Ana səhifə »  Ədəbiyyat »  Yaradıcılığını barışa, haqqa həsr edən böyük yazıçı - İlyas Əfəndiyev
A+   Yenilə  A-
Yaradıcılığını barışa, haqqa həsr edən böyük yazıçı - İlyas Əfəndiyev

“İlyas Əfəndiyev Azərbaycan teatrına çox böyük töhfələr veribdir, böyük xidmətlər göstəribdir, çox dəyərli əsərlər yaradıbdır. İlyas Əfəndiyevin yaradıcılığı başqa cəhətlərlə yanaşı, bir də ona görə əhəmiyyətlidir ki, o, öz əsərlərində həm Azərbaycan xalqının tarixinin çox mühüm səhifələrini ədəbiyyat, teatr vasitəsilə bugünkü nəsillərə çatdırıbdır, həm də öz əsərlərində müasir həyatımızın müsbət və mənfi cəhətlərini çox gözəl təsvir edibdir. Beləliklə, xalqımızı həm tarixə hörmət bəsləməyə sövq etmişdir və bu barədə xidmətlər göstərmişdir, tarixi bilmək üçün xalqımıza yardım etmişdir, eyni zamanda, yaşadığımız zamanda mənəviyyat, əxlaq, insanlıq, Vətənə və millətə sədaqət ruhunu aşılamışdır. Hesab edirəm ki, xalqımız bu əsərlərdən çox bəhrələnmişdir”.
Ümummilli lider Heydər Əliyev

 

* * *
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - Cümhuriyyət günümüzdə... Cümhuriyyətdən 4 il öncə doğulan, ömrünü yazıçılığa həsr edən, Bütöv Azərbaycanı yazan, bütöv yazan Azərbaycanlı...
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - I Dünya savaşının ildaşı olub, qələmini, yaradıcılığını böyük anlamda Barışa, nazilsə də üzülməyən haqqa həsr edən insan.
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - Türk peyğəmbərinin adını, əfəndi soyadını daşıyan klassik...
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - Aran Qarabağda, böyük Füzulinin adını daşıyan (keçmiş Qaryagin) elində doğulan, paytaxt Bakıda, Füzulinin azad olunduğu günü görmədən gözlərini əbədi yuman (1996), ruhu oyaq... Azərbaycanlı ədib...
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - Məhsuldar ədəbi yaradıcılığının, əsərlərinin yanısıra, bir də ELÇİN adını, ELÇİN şəxsiyyətini xalqına bəxş edən ata!
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - Azərbaycan teatrının inkişafında müstəsna rolu olan, İlyas Əfəndiyev teatrı fəxri adını doğuran və doğruldan yazıçı-dramaturq!
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - Xalq yazıçısı, yazıçılığında xəlqi... xəlqiliyində bəşəri və intellektual..!
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - O, həmişə müasirdir (akademik Bəkir Nəbiyev 2005-ci ildə belə yazırdı)...
* * *
Fikir verin: yalnız bir bölümünü sadalayacağımız fərqli janrlı, fərqli mövzulu, fərqli həcmli... fərqli illərin ovqat və ritmini, ahəngini təcəssüm etdirən, adları belə dillər əzbəri olan bu əsərlər onun - XX yüzil Azərbaycan nəsrinin patriarxının timsalında bir ömrə nələrin sığdırılmasının mümkünlüyünü göstərir. -
ROMANLAR
“Söyüdlü arx”, “Körpüsalanlar”, “Geriyə baxma, qoca!”, “Üçatılan”, “Xan çinar”, “Dağlar arxasında üç dost”, “Sarıköynəklə Valehin nağılı”...
PYESLƏR
...“Bahar suları”, “Atayevlər ailəsi”, “Sən həmişə mənimləsən” (yaxud “Boy çiçəyi”), “Unuda bilmirəm”, “Məhv olmuş gündəliklər”, “Mahnı dağlarda qaldı”, “Bağlardan gələn səs”, “Xurşidbanu Natəvan”, “Büllur sarayda”, “Şeyx Xiyabani”, “Bizim qəribə taleyimiz”, “Sevgililərin cəhənnəmdə vüsalı”, “Tənha iydə ağacı”, “Ağıllılar və dəlilər”, “Hökmdar və qızı”;
POVESTLƏR
“Kənddən məktublar”, “Aydınlıq gecələr”, “Torpağın sahibi”, “Qaçaq Süleymanın ölümü”, “Xan qızı Gülsənubərlə tarzən Sadıqcanın nağılı”;
HEKAYƏLƏR
“Berlində bir gecə”, “Balıqçılar”, “Gülsatan”, “Cavan yolçu”, “Bahar buludları”, “Xəncər”, “Yaylaq qonşumuz”, “Şəhərdən gələn ovçu”, “Yun şal”, “Qırçı və qırmızı çiçək”, “Tufandan sonra”, “Səməd Vurğun haqqında hekayə”, “Daş hasar”;
“KƏNDDƏN MƏKTUBLAR” (KİTABINDAN)
“Qızbəs xala”, “Qarımış oğlan”, “Mirzə İman”, “Uxajor”;
“AYDINLIQ GECƏLƏR” (KİTABINDAN)
“Gözlənilməyən sevgi”, “Apardı sellər Saranı”, “Durna”, “Qəhrəman ilə bülbülün nağılı”, “Kiçik bir poema”, “Qoca tarını çaldı”, “Yarımçıq qalmış portret haqqında mahnı”, “Qarı dağ”;
“HEKAYƏLƏR”İN HEKAYƏLƏRİ...
“Görüş”, “Gülaçar”, “Su dəyirmanı”;
“SƏN EY BÖYÜK YARADAN” NİDALI KİTABDAN
“Yusif və Esfir”, “Vəzir Allahverdi xan və Bəhlul Danəndə”, “Sən ey böyük Yaradan”, “Abidin yuxusu”, “Həyatın əbədi ahəngi”, “Sağsağan”, “İsa-Musa”;
Nəhayət,
UŞAQ HEKAYƏLƏRİ
“Ceyran ovu”, “Maraqlı hadisə”, “Qoruqlarda”, “Yasəmən ağacı”, “İz ilə”, “Ovçunun nağılı”, “Zəmidə bir turac səslənirdi”...
* * *
Bəli, məhsuldarlıqla sənətkarlığı, necə deyərlər, kəmiyyətlə keyfiyyəti bunca bir arada tutmaq, yaradıcılığını harmoniyaya, simmetriyaya tabe tutmaq... sənətin estetik dəyərlərini yalnız öyrənərək deyil, fitrətən duymaqla mümkün ola bilərdi... İlyas Əfəndiyevin özəlliklərindən biri də məhz bu amillə bağlı idi.
* * *
Ömür vəfa etsəydi bu il 101 yaşı olacaqdı İlyas Əfəndiyevin.
Gəlin İlyas Əfəndiyev ömürlüyündən bir neçə səhifəni vərəqləyək.
İlyas Məhəmməd oğlu Əfəndiyev tanınmış və sayğın tacir ailəsində doğulmuşdur. Nəsilliklə oxumuş ruhani, varlı tacir ailəsindən çıxmış Məhəmməd kişi özü 1884-cü il doğumluydu.
Onun ata-babası bütün Qarabağda tanınan, yoxsula əl tutan, xeyirxah, alicənab adamlar idi. Bu ailənin bir qolu tacir nəslinə mənsub olub, alqı-satqı işlərilə məşğul olmuşdu. Digər qolu isə ruhani təhsili almış, savadlı axund və üləmalardan ibarət idi.
Yazıçının atası Məhəmməd Əfəndiyev həmin ailənin ticarətlə məşğul olan qoluna mənsub olub.
Əfəndiyevlər ailəsi Sovet hakimiyyəti dövründə, 30-cu illərdə ciddi təqiblərə məruz qalmış, onların ata-baba mülkü əllərindən alınmış, ailənin bəzi üzvləri “xalq düşməni” kimi güllələnmiş, bəziləri həbs edilərək vətəndən uzaqlara sürgün olunmuşdur... Yazıçının atası Məhəmməd Əfəndiyevə “kulak” damğası vurularaq evi, böyük mülkü, bağı zəbt edilmiş, “səs hüququ”ndan məhrum olunmuşdur...
Ailənin xoş günləri, İlyasın uşaqlıq illərinin sevincli anları 1920-ci ilin aprel-may aylarında sona yetmişdir. “Kulak” damğası vurulmuş bu ailənin üzvlərinin hərəsi bir tərəfə dağılmış, təhlükəsizlik orqanlarının qorxusu, həbs olunmaq təhlükəsi qohumları bir-birindən aralı salmışdı... Yazıçının atası 30-cu illərin ədalətsizliklərinə, təqib və təhqirlərə dözmür, uzun illər işsiz qalır, ailəsini dolandıra bilmir... Ağır xəstələnərək “səksən yaşlı qocaya dönmüş” Məhəmməd kişi 1934-cü ildə 50 yaşında vəfat edir.
İlyasın bir gənc kimi formalaşmasında, kitaba, ədəbiyyata, ümumiyyətlə mütaliəyə marağının oyanmasında anası Bilqeyis xanımın əvəzsiz xidmətləri olmuşdur. O, İlyasa yalnız analıq yox, Məhəmməd kişi vəfat etdikdən sonra müəllimlik, yoldaşlıq, həm də atalıq etmişdir...
Atası ilə o qədər də “dil tapa” bilməyən, onunla dostlaşmağı bacarmayan İlyas bütün sirlərini, dərdlərini anası ilə bölüşərdi. Yazıçı hələ uşaq yaşlarından zəhmətə alışmış, mütaliəyə böyük maraq göstərmiş, məktəbə getməzdən öncə yazıb-oxumağı öyrənmiş, çoxlu kitab mütaliə etmişdir. 1921-ci ildə birinci sinfə gedən İlyas 1930-cu ildə pedaqoji təmayüllü iki dərəcəli orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirmişdir.
Məktəbin direktoru Cəmil bəy Vəzirov, müəllimləri Mehdi Mehdizadə, Cümşüd Zülfüqarlı, Bəylər Ağayev və b. idi. Orta məktəbdə oxuyarkən müəllimlərin tapşırıqları ilə yetinməyən İlyas Əfəndiyev dərsdən başqa müstəqil mütaliə yolu ilə çoxlu bədii kitab, o cümlədən, rus ədəbiyyatı klassiklərindən A.S.Puşkin, M.Y.Lermontov, A.P.Çexov, İ.Turgenev, M.Qorki kimi sənətkarların dilimizə çevrilmiş əsərlərini mütaliə etmiş, eyni zamanda, riyaziyyat və fizikaya böyük maraq göstərmiş, coğrafiyanı həvəslə öyrənmiş, böyük səyyahların, o cümlədən, R.Amundsen, Nansen, X.Kolumb, A.Vespuççi kimi tarixi şəxsiyyətlərin yaşamını diqqətlə izləmişdir. Əlbəttə, bədii ədəbiyyat və ədəbiyyatşünaslıq onun ilgisini daha çox çəkirdi...
İlyas Əfəndiyev özü yazırdı: “Klassik romanlar, pyeslər, poemalarla yanaşı, o zaman haqqında çox danışılan professor Friçe, professor Koqan, professor Köprülüzadə, İsmayıl Hikmət kimi məşhur ədəbiyyat alimlərinin əsərlərini də yorulmadan, həvəslə oxuyub balaca dəftərçələrdə özüm üçün konspektlər çıxarırdım. Mən gələcəkdə Köprülüzadə kimi, professor Friçe kimi böyük ədəbiyyat alimi olmaq xəyalı ilə hey həvəslənir, hey oxuyurdum”.
