Ana səhifə »  Dünya »  Qətərin təcridi: səbəbləri və mümkün geosiyasi nəticələri
A+   Yenilə  A-
Qətərin təcridi: səbəbləri və mümkün geosiyasi nəticələri

On ərəb ölkəsinin bir yerdə Qətərlə diplomatik əlaqələri kəsməsi, onunla quru, hava və su yolunu bağlaması ekspertlərin marağına səbəb olub. Bu prosesin arxasında duran səbəblər və onun geosiyasi təsiri haqqında müxtəlif fikirlər irəli sürülür. Belə proqnozlar verilir ki, bütövlükdə müsəlman dünyasında qarşısıalınmaz və təhlükəli geosiyasi proseslərə təkan verilə bilər. Ayrıca ərəb ölkələri arasında ziddiyyətlərin kəskinləşməsi regionda terrorun və silahlı toqquşmaların daha da genişlənməsinə aparıb çıxara bilər. Geosiyasi aspektdə isə Yaxın Şərqin uzun müddət təhdidlər altında qalması ehtimalı daha çox narahatlıq yaradır. Bunların fonunda İranla bağlı həyəcanlı informasiyaların yayılması da kifayət qədər düşündürücü təsir bağışlayır. Belə qənaət əldə etmək olur ki, Yaxın Şərqlə əlaqəli təhlükə və risklə dolu planlar həyata keçirilir. Bu prosesin proqnozlaşdırılmasına ehtiyac duyulur.
Yeni “ərəb böhranı”: təhlükəli tendensiya
Bir qədər əvvəl “ərəb baharı”ndan danışılırdı, indi “ərəb böhranı”ndan bəhs edilir. On ərəb ölkəsi Qətərlə diplomatik əlaqələri kəsib. Onlar Səudiyyə Ərəbistanı, Misir, Bəhreyn, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Yəmən, Liviya, Maldiv adaları, Mavriki, Mavritaniya və Komor adaları ittifaqıdır. Bu dövlətlər Dohanı terrora dəstək verməkdə və regionda geosiyasi sabitliyi pozmaqda ittiham edirlər. Bundan başqa, Səudiyyə Ərəbistanını Qətər rəhbərliyinin İranla əlaqələri yaxşılaşdırmaqla bağlı söylədiyi fikirlər qəzəbləndirib. Doğrudur, Doha bunun hakerlərin təxribatı olduğu haqqında informasiya yayıb. Yəni Qətər rəhbərliyindən heç kim belə bir fikir söyləməyib, gizli haker qrupu çox incə üsulla müxtəlif fikirləri bir məntiqdə montaj edə biliblər.
Ancaq Ər-Riyad bu izahı qəbul etməyib. Çünki iki ölkə arasında ziddiyyətlər bir neçə ildir ki, mövcuddur. Məsələn, 2014-cü ildə Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Bəhreyn Qətərlə diplomatik əlaqələri kəsmişdilər. Ancaq o zaman bu, yalnız diplomatlara aid edilmişdi. İndi isə on ərəb ölkəsi, faktiki olaraq, Qətəri blokadaya alıblar. Onlar hava, su və quru yolu ilə əlaqələri tamamilə dayandırdıqlarını bəyan ediblər.
Məsələnin düşündürücü tərəfi də məhz bu məqamla bağlıdır. Ekspertlər sual edirlər ki, nəyə görə bu hadisələr Amerika prezidentinin regiona səfərindən sonra baş verir? Burada əsas məqsəd nədən ibarətdir? Əgər söhbət, əsas olaraq, Qətərin “əl-Qaidə” və İŞİD-ə dəstəyindən gedirsə, onda başqa ərəb dövlətlərinə qarşı da analoji addım atmaq olardı. Elə Səudiyyə Ərəbistanı və Liviyanı bir sıra terror qruplarına dəstək verməkdə dünya ittiham edir. Deməli, burada başqa məqamlar da vardır.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, əsas məsələ İranla bağlıdır. Vaşinqton və İsrail Tehrana qarşı sərt mövqe tutmağa meyillidirlər. Donald Trampın komandası bir neçə dəfə Tehranı terrorizmi dəstəkləməkdə ittiham edib. Eyni zamanda, İranın nüvə silahı istehsal etmək planından əl çəkmədiyini bildirirlər. Vaşinqton bu kimi faktorlarla yanaşı, İranın Yaxın Şərqdəki münaqişələrə ciddi müdaxilə etməsini də arqument kimi irəli sürür. Həmin ittihamlardan çıxarılan nəticə isə ondan ibarətdir ki, İranla bağlı sərt tədbirlərin həyata keçirilməsi haqqında danışırlar.
