Ana səhifə »  Müsahibə »  2018-ci ilin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili” elan olunması milli-mənəvi dəyərlərimizə və tariximizə olan münasibətdir
A+   Yenilə  A-
2018-ci ilin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili” elan olunması milli-mənəvi dəyərlərimizə və tariximizə olan münasibətdir

Milli Məclisin deputatı, tarix elmləri doktoru Fəzail İbrahimli www.yap.org.az saytına müsahibə verib:
- Fəzail müəllim, bu il Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılmasının 100 ili tamam olur. 1918-ci ildə yaradılmış Xalq Cümhuriyyətinin dövlətçilik tariximizdə əhəmiyyəti nədən ibarətdir?
- Ümumiyyətlə, Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması bütövlükdə Azərbaycan tarixinin şərəf və ləyaqət səhifəsidir. Çünki bu tarix Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin elan olunduğu tarixdir, Azərbaycanın öz ərazisinə sahib çıxdığı, dünya dövlətləri sırasına qoşulduğu bir gündür. Yəni bu, adi tarixlərdən deyil.
Həmin dövrdə zaman məsələni kəskin qoymuşdu. Məsələnin mahiyyəti ondan ibarət idi ki, Rusiya imperiyası dağılmış, onun tərkibində olan xalqların müstəqilliyi üçün münbit şərait yaranmışdı. Həmin xalqlar öz talelərini həll etməli idilər. Baxmayaraq ki, o vaxtlar Zaqafqaziya Seymi olsa da, dağılmaq üzrə idi. Məsələn, gürcülər Almaniyanın vədlərinə arxalanıb seymdən çıxdılar. Ermənilər də həmişəki kimi xaricdən dəstəyi olduğu üçün həmin addımı atmağa hazırlaşırdılar. Amma Azərbaycan xalqı özü öz taleyini həll etməli idi. Çünki gürcü və ermənilərdən fərqli olaraq Azərbaycanın bölünmə ehtimalı var idi, bəzi güclər Azərbaycanın ərazisini qəsb etmək istəyirdilər. Həmçinin Bakı şəhərinin Rusiyanın tərkibinə verilməsi təhlükəsi var idi. Yəni 1918-ci ildə reallıq belə idi. Xalqımız ya ayağa qalxıb öz dövlətini qurmalı idi, ya da torpağımız parçalanıb bölünməli idi.
Məhz o dövrdə Azərbaycanın tarixi taleyini həll etmək iqtidarında olan ziyalılar, ictimai-siyasi xadimlərimiz bu reallığı dərk edərək müstəqilliyimizin elan olunması üçün mücadilə etdilər. Onların bir qrupu Avropada təhsil almışdılar, digərləri isə yüksək demokratik düşüncəyə sahib idilər. Həmin insanlar Azərbaycanın tarix qarşısında bu çətin məsuliyyətini kifayət qədər dərk edib ayağa qalxaraq istiqlaliyyətimizi elan etdilər. Hansı ki, o dövrdə ermənilərin ərazi iddiaları var idi və bu məsələdə kənardan dəstək alırdılar. Həmçinin Rusiya imperiya iddialarından əl çəkməmişdi. Bütün çətinliklərə baxmayaraq, həmin şəxslər müstəqil dövlət qurdular. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay yaşasa da, tariximizdə şanlı və şərəfli yer tutur. Bu gün Azərbaycan dövləti həmin tarixlə qürur duyur. Təsadüfi deyil ki, Ümummilli lider Heydər Əliyev indiki müstəqil dövlətimizin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi olduğunu bəyan edib.
- Bəs Azərbaycan Parlamentinin fəaliyyəti haqqında nə deyə bilərsiniz? Fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində qanunverici orqan respublikanın həyatı üçün vacib olan hansı sənədləri qəbul etdi?