Orta məktəbi bitirdikdən sonra bir müddət Böyük Bəhmənli kəndində dil və ədəbiyyatdan dərs deyən İlyas Əfəndiyev 1935-1938-ci illərdə Qaryagin şəhər orta məktəbində coğrafiya müəllimi işləmiş, eyni zamanda, gənclərin təlim-tərbiyəsində, savadsızlığın aradan qaldırılmasında, məktəbyaşlı uşaqların təhsilə cəlb olunmasında fəallıq göstərmişdir. Yazıçının formalaşmasında Qaryaginin ictimai və mədəni həyatı da az rol oynamamışdır. (Doğrudur, 30-cu illərdə rayondakı mühit haqqında əldə geniş bilgi yoxdur, ancaq yazıçının öz xatirələri, məktəb və müəllim kollektivi, rayon aydınları haqqında əldə etdiyimiz bilgilər, rayon qəzeti səhifələrində dərc edilmiş müxtəlif məqalələr, gənclərin həyatında və tərbiyəsində o illər çox mühüm rol oynamış dram kollektivinin fəaliyyəti barədəki yazılar rayonun 30-cu illərdəki ictimai-mədəni həyatı haqqında müəyyən fikir söyləməyə imkan verir...)
1940-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, 1960-cı ildən Əməkdar incəsənət xadimi, 1972-ci ildən Azərbaycan Dövlət Mükafatı laureatı, 1979-cu ildən isə Azərbaycanın Xalq yazıçısı olan, müstəqil Azərbaycanın “Şöhrət” ordeninə layiq görülmüş İlyas Əfəndiyevin işıqlı xatirəsi, zəngin yaradıcılıq yolu yeni nəsil yazarlarına bir örnəkdir.
28 may 1914-cü ildə doğulmuş İ.Əfəndiyev 3 oktyabr 1996-cı ildə 82 yaşında vəfat edib. Görkəmli yazıçı Fəxri xiyabanda dəfn olunub.
Əkbər QOŞALI

 
  • Oxunub:  48030  |  
  • Tarix:  26-05-2015  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycan İslam həmrəyliyinin gücləndirilməsi işinə böyük töhfələr verir

18:12
21 Avqust
Samuxda çoxmənzilli binaların əsaslı təmiri və abadlıq-quruculuq işləri davam etdiriləcək
17:59
21 Avqust
Azərbaycan jurnalistləri "İlham Əliyevin dostları" səhifəsi yaradıblar
17:46
21 Avqust
Aydın Hüseynov: Yeni iqtisadi siyasi kurs çərçivəsində aparılan islahatlar öz bəhrəsini verir
17:42
21 Avqust
Ermənistan silahlı qüvvələrinin zabiti intihar edib
17:25
21 Avqust
Bu ilin 7 ayında Dövlət Məşğulluq Xidmətinin xətti ilə 35,8 min nəfərdən çox şəxs münasib işlərlə təmin edilib
17:07
21 Avqust
Hikmət Çətin: Qlobal Gənc Liderlər Forumu üzləşdiyimiz problemlərin həllinə töhfə verəcək
17:03
21 Avqust
Rafiq Məmmədhəsənov: «Turizm haqqında» yeni qanun bu sahənin inkişafına böyük təkan verəcək
16:39
21 Avqust
Daniel Qoldstern: Qlobal Gənc Liderlər Forumu gənclərin öyrənmələri üçün yaxşı platformadır
16:37
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanda xalça fabriklərinin sayı 30-a çatacaq
16:16
21 Avqust
Rasim Musabəyov: Erməni tərəfi anlayır ki, Azərbaycanın hərbi qüdrəti xeyli artıb
15:59
21 Avqust
Azərbaycan Prezidentinin tapşırığına əsasən, FHN meşə yanğınlarının söndürülməsinə kömək məqsədilə Gürcüstana helikopter göndərib
15:56
21 Avqust
Azərbaycan Prezidenti: Bundan sonra kənd təsərrüfatı ancaq məhsuldarlığın artımı hesabına inkişaf etməlidir
15:55
21 Avqust
İsmail Serageldin: Gələcəyin liderləri ilə birlikdə işləmək qısa müddətdə öz faydasını verəcək
15:50
21 Avqust
Elman Nəsirov: Minsk qrupu münaqişənin həlli ilə bağlı üzərinə düşən məsuliyyətə uyğun fəaliyyət ortaya qoya bilməyib
15:14
21 Avqust
Petar Stoyanov: Bakı vacib çağırışların müzakirə edilməsi baxımından əhəmiyyətli platformaya çevrilib
14:51
21 Avqust
Ankarada keçirilən beynəlxalq festivalda “Azərbaycan gecəsi” təşkil olunub
14:17
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev: Yol infrastrukturuna görə Azərbaycan indi dünya miqyasında qabaqcıl yerdədir
14:13
21 Avqust
Ümumdünya Yay Universiadasının taekvando yarışlarında Azərbaycanı 12 idmançı təmsil edəcək
14:02
21 Avqust
“Kopenhagen”–“Qarabağ” matçını ispaniyalı hakimlər briqadası idarə edəcək
13:55
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev Qlobal Gənc Liderlər Forumunda iştirak edən sabiq dövlət və hökumət başçılarını qəbul edib
13:51
21 Avqust
Şabranda qısa müddətdə səyyar “ASAN qatar”ın xidmətindən 700-dən çox vətəndaş faydalanıb
12:26
21 Avqust
Honco Beynəlxalq Təqaüd Fondunun yubiley konfransında Azərbaycan həqiqətlərindən danışılıb
12:20
21 Avqust
UNEC nüfuzlu beynəlxalq akkreditasiya qazanıb
12:14
21 Avqust
Latviyanın sabiq Prezidenti: Qlobal Gənc Liderlər Forumu əla ideyadır
12:03
21 Avqust
Bu gün Fransada güləş üzrə dünya çempionatı start götürür
11:06
21 Avqust
Valdis Zatlers: Qlobal Gənc Liderlər Forumu gənclərin təcrübəli insanlarla görüşdüyü yeni platformadır
11:04
21 Avqust
Rosen Plevneliev: Gənc liderlər sülhməramlı olmalı, müharibəyə qarşı çıxış etməlidirlər
10:52
21 Avqust
Katerina Yuşenko: Azərbaycan Qlobal Gənc Liderlər Forumunu keçirməklə dünyaya növbəti töhfəsini verir
10:46
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev “Şəmkir Aqroparkı”nın Logistika Mərkəzinin açılışında iştirak edib
10:44
21 Avqust
“Azərxalça” ASC-nin Şəmkir filialının açılışı olub
10:42
21 Avqust
Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev Müdafiə Nazirliyinin Mobil Səhra Cərrahiyyə Hospitalının imkanları ilə tanış olub
10:41
21 Avqust
Ali məktəblərin boş qalan plan yerlərinə abituriyentlərin ixtisas seçimi başa çatıb
10:38
21 Avqust
Bu gün müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqənin sonuncu mərhələsi başlayıb
10:36
21 Avqust
“Azərişıq” ASC-nin Şəmkir avtomat idarəetmə və nəzarət mərkəzi işə salınıb
10:34
21 Avqust
Əsaslı şəkildə yenidən qurulan Şəmkir Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi ilə tanışlıq
10:31
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev Şəmkir-Yeni Göyçə-Dağ Cəyir avtomobil yolunun açılışında iştirak edib
10:28
21 Avqust
Bakıda Qlobal Gənc Liderlər Forumu işə başlayıb
10:26
21 Avqust
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Şəmkir rayonuna səfərə gəlib
10:24
21 Avqust
Cocuq Mərcanlıda tikinti işlərinin növbəti mərhələsi sürətlə davam etdirilir
10:22
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev Gədəbəy rayonunun içməli su təchizatı layihəsinin açılışında iştirak edib
10:20
21 Avqust
Ermənistan silahlı qüvvələri sutka ərzində atəşkəs rejimini 119 dəfə pozub
10:19
21 Avqust
Gədəbəydə Heydər Əliyev Mərkəzinin açılışı olub
10:16
21 Avqust
“Gədəbəy” elektrik yarımstansiyası işə salınıb
10:13
21 Avqust
Hikmət Hacıyev: Humanizm prinsiplərinə sadiq olan Azərbaycan beynəlxalq humanitar missiyaları dəstəkləyir
11:37
20 Avqust
Prezident İlham Əliyev Gədəbəy limonad zavodunun açılışında iştirak edib
11:18
20 Avqust
“Gədəbəy” elektrik yarımstansiyası işə salınıb
11:07
20 Avqust
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Gədəbəy rayonuna səfərə gəlib
10:35
20 Avqust
Samuxda “Yenikənd” yarımstansiyası istifadəyə verilib
18:58
19 Avqust
Prezident İlham Əliyev Samux Aqroenerji Yaşayış Kompleksi ilə tanış olub
18:47
19 Avqust
Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Samuxda körpələr evi-uşaq bağçası inşa edilib
18:40
19 Avqust
Prezident İlham Əliyev Samux-Füzuli-Lək-Əlibayramlı-Qarabağlar-Çobanabdallı-Samux avtomobil yolunun açılışında iştirak edib
18:37
19 Avqust
“YARAT”da uşaqlar üçün seminar
18:33
19 Avqust
Şəmkir-Samux-Goranboy magistral suvarma kanalının 8,55 kilometrlik hissəsi istifadəyə verilib
18:30
19 Avqust
Sahibə Qafarova: Azərbaycan fəal beynəlxalq əməkdaşlıq siyasəti həyata keçirir
18:27
19 Avqust
Ruandalı skaut: 2019-cu ildə Virciniya Camborisində azərbaycanlı skautlarla görüşmək ümidindəyəm
17:46
19 Avqust
Zazalı-“İmamzadə” kompleksi-Gəncə avtomobil yolunun açılışı olub
17:25
19 Avqust
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Samux rayonuna səfərə gəlib
17:19
19 Avqust
Göygöldə Respublika Süni Mayalanma Mərkəzi fəaliyyətə başlayıb
16:49
19 Avqust
Məlahət İbrahimqızı: Ermənistan bütün sülh təşəbbüslərini pozur
16:23
19 Avqust
Prezident İlham Əliyev Göygöl Zona Baytarlıq Laboratoriyasında yaradılan şəraitlə tanış olub
15:35
19 Avqust
Göygöldə “Çiçəkli” Su Elektrik Stansiyası əsaslı yenidənqurmadan sonra istismara verilib
15:34
19 Avqust
Atletlərimizin XXIX Ümumdünya Yay Universiadasındakı çıxış cədvəli müəyyənləşib
15:21
19 Avqust
Göygöldə əsaslı şəkildə yenidən qurulan 4 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının açılışı olub
15:13
19 Avqust
Təhsil Nazirliyi: doqquz minə yaxın namizədin diaqnostik qiymətləndirilməsi aparılır
15:10
19 Avqust
Prezident İlham Əliyev Göygöldəki Qələbə parkında yaradılan şəraitlə tanış olub
14:58
19 Avqust
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Göygöl rayonuna səfərə gəlib
17:15
18 Avqust
Şahin İsmayılov: Bakıda keçirilən Dünya Skaut Konfransı mühüm bir beynəlxalq tədbirdir
16:54
18 Avqust
Nazirlər Kabinetində Azərbaycan-Boliviya əlaqələrinin inkişafı məsələləri müzakirə olunub
16:24
18 Avqust
Gündüz İsmayılov: İslam həmrəyliyi irqindən, dinindən, milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bütün insanları birliyə səsləyir
16:23
18 Avqust
Azərbaycan və Boliviya hökumətləri arasında Saziş imzalanıb

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
HAVA HAQQINDA