Bu kontekstdə Qətərlə bağlı baş verənləri təsadüf hesab etmirlər. Qətərin, faktiki olaraq, mühasirəyə alınmasına İranın mühasirəyə alınmasının ilkin mərhələsi kimi yanaşırlar. Belə bir mövqenin arxasında bir məntiq dayanır. Çünki ümumən ərəb-müsəlman dünyasında həmrəyliyi pozurlar. Məlumdur ki, son zamanlar müsəlman dövlətləri kənardan olan təxribatlar, müdaxilələr, təzyiqlərə qarşı durmaq üçün gücü bir yerə qoymaq barədə düşünürdülər. Onlar hətta İslam Ordusu - “müsəlman ölkələri NATO-su”nu yaradıblar. Aydındır ki, bu proses dərinləşsə və genişlənsə, bütövlükdə yeni bir güc ortaya çıxa bilər ki, bir sıra böyük dövlətlərin geosiyasi iddialarına qarşı əngəllər meydana gələr. Konkret olaraq, Yaxın Şərqdə terror fəaliyyətləri xeyli zəifləyə bilər.
Müsəlman ölkələri arasında həmrəyliyin real məzmun kəsb etməsinin hansı dairələrə sərf etmədiyi aydındır. Deməli, əgər müxtəlif müsəlman ölkələri arasında fikir ayrılığını ziddiyyətli səviyyəyə yüksəldirlərsə, heç şübhəsiz, burada məqsədli planlar vardır. Qəribədir ki, on müsəlman ölkəsi bir-birinə qarışıb. Və onların bu vəziyyətə düşməsində bir informasiyanın həlledici rolu olub. Lakin mütəxəssislər başqa məqama da diqqət yetirirlər.
Onların rəyinə görə, əslində, Səudiyyə Ərəbistanı ilə Qətər arasındakı geosiyasi ziddiyyətin dərin səbəbləri vardır. Bu iki ölkə ərəb dünyasında liderlik uğrunda mübarizə aparırlar. Bunun əlamətlərindən biri də Yaxın Şərq dövlətlərində özlərinə yaxın siyasi qrupları hakimiyyətə gətirməkdir. Məsələn, Qətər “Müsəlman qardaşları” və “Həmas”a yardımlar etməklə öz maraqlarının təmin olunmasına çalışıb. Səudiyyə Ərəbistanı, konkret olaraq, Misirdə Mursiyə qarşı general Sisini müdafiə edib. Bunun nəticəsi o olub ki, Doha ilə Ər-Riyad arasında ziddiyyətlər kəskinləşib. İndi Misirin Qətərə qarşı təcridçi mövqe tutması başadüşüləndir. Lakin prosesə Bəhreyn və Liviyanın da qarışması xeyli suallar doğurur. Belə təəssürat yaranır ki, hansısa dairələr ərəb-müsəlman ölkələri arasındakı ziddiyyətləri yoluna qoymağa deyil, onları daha da dərinləşdirməyə çalışırlar.
Geosiyasi mənzərə: yeni əlamətlər və risklər
Məhz bu kontekstdə həm Yaxın Şərqin geosiyasi taleyi, həm də, konkret olaraq, İran məsələsi xüsusi aktuallıq kəsb edir. Çünki ərəb ölkələri arasında münaqişələrin meydana gəlməsi regionda uzunmüddətli çəkişmələrə start verə bilər. Özü də müsəlman dövlətləri kənar qüvvələrlə deyil, bir-biri ilə savaşmalı olacaqlar. Bununla tarixi aspektdə ərəb dünyası üçün ağır bir mərhələyə keçid mərhələsi formalaşa bilər. Bu prosesdən heç bir müsəlman ölkəsi qalib çıxa bilməz. Onlar bir-birini zəiflədərək, region üçün başlıca təhlükənin daha da dərinləşməsinə şərait yaratmış olurlar.
Məsələnin başqa tərəfi də kifayət qədər düşündürücüdür. Problem ondadır ki, İranı hədəf almaqla bir sıra dairələr iki məqsədə çatmağa çalışırlar. Əvvəla, müsəlman ölkələri arasında bir-biri ilə uzlaşmayan müxtəlif münaqişə mənbələri yaradırlar. Bu, nə deməkdir? Suriyada silahlı qruplar arasında toqquşmalar var. İraqda buna bənzər mənzərə mövcuddur. Və bu iki münaqişə mənbəyi eyni üsulla söndürülə bilməz. Çünki maraqlar fərqlidir və oyunçuların kimliyi arasında fərqlər vardır. Bunlara ərəb dövlətlərinin öz aralarındakı ziddiyyətlər və İran məsələsi əlavə olunur. Beləliklə, hər biri öz problemləri içində çapalayan münaqişə mənbələri mövcud olur ki, bunun yekunu bütövlükdə regionun alova bürünməsi ola bilər.
Digər məqam İran ətrafında gərginliyin ziddiyyətə çevrilməsilə münaqişənin coğrafiyasının genişlənməsi təhlükəsi ilə bağlıdır. O cümlədən Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın da bu ziddiyyətlər dalğasına düşməsi ehtimalı az deyil. Vəziyyəti daha vahiməli edən məqam ondan ibarətdir ki, İrana qarşı cəbhədə bir neçə müsəlman dövləti də yer ala bilər. Bu isə artıq hansısa terror qrupları arasındakı savaş deyil, regionun böyük dövlətləri arasındakı genişmiqyaslı müharibənin meydana gəlməsinə təkan verə bilər.
Belə çıxır ki, on ərəb ölkəsinin Qətərlə diplomatik əlaqələri dayandırması və onu, faktiki olaraq, təcrid etməsi ciddi geosiyasi nəticələri ola biləcək hadisədir. Bundan müsəlmanlardan başqa hər kəsin qazana biləcəyi aydındır. O cümlədən Türkiyə üçün ciddi təhlükələr meydana gələ bilər. Ankara ərəb dövlətlərinə müraciət edərək bütün məsələləri məsləhətləşmələr vasitəsilə həll etməyi tövsiyə edib. Bu, ağıllı bir mövqedir, lakin, görünür, bir sıra müsəlman dövlətlərinə kənar təsirlər güclüdür.
Bundan başqa, Səudiyyə Ərəbistanına külli miqdarda silah satılması və Sisinin Vaşinqtonda təntənə ilə qarşılanması geosiyasi təsiri ola bilən prosesin başlanğıcı kimi qəbul edilməlidir. Yaxın Şərq geosiyasi anlamda taleyinin yeni mərhələsinə qədəm qoyur. Bu mərhələdə risklər və münaqişələrin genişliyi növbəti səviyyəyə yüksəlməkdədir. Bu isə o deməkdir ki, ümumiyyətlə, müsəlman dünyası və bəşəriyyət təhdidlərlə üz-üzədir.
Belə bir vəziyyətdə Yaxın Şərqdə sülhün və sabitliyin təmin edilməsi olduqca mürəkkəb məsələdir. Əksinə, indi Qərbin regiona müdaxiləsi üçün yeni imkanlar meydana gəlir. Bu baxımdan Rakkaya terror qrupları ilə birgə hücumun təşkil edilməsi növbəti geosiyasi oyunun əlaməti sayıla bilər. Bundan sonra daha güclü silahlarla təmin edilmiş radikal qruplar qonşu dövlətlərə qarşı yeni təxribatlara əl ata bilərlər.
Deməli, faktiki olaraq, Yaxın Şərq növbəti miqyasda riskli zonaya daxil olur. Burada region dövlətləri arasında genişmiqyaslı müharibə ehtimalı daha çoxdur. Onun qarşısının alınması üçün müsəlman ölkələri tərəfindən hansısa addımların atıldığı haqqında informasiya yoxdur.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  18090  |  
  • Tarix:  14-06-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycan iqtisadi sahədə tarixi nailiyyətlər əldə edib

22:36
20 Aprel
Yerevanda 200-dən çox nümayişçi həbs olunub
18:18
20 Aprel
“Bu fərman cəmiyyətin tələbinə, istəyinə hesablanmış bir addımdır” – Akif Nağı
18:17
20 Aprel
“Bu çox böyük işdir, alqışlayırıq” – Etimad Əsədov
18:14
20 Aprel
“Şəhid ailələri ilə bağlı fərman unikaldır” – Məlahət İbrahimqızı
17:57
20 Aprel
Rauf Əliyev: Ölkəmi zdəki quruculuq işləri hazırkı müasir inkişaf mərhələsinin reallıqlarıdır
17:53
20 Aprel
Fövqəladə Hallar Nazirliyinin nümayəndələri Bakı Slavyan Universitetində təlim keçiblər
17:50
20 Aprel
Ənənəvi İslam dəyərlərinin təbliği yad dini-ideoloji təsirlərin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır
17:47
20 Aprel
Prezident İlham Əliyevin strateji konsepsiyasında xalqın intellektual potensialının reallaşdırılması və innovasiyalı modernləşmə xüsusi yer tutur
17:44
20 Aprel
Deputat: Radikal müxalifət xalqın etimadını qazanmaq əvəzinə xarici himayədarlar axtarmağa çalışdı
17:41
20 Aprel
ADA Universitetində 40-dan çox ölkənin milli mədəniyyət nümunələri sərgilənib
17:40
20 Aprel
Bəhruz Quliyev: İlham Əliyevin seçkilərdə inamlı qələbəsi xalqımızın son 15 ildə görülən işlərə verdiyi ən real qiymətdir
17:21
20 Aprel
Siyavuş Novruzov: Azərbaycan xalqı İlham Əliyevi Prezident seçməklə inkişafa, təhlükəsizliyə, tərəqqiyə səs verdi
17:16
20 Aprel
Rusiyanın Azərbaycanlı Gənclər Birliyinin dəstəyi ilə Azərbaycan mədəniyyəti “Dünya MİREA-da” festivalında nümayiş etdirilib
17:01
20 Aprel
Muxtar respublikadakı muzeyləri 116 mindən çox tamaşaçı ziyarət edib
16:54
20 Aprel
Goranboyda infrastruktur və sosial-mədəni obyektlərin tikintisi genişlənib
16:47
20 Aprel
Qubadlı rayonu üzrə birinci rübdə görülən işlər müzakirə olunub
16:27
20 Aprel
Hikmət Babaoğlu: "Prezidentin fərmanı bundan sonra atılacaq addımların xəbərçisidir"
16:22
20 Aprel
Prezident İlham Əliyev paytaxta gətirilən yeni metro qatarlarında yaradılan şəraitlə tanış olub
16:19
20 Aprel
Estoniyada Azərbaycanın kənd təsərrüfatının rəqəmsallaşması istiqamətində əldə etdiyi uğurlardan danışılıb
15:54
20 Aprel
Agentlik sədri: Erməniçilik, dəfələrlə qeyd etdiyimiz kimi, mif yaradıcılığına, mifomaniyaya çox meyllidir
15:38
20 Aprel
Pakistanda keçirilən “International Rawal Expo 2018” beynəlxalq sərgisində Azərbaycan şirkəti də təmsil olunub
15:20
20 Aprel
Bahar Muradova: Prezidentin ölmüş və itkin düşmüş hərbçilərin ailə üzvlərinin sosial müdafiəsinin yaxşılaşdırılması ilə bağlı fərmanı çox əlamətdar haldır
15:17
20 Aprel
Səlim Müslümov İƏT baş katibinin müavini ilə görüşüb
15:11
20 Aprel
Parlamentin komitə iclasında ombudsmanın 2017-ci il üzrə illik məruzəsi barədə müzakirələr aparılıb
14:51
20 Aprel
Ziyafət Əsgərov: Son 15 ildə qazandığımız nailiyyətlər Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən siyasəti ilə bağlıdır
14:48
20 Aprel
Tokioda keçiriləcək Olimpiya və Paralimpiya oyunlarında Azərbaycan idmançılarının iştirakı ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılıb
14:45
20 Aprel
Prezident İlham Əliyevin andiçmə mərasimindəki nitqi Azərbaycan əsgərini daha da ruhlandırıb
14:43
20 Aprel
Jalə Əliyeva: Bölgələrimiz bütünlükdə Azərbaycanın nəhəng inkişafının aynasıdır
14:41
20 Aprel
Bakıda yeni kartinq mərkəzi istifadəyə verilib
14:39
20 Aprel
Cənub Qaz Dəhlizinin tərkib hissəsi olan layihələrə investisiya qoyuluşunun həcmi açıqlanıb
14:36
20 Aprel
Türkiyənin “Daily Sabah” qəzetində ermənilərin xalqımıza qarşı törətdikləri soyqırımları barədə məqalə dərc edilib
14:33
20 Aprel
Bakıda Bolqarıstan məhsullarının satıldığı mağazalar və ticarət evi açıla bilər
14:31
20 Aprel
Rövşən Rzayev: Ermənistanın gənc nəsli başa düşür ki, bu hakimiyyətlə gələcəyini qura bilməyəcək
14:27
20 Aprel
Azərbaycan “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi üzrə maliyyə öhdəliklərinin 78 faizdən çoxunu icra edib
14:21
20 Aprel
Sədaqət Vəliyeva: Bu Fərman Prezidentimizin siyasətinin mərkəzində Azərbaycan vətəndaşının dayanmasının daha bir sübutudur
14:16
20 Aprel
Milli Məclis komitələrinin birgə iclasında 16 məsələyə baxılıb
14:10
20 Aprel
NATO generalı: Azərbaycan Alyansın etibarlı tərəfdaşıdır
13:01
20 Aprel
Azərbaycan nümayəndə heyəti MDB Silahlı Qüvvələrinin Qərargah Rəisləri Komitəsinin iclasında iştirak edir
12:37
20 Aprel
Sahibə Qafarova: Son 15 ildə Azərbaycanda müşahidə olunan dinamik inkişaf meyilləri mühüm əhəmiyyətə malikdir
12:32
20 Aprel
Sevinc Hüseynova: Dövlət başçısının imzaladığı fərman cəmiyyətimiz tərəfindən rəğbətlə qarşılanır
12:29
20 Aprel
Avropa azərbaycanlıları Ermənistanın təxribatları ilə əlaqədar beynəlxalq təşkilatlara bəyanat ünvanlayıblar
12:18
20 Aprel
Ombudsmanın 2017-ci il üzrə illik məruzəsi Milli Məclisdə dinləniləcək
12:15
20 Aprel
Romana Yerkoviç: Xorvatiya Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir
11:50
20 Aprel