- Parlamentin açılışı 1918-ci il dekabrın 3-nə təyin olunsa da, Bakıda fəaliyyət göstərən rus və erməni Milli şuraları Azərbaycan Parlamentinin açılmasına hərtərəfli mane olmaq üçün bu ərəfədə Bakıya gəlmiş müttəfiq qoşunlarının baş komandanı general Tomsondan istifadə etməyə çalışırdılar. General Tomsonla aparılan danışıqlarla əlaqədar olaraq və qəzalardan bütün deputatların Bakıya gələ bilməsini nəzərə alaraq Parlamentin ilk iclasının açılışı dekabrın 7-nə keçirilir. 1918-ci il dekabrın 7-si H.Z.Tağıyevin Nikolayev (indiki İstiqlaliyyət) küçəsində yerləşən keçmiş qız məktəbinin binasında müsəlman Şərqində ilk parlamentin birinci iclasının açılışı olur. Ə.Topçubaşov Parlamentin sədri, Həsənbəy Ağayev isə sədrin birinci müavini seçilirlər. Parlamentin 3 nəfərdən ibarət katibliyi də seçilir, Mehdi bəy Hacınski baş katib seçilir. Azərbaycan Parlamenti yarandığı ilk gündən öz işlərini demokratik cümhuriyyətlərə xas təşkilati prinsiplər əsasında qurur. Artıq 1919-cu ilin axırlarına yaxın Parlamentdə 11 müxtəlif partiya fraksiyası və qrupunu cəmi 96 deputat təmsil edirdi. Bütün partiya fraksiyaları və qrupları öz fəaliyyət proqramları haqqında bəyanatlar verirlər. Bu bəyanatlarda ümumi bir məqsəd var idi - gənc Azərbaycan Cümhuriyyətinin müstəqilliyi və ərazi toxunulmazlığını, milli və siyasi hüquqlarını qoruyub saxlamaq, Azərbaycan xalqının və hökumətinin digər xalqlar və dövlətlərlə, xüsusilə, qonşu dövlətlərlə dostluq əlaqələrini yaratmaq və möhkəmləndirmək, respublikada hüquqi-demokratik dövlət quruluşunu bərqərar etmək, geniş sosial islahatlar həyata keçirmək, ölkəni müdafiə edə biləcək güclü ordu yaratmaq. Cəmi 17 ay fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Parlamenti özünün həyatiliyini və yüksək işgüzarlıq qabiliyyətini sübut etdi. Göstərdi ki, Azərbaycan xalqı, həqiqətən, parlament idarəçiliyi səviyyəsinə yüksəlmişdir. O vaxt Azərbaycan Cümhuriyyəti müsəlman Şərqində yeganə parlamentli respublika idi. Bu dövr ərzində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin 145 iclası keçirilib. İlk iclas 1918-ci il dekabrın 7-də, son iclas isə 1920-ci il aprelin 27-də olub. Fəaliyyət müddətində Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin müzakirəsinə 270-dən çox qanun layihəsi çıxarılıb ki, onlardan da 230-a yaxını təsdiq edilib. Bilirsiniz ki, Milli Məclisdə Azərbaycan Parlamentinin 90 illiyi təntənəli şəkildə qeyd olundu. Bu il isə Azərbaycan Parlamentinin 100 illiyi də yüksək səviyyədə qeyd olunacaq.
- Fəzail müəllim, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev 2018-ci ili “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili” elan edib. Bu qərarın əhəmiyyəti nədən ibarətdir?
- Prezident İlham Əliyev tərəfindən 2018-ci ilin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili” elan edilməsi bir sıra səciyyəvi cəhətləri özündə birləşdirir. Əvvəla, hər yeni ilin müəyyən bir sahə, amil üzərində köklənməsi, onun adı ilə bağlı elan olunması artıq ənənə halını alıb. 2018-ci ilin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili” elan edilməsi də bu ənənənin davamıdır. Xatırladım ki, 2016-cı ilin ölkəmizdə “Multikulturalizm ili” elan edilməsi xalqımızın və dövlətimizin dünyəvi dəyərlərə sadiqliyinin, eləcə də dünyada sivilizasiyalararası dialoqun güclənməsinə bir çağırış idi. Həmçinin 2017-ci ilin “İslam həmrəyliyi ili” elan olunması da böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Bu qərar Azərbaycanın bütün dünyada İslam həmrəyliyinə, müsəlman dövlətləri arasında əməkdaşlığın güclənməsinə xidmət etdi. Ötən ilin sonunda bununla bağlı möhtəşəm bir tədbir keçirildi ki, bu da “İslam həmrəyliyi ili”nin həm dini, həm dünyəvi xarakter daşıdığını nümayiş etdirdi.
