Ana səhifə »  Dünya »  Qətərin təcridi: səbəbləri və mümkün geosiyasi nəticələri
A+   Yenilə  A-
Qətərin təcridi: səbəbləri və mümkün geosiyasi nəticələri

On ərəb ölkəsinin bir yerdə Qətərlə diplomatik əlaqələri kəsməsi, onunla quru, hava və su yolunu bağlaması ekspertlərin marağına səbəb olub. Bu prosesin arxasında duran səbəblər və onun geosiyasi təsiri haqqında müxtəlif fikirlər irəli sürülür. Belə proqnozlar verilir ki, bütövlükdə müsəlman dünyasında qarşısıalınmaz və təhlükəli geosiyasi proseslərə təkan verilə bilər. Ayrıca ərəb ölkələri arasında ziddiyyətlərin kəskinləşməsi regionda terrorun və silahlı toqquşmaların daha da genişlənməsinə aparıb çıxara bilər. Geosiyasi aspektdə isə Yaxın Şərqin uzun müddət təhdidlər altında qalması ehtimalı daha çox narahatlıq yaradır. Bunların fonunda İranla bağlı həyəcanlı informasiyaların yayılması da kifayət qədər düşündürücü təsir bağışlayır. Belə qənaət əldə etmək olur ki, Yaxın Şərqlə əlaqəli təhlükə və risklə dolu planlar həyata keçirilir. Bu prosesin proqnozlaşdırılmasına ehtiyac duyulur.
Yeni “ərəb böhranı”: təhlükəli tendensiya
Bir qədər əvvəl “ərəb baharı”ndan danışılırdı, indi “ərəb böhranı”ndan bəhs edilir. On ərəb ölkəsi Qətərlə diplomatik əlaqələri kəsib. Onlar Səudiyyə Ərəbistanı, Misir, Bəhreyn, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Yəmən, Liviya, Maldiv adaları, Mavriki, Mavritaniya və Komor adaları ittifaqıdır. Bu dövlətlər Dohanı terrora dəstək verməkdə və regionda geosiyasi sabitliyi pozmaqda ittiham edirlər. Bundan başqa, Səudiyyə Ərəbistanını Qətər rəhbərliyinin İranla əlaqələri yaxşılaşdırmaqla bağlı söylədiyi fikirlər qəzəbləndirib. Doğrudur, Doha bunun hakerlərin təxribatı olduğu haqqında informasiya yayıb. Yəni Qətər rəhbərliyindən heç kim belə bir fikir söyləməyib, gizli haker qrupu çox incə üsulla müxtəlif fikirləri bir məntiqdə montaj edə biliblər.
Ancaq Ər-Riyad bu izahı qəbul etməyib. Çünki iki ölkə arasında ziddiyyətlər bir neçə ildir ki, mövcuddur. Məsələn, 2014-cü ildə Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Bəhreyn Qətərlə diplomatik əlaqələri kəsmişdilər. Ancaq o zaman bu, yalnız diplomatlara aid edilmişdi. İndi isə on ərəb ölkəsi, faktiki olaraq, Qətəri blokadaya alıblar. Onlar hava, su və quru yolu ilə əlaqələri tamamilə dayandırdıqlarını bəyan ediblər.
Məsələnin düşündürücü tərəfi də məhz bu məqamla bağlıdır. Ekspertlər sual edirlər ki, nəyə görə bu hadisələr Amerika prezidentinin regiona səfərindən sonra baş verir? Burada əsas məqsəd nədən ibarətdir? Əgər söhbət, əsas olaraq, Qətərin “əl-Qaidə” və İŞİD-ə dəstəyindən gedirsə, onda başqa ərəb dövlətlərinə qarşı da analoji addım atmaq olardı. Elə Səudiyyə Ərəbistanı və Liviyanı bir sıra terror qruplarına dəstək verməkdə dünya ittiham edir. Deməli, burada başqa məqamlar da vardır.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, əsas məsələ İranla bağlıdır. Vaşinqton və İsrail Tehrana qarşı sərt mövqe tutmağa meyillidirlər. Donald Trampın komandası bir neçə dəfə Tehranı terrorizmi dəstəkləməkdə ittiham edib. Eyni zamanda, İranın nüvə silahı istehsal etmək planından əl çəkmədiyini bildirirlər. Vaşinqton bu kimi faktorlarla yanaşı, İranın Yaxın Şərqdəki münaqişələrə ciddi müdaxilə etməsini də arqument kimi irəli sürür. Həmin ittihamlardan çıxarılan nəticə isə ondan ibarətdir ki, İranla bağlı sərt tədbirlərin həyata keçirilməsi haqqında danışırlar.
Bu kontekstdə Qətərlə bağlı baş verənləri təsadüf hesab etmirlər. Qətərin, faktiki olaraq, mühasirəyə alınmasına İranın mühasirəyə alınmasının ilkin mərhələsi kimi yanaşırlar. Belə bir mövqenin arxasında bir məntiq dayanır. Çünki ümumən ərəb-müsəlman dünyasında həmrəyliyi pozurlar. Məlumdur ki, son zamanlar müsəlman dövlətləri kənardan olan təxribatlar, müdaxilələr, təzyiqlərə qarşı durmaq üçün gücü bir yerə qoymaq barədə düşünürdülər. Onlar hətta İslam Ordusu - “müsəlman ölkələri NATO-su”nu yaradıblar. Aydındır ki, bu proses dərinləşsə və genişlənsə, bütövlükdə yeni bir güc ortaya çıxa bilər ki, bir sıra böyük dövlətlərin geosiyasi iddialarına qarşı əngəllər meydana gələr. Konkret olaraq, Yaxın Şərqdə terror fəaliyyətləri xeyli zəifləyə bilər.
Müsəlman ölkələri arasında həmrəyliyin real məzmun kəsb etməsinin hansı dairələrə sərf etmədiyi aydındır. Deməli, əgər müxtəlif müsəlman ölkələri arasında fikir ayrılığını ziddiyyətli səviyyəyə yüksəldirlərsə, heç şübhəsiz, burada məqsədli planlar vardır. Qəribədir ki, on müsəlman ölkəsi bir-birinə qarışıb. Və onların bu vəziyyətə düşməsində bir informasiyanın həlledici rolu olub. Lakin mütəxəssislər başqa məqama da diqqət yetirirlər.
Onların rəyinə görə, əslində, Səudiyyə Ərəbistanı ilə Qətər arasındakı geosiyasi ziddiyyətin dərin səbəbləri vardır. Bu iki ölkə ərəb dünyasında liderlik uğrunda mübarizə aparırlar. Bunun əlamətlərindən biri də Yaxın Şərq dövlətlərində özlərinə yaxın siyasi qrupları hakimiyyətə gətirməkdir. Məsələn, Qətər “Müsəlman qardaşları” və “Həmas”a yardımlar etməklə öz maraqlarının təmin olunmasına çalışıb. Səudiyyə Ərəbistanı, konkret olaraq, Misirdə Mursiyə qarşı general Sisini müdafiə edib. Bunun nəticəsi o olub ki, Doha ilə Ər-Riyad arasında ziddiyyətlər kəskinləşib. İndi Misirin Qətərə qarşı təcridçi mövqe tutması başadüşüləndir. Lakin prosesə Bəhreyn və Liviyanın da qarışması xeyli suallar doğurur. Belə təəssürat yaranır ki, hansısa dairələr ərəb-müsəlman ölkələri arasındakı ziddiyyətləri yoluna qoymağa deyil, onları daha da dərinləşdirməyə çalışırlar.
Geosiyasi mənzərə: yeni əlamətlər və risklər
Məhz bu kontekstdə həm Yaxın Şərqin geosiyasi taleyi, həm də, konkret olaraq, İran məsələsi xüsusi aktuallıq kəsb edir. Çünki ərəb ölkələri arasında münaqişələrin meydana gəlməsi regionda uzunmüddətli çəkişmələrə start verə bilər. Özü də müsəlman dövlətləri kənar qüvvələrlə deyil, bir-biri ilə savaşmalı olacaqlar. Bununla tarixi aspektdə ərəb dünyası üçün ağır bir mərhələyə keçid mərhələsi formalaşa bilər. Bu prosesdən heç bir müsəlman ölkəsi qalib çıxa bilməz. Onlar bir-birini zəiflədərək, region üçün başlıca təhlükənin daha da dərinləşməsinə şərait yaratmış olurlar.
Məsələnin başqa tərəfi də kifayət qədər düşündürücüdür. Problem ondadır ki, İranı hədəf almaqla bir sıra dairələr iki məqsədə çatmağa çalışırlar. Əvvəla, müsəlman ölkələri arasında bir-biri ilə uzlaşmayan müxtəlif münaqişə mənbələri yaradırlar. Bu, nə deməkdir? Suriyada silahlı qruplar arasında toqquşmalar var. İraqda buna bənzər mənzərə mövcuddur. Və bu iki münaqişə mənbəyi eyni üsulla söndürülə bilməz. Çünki maraqlar fərqlidir və oyunçuların kimliyi arasında fərqlər vardır. Bunlara ərəb dövlətlərinin öz aralarındakı ziddiyyətlər və İran məsələsi əlavə olunur. Beləliklə, hər biri öz problemləri içində çapalayan münaqişə mənbələri mövcud olur ki, bunun yekunu bütövlükdə regionun alova bürünməsi ola bilər.
Digər məqam İran ətrafında gərginliyin ziddiyyətə çevrilməsilə münaqişənin coğrafiyasının genişlənməsi təhlükəsi ilə bağlıdır. O cümlədən Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın da bu ziddiyyətlər dalğasına düşməsi ehtimalı az deyil. Vəziyyəti daha vahiməli edən məqam ondan ibarətdir ki, İrana qarşı cəbhədə bir neçə müsəlman dövləti də yer ala bilər. Bu isə artıq hansısa terror qrupları arasındakı savaş deyil, regionun böyük dövlətləri arasındakı genişmiqyaslı müharibənin meydana gəlməsinə təkan verə bilər.
Belə çıxır ki, on ərəb ölkəsinin Qətərlə diplomatik əlaqələri dayandırması və onu, faktiki olaraq, təcrid etməsi ciddi geosiyasi nəticələri ola biləcək hadisədir. Bundan müsəlmanlardan başqa hər kəsin qazana biləcəyi aydındır. O cümlədən Türkiyə üçün ciddi təhlükələr meydana gələ bilər. Ankara ərəb dövlətlərinə müraciət edərək bütün məsələləri məsləhətləşmələr vasitəsilə həll etməyi tövsiyə edib. Bu, ağıllı bir mövqedir, lakin, görünür, bir sıra müsəlman dövlətlərinə kənar təsirlər güclüdür.
Bundan başqa, Səudiyyə Ərəbistanına külli miqdarda silah satılması və Sisinin Vaşinqtonda təntənə ilə qarşılanması geosiyasi təsiri ola bilən prosesin başlanğıcı kimi qəbul edilməlidir. Yaxın Şərq geosiyasi anlamda taleyinin yeni mərhələsinə qədəm qoyur. Bu mərhələdə risklər və münaqişələrin genişliyi növbəti səviyyəyə yüksəlməkdədir. Bu isə o deməkdir ki, ümumiyyətlə, müsəlman dünyası və bəşəriyyət təhdidlərlə üz-üzədir.
Belə bir vəziyyətdə Yaxın Şərqdə sülhün və sabitliyin təmin edilməsi olduqca mürəkkəb məsələdir. Əksinə, indi Qərbin regiona müdaxiləsi üçün yeni imkanlar meydana gəlir. Bu baxımdan Rakkaya terror qrupları ilə birgə hücumun təşkil edilməsi növbəti geosiyasi oyunun əlaməti sayıla bilər. Bundan sonra daha güclü silahlarla təmin edilmiş radikal qruplar qonşu dövlətlərə qarşı yeni təxribatlara əl ata bilərlər.
Deməli, faktiki olaraq, Yaxın Şərq növbəti miqyasda riskli zonaya daxil olur. Burada region dövlətləri arasında genişmiqyaslı müharibə ehtimalı daha çoxdur. Onun qarşısının alınması üçün müsəlman ölkələri tərəfindən hansısa addımların atıldığı haqqında informasiya yoxdur.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  11910  |  
  • Tarix:  14-06-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Aparılan islahatlar və müvafiq Dövlət proqramları Azərbaycanın dayanıqlı inkişafını təmin edir

20:04
22 Noyabr
Bahar Muradova: İnsan kapitalının inkişafı onun müxtəlif sahələrdə hüquqlarının qorunmasının təmin olunmasını tələb edir
19:59
22 Noyabr
Eldar İbrahimov: Ölkəmizdə büdcə vəsaitləri hökumətin çox düzgün müəyyən etdiyi prioritet istiqamətlərə xərclənir
19:47
22 Noyabr
YAP Ağstafa rayon təşkilatı “Hərəyə bir ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində ağacəkmə aksiyasına start verib
19:35
22 Noyabr
Azərbaycan Prezidenti Administrasiyasının rəhbəri Ramiz Mehdiyev Moskvada MDB dövlətləri təhlükəsizlik şuraları katiblərinin beşinci görüşündə iştirak edib
17:51
22 Noyabr
Qaçqın və məcburi köçkünlərin sosial müdafiəsi ilə bağlı tədbirlərin maliyyələşdirilməsi üçün 487 milyon manat ayrılacaq
17:44
22 Noyabr
Azərbaycan və Latviya arasında regional əlaqələr inkişaf edir
17:40
22 Noyabr
Ziyafət Əsgərov: “Bakı-Astara dəmir yolunun Astara və Lənkərandan keçən hissəsi təcili köçürülməlidir”
17:19
22 Noyabr
Akademik Vasim Məmmədəliyev İslam dəyərlərinin düzgün yozulmasında böyük xidmətlər göstərib
17:11
22 Noyabr
Əbülfəs Qarayev Yevlaxda vətəndaşları qəbul edəcək
17:06
22 Noyabr
XİN: Ermənistan tərəfi reallığı anlamalı və “dəvəquşu siyasəti”nə son qoymalıdır
16:52
22 Noyabr
Yüksək Səviyyəli Afina Toplantısının birinci panel sessiyası miqrasiya probleminə həsr olunub
16:25
22 Noyabr
Oleq Medunitsa: Brüssel forumunda terrorizmin və separatizmin dünya üçün təhlükəyə çevrilməsi barədə ciddi mesajlar verildi
16:23
22 Noyabr
Hərbi Hava Qüvvələrinin hava hücumundan müdafiə bölməsinin yeni yaşayış kompleksinin açılışı olub
16:07
22 Noyabr
UNICEF-in regional direktoruna Azərbaycanda gənclər sahəsində əldə olunan nailiyyətlər barədə məlumat verilib
16:05
22 Noyabr
Brüsseldə keçirilən Beynəlxalq Forum separatizmin çox ciddi təhlükə olduğuna bir daha aydınlıq gətirdi
15:51
22 Noyabr
Bahar Muradova: Ölkədə ümumi vəziyyət yaxşıdır və inkişaf tendensiyası var
15:30
22 Noyabr
ADU-da “Folklor və ədəbi abidələr Heydər Əliyevin azərbaycançılıq konsepsiyası kontekstində” mövzusunda dəyirmi masa keçirilib
15:25
22 Noyabr
Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan: Dağlıq Qarabağ məsələsi bizim də problemimizdir
15:07
22 Noyabr
“Avro–Aralıq dənizi tərəfdaşlığının humanitar problemlərinin həlli” mövzusunda XIII Yüksək Səviyyəli Afina Toplantısı sessiyalarla davam edir
14:53
22 Noyabr
Ölkəmiz ISESCO-ya üzv ölkələrin Mədəniyyət Nazirlərinin 10-cu konfransında təmsil olunur
14:50
22 Noyabr
Azərbaycan Qılıncoynatma Federasiyası üzvlərinin ümumi yığıncağı və İcraiyyə Komitəsinin iclası keçirilib
14:35
22 Noyabr
Gürcüstan Prezidenti Giorgi Marqvelaşvili: Gürcüstan etibarlı müttəfiqi Azərbaycanla dostluğu və səmərəli əməkdaşlığı yüksək qiymətləndirir
14:31
22 Noyabr
Pakistanın Birləşmiş Qərargah Rəisləri Komitəsinin sədri Azərbaycana gələcək
14:15
22 Noyabr
Özbəkistanın review.uz portalı Azərbaycanın turizm sənayesindən yazıb
14:10
22 Noyabr
Əli Həsənov: Yüksək Səviyyəli Afina Toplantısı müasir dünyanı narahat edən çox aktual mövzuya həsr olunub
14:08
22 Noyabr
BDU-da akademik Vasim Məmmədəliyevin 75 illik yubileyinə həsr olunan elmi konfrans keçirilir
13:53
22 Noyabr
UEFA Çempionlar Liqası: “Qarabağ” Bakı Olimpiya Stadionunda “Çelsi”ni qəbul edəcək
12:55
22 Noyabr
TANAP və “Şahdəniz-2” 2018-ci ildə Azərbaycanın iqtisadi artımına təkan verəcək
12:53
22 Noyabr
Azərbaycan COMCEC-in İstanbulda keçirilən iclasında rəsmi heyətlə təmsil olunur
12:39
22 Noyabr
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində UNİCEF-in regional direktoru ilə görüş olub
12:33
22 Noyabr
Milli Məclisdə 2018-ci ilin dövlət büdcəsi layihəsinin müzakirəsi davam etdirilir
12:30
22 Noyabr
Bakı Ali Neft Məktəbində beynəlxalq təlim proqramı uğurla davam edir
12:27
22 Noyabr
“The Washington Times” qəzetində Xankəndindəki qanunsuz rejimə yardım göstərilməsi barədə məqalə dərc edilib
12:24
22 Noyabr
Sahibə Qafarova: Gələn ilin dövlət büdcəsi Azərbaycanın iqtisadi inkişafını real ifadə edir
12:20
22 Noyabr
Bakıda FIFA İcraedici Futbol Sammiti keçirilib
12:18
22 Noyabr
Afinada “Avropa İttifaqı – Aralıq dənizi hövzəsi ölkələri tərəfdaşlığının humanitar çağırışları” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilir
12:14
22 Noyabr
Ədliyyə işçiləri Fəxri xiyabanda ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər
12:00
22 Noyabr
Azərbaycan elmi qloballaşan dünyanın elm sisteminin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilib
11:57
22 Noyabr
Hikmət Babaoğlu: Brüsseldə keçirilən beynəlxalq forum separatizmin və terrorizmin çox təhlükəli olduğunu aktuallaşdırdı
11:52
22 Noyabr
Bakıda gənclər arasında tolerantlığın təbliği mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib
11:27
22 Noyabr
Hikmət Hacıyev: Terroru dövlət səviyyəsində dəstəkləyən Ermənistan həm də nasizmin təbliğini dövlət siyasətinə çevirib
11:20
22 Noyabr
BƏƏ Rəqəmsal Ticarət Qovşağına qoşulmaqla Yaxın Şərqdə rəqəmsal geriliyin aradan qaldırılmasında iştirak edə bilər
10:55
22 Noyabr
Sürixdə Bakının “Expo 2025” Sərgisinə namizəd şəhər olması ilə bağlı təqdimat keçirilib
10:53
22 Noyabr
Çen Qopinq: Azərbaycan İpək Yolunun vacib iştirakçılarından biridir
10:52
22 Noyabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri minaatanlardan da istifadə edərək atəşkəs rejimini 138 dəfə pozub
10:01
22 Noyabr
Leyla Əliyeva UNİCEF-in regional direktoru ilə görüşüb
17:51
21 Noyabr
Yeni Azərbaycan Partiyası ölkə qarşısında duran əsas vəzifələrin uğurla yerinə yetirilməsində aparıcı qüvvə olub
17:42
21 Noyabr
Deputat: “Dövlət autizm xəstəliyinə düçar olmuş uşaqların müalicəsinə ciddi dəstək verməlidir”
17:27
21 Noyabr
Gələn il informasiya və rabitə sektorunda 5,1 faiz artım gözlənilir
17:21
21 Noyabr
Azərbaycanın müdafiə naziri BƏƏ generalı ilə görüşüb
16:25
21 Noyabr
İqtisadiyyat naziri: Tədiyə balansının cari hesabı 1,4 milyard ABŞ dolları həcmində proqnozlaşdırılır
16:20
21 Noyabr
Çexiya arxivlərində Azərbaycanla bağlı sənədlərin nüsxələri əldə olunu
16:18
21 Noyabr
YAP-ın ümumxalq partiyasına çevrilməsi ulu öndər Heydər Əliyevin təməlini qoyduğu uğurlu siyasətə əsaslanır
16:11
21 Noyabr
Sankt-Peterburqda Avrasiyanın gənc jurnalistlərinin “Mədəniyyətlərarası dialoq” media-forumu işə başlayıb
15:58
21 Noyabr
Azərbaycan və Koreya Respublikası arasında növbəti siyasi məsləhətləşmələr keçirilib
15:50
21 Noyabr
Hikmət Babaoğlu: Yeni Azərbaycan Partiyası bundan sonrakı mərhələdə də Azərbaycanın inkişafında öz sözünü deyəcək
15:43
21 Noyabr
Azərbaycan İstanbulda keçirilən Asiya Parlament Assambