Ana səhifə »  Ədəbiyyat »  “DEDUKSİYA METODUNUN ATASI”NIN İRSİNƏ BİR NƏZƏR
A+   Yenilə  A-
“DEDUKSİYA METODUNUN ATASI”NIN İRSİNƏ BİR NƏZƏR

Dahi yazıçı Artur Konan Doyl (1859-1930) Stoniherst izuit məktəbini bitirib Edinburq Universitetinin tibb fakültəsində təhsil alır. Həkim diplomu əldə edəndən sonra fərdi klinika açdıqda qazancı çox kiçik olduğundan boş vaxtlarında o, bədii yaradıcılıqla məşğul olur. Detektiv janrda yazmağa başlayana kimi o, bir neçə əsər çap etdirir. Lakin həqiqi uğurunu yalnız fərdi xəfiyyə Şerlok Holms obrazını yaratması ilə tapır. Detektiv janrın incəliklərini o, özünə simvolik müəllim saydığı Edqar Ponun əsərlərindən öyrənir, kamil xəfiyyə Şerlok Holmsun həyatdakı prototipinin bir çox cəhətlərini isə universitetdə ona dərs demiş professor Cozef Belldən əxz etmişdi. Həmin adamın klinikasında tələbə vaxtı köməkçi işləyərkən Artur onun müalicə və diaqnostikaya tətbiq etdiyi deduksiya metodunu dərindən mənimsəyir, müşahidə və ümumiləşdirməyə əsaslanan bu güclü üslubdan yazıçı öz əsərlərində cinayət işlərinin araşdırılmasında istifadə etməklə böyük şöhrət qazanır. Onun bu istiqamətdəki dörd romanı və 56 povesti dünyanın bir çox dillərinə tərcümə olunanda ədibə əbədi şöhrət və böyük var-dövlət gətirir. Təqdim edilən bu əsərin xülasəsi azərbaycanlı oxuculara ilk dəfə təqdim olunur. Onun bizim dildə çıxan əsərləri barədə bu təqdimatın müəllifi Qabil Əhmədov “Respublika” qəzetinin 07 və 09 iyun 2015-ci il tarixli nömrələrində müfəssəl məlumat verib.

SUSSEKS VAMPİRİ
Bir gün Holms Beyker-stritdə axşam poçtuna baxarkən bir neçə sətirlik qısa bir məktubu diqqətlə gözdən keçirdikdən sonra gülümsər sifətini dostuna tutur və nə orta əsrlərdə, nə də indiki dövrdə ən vəhşi bir təxəyyülün belə bunu düşünüb tapa bilməyəcəyini deyir. Doktor Uotson həmin mətnə nəzər salanda orada vampirlər barədə bunu görür:
“Ser!
Bizim müştərimiz və Minsinq-leyndə yerləşən “Ferqyüson və Myürhed” şirkəti bizi çay məhsulu ilə təchiz etdiyindən həmin ticarət evinin şəriki mister Robert Ferqyüson qan içən vampirlərə aid bizdən məsləhət istəyir. Lakin bizim firma yalnız maşın və avadanlıqların qiymətləndirilməsi, onlara vergi qoyulması ilə məşğul olduğundan və bu məsələ əsla bizim fəaliyyət dairəmizə daxil olmadığından biz mister Ferqyüsona sizə müraciət etməyi məsləhət bildik. Matilda Brikslə əlaqədar olan müəmmanı uğurla təhqiq etməyiniz hələ də yadımızdadır.
Hörmətlə,
Morison, Morison və Dodd”.1 (1Arthur Conan Sir Doyle. “Sherlock Holmes: The Complete Novels and Stories” in 2 volumes. Volume II. 4 Novels and 56 Short Stories With an Introduction of Loren Estleman. New York. Bantam Books. 1986. Page 534)
Uotson dostundan Matilda Briksin, yəqin ki, qəşəng bir qız olduğunu xəbər alır və cavabında bunun gəmi adı olduğu məlum olur. Holms bu hadisənin Sumatrada yaşayan nəhəng bir siçovulla bağlı olduğunu bildirir. Amma həmin müəmmanın dünyaya bildirilməsinin dövrü hələ gəlib çatmadığını da bəlli edir. Buradakı məsələnin isə vampirlərə aid olması çox qəribə olduğundan o, sorğu kitabına baxır ki, orada bu xüsusda bir şey olub-olmadığını bilsin. Əlində indi işi olmadığından bu nağıla bənzər müəmmanı, yəqin ki, götürməlı olacağını düşünür. Budur, burada o, “V” hərfinə aid iki məlumata təsadüf edir: “Vampirlər Macarıstanda” və “Transilvaniya Vampirləri”. Holms bunları diqqətlə gözdən keçirsə də, az sonra qalın cildi kənara ataraq bunların cəfəngiyat olduğunu bildirir:
“- Qəbirdən çıxıb ətrafda dolaşan ölülərlə bizim nə işimiz var?
- Öz aramızdır, - deyə Uotson etiraz edir, - belə işlərlə bircə ölülər məşğul olmurlar. Mən arada uşaq qanı içən qocalar barədə də oxumuşam ki, onlar belə işləri cavanlaşmaq xatirinə edirlər.
- Ola bilər. Amma belə şeylərə bizim ciddi yanaşmağımız düzgün işdirmi? Real həqiqətin meydanı o qədər genişdir ki, bizə vampirlərlə əlləşmək heç də lazım deyildir. Bəlkə, həmin işə bu ikinci məktub işıq salsın”. (Yenə orada, səh. 536)
Həmin zərfi açan xəfiyyəçi əvvəl onun içərisindəki göndərişi istehza ilə oxumağa başlasa da, sonra onda dərin maraq və diqqət üstünlük təşkil edir. Məktubla tanışlığı başa çatdırandan sonra Holms bir müddət öz düşüncələrinə dalmış halda sükut içində oturur. Sonra o, diksinən kimi olur və üzünü dostuna tutaraq bu hadisənin Limberli kəndindəki Çizmen malikanəsində baş verdiyini bəyan edir. O, Limberlinin harada yerləşdiyini soruşanda doktor Uotson bu yerin Susseks qraflığında, yəni Horşemdən cənubda olduğunu məlum edir. Çizmenin isə oradakı qədimi malikanələrdə vaxtilə görülən işlərlə bağlılığını nəzərə çatdırır. Doktor Uotsonun ehtimal etdiyi kimi, bu ikinci məktub elə Robert Ferqyüsonun özü tərəfindən yazılmışdı.
“- Bu Ferqyüson burada sizi tanıdığını yazır. Bir özünüz də onun göndərişini nəzərdən keçirsəniz”. (Yenə orada, səh. 538)
Oradakı ünvan “Çizmen, Limberli” kimi göstərilmişdi. Mətn isə belə idi:
“Hörmətli mister Holms!
Mənə məsləhət gördülər ki, sizə müraciət edim. Amma başıma gələn iş o qədər qəribədir ki, onu kağız üzərində ifadə etməkdə çətinlik çəkirəm. Bu hadisələr mənim yox, dostumun başına gəlib. O, beş il əvvəl Peruda bir tacirlə əməkdaşlıq edərkən onun cavan qızı ilə evlənir. Ancaq həmin xanımın dini və dünyagörüşü fərqli olduğundan ər-arvad münasibətləri pisləşir. Qadın dostumu böyük məhəbbətlə sevdiyindən əri onu ata bilmir. Əslində, bu, onun ikinci arvadı idi. Birincidən dostumun on beş yaşlı bir oğlu vardı. Bu oğlanın təmiz ürəyi və iti ağlı olsa da, uşaq vaxtı yıxılaraq onurğasından şikəst olmuşdu. İndiki arvadı heç bir səbəbsiz iki dəfə oğlanın üzərinə atılıb onu döymüşdü. Bir dəfə də bu qadın taxta ilə onun əlinin üstündən elə möhkəm zərbə endirmişdi ki, uşağın əlində dərin çapıq qalmışdı. Amma bu pis münasibət qadının özünün bir yaşlı körpəsinə qarşı etdiyi təcavüzün yanında toya getməli idi. Bir dəfə dayə körpəni bir neçə dəqiqəliyə qoyub çıxır. Uşağın dəhşətli çığırtısı onu qaçaraq geri dönməyə məcbur edir və ananın öz körpəsinin boğazına dişlərini keçirib qanını sorduğunu görür.
Dayə dəhşətə gələrək körpənin atasına vəziyyəti xəbər vermək istəyəndə ana ona yalvarır və beş funt da susması müqabilində pul verir. Beləliklə, bu iş bir müddət üstüörtülü qalır. Dayə öz sayıqlığını qat-qat artırır, çünki o hiss edir ki, körpənin anası da fasiləsiz olaraq pusqu çəkir. Dayə bircə anlığa uşaqdan aralanan kimi anası ona tərəf cummaq istəyirdi. Mümkünsə, bu işə ciddi yanaşasınız. Çünki bundan həm uşağın həyatı, həm də atasının ağlının başında qalması asılıdır.
Budur, elə bir gün gəlib çatır ki, dayənin əsəbləri artıq bu gərginliyə dözə bilmir və hər şeyi açıb ataya danışır. Lakin dayənin dedikləri ona sərsəmləmə kimi görünür. Dostum öz arvadından həmişə böyük məhəbbət gördüyündən bu təmiz duyğuya kölgə salan hal arvadın böyük oğlana iki dəfə hücum etməsi idi. Bəs öz doğma övladına qarşı belə vəhşi münasibət nə deməkdir? Dostum dayəyə demişdi ki, yəqin, onun başına hava gəlib, ya da onların münasibətləri korlandığına görə o, evin xanımına böhtan atır. Dayə mənim dostumla danışarkən yenə dəhşətli çığırtı çıxır və hər ikisi uşaq otağına cumurlar. Dizi üstə uşağın yanında durmuş ana qalxanda körpənin boynundan döşək ağına qan sızırdı. Arvadının üzünü işığa tərəf tutanda ev sahibi onun dodaqlarındakı qanı görür. Hər şey yalnız bu zaman ona aydın olur - ana övladının qanını içirdi. Vəziyyət belədir. Bədbəxt ana öz otağını içəridən kilidləyib oturub. Ər-arvad həmin gündən bir-birləri ilə heç nə danışmayıblar. Ata başını tamam itirib. Onun vampirlər barədə heç bir məlumatı olmadığından nə edəcəyini bilmir. Nağılların mövzusuna aid olan belə bir şeyin İngiltərə kimi ən mədəni ölkənin ürəyi olan Susseksdə baş verməsi damarlarda qanı dondurur. Nə isə. İstəsəniz sabah səhər saat onda görüşə və bütün bunları müzakirə edə bilərik. Başına belə bir bəla gəlmiş bir adamdan öz dahiyanə bacarığınızı əsirgəməzsizsə, zəhmət olmasa, Lamberli ünvanına mənə teleqram vurun ki, yanınıza gəlim.
Hörmətlə, Robert Ferqyüson”. (Yenə orada, səh. 539)
Uotson qələm götürüb teleqram blankına dostunun diktəsi ilə: “Sizin işinizi aparmağı məmnuniyyətlə öz üzərimizə götürürük” yazanda Uotson “Necə yəni, sizin?” - deyə sual verir. Holms bildirir ki, bu hadisə Ferqyüsonun dostunun deyil, elə onun öz başına gəlmişdir.
Ertəsi səhəri düz on tamamda Ferqyüson onların otağına daxil olur.
“- Məncə, hər işi birbaşa görsək, yaxşı olar. Axı bu əhvalat sizin dostunuzun deyil, elə öz başınıza gəlib.
- Düzdür. Amma bu, elə bir əhvalatdır ki, gedib polisə ərizə vermək olmaz. Mister Holms, mən bilmirəm ki, bu, dəlilikdir, yoxsa qanda olan bir xüsusiyyət. İnanmıram ki, əvvəllər siz belə hadisə ilə öz təcrübənizdə üzləşəsiniz. Başımı itirmişəm.
- Özünüzü ələ alın və suallarıma cavab verin. Əvvəlcə deyin görüm, arvadınız övladlarınızı görə bilirmi?
- Onun çox zərif və sevən ürəyi var. Məşum sirri açılandan sonra o, mənimlə heç kəlmə də kəsməyib. Mənim tənələrimə cavab vermədi, üz-gözündən həmin anda ruh düşkünlüyü yağırdı. Sonra o, öz otağına çəkilib daha oradan çıxmır. Xidmətçi Dolores hələ bizim evlənməyimizdən daha əvvəl arvadımı tanıdığından o həm də onunla rəfiqə idi. O, bu günlərdə arvadımın otağına yemək aparır.
- Deməli, körpəni indi heç bir təhlükə gözləmir?
- Dayə Meyson onu nə gecə, nə də gündüz bircə an da olsa nəzarətsiz qoymayacağına and içib. Odur ki, mən daha çox Cekin həyatı üçün qorxuram. Axı şikəst olan bədbəxt uşağa qarşı belə amansız hərəkət etmək olarmı?” (Yenə orada, səh. 540)
Holms dünənki məktubu götürüb bir də nəzərdən keçirir və orada xatırladılanlardan başqa daha kimlərin sakin olduğunu xəbər alanda Robert iki təzə götürülmüş xidmətçinin və mehtər Mayklın adını çəkir. Çünki arvadının qulluqçusu Doloreslə dayə Meyson haqqında orada bəhs edilirdı. Holms öz müştərisindən evlənənə kimi öz zövcəsini nə qədər müddətdən bəri tanıdığını sual edəndə Ferqyüson bunun cəmi bir neçə həftə olduğunu məlum edir. Amma Doloresin xanıma illərdən bəri xidmət etdiyini və onun xasiyyətinə daha yaxşı bələd olduğunu izah edir. Holms öz cib dəftərçəsinə nə isə yazıb başını qaldırır və gələn adama onun öz mülkündə daha faydalı ola biləcəyini anladır. O, öz dostu ilə Lamberliyə gələndə narahatlığa səbəb olmayacağını düşündüyünı nəzərə çatdırır, çünki qadın qapalı otaqda idi. O həm də gecəni Uotsonla mehmanxanada qalacağını da xatırlatmağı unutmur. Ferqyüson isə Viktoriya vağzalında saat iki qatarına minməyin münasibliyini deyib köks ötürür.
Yolda Holms bu adamdan arvadının böyük oğlanı nə üçün iki dəfə döydüyü barədə ərinə hər hansı bir izahat verib-vermədiyini soruşanda müştəri elə uşağa nifrəti olduğunu bəyan etdiyini işıqlandırıb. O, böyük oğlunun çox mülayim və istiqanlı uşaq olduğu, mərhum anasını isə heç vaxt unutmadığı barədə xəfiyyəyə izahat verir. Növbəti sualında Holms evin xanımının Cekə etdiyi hücumların körpənin dünyaya gəlməsindən sonra baş verdiyini aydınlaşdırır.
Holms bu adama heç bir ümidverici vəd etmir və onun tələbəlik dostu Uotsonun xəfiyyənin qabiliyyətlərini öz bədii yazılarında bir qədər şişirtdiyini qeyd edir. Holms bircə bu sözlərlə müştərisini sakit edir ki, onun başına gələn müəmmanı həll olunmaz hesab etmir. Onlar çamadanlarını Çizmen malikanəsinə yaxın olan “Şahmat lövhəsi” mehmanxanasına qoyanda həmin noyabr axşamı hava tutqun və dumanlı idi. Gilli torpaq yolla bir qədər irəlilədikdən sonra onlar Ferqyüsonun fermasına gəlib çatanda binanın çox qədim olan orta hissəsinə hər iki tərəfdən təzə tikintilər artırıldığını görürlər. Xorşem dəbində olan iki hündür bacadan tüstü qalxırdı. İçəridə damın altında olan palıd fərşlərdən bəziləri ağırlıqdan bir qədər əyilmişdi. Ev sahibi öz qonaqlarını mərkəzi hissədə olan geniş bir otağa gətirir. Hər yerdən çürüntü və kif iyi duyulurdu. Köhnə buxarının üstündə “1670” tarixi vardı.
Holmsun iti baxışları küncdəki zənbilin içində olan spanel cinsli itə sataşır. Yiyəsini görcək ona tərəf hərəkət edəndə onun çətinliklə yeridiyi və dal ayaqlarının qıc olduğunu, quyruğunu döşəmə ilə sürüdüyünü aşkar edir. Holms onun niyə bu hala düşdüyünü soruşanda Robert onun dörd ay əvvəl bir gecədə bu vəziyyətə düşdüyünü, ehtimal ki, meningitdən əziyyət çəkdiyini məlum edir. Holms buradan müəyyən nəticə çıxarmağın mümkün olduğunu deyəndə ev sahibi ondan xahiş edir ki, düşündüklərini onunla bölüşdürsün. “Siz Allah, nə nəticəyə gəldiyinizi bizə açın. Sizdən ötrü bu, adi bir tapmacadırsa, bizim üçün ölüm-dirim işidir. Ana qatil rolunda, körpə ölüm ayağında”. (Yenə orada, səh. 541)
Bu sözləri deyəndə keçmiş reqbi oyunçusunun bədəni əsirdi. Holms isə əlini sakitləşdirici tərzdə onun çiyninə qoyur və bu müəmmanı həll edəndən sonra onun yeni sarsıntılar keçirəcəyini yumşaq halda bəyan edir. Robert Ferqyüson özünün olmadığı müddətdə nə baş verdiyini öyrənmək üçün gələnləri qısa bir müddətə tərk edərək yuxarı qalxır. Həmin dəqiqələrdə Şerlok Holms divardakı silah kolleksiyalarını tədqiq etməyə girişir. Ev sahibi qayıdanda özü ilə çox arıq, qarayanız bir qız da gətirir və onu Dolores kimi təqdim edəndə qız qonaqlara çayın hazır olduğunu bildirir. O, aralananda ev sahibi xanıma bir şey lazım olub-olmadığını öyrənməsini ona tapşırır.
“- Xanım bərk xəstədir. Yeyib-içmək halətində deyil. Ona təcili həkim lazımdır.
Bu halda Ferqyüson sualedici tərzdə Uotsona baxdı.
- Mən öz bacarığımı əsirgəmərəm, - Uotson səsləndi.
- Öyrən, gör, doktor Uotson onu gedib müayinə edə bilərmi? - Ferqyüson tapşırıq verdi.
- Soruşmaq lazım deyil, qoy tez dalımca gəlsin!” (Yenə orada, səh. 542)
Bir mərtəbə yuxarıdakı dəhlizin o biri başındakı qapı metaldan olduğundan xəstənin əri buraya zorla heç cür daxil ola bilməzdi. Dolores cibindən çıxardığı açarla qapını açıb Uotsonu içəri buraxır və tez də onu içəri tərəfdən kilidləyir. Uotson çarpayıda uzanmış gözəl bir qadının yüksək hərarətdən yandığını görür. Gələnin kənar adam olduğunu görcək bu qadının həyəcanı bir qədər azalır. Uotson ona bir neçə kəlmə sakitləşdirici söz deyərkən temperaturunu və nəbzini yoxlayır. Doktor Uotsonda elə bir təəssürat yaranır ki, bu, hər hansı bir xəstəlikdən deyil, əsəb sarsıntısından irəli gələn bir haldır.
“Ərim haradadır? -deyə üzü od tutub yanan xəstə soruşdu.
- O, aşağıdadır. Özü də sizi görmək istəyir.
- O, mənə lazım deyil! İblisin biri iblisdir. Cəhənnəm bəlası! Mənə heç kəs kömək edə bilməz. Hər şey batdı getdi.
- Xanım, əriniz sizi sevir. Baş verən işə o, dərindən təəssüf edir.
- Bəs məgər mən onu sevmirəm? Onun mənə belə sözlər deməsini heç vaxt ağlıma gətirməzdim.
- İnanın ki, o da ağlını itirib. Nə danışdığını bilmir”. (Yenə orada, səh. 543)
Missis Ferqyüson ərinin ona inanmalı olduğunu və belə iyrənc sözlər danışmamalı olduğunu, həkimin isə ona heç bir köməyinin dəyə bilməyəcəyini bildirir və Uotsondan yalnız uşağını görməyə imkan yaratmasını istəyir. Elə bu sözlərlə o, üzünü divara çevirib daha kəlmə kəsmir. Uotson aşağı düşəndə Holmsla Ferqyüson buxarıya yaxın oturub susurdular. Həkimin dediklərini dinləyəndən sonra ev sahibi üzünü Holmsa tutaraq körpəni bu qadına etibar etməyin qeyrı-mümkünlüyünü və onun qanlı dodaqlarını unuda bilmədiyini deyir.
Görünüşcə qəşəng olan xidmətçi qız çay süfrəsi açanda içəri arıq, solğun sifətli bir yeniyetmə daxil olur. Onun mavi gözlərində atasını görəndə sevinc parıltısı duyulur. Oğlan atasına tərəf atılaraq onun boynunu bərk-bərk qucaqlayır. Atası nəvazişlə onu özündən aralayaraq başını tumarlayır. O, öz oğluna deyir ki, mister Holms və mister Uotson onunla buraya baş çəkməyə razılıq verdıklərinə görə belə tez qayıdıb gəlib. Oğlan Holmsun xəfiyyə olub-olmadığını soruşur və müsbət cavab alır. Yeniyetmə gələnləri maraqla süzəndə Uotson onun baxışlarında xoşagəlməz bir əlamət sezir. Holms isə Robertin ikinci oğlunu da görmək arzusunu ifadə edir. Ata oğluna müraciətlə gedib Doloresdən uşağı gətirmək xahişini ona çatdırmasını istəyir. Tezliklə Dolores qucağında bələk körpəsi varid olur. Bu quru bədənli qadının gətirdiyi körpənin qara gözləri və qızılı saçları xoş təsir bağışlayırdı. Həmin anda Uotsonun gözləri öz dostuna sataşır. Onun üzü daş kimi bir ifadə almışdı. Nədənsə xəfiyyə arxası körpəyə tərəf bayır qapağı yarıörtülü olan pəncərədən harasa diqqətlə baxırdı. Sonra Holms gülümsəyib üzünü yenidən körpəyə tutur. O, missis Meysona onunla üz-üzə danışmaq istədiyini deyir. Onlar bir kənara çəkilib bir neçə dəqiqə söhbət edirlər. Xəfiyyə axırda bir qədər uca səslə bu nigarançılığın sona çatmasına az qaldığını bildirir. Üzünə təbəssüm qonmuş dayə körpəni götürüb mürəxxəs olur.
Holms bu dayə barədə Ferqyüsonun fikrini soruşur.
O deyir ki, görünüşü cəlbedici olmasa da, bu qadının da ürəyi qızıldır. Uşağa baxmasına söz ola bilməz. Sonra xəfiyyə üzünü oğlana tutur və onun uşaqdan xoşu gəlib-gəlmədiyini xəbər alır. Oğlanın sifəti qaralır və o, başını inkaredici tərzdə bulayır. Atası təəssüratı yumşaltmaq üçün bu oğlanın qəzəbinin də məhəbbəti kimi dərin olduğunu qeyd edir. Oğlan başını valideyninin sinəsinə söykəyəndə atası nəvazişlə onu özündən kənar edir və ona gedib oynamasını təklif edir. Sonra ata üzünü xəfiyyəçiyə tutur və deyəsən, ona nahaq yerə əziyyət verdiyini bildirir.
“- Axı bu qəliz müəmmaya siz nə edə bilərsiniz?
- Qəlizliyinə, həqiqətən, qəliz işdir. Amma deduksiya metodunu tətbiq etməklə mən bu işi hələ evdən çıxmamış artıq açmışdım. Burada isə mən obyektiv halları da işə qoşmaqla vəziyyətə tam aydınlıq gətirmişəm.
- Siz Allah, mister Holms, əgər siz nə isə bir nəticə hasil etmisinizsə, bunu mənə deyin. Ürəyim lap çəkilir. Hansı yolla getməyiniz məni az maraqlandırır, əsas şey nəticədir.
- Mən bu işi öz metodumla aparıram. Uotson, missis Ferqyüson bizi qəbul etmək halətindədirmi?
- O, xəstə olsa da, ağlı başındadır”. (Yenə orada, səh. 544)
Onlar birlikdə yuxarı qalxırlar. Holms cib dəftərçəsindən bir vərəqə qoparır və nə isə yazıb Uotsona verərək ona bu kağızı xanıma çatdırmağı buyurur. Uotson Doloresi səsləyib kağızı ona verir. İçəridən xoş nidalar gəlir və Dolores çıxıb xanımın onları görmək istədiyini söyləyir.
Ferqyüson içəri girən kimi başını balışından qaldıran arvadına tərəf yönələndə bu qadın əlini qabağa verib onu dayandırır. Qadın nəzərlərini onunla birgə içəri girmiş xəfiyyəçiyə yönəldir. Holms ona təzim edərək sözə başlayır.
“- Mister Ferqyüson, xanımınız sizi ürəkdən sevən çox yaxşı bir qadındır.
- Bunu mənə sübut eləsəniz, qəbrə kimi özümü sizə borclu sayaram.
- Mənim əlimdə bu asan işdir, amma bu, sizə yeni iztirab gətirəcək.
- Təki arvadımın günahsız olduğunu bilim, qalan şeylər məndən ötrü az əhəmiyyətlidir”. (Yenə orada, səh. 546)
Holms öz təhqiqatının gedişini addım-addm açmağa başlayır. O, hələ Beyker-stritdə qəti surətdə bilirdi ki, vampirlər barədə fikirlər absurd bir şeydir. O qeyd edir ki, ingilis kriminalistikasında belə hala hələ heç vaxt təsadüf olunmayıb. Amma ev sahibi arvadının qanlı dodaqlarını körpənin boğaz nayihəsindən ayırdığı məqamı öz gözləri ilə görmüşdü.
“- Bəs sizin ağlınıza gəlməyibmi ki, qanı yaradan yalnız onu içmək üçün sormurlar? Məgər ingilis kraliçalarından birinin öz yarasından zəhəri özünün sorub çıxarması barədə olmuş əhvalatdan xəbəriniz yoxdurmu? Cənubi Amerika üslubunda təsərrüfat aparılan evdə silah alətləri kolleksiyası varsa, mən, ilk növbədə, onları öz gözlərimlə görmək istəyirdim. Orada ovçu yayın üstündə olmalı kiçik oxu yerində görməyəndə mən zəhər sürtülmüş bu oxun kim tərəfindən götürüldüyünü həmin saat başa düşdüm. Əgər sizin körpə kurare bitkisinin zəhərli şirəsinə və ya digər bir qorxunc maddəyə bulaşdırılmış oxla zədələnibsə, həmin zəhər tezcə yaradan sorulub çıxarılmasaydı, uşaq dərhal ölməli idi. Sonra isə mən evdəki itə fikir verdim. Zəhərli oxu kim isə əvvəlcə onun üzərində sınamalıydı. Zəhərin öz gücünü itirib-itirmədiyini həmin adam itin üzərində müəyyən edib. Buraya gələnə qədər mən itlə bağlı təcavüzü təsəvvür etmirdim. Amma həmin hal mənim məntiqi sxemimi qurmağıma kömək etdi”. (Yenə orada, səh. 547)
Holms bir anlıq sükut edəndən sonra üzünü bir daha ev sahibinə tutaraq hər şeyin ona aydın olub-olmamasını xəbər alır. Holms ona bildirir ki, körpənin həyatını anası iki dəfə xilas edib. Bununla belə, bu qadın baş verənləri ərinə açmaq istəməyib. Çünki o, atanın öz böyük oğlunu nə qədər çox sevdiyini görürdü. Missis Ferqyüson duyurdu ki, həqiqəti açıb ərinə desəydi, Robertin ürəyi parçalanardı. Robert Ferqyüson, doğrudanmı, Cekinin belə bir faciəvi əmələ qadir olduğunu bilmək istəyir? Holms ona deyir ki, ata körpəni əzizləyəndə xəfiyyəçi pəncərənin şüşəsindən bu yeniyetmənin üzündəki qəzəbi aşkarca görürdü. Axı şüşənin arxasındakı pəncərə qapağı qaranlıq fon yaradırdı. Bu qısqanclıq o qədər güclü idi ki, bunu hər kəs öz həyatında nadir halda görə bilərdi.
Atası Cekinin adını bir daha pıçıltı ilə çəkir. Holms ona özünü ələ almasını və dəyanətli olmasını tövsiyə edir. Anasının vəfatı ilə Cekinin ataya məhəbbəti ikiqat artmış, anasının yerini tutmuş bu qadın isə onda manyakal bir nifrət doğurmuşdu. Ferqyüson buna hələ də inana bilmirdi. Elə olan tərzdə Holms üzünü missis Ferqyüsona tutur və doğrumu danışdığını ondan xəbər alır. Xəstə qadın xəfiyyənin danışdığı müddətdə üzünü balışı ilə örtmüşdü. Ona müraciət edilən anda üzünü ərinə tutaraq bütün bunları ona deməyə çətinlik çəkdiyini ifadə edir və möcüzə baş verməsini arzulayaraq bu sirrin başqa ağızdan eşidilməsini istədiyini nəzərə çatdırır. Holmsu nəzərdə tutaraq bu centlmenin həqiqətən ya cadugər, ya da peyğəmbəranə bir adam olduğunu deyir. Artıq hər şeyi bildiyini o, bu kağızda yazanda ürəyimdən asılan daş yoxa çıxdı. Holms üzünü yenə missis Ferqyüsona tutaraq onun körpəsi fəlakət qarşısında olduğu vaxt bu otaqda necə qaldığını soruşur. Xəstəliyi çəkilən qadın isə dayə Meysona etibar etdiyini və ona artıq bu işin təfərrüatını bildirmiş olduğunu açıqlayır. Axırda Holms müştərisinə oğlunu bir illiyə dəniz səfərinə göndərməyin vacib olduğunu bəyan edir. Holms üzünü dostuna tutaraq burada işin başa çatdığını və geriyə yol başlamaq vaxtının gəldiyini deyir. Bayırda xəfiyyə Uotsona bildirir ki, indi bu ailə öz münasibətlərini onlarsız da qaydaya sala biləcək.
Sabahı günü Uotson dostunun noyabrın 19-da aldığı teleqrama yazılı cavabı nəzərə çatdırır. “Sizin məsləhətinizlə yanıma gəlmiş Robert Ferqyüsonun müəmmasını 21-də araşdırdım. Nəticə müsbət oldu”. (Yenə orada, səh. 549)
Əsəri N.Dexteryova rus dilindən xeyli sonra tərcümə etmişdir. Onun ilk çapı 1924-cü ilin yanvarında “Strend” jurnalında həyata keçmişdir.
QABİL ƏHMƏDOV

 
 
  • Oxunub:  43470  |  
  • Tarix:  24-07-2015  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycan dünya miqyasında çox etibarlı tərəfdaş, ləyaqətli ölkə kimi tanınır

17:47
18 Oktyabr
Yeni Azərbaycan Partiyası ölkəmizin siyasi palitrasına yeni nəfəs gətirib
17:45
18 Oktyabr
Sahibə Qafarova: Rusiyanın Ermənistana silah verməsi regionda onsuz da həssas olan vəziyyətin daha da gərginləşməsinə gətirib çıxara bilər
17:36
18 Oktyabr
Sınaq təcrübə stansiyalarında nümunəvi əkinlər zamanı ABŞ-ın təcrübəsi tətbiq oluna bilər
17:31
18 Oktyabr
Azərbaycan ilə Latviya arasında hüquqi əməkdaşlıq genişlənir
17:15
18 Oktyabr
İspaniya mətbuatı: Bakının mərkəzi hissəsi avanqard üslubda binalar və dəbdəbəli mehmanxanalarla zəngindir
17:02
18 Oktyabr
Bakıda Azərbaycan-Avstraliya biznes-forumu keçirilib
16:22
18 Oktyabr
YAP-ın yaranmasının 25-ci və dövlət müstəqilliyimizin 26-cı ildönümü münasibətilə Nizami rayonunda tədbir keçirilib
16:04
18 Oktyabr
Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə dövlət müstəqilliyi qorunub saxlanılıb, möhkəmləndirilib
15:59
18 Oktyabr
Azərbaycanın suverenliyinin qorunub saxlanılmasında ümummilli lider Heydər Əliyevin xidmətləri əvəzsizdir
15:48
18 Oktyabr
Daşkənddə “İslam həmrəyliyi Özbəkistan-Azərbaycan dostluğu timsalında” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilir
15:45
18 Oktyabr
Şahin Mustafayev: Prezident İlham Əliyev sosial-iqtisadi sahədə qarşıdakı dövr üçün mühüm vəzifələr müəyyənləşdirib
15:44
18 Oktyabr
Azərbaycan ilə Latviya arasında məhkəmə-hüquq sahəsində əlaqələr uğurla inkişaf edir
15:22
18 Oktyabr
Rob Sobhani: Azərbaycan torpaqlarının işğalı erməni xalqının maraqlarına cavab vermir
15:14
18 Oktyabr
Yaqub Mahmudov: Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpa edilməsi tarixi nailiyyətimizdir
15:11
18 Oktyabr
Nazir müavini: İkinci Bakı Şopinq Festivalında əsas hədəfimiz xarici turistlərdir
14:41
18 Oktyabr
Azərbaycan ilə Polşa arasında yüksək səviyyəli siyasi əlaqələr var
14:24
18 Oktyabr
Elmar Məmmədyarov: Sarkisyan məsuliyyətsiz şəkildə birgə bəyanatın çərçivəsindən kənara çıxdı
14:17
18 Oktyabr
Xalça Muzeyində maraqlı sərgi - “Uçan xalça”
14:14
18 Oktyabr
Müstəqilliyimizə qədəm qoyduğumuz gündən qazandığımız nailiyyətlər Ümummilli Liderin uzaqgörən siyasətinin nəticəsidir
14:10
18 Oktyabr
Bakıda “Caspian Energy Tourism Forum” keçirilib
14:06
18 Oktyabr
Vitold Vaşçikovski: Azərbaycan Polşa üçün əhəmiyyətli ölkədir
14:01
18 Oktyabr
Fəzail İbrahimli: Azərbaycan xalqı tarix boyu öz müstəqilliyi uğrunda şərəflə mübarizə aparıb
12:50
18 Oktyabr
Azərbaycan Xəzərdə kruizlərin təşkili üçün Rusiya ilə danışıqlara başlayıb
12:07
18 Oktyabr
Elman Məmmədov: Sarkisyan beynəlxalq hüquqa uyğun deyil, kriminal aləmin qanunlarına uyğun davranır
12:06
18 Oktyabr
Vitali Kliçko: Bakının inkişafına tətbiq olunan təcrübəni Kiyevdə istifadə etmək istəyirik
12:03
18 Oktyabr
Azərbaycan-Avstraliya biznes-forumunun iştirakçıları ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər
11:46
18 Oktyabr
Azərbaycan ilə Rusiya arasında Samur çayı üzərində salınacaq avtomobil körpüsünün təməli qoyulub
11:26
18 Oktyabr
“Atletiko Madrid” klubunun saytında Bakı haqqında videosujet yerləşdirilib
11:22
18 Oktyabr
MM-in deputatı Musa Quliyev: Azərbaycanda idarəetmə sistemində daim uğurlu islahatlar aparılır
11:14
18 Oktyabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 122 dəfə pozub
10:47
18 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev Polşanın xarici işlər nazirini qəbul edib
10:43
18 Oktyabr
Bakıda V Beynəlxalq Azərbaycan Xalçası Simpoziumu işə başlayıb
10:41
18 Oktyabr
UEFA Çempionlar Liqası: “Qarabağ” doğma meydanda “Atletiko Madrid”i qəbul edəcək
10:22
18 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev Körfəz Ərəb Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Şurasının nümayəndə heyətini qəbul edib
10:08
18 Oktyabr
Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasından 26 il keçir
21:02
17 Oktyabr
Nizami Kino Mərkəzində “Pəncərədən düşən işıq” sənədli filminin təqdimat mərasimi olub
20:48
17 Oktyabr
Azərbaycan turizmin inkişafına yönəlib
20:34
17 Oktyabr
YAP-ın 25 illik yubileyi münasibətilə Pirallahıda keçirilən futbol yarışına yekun vurulub
20:01
17 Oktyabr
Rusiya telekanalı Bakıda keçirilən şopinq festivalı barədə süjet yayımlayıb
19:26
17 Oktyabr
Azərbaycan nümayəndə heyəti Ciddədə sərhəd təhlükəsizliyinə dair beynəlxalq simpoziumda iştirak edib
19:10
17 Oktyabr
Con Hammond: Azərbaycanda əlverişli biznes və investisiya mühiti var
17:54
17 Oktyabr
Nazirlər Kabinetində aparılan islahatlar idarəetmədə səmərəliliyin təşkilinə hesablanan islahatların tərkib hissəsidir
17:39
17 Oktyabr
Sevinc Fətəliyeva: Konqresmen Smit işğalçı Ermənistanın ən fəal dəstəkçilərindən biridir
17:32
17 Oktyabr
Mədəniyyət, incəsənət xadimlərinə və turizm işçilərinə fəxri adlar və mükafatlar təqdim edilib
17:27
17 Oktyabr
İqtisadiyyat Nazirliyində geniş kollegiya iclası keçirilib
17:06
17 Oktyabr
İsrailli ekspert Azərbaycan Dillər Universitetinin tələbələri ilə görüşüb
16:58
17 Oktyabr
Bəxtiyar Sadıqov: Azərbaycan tərəfi öz prinsipial mövqeyindən geri çəkilən deyil
16:55
17 Oktyabr
Məcburi köçkünlər üçün salınmış yaşayış komplekslərinin internet xətti ilə təmin edilməsinə dair layihə müzakirə olunub
16:10
17 Oktyabr
Azərbaycanda miqrantlara münasibətdə heç bir hüquq pozuntusu qeydə alınmayıb
15:46
17 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev Yunanıstanın Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfirinin etimadnaməsini qəbul edib
15:06
17 Oktyabr
Dövlət Müstəqilliyi Günü Naxçıvanın Bakıdakı daimi nümayəndəliyində qeyd edilib
15:01
17 Oktyabr
Robert Sekuta: ABŞ Azərbaycanda iqtisadi islahatları yüksək qiymətləndirir
14:47
17 Oktyabr
Azərbaycan Seulda keçirilən mədəniyyət festivalında təmsil olunub
14:13
17 Oktyabr
“Vaşinqton Tayms”: Azərbaycan terrorizmə qarşı mübarizədə ABŞ-ın tərəfdaşıdır
14:10
17 Oktyabr
Bakı Dövlət Universiteti ilə Yaponiya universitetləri arasında əməkdaşlıq genişlənir
14:03
17 Oktyabr
Ziyad Səmədzadə: Azərbaycan 2017-ci ilin 9 ayını müsbət sosial-iqtisadi inkişaf göstəriciləri ilə başa vurub
12:57
17 Oktyabr
Azərbaycan ilə Belarus arasında ticarət dövriyyəsi 100 milyon dollar təşkil edib
12:55
17 Oktyabr
Dilarə Cəbrayılova: Cəmiyyətin intellektual potensialının artması ölkənin inkişafına güclü təsir göstərir
12:33
17 Oktyabr
Hikmət Babaoğlu: Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda nüfuzu mütəmadi olaraq artır, milli dövlətçiliyimizin əsasları möhkəmlənir
11:09
17 Oktyabr
Vüqar Namazov: Kapital bazarlarına çıxış bu gün tələb deyil, zərurətdir
11:03
17 Oktyabr
Azərbaycan ilə Pakistan arasında dini-mənəvi sahədə əlaqələr müzakirə edilib
10:53
17 Oktyabr
Vüsal Qasımlı: İlin əvvəlindən Azərbaycanda pul bazası 18 faiz artıb
10:37
17 Oktyabr
Azərbaycan ilə Türkiyə arasında hərbi əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunub
10:34
17 Oktyabr
BANM-ə qəbul olunan Prezident təqaüdçülərinin sayı ötən illərə nisbətən iki dəfə artıb
10:33
17 Oktyabr
İtaliya Senatında Azərbaycan-İtaliya strateji tərəfdaşlığının aspektləri müzakirə olunacaq
10:28
17 Oktyabr
Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə Silahlı Qüvvələri rəhbərlərinin görüşü keçiriləcək
10:25
17 Oktyabr
Ermənistan silahlı bölmələri iriçaplı pulemyotlardan istifadə etməklə atəşkəs rejimini 105 dəfə pozub
10:18
17 Oktyabr
Sabah Daşkənd şəhərində “İslam həmrəyliyi Özbəkistan-Azərbaycan dostluğu timsalında” mövzusunda Beynəlxalq Konfrans keçiriləcək
17:56
16 Oktyabr
Vüqar Rəhimzadə: Rusiya regionda təhlükəsizliyə xələl gətirə biləcək addımlara yol verməməlidir
17:21
16 Oktyabr
Sosial təminat haqqında Azərbaycan-Bolqarıstan hökumətlərarası Saziş layihəsi müzakirə olunub

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+16 +20
gecə+9 +12