Prezident İlham Əliyev tərəfindən 2018-ci ilin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili” elan olunması isə milli-mənəvi dəyərlərimizə, tariximizə, keçmişimizə və bu günümüzə olan münasibətdir. Ötən əsrin əvvəlində dəyərli ziyalılarımız yaranmış tarixi şansdan istifadə edərək Azərbaycanın müstəqilliyini elan etdilər və dövlətin atributları, sərhədləri, paytaxtı və vacib amillər müəyyənləşdirildi. Bu fakt millətimizin varlığını sübut edən amil idi. Xalq Cümhuriyyəti 23 ay ərzində böyük tarixə imza atdı. Əgər o zaman cümhuriyyət yaradılmasaydı, bu gün vəziyyət başqa cür ola bilərdi. AXC sovet-bolşevik imperiyası tərəfindən işğal olundu. İşğal 70 il sürsə də, bu, xalqımızın qəlbində müstəqillik ruhunun yaşamasına mane ola bilmədi. Bunun nəticəsi olaraq ötən əsrin sonunda dövlət müstəqilliyimiz bərpa olundu. Bu gün Azərbaycan güclü, dünyada söz sahibi olan dövlətdir. Müstəqil dövlətimiz elə qlobal layihələrin müəllifidir ki, bütün dünya Azərbaycanın önəmini etiraf etməyə məcburdur. Bütün bunların bünövrəsi isə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə qoyulub. Prezident İlham Əliyevin bu qərarı Xalq Cümhuriyyətinə və onun qurucularına verilən yüksək dəyərdir. Cümhuriyyətin qurucuları olan insanların mütləq əksəriyyəti vətən, millət yolunda şəhid oldular. Bu qərar həm cümhuriyyət uğrunda şəhid olanların, həm də müasir müstəqil dövlətimizin ərazi bütövlüyü uğrunda canlarını qurban vermiş şəhidlərimizin ruhuna böyük ehtiramdır. Ona görə də, bu gün ölkəmizdə siyasi mövqeyindən, əqidəsindən asılı olmayaraq hər kəs bu qərarı yüksək qiymətləndirir.
- Xalq Cümhuriyyətinin tarixinin araşdırılması hansı səviyyədədir? Bu qərar tarixçilərin üzərinə hansı vəzifələr qoyur?
- Azərbaycan tarixinin ən çox araşdırılan dövrlərindən biri məhz Xalq Cümhuriyyəti ilə bağlıdır. AMEA-nın Tarix İnstitutu bununla əlaqədar bir neçə cildlik əsərlər nəşr edib. Eyni zamanda bu dövrlə bağlı xeyli sayda doktorluq, namizədlik işi müdafiə olunub, həmçinin sanballı monoqrafiyalar yazılıb. O dövr o qədər mürrəkəb, gərgin idi ki, onun hər günü üçün böyük elmi araşdırmalar aparıla bilər. O cümlədən Xalq Cümhuriyyəti parlamentinin fəaliyyəti, qəbul etdiyi qanunlar da ciddi elmi araşdırmalar mövzusudur.
Sovetlər hakimiyyəti dövründə Xalq Cümhuriyyətinin tarixi qapanmış səhifə idi. Tarix kitablarında cümhuriyyətin adı çəkilmirdi, yalnız bəzi mənbələrdə “Müsavat hökuməti”nin adı çəkilib. Amma 1990-cı ildən sonra bu səhifələr açılmağa başladı. Cümhuriyyət dövründə Xasməmmədovun rəhbərlik etdiyi komissiyanın azərbaycanlıların soyqırımı ilə bağlı apardığı təhqiqat sənədləri bu günümüz üçün çox aktualdır. Biz ermənilərin xalqımıza qarşı törətdiyi soyqırımı ilə bağlı bu sənəddən ən böyük mənbə kimi istifadə edirik.
Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 il yaşasa da, onun tarixi tükənməzdir, bundan sonra da uzun illər öyrəniləsi bir tarixdir. Hesab edirəm ki, Prezident İlham Əliyevin məlum qərarı isə bu baxımdan tarixçilərimizə əlavə stimul verəcək.

 
  • Oxunub:  6870  |  
  • Tarix:  12-01-2018  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlarla görüşüb

19:06
23 Aprel
"Qarabağ klanı"nın sonu çatdı, Ermənistanın yeganə çıxış yolu isə...