Akademik Zərifə xanım Əliyeva ölkəmizdə oftalmologiya sahəsinin inkişafına böyük töhfələr verib
11:47
20 Aprel
«Armenianreport.com» :”Belarus və Qazaxıstan hələ də Azərbaycanı müdafiə edirlər”
11:45
20 Aprel
“Antimilli qüvvələrin, hətta ermənilər tərəfindən maliyyələşməsi faktları var”
11:42
20 Aprel
Türkiyə Azərbaycan Dərnəkləri Federasiyası erməni hərbçilərinin təmas xəttində törətdiyi təxribatı pisləyib
11:31
20 Aprel
Bakıda Birinci Türk Dünyası Ortopedik və Travmatoloji Konqres keçirilir
11:25
20 Aprel
Bu gün Ciddədə OPEC+ Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin iclası keçiriləcək
11:23
20 Aprel
AZƏRTAC-ın fotomüxbiri beynəlxalq müsabiqənin gümüş medalına layiq görülüb
11:20
20 Aprel
ADA Universitetində "Made in Azerbaijan" brendinin təşviqinə dair mühazirə dinlənilib
11:18
20 Aprel
Elçin Əhmədov: Prezident İlham Əliyev Azərbaycanı daha da qüdrətli ölkəyə çevirəcəyini bəyan etdi
11:17
20 Aprel
Kamran İmanov: Qədim mətnlər və klassik mənbələr erməni saxtakarlıqlarını ifşa edir
11:16
20 Aprel
Bakıda IV Beynəlxalq Bariatrik-Metabolik Cərrahiyyə Konqresi öz işinə başlayıb
11:13
20 Aprel
Sarkisyanın 10 illik diktaturası ərzində Ermənistan olduqca çətin vəziyyətə düşüb
11:07
20 Aprel
Dəmir Yolları Əməkdaşlıq Təşkilatının baş direktorlar konfransının iclası keçirilib
11:04
20 Aprel
Tanınmış şairə Sona Vəliyevanın “Qar ətri” kitabı ingilis dilində işıq üzü görüb
10:59
20 Aprel
Vyetnamın VİTV kanalı: Prezident İlham Əliyevin seçkilərdə qələbəsi xalqın onun siyasətinə verdiyi qiymətin nəticəsidir
10:50
20 Aprel
Ermənistan silahlı bölmələri atəşkəs rejimini pozmaqda davam edir
10:48
20 Aprel
Rusiya və Azərbaycan DİN-ləri mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə sahəsində əməkdaşlığı müzakirə ediblər
10:45
20 Aprel
Minskdə MDB İnformasiya Şurasının iclasında xəbərin doğruluğu və etibarlılığı məsələləri müzakirə olunub
10:44
20 Aprel
Vüqar Bayramov: “Azərbaycanda özəlləşdirmə pozitiv çoxtərəfli təsirlərə malikdir”
10:42
20 Aprel
Rob Sobhani: Azərbaycan sabit ölkə olaraq bundan sonra da etibarlı tərəfdaş kimi qəbul ediləcək
18:57
19 Aprel
“Azərbaycan reytinqlərdə bir çox inkişaf etmiş ölkələrini geridə qoyur” – Fikrət Yusifov
18:56
19 Aprel
“Ermənistan cəmiyyətində Sarkisyan hakimiyyətinə nifrət böyükdür” – Elçin Mirzəbəyli
18:48
19 Aprel
Şəhid və itkin düşənlərin vərəsələri kimlər sayılır –EKSPERT RƏYİ
18:46
19 Aprel
“Prezidentin bu fərmanı bizi çox sevindirdi” – Qarabağ qazisi
18:09
19 Aprel
Səlim Müslümov: Fərmana əsasən birdəfəlik ödəmələr hərbi qulluqçuların vərəsəlik hüququ olan ailə üzvlərinə veriləcək
18:08
19 Aprel
Vüqar Rəhimzadə: Xalqımız son 15 ildə görülən işlərə öz yüksək qiymətini verdi
18:04
19 Aprel
YAP Nəsimi rayon təşkilatının fəalları 5 nömrəli respublika xüsusi internat məktəbini ziyarət ediblər

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30
HAVA HAQQINDA