Ana səhifə »  Ədəbiyyat »  Yaradıcılığını barışa, haqqa həsr edən böyük yazıçı - İlyas Əfəndiyev
A+   Yenilə  A-
Yaradıcılığını barışa, haqqa həsr edən böyük yazıçı - İlyas Əfəndiyev

“İlyas Əfəndiyev Azərbaycan teatrına çox böyük töhfələr veribdir, böyük xidmətlər göstəribdir, çox dəyərli əsərlər yaradıbdır. İlyas Əfəndiyevin yaradıcılığı başqa cəhətlərlə yanaşı, bir də ona görə əhəmiyyətlidir ki, o, öz əsərlərində həm Azərbaycan xalqının tarixinin çox mühüm səhifələrini ədəbiyyat, teatr vasitəsilə bugünkü nəsillərə çatdırıbdır, həm də öz əsərlərində müasir həyatımızın müsbət və mənfi cəhətlərini çox gözəl təsvir edibdir. Beləliklə, xalqımızı həm tarixə hörmət bəsləməyə sövq etmişdir və bu barədə xidmətlər göstərmişdir, tarixi bilmək üçün xalqımıza yardım etmişdir, eyni zamanda, yaşadığımız zamanda mənəviyyat, əxlaq, insanlıq, Vətənə və millətə sədaqət ruhunu aşılamışdır. Hesab edirəm ki, xalqımız bu əsərlərdən çox bəhrələnmişdir”.
Ümummilli lider Heydər Əliyev

 

* * *
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - Cümhuriyyət günümüzdə... Cümhuriyyətdən 4 il öncə doğulan, ömrünü yazıçılığa həsr edən, Bütöv Azərbaycanı yazan, bütöv yazan Azərbaycanlı...
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - I Dünya savaşının ildaşı olub, qələmini, yaradıcılığını böyük anlamda Barışa, nazilsə də üzülməyən haqqa həsr edən insan.
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - Türk peyğəmbərinin adını, əfəndi soyadını daşıyan klassik...
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - Aran Qarabağda, böyük Füzulinin adını daşıyan (keçmiş Qaryagin) elində doğulan, paytaxt Bakıda, Füzulinin azad olunduğu günü görmədən gözlərini əbədi yuman (1996), ruhu oyaq... Azərbaycanlı ədib...
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - Məhsuldar ədəbi yaradıcılığının, əsərlərinin yanısıra, bir də ELÇİN adını, ELÇİN şəxsiyyətini xalqına bəxş edən ata!
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - Azərbaycan teatrının inkişafında müstəsna rolu olan, İlyas Əfəndiyev teatrı fəxri adını doğuran və doğruldan yazıçı-dramaturq!
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - Xalq yazıçısı, yazıçılığında xəlqi... xəlqiliyində bəşəri və intellektual..!
İLYAS ƏFƏNDİYEV! - O, həmişə müasirdir (akademik Bəkir Nəbiyev 2005-ci ildə belə yazırdı)...
* * *
Fikir verin: yalnız bir bölümünü sadalayacağımız fərqli janrlı, fərqli mövzulu, fərqli həcmli... fərqli illərin ovqat və ritmini, ahəngini təcəssüm etdirən, adları belə dillər əzbəri olan bu əsərlər onun - XX yüzil Azərbaycan nəsrinin patriarxının timsalında bir ömrə nələrin sığdırılmasının mümkünlüyünü göstərir. -
ROMANLAR
“Söyüdlü arx”, “Körpüsalanlar”, “Geriyə baxma, qoca!”, “Üçatılan”, “Xan çinar”, “Dağlar arxasında üç dost”, “Sarıköynəklə Valehin nağılı”...
PYESLƏR
...“Bahar suları”, “Atayevlər ailəsi”, “Sən həmişə mənimləsən” (yaxud “Boy çiçəyi”), “Unuda bilmirəm”, “Məhv olmuş gündəliklər”, “Mahnı dağlarda qaldı”, “Bağlardan gələn səs”, “Xurşidbanu Natəvan”, “Büllur sarayda”, “Şeyx Xiyabani”, “Bizim qəribə taleyimiz”, “Sevgililərin cəhənnəmdə vüsalı”, “Tənha iydə ağacı”, “Ağıllılar və dəlilər”, “Hökmdar və qızı”;
POVESTLƏR
“Kənddən məktublar”, “Aydınlıq gecələr”, “Torpağın sahibi”, “Qaçaq Süleymanın ölümü”, “Xan qızı Gülsənubərlə tarzən Sadıqcanın nağılı”;
HEKAYƏLƏR
“Berlində bir gecə”, “Balıqçılar”, “Gülsatan”, “Cavan yolçu”, “Bahar buludları”, “Xəncər”, “Yaylaq qonşumuz”, “Şəhərdən gələn ovçu”, “Yun şal”, “Qırçı və qırmızı çiçək”, “Tufandan sonra”, “Səməd Vurğun haqqında hekayə”, “Daş hasar”;
“KƏNDDƏN MƏKTUBLAR” (KİTABINDAN)
“Qızbəs xala”, “Qarımış oğlan”, “Mirzə İman”, “Uxajor”;
“AYDINLIQ GECƏLƏR” (KİTABINDAN)
“Gözlənilməyən sevgi”, “Apardı sellər Saranı”, “Durna”, “Qəhrəman ilə bülbülün nağılı”, “Kiçik bir poema”, “Qoca tarını çaldı”, “Yarımçıq qalmış portret haqqında mahnı”, “Qarı dağ”;
“HEKAYƏLƏR”İN HEKAYƏLƏRİ...
“Görüş”, “Gülaçar”, “Su dəyirmanı”;
“SƏN EY BÖYÜK YARADAN” NİDALI KİTABDAN
“Yusif və Esfir”, “Vəzir Allahverdi xan və Bəhlul Danəndə”, “Sən ey böyük Yaradan”, “Abidin yuxusu”, “Həyatın əbədi ahəngi”, “Sağsağan”, “İsa-Musa”;
Nəhayət,
UŞAQ HEKAYƏLƏRİ
“Ceyran ovu”, “Maraqlı hadisə”, “Qoruqlarda”, “Yasəmən ağacı”, “İz ilə”, “Ovçunun nağılı”, “Zəmidə bir turac səslənirdi”...
* * *
Bəli, məhsuldarlıqla sənətkarlığı, necə deyərlər, kəmiyyətlə keyfiyyəti bunca bir arada tutmaq, yaradıcılığını harmoniyaya, simmetriyaya tabe tutmaq... sənətin estetik dəyərlərini yalnız öyrənərək deyil, fitrətən duymaqla mümkün ola bilərdi... İlyas Əfəndiyevin özəlliklərindən biri də məhz bu amillə bağlı idi.
* * *
Ömür vəfa etsəydi bu il 101 yaşı olacaqdı İlyas Əfəndiyevin.
Gəlin İlyas Əfəndiyev ömürlüyündən bir neçə səhifəni vərəqləyək.
İlyas Məhəmməd oğlu Əfəndiyev tanınmış və sayğın tacir ailəsində doğulmuşdur. Nəsilliklə oxumuş ruhani, varlı tacir ailəsindən çıxmış Məhəmməd kişi özü 1884-cü il doğumluydu.
Onun ata-babası bütün Qarabağda tanınan, yoxsula əl tutan, xeyirxah, alicənab adamlar idi. Bu ailənin bir qolu tacir nəslinə mənsub olub, alqı-satqı işlərilə məşğul olmuşdu. Digər qolu isə ruhani təhsili almış, savadlı axund və üləmalardan ibarət idi.
Yazıçının atası Məhəmməd Əfəndiyev həmin ailənin ticarətlə məşğul olan qoluna mənsub olub.
Əfəndiyevlər ailəsi Sovet hakimiyyəti dövründə, 30-cu illərdə ciddi təqiblərə məruz qalmış, onların ata-baba mülkü əllərindən alınmış, ailənin bəzi üzvləri “xalq düşməni” kimi güllələnmiş, bəziləri həbs edilərək vətəndən uzaqlara sürgün olunmuşdur... Yazıçının atası Məhəmməd Əfəndiyevə “kulak” damğası vurularaq evi, böyük mülkü, bağı zəbt edilmiş, “səs hüququ”ndan məhrum olunmuşdur...
Ailənin xoş günləri, İlyasın uşaqlıq illərinin sevincli anları 1920-ci ilin aprel-may aylarında sona yetmişdir. “Kulak” damğası vurulmuş bu ailənin üzvlərinin hərəsi bir tərəfə dağılmış, təhlükəsizlik orqanlarının qorxusu, həbs olunmaq təhlükəsi qohumları bir-birindən aralı salmışdı... Yazıçının atası 30-cu illərin ədalətsizliklərinə, təqib və təhqirlərə dözmür, uzun illər işsiz qalır, ailəsini dolandıra bilmir... Ağır xəstələnərək “səksən yaşlı qocaya dönmüş” Məhəmməd kişi 1934-cü ildə 50 yaşında vəfat edir.
İlyasın bir gənc kimi formalaşmasında, kitaba, ədəbiyyata, ümumiyyətlə mütaliəyə marağının oyanmasında anası Bilqeyis xanımın əvəzsiz xidmətləri olmuşdur. O, İlyasa yalnız analıq yox, Məhəmməd kişi vəfat etdikdən sonra müəllimlik, yoldaşlıq, həm də atalıq etmişdir...
Atası ilə o qədər də “dil tapa” bilməyən, onunla dostlaşmağı bacarmayan İlyas bütün sirlərini, dərdlərini anası ilə bölüşərdi. Yazıçı hələ uşaq yaşlarından zəhmətə alışmış, mütaliəyə böyük maraq göstərmiş, məktəbə getməzdən öncə yazıb-oxumağı öyrənmiş, çoxlu kitab mütaliə etmişdir. 1921-ci ildə birinci sinfə gedən İlyas 1930-cu ildə pedaqoji təmayüllü iki dərəcəli orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirmişdir.
Məktəbin direktoru Cəmil bəy Vəzirov, müəllimləri Mehdi Mehdizadə, Cümşüd Zülfüqarlı, Bəylər Ağayev və b. idi. Orta məktəbdə oxuyarkən müəllimlərin tapşırıqları ilə yetinməyən İlyas Əfəndiyev dərsdən başqa müstəqil mütaliə yolu ilə çoxlu bədii kitab, o cümlədən, rus ədəbiyyatı klassiklərindən A.S.Puşkin, M.Y.Lermontov, A.P.Çexov, İ.Turgenev, M.Qorki kimi sənətkarların dilimizə çevrilmiş əsərlərini mütaliə etmiş, eyni zamanda, riyaziyyat və fizikaya böyük maraq göstərmiş, coğrafiyanı həvəslə öyrənmiş, böyük səyyahların, o cümlədən, R.Amundsen, Nansen, X.Kolumb, A.Vespuççi kimi tarixi şəxsiyyətlərin yaşamını diqqətlə izləmişdir. Əlbəttə, bədii ədəbiyyat və ədəbiyyatşünaslıq onun ilgisini daha çox çəkirdi...
İlyas Əfəndiyev özü yazırdı: “Klassik romanlar, pyeslər, poemalarla yanaşı, o zaman haqqında çox danışılan professor Friçe, professor Koqan, professor Köprülüzadə, İsmayıl Hikmət kimi məşhur ədəbiyyat alimlərinin əsərlərini də yorulmadan, həvəslə oxuyub balaca dəftərçələrdə özüm üçün konspektlər çıxarırdım. Mən gələcəkdə Köprülüzadə kimi, professor Friçe kimi böyük ədəbiyyat alimi olmaq xəyalı ilə hey həvəslənir, hey oxuyurdum”.
Orta məktəbi bitirdikdən sonra bir müddət Böyük Bəhmənli kəndində dil və ədəbiyyatdan dərs deyən İlyas Əfəndiyev 1935-1938-ci illərdə Qaryagin şəhər orta məktəbində coğrafiya müəllimi işləmiş, eyni zamanda, gənclərin təlim-tərbiyəsində, savadsızlığın aradan qaldırılmasında, məktəbyaşlı uşaqların təhsilə cəlb olunmasında fəallıq göstərmişdir. Yazıçının formalaşmasında Qaryaginin ictimai və mədəni həyatı da az rol oynamamışdır. (Doğrudur, 30-cu illərdə rayondakı mühit haqqında əldə geniş bilgi yoxdur, ancaq yazıçının öz xatirələri, məktəb və müəllim kollektivi, rayon aydınları haqqında əldə etdiyimiz bilgilər, rayon qəzeti səhifələrində dərc edilmiş müxtəlif məqalələr, gənclərin həyatında və tərbiyəsində o illər çox mühüm rol oynamış dram kollektivinin fəaliyyəti barədəki yazılar rayonun 30-cu illərdəki ictimai-mədəni həyatı haqqında müəyyən fikir söyləməyə imkan verir...)
1940-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, 1960-cı ildən Əməkdar incəsənət xadimi, 1972-ci ildən Azərbaycan Dövlət Mükafatı laureatı, 1979-cu ildən isə Azərbaycanın Xalq yazıçısı olan, müstəqil Azərbaycanın “Şöhrət” ordeninə layiq görülmüş İlyas Əfəndiyevin işıqlı xatirəsi, zəngin yaradıcılıq yolu yeni nəsil yazarlarına bir örnəkdir.
28 may 1914-cü ildə doğulmuş İ.Əfəndiyev 3 oktyabr 1996-cı ildə 82 yaşında vəfat edib. Görkəmli yazıçı Fəxri xiyabanda dəfn olunub.
Əkbər QOŞALI

 
  • Oxunub:  50460  |  
  • Tarix:  26-05-2015  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycanın gənc alimlərinin birinci qurultayı keçirilib

12:46
16 Dekabr
Fuad Muradov: Azərbaycan gəncliyi cəmiyyətin bütün sferalarında yüksək səviyyədə təmsil olunur
12:33
16 Dekabr
YAP Şabran rayon təşkilatı “700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində yaşıllaşdırma aksiyası keçirib
12:30
16 Dekabr
Tələbə və məzunlar üçün “Karyerada ilk addım”devizi altında aktiv məşğulluq tədbiri keçirilib
11:56
16 Dekabr
Gürcüstanda “Azərbaycan Ticarət Evi”nin açılması planlaşdırılır
11:50
16 Dekabr
Taktiki təlim şəhərciyinin yeni idarəetmə məntəqəsi açılıb
11:32
16 Dekabr
Azay Quliyev: Milli dəyərlərimizin qorunması istiqamətində QHT-lər tərəfindən önəmli layihələr həyata keçirilir
10:47
16 Dekabr
Beynəlxalq Valyuta Fondu: 2018-ci ildə Azərbaycanda qeyri-neft sektorunda 4 faizlik artım gözlənilir
10:44
16 Dekabr
Milli Məclisin deputatı AŞPA-nın Büro iclasında iştirak edib
10:41
16 Dekabr
Qəbələdə keçirilən “Poeziya günü” şeirsevərləri bir araya gətirib
10:39
16 Dekabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 115 dəfə pozub
17:57
15 Dekabr
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsində müşavirə keçirilib
17:46
15 Dekabr
Siyavuş Novruzov: "Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri haqqında" qanun layihəsi yüksək səviyyədə hazırlanıb
17:27
15 Dekabr
“700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində YAP Xocalı rayon təşkilatının üzvləri Goranboy rayonunda 2500 ədəd ağac əkmişdir
17:24
15 Dekabr
“700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində YAP Pirallahı rayon təşkilatı tərəfindən növbəti ağacəkmə aksiyası keçirildi
17:20
15 Dekabr
“Silahlı Qüvvələr haqqında” qanun layihəsi ikinci oxunuşda qəbul olunub
17:18
15 Dekabr
“700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində YAP-ın Yevlax rayon və Mingəçevir şəhər təşkilatlatları birgə ağacəkmə aksiyası keçirib
17:14
15 Dekabr
Parlamentin plenar iclasında Seçki Məcəlləsinə təklif edilən dəyişikliklər qəbul olunub
17:13
15 Dekabr
YAP Qax rayon təşkilatı ağacəkmə kampaniyası keçirib
17:10
15 Dekabr
Azərbaycan media təmsilçilərinin Türkiyə səfəri davam edir
16:33
15 Dekabr
Tbilisidə Şərq Tərəfdaşlığına üzv ölkələrin jurnalistlərinin növbəti toplantısı təşkil edilib
16:18
15 Dekabr
Moskvada MDB İqtisadi Şurasının növbəti iclası keçirilib
16:16
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev: Sumqayıt dünya miqyasında böyük müasir sənaye mərkəzinə çevrilir
15:56
15 Dekabr
Bakıda Azərbaycan Gənc Alimlərinin I Qurultayı keçirilib
15:53
15 Dekabr
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində görüş
15:19
15 Dekabr
Qara dəniz ölkələri Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttindən fəal istifadə etməyə çağırılıb
15:14
15 Dekabr
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi, BMT-nin İnkişaf Proqramı və Beynəlxalq Əmək Təşkilatı arasında Niyyət Məktubu imzalanıb
15:08
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev “Baku Steel Company” MMC-nin Sumqayıt boruyayma zavodunun yenidənqurmadan sonra açılışında iştirak edib
15:02
15 Dekabr
Mahmud Məmməd-Quliyev: Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Qara dəniz ölkələri arasında regional layihələrə maneə olur
14:46
15 Dekabr
Nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar naziri Salyanda vətəndaşlarla görüşüb
14:42
15 Dekabr
Silahlı Qüvvələrin rəhbər heyətinin toplantısı keçirilir
14:32
15 Dekabr
Bakıda “İslam Həmrəyliyi İli” çərçivəsində yekun beynəlxalq konfrans keçiriləcək
14:29
15 Dekabr
Milli Məclisin aqrar siyasət komitəsinin iclasında iki qanun layihəsinə baxılıb
14:24
15 Dekabr
Azərbaycan-Böyük Britaniya əlaqələrinin enerji istiqaməti müzakirə olunub
14:18
15 Dekabr
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Yevlaxda vətəndaşları qəbul edəcək
14:13
15 Dekabr
Nazir müavini: Təhsil Nazirliyi doktoranturanın təkmilləşdirilməsi işlərini davam etdirir
14:12
15 Dekabr
Ömrünü Azərbaycan təbiətinin tədqiqinə həsr etmiş görkəmli alimin xatirəsi yad olunub
14:06
15 Dekabr
Malayziyada “Heydər Əliyev” kitabının malay dilində nəşrinin təqdimatı olub, “Azərbaycanı kəşf et” sərgisi açılıb
14:02
15 Dekabr
"Van Shopping Fest-2018" Azərbaycan ilə Van arasında turizm axınını artıra bilər
14:00
15 Dekabr
Bakıda “Texnologiyalar və İnnovasiyalar: İqtisadi islahatlar və inkişaf perspektivləri” mövzusunda konfrans keçirilib
13:49
15 Dekabr
Bakı Ali Neft Məktəbində “CİSCO”nun Şəbəkə Akademiyasının yaradılması qərara alınıb
12:45
15 Dekabr
Sumqayıtda Lüdviqşafen parkında əsaslı təmirdən sonra yaradılan şəraitlə tanışlıq