18:01
23 Aprel
Bakı polisi qanunçuluğun keşiyindədir
17:46
23 Aprel
Maksim Oreşkin: Azərbaycan məhsullarının Rusiyaya idxalı yaxın bir neçə ildə bir neçə dəfə artacaq
17:40
23 Aprel
Yeni nazir kollektivə təqdim edilib
17:25
23 Aprel
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının iki idarəsinin veb-saytının təqdimatı olub
17:09
23 Aprel
Şahin Mustafayev: Qarşıdakı 5 il ərzində Rusiyaya məhsul ixracını 3 dəfə artırmaq niyyətindəyik
17:08
23 Aprel
Serj Sarkisyan istefa verib
17:07
23 Aprel
Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin nümayəndə heyəti Tehrana səfər edib
16:56
23 Aprel
Azərbaycan və Rusiya gömrük-sərhəd prosedurlarını sadələşdirəcək
16:37
23 Aprel
Birinci rübdə Azərbaycan ilə Rusiya arasında ümumi ticarət dövriyyəsi 32 faiz artıb
16:28
23 Aprel
Bakı Metrosunun yeni qatarı sərnişin tutumuna görə digər qatarlardan daha üstündür
16:07
23 Aprel
Koişiro Matsuura: Əminəm ki, Azərbaycan Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə daha böyük uğurlar qazanacaq
15:57
23 Aprel
Azərbaycan və Ukrayna diasporlarının əməkdaşlığının perspektivləri müzakirə olunub
15:44
23 Aprel
Milli Məclisin iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin iclasında 9 qanun layihəsinə baxılıb
15:41
23 Aprel
Yeni kənd təsərrüfatı naziri əsas fəaliyyət prinsiplərini açıqlayıb
15:34
23 Aprel
Azərbaycanda milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına və tolerantlıq ənənələrinin möhkəmləndirilməsinə böyük önəm verilir
15:21
23 Aprel
Xalq Artisti Mehdi Məmmədovun anadan olmasının 100 illiyi qeyd olunacaq
15:11
23 Aprel
Batumidə NATO-nun 97-ci Rouz-Rout seminarı işə başlayıb
15:09
23 Aprel
Yeni kənd təsərrüfatı naziri İnam Kərimov kollektivə təqdim edilib
14:55
23 Aprel
Əli Həsənov: Dövlət Departamentinin Azərbaycandakı vəziyyətə münasibəti həmişəki kimi yenə də tendensioz xarakter daşıyıb
14:52
23 Aprel
Azərbaycan maşınqayırma və turizm sahələrində Rusiya ilə əməkdaşlığı inkişaf etdirəcək
14:26
23 Aprel
BP və Azərbaycan yeni saziş imzalayacaq
14:22
23 Aprel
Azərbaycan ilə İran arasında rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsində əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə edilib
14:19
23 Aprel
Ukrayna nümayəndə heyəti ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
14:16
23 Aprel
Pyer Alen Rafan: Azərbaycanda prezident seçkiləri yüksək səviyyədə keçib
14:09
23 Aprel
AŞPA-nın yaz sessiyası öz işinə başlayıb
14:05
23 Aprel
Hadi Rəcəbli: Növbəti yeddi ildə zəfərlərimiz daha çox olacaq
14:04
23 Aprel
Ziyad Səmədzadə: Qarşıdakı illərdə iqtisadiyyatın inkişafı uğurla davam edəcək
12:47
23 Aprel
Energetika Nazirliyinin əlaqələndiriciliyi ilə Strateji Yol Xəritəsi üzrə işçi qrup və alt qrupların iclasları keçirilib
12:40
23 Aprel
İndoneziyanın gənclər və idman naziri Azərbaycan Dillər Universitetində tələbələrin suallarını cavablandırıb
12:27
23 Aprel
Azərbaycan Dillər Universitetində autizm problemlərinə dair maarifləndirici tədbir təşkil olunub
12:22
23 Aprel
Bakıda gənc bədii gimnastların iştirakı ilə “AGF Junior Trophy” beynəlxalq turnirinə start verilib
12:19
23 Aprel
Formula 1 komandaları artıq Bakıdadır
12:05
23 Aprel
Rusiyanın iqtisadi inkişaf naziri ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
11:56
23 Aprel
Müdafiə Nazirliyi: Düşmənin təxribatına qarşı müvafiq tədbirlər görüləcək
11:44
23 Aprel
Rusiyalı nazir: "Azərbaycanda hökm sürən sabitlik böyük önəm daşıyır"
11:37
23 Aprel
Bəxtiyar Aslanbəyli: İndiyədək “Şahdəniz" yatağından 89 milyard kubmetrdən çox qaz hasil olunub
