 İyul
Uşaqlarla bağlı sosial xidmətlərin inkişafı sahəsində görüləcək işlərə dair fikir mübadiləsi aparılıb
14:09
20 İyul
Aydın Quliyev: Azərbaycan mediası qərəzli və qisasçı şəxslərin mülahizələri əsasında yox, dövlətimizin mətbuata dəstək konsepsiyası əsasında inkişaf edir
13:59
20 İyul
Olimpiya Oyunlarının proqramına 6 yeni idman növü daxil edilib
13:25
20 İyul
Prezident İlham Əliyev Fransanın SADE şirkətinin prezidenti ilə görüşüb
13:22
20 İyul
Azərbaycan Gənclər Təşkilatları Milli Şurasının yeni sədri seçilib
13:17
20 İyul
YAP Sədrinin müavini Əli Əhmədov Milli Mətbuat Günü münasibətilə KİV nümayəndələri ilə görüşüb
13:06
20 İyul
“Tank biatlonu” müsabiqəsində iştirak edəcək Azərbaycan hərbçiləri Moskvaya yola düşüblər
12:45
20 İyul
Mətbuat nümayəndələri ümummilli lider Heydər Əliyevin məzarını ziyarət ediblər
12:31
20 İyul
Əli Əhmədov: Azərbaycan inkişafını qısqananlar təxribatlar törətməyə cəhd etsə də, heç nəyə nail ola bilmirlər
12:29
20 İyul
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva MDB ölkələrinin Daxili İşlər Nazirləri Şurasının Bakı iclasının iştirakçılarını qəbul edib
12:25
20 İyul
Əbülfəs Qarayev Qazaxda vətəndaşlarla görüşüb
12:08
20 İyul
Fransanın “Bouygues Travaux Publics” şirkəti Azərbaycanda nəqliyyat, inşaat, metro tikintisi sahələrində işləməkdə maraqlıdır
11:59
20 İyul
Yusuf Məmmədəliyev: Azərbaycan dövləti gənclərə güvənir, qarşıya qoyulmuş məqsədlərə çatmaq üçün birgə çalışır
11:51
20 İyul
Prezident İlham Əliyevin “CIFAL” qrupunun prezidenti ilə görüşü olub
11:38
20 İyul
Stolüstü tennis üzrə qızlardan ibarət Azərbaycan millisi Avropa çempionu olub
11:27
20 İyul
Vergilər naziri Belçikanın Azərbaycandakı səfiri ilə görüşüb
11:08
20 İyul
Əbülfəs Qarayev “Avey” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunda aparılan arxeoloji qazıntılarla tanış olub
11:02
20 İyul
Prezident İlham Əliyev Parisdə “Iveco France” şirkətinin prezidenti ilə görüşüb
11:01
20 İyul
Bəhruz Quliyev: Azərbaycan söz və fikir azadlığı baxımından dünya ölkələri üçün nümunə ola bilər
10:59
20 İyul
Prezident İlham Əliyevin Parisdə “Rothschild and Co” şirkətinin vitse-prezidenti ilə görüşü olub
10:56
20 İyul
Hikmət Hacıyev: Azərbaycan islamofobiya, ekstremizm və antisemitizm kimi təhlükəli təzahürlərə qarşı mübarizədə əməkdaşlıqda maraqlıdır
10:55
20 İyul
ATƏT-in media azadlığı məsələləri üzrə nümayəndəsi Azərbaycana səfər edəcək
10:50
20 İyul
Prezident İlham Əliyev Parisdə “Thales International” şirkətinin baş vitse-prezidenti ilə görüşüb
10:37
20 İyul
Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin sədri Tbilisidə ulu öndər Heydər Əliyevin abidəsini ziyarət edib
10:20
20 İyul
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri sutka ərzində atəşkəs rejimini 86 dəfə pozub
18:12
19 İyul
İtaliya Azərbaycan iqtisadiyyatına 530 milyon dollardan çox investisiya yatırıb
17:57
19 İyul
Tbilisidə “Argus Xəzər-Qara dəniz nəqliyyat dəhlizi 2018” V Beynəlxalq Konfransı keçiriləcək
17:45
19 İyul
Şəki taxılçıları indiyədək zəmilərdən 200 min tondan çox məhsul toplayıblar
17:44
19 İyul
YAP Pirallahı rayon təşkilatının sədri Hikmət Şikarov: 22 iyul milli mətbuatın yaranması - milli oyanış və tərəqqiyə doğru atılan ilk addımdır
17:25
19 İyul
Tahir Rzayev: Bu ilin birinci rübündə əldə olunan nailiyyətlər ölkəmizi daha böyük uğurlara istiqamətləndirir
17:11
19 İyul
Naxçıvanda vətəndaşların dövlət qulluğuna qəbulunun mərkəzləşdirilmiş qaydada həyata keçirilməsi təmin olunub
17:08
19 İyul
Vüsal Hüseynov: Dövlət Miqrasiya Xidməti qarşıya qoyulmuş bütün vəzifələrin icrasına uğurla nail olacaq
17:02
19 İyul
Stolüstü tennisçilərimiz Avropa çempionatının finalına yüksəliblər
17:00
19 İyul
Bu gün üç Azərbaycan klubu UEFA Avropa Liqasında cavab oyununu keçirəcək
16:52
19 İyul
Bakıda “Heydər Əliyev: Azərbaycançılıq ideologiyası və mənəvi dəyərlər” mövzusunda konfrans keçirilib
16:35
19 İyul
Dövlət Komitəsi Milli Mətbuat Günü münasibətilə jurnalistlər üçün infotur təşkil edib
16:30
19 İyul
“Pirşağı Tullantı Sutəmizləyici Qurğusu” layihəsi davam etdirilir
16:28
19 İyul
Sağlam və təhlükəsiz əmək şəraitinin yaradılması üzrə 2017-ci ilin ən yaxşı müəssisələri mükafatlandırılıb
16:22
19 İyul
Eldar İbrahimov: Azərbaycan demokratik dəyərlərə sadiq dövlətdir
16:17
19 İyul
Musa Quliyev: Azərbaycanın qazandığı nailiyyətlərin əsasında duran mühüm amillərdən biri möhkəm ictimai-siyasi sabitlikdir
16:13
19 İyul
Prezident Sercio Mattarella: Azərbaycan İtaliyanın neft üzrə birinci təchizatçısıdır
15:57
19 İyul
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan qazı Avropa İttifaqı məkanında öz yerini tutacaq
15:46
19 İyul
Samir Vəliyev: TAP üzrə işlər qrafikə uyğun davam edir və nəzərdə tutulan vaxtda başa çatacaq
15:40
19 İyul
Mikele Ceraçi: İtaliyanın 99,4 faiz idxalı Azərbaycan neftinin hesabına həyata keçirilir
15:26
19 İyul
Azərbaycanın Baş naziri Novruz Məmmədov və İtaliya Prezidenti Sercio Mattarella birgə işçi nahar ediblər
15:18
19 İyul
Nardaran Bilik Evi yerli gəncləri ziyalılarla bir araya gətirir
15:16
19 İyul
Vüsal Hüseynov: Əcnəbilərin əmək vizalarını “ASAN Viza” ilə almaları təmin edilib

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31
HAVA HAQQINDA