12:43
15 Dekabr
YAP-ın 25 illik yubileyi münasibətilə keçirilən “700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində 250 mindən artıq ağac əkilib
12:40
15 Dekabr
AMEA-nın prezidenti: Akademiya elm və təhsilin inteqrasiyasını ən vacib istiqamət kimi qəbul edir
12:33
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Sumqayıtda “Kimyaçı” Mədəniyyət Sarayında əsaslı təmirdən sonra yaradılan şəraitlə tanış olub
12:28
15 Dekabr
Azad Rəhimov: Gənclərin elmə maraqlarının artırılması istiqamətində bir sıra layihələr həyata keçirilir
12:27
15 Dekabr
Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçirilir
12:21
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Yeni Azərbaycan Partiyası Sumqayıt şəhər təşkilatının inzibati binasının açılışında iştirak edib
12:11
15 Dekabr
Bakıda Azərbaycanın UNESCO-ya üzvlüyünün 25 illiyi qeyd olunacaq
12:03
15 Dekabr
Sumqayıtda Bayraq Muzeyinin açılışı olub
11:58
15 Dekabr
ADA Universitetində "Big Data" Tədqiqat Mərkəzi fəaliyyətə başlayıb
11:47
15 Dekabr
Kolumbiya Senatında Azərbaycanla bağlı təqdimat keçirilib
11:41
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Sumqayıt Kimya Sənaye Parkında olub
11:32
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Sumqayıt şəhərinə səfərə gəlib
11:26
15 Dekabr
Bakıda Azərbaycan Gənc Alimlərinin I Qurultayı keçirilir
10:58
15 Dekabr
Türkiyə XİN: Ermənistan Azərbaycan ərazilərinin işğalına son qoymalıdır
10:53
15 Dekabr
Azərbaycan ilə Britaniya arasında 23-ə yaxın layihə uğurla həyata keçirilib
10:49
15 Dekabr
Vyanada Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü qeyd edilib
10:31
15 Dekabr
Bu gün Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçiriləcək
10:25
15 Dekabr
İqtisadiyyat naziri Britaniya şirkətlərini Azərbaycanda fəaliyyət göstərməyə dəvət edib
10:23
15 Dekabr
Parisdə azərbaycanlı girovlara həsr edilmiş konfrans keçirilib
10:19
15 Dekabr
Ermənistan ordusu iriçaplı pulemyotlardan istifadə etməklə atəşkəs rejimini 128 dəfə pozub
10:15
15 Dekabr
Azərbaycan əhalisinin sayı 9,9 milyon nəfərə çatır
17:55
14 Dekabr
Oleq Yuryeviç: Azərbaycanda bütün dini konfessiyalar və xalqların nümayəndələri üçün tolerant mühit yaradılıb
17:52
14 Dekabr
Hadi Rəcəbli: Aparılan islahatlar sosial xidmət sisteminin daha da inkişaf etməsinə və səmərəliliyinin artmasına təkan verir
17:51
14 Dekabr
Tərtər rayonunda 4 min ağac əkilib
17:38
14 Dekabr
Nizami rayonunda “Hərəyə bir ağac əkək” aksiyası keçirib
17:37
14 Dekabr
Azərbaycan nümayəndə heyəti Beynəlxalq Qılıncoynatma Federasiyasının konqresində iştirak edib
17:34
14 Dekabr
“700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində Biləsuvarda növbəti ağacəkmə aksiyası keçirilib
17:28
14 Dekabr
“The Jerusalem Post”: Ermənistan terrorçuların populyarlaşdırılmasını dəstəkləməklə faşizmi dövlət siyasətinə çevirib
17:13
14 Dekabr
YAP Siyəzən rayon təşkilatı “700 min ağac əkək” kampaniyasına start verib

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+9 +12
gecə+5 +8