11:31
23 Aprel
Masallıdakı Heydər Əliyev İncəsənət Məktəbində “Azərbaycan kino incəsənəti” mövzusunda mühazirə keçirilib
11:20
23 Aprel
Prezident İlham Əliyev Rusiyanın iqtisadi inkişaf nazirini qəbul edib
11:18
23 Aprel
Səyyar “ASAN xidmət” regionlarda fəaliyyətini davam etdirir
11:08
23 Aprel
Xoşbəxt Yusifzadə: Azərbaycan indiyədək AÇG-dən 256 milyon ton mənfəət nefti əldə edib
10:52
23 Aprel
Pərviz Şahbazov: İndiyədək AÇG yataqlarından 454 milyon ton neft və 144 milyard kubmetr qaz çıxarılıb
10:49
23 Aprel
Bakıda “Xəzər və Mərkəzi Asiya: Ticarət, Logistika, Neft emalı, Neft-kimya” Forumu öz işinə başlayıb
10:30
23 Aprel
Türkiyənin Milli Suverenlik və Uşaqlar Günü qeyd olunur
09:57
23 Aprel
Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəsi 104 dəfə pozub
09:54
23 Aprel
Formula 1 yarışı ilə əlaqədar Bakının bir sıra yollarında avtomobillərin hərəkəti məhdudlaşdırılıb
09:37
23 Aprel
Daşkənddə keçirilən Türkiyənin uşaq bayramı günü mərasimində ölkəmiz də iştirak edib
09:30
23 Aprel
Azərbaycanlı məktəblilər İstanbulda beynəlxalq rəqs festivalında iştirak ediblər
09:24
23 Aprel
Stokholmda Azərbaycan musiqisi və mədəniyyəti nümayiş olunub
14:06
21 Aprel
Gəncədə YAP fəalları ağacəkmə aksiyasını uğurla davam etdirirlər
14:05
21 Aprel
Dilarə Cəbrayılova: Təhsilin keyfiyyətinin artırılması başlıca hədəflərindəndir
14:03
21 Aprel
“700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində YAP Pirallahı rayon təşkilatı ağacəkmə aksiyası keçirib
13:34
21 Aprel
Yeni baş nazirin fəaliyyəti bu faktorlara əsaslanacaq – Münasibət
12:42
21 Aprel
Novruz Məmmədov: Çalışacağam ki, ümummilli lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi yolu Azərbaycan Prezidentinin rəhbərliyi ilə davam etdirək
12:28
21 Aprel
Milli Məclis Novruz Məmmədovun Azərbaycanın Baş naziri vəzifəsinə təyin edilməsinə razılıq verib
12:23
21 Aprel
Texniki sahələrdə təhsil alan və ya işləyən xanımlar “ADA” Universitetində bir araya gəliblər
12:20
21 Aprel
Milli Məclisin iclasında Novruz Məmmədovun Baş nazir vəzifəsinə təyin edilməsinə razılıq verilməsi barədə məsələ müzakirə edilir
12:14
21 Aprel
Sona Əliyeva: Ölkəmizdə aparılan siyasətin mərkəzində vətəndaşların maraqları dayanır
10:15
21 Aprel
Qoşulmama Hərəkatının Bakı konfransı: sülh, təhlükəsizlik və əməkdaşlıq naminə
10:08
21 Aprel
Prezidentin mətbuat xidmətinin məlumatı
22:36
20 Aprel
Yerevanda 200-dən çox nümayişçi həbs olunub
18:18
20 Aprel
“Bu fərman cəmiyyətin tələbinə, istəyinə hesablanmış bir addımdır” – Akif Nağı
18:17
20 Aprel
“Bu çox böyük işdir, alqışlayırıq” – Etimad Əsədov
18:14
20 Aprel
“Şəhid ailələri ilə bağlı fərman unikaldır” – Məlahət İbrahimqızı
17:57
20 Aprel
Rauf Əliyev: Ölkəmi zdəki quruculuq işləri hazırkı müasir inkişaf mərhələsinin reallıqlarıdır
17:53
20 Aprel
Fövqəladə Hallar Nazirliyinin nümayəndələri Bakı Slavyan Universitetində təlim keçiblər
17:50
20 Aprel
Ənənəvi İslam dəyərlərinin təbliği yad dini-ideoloji təsirlərin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır
17:47
20 Aprel
Prezident İlham Əliyevin strateji konsepsiyasında xalqın intellektual potensialının reallaşdırılması və innovasiyalı modernləşmə xüsusi yer tutur
17:44
20 Aprel
Deputat: Radikal müxalifət xalqın etimadını qazanmaq əvəzinə xarici himayədarlar axtarmağa çalışdı
17:41
20 Aprel
ADA Universitetində 40-dan çox ölkənin milli mədəniyyət nümunələri sərgilənib

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+13 +17
gecə+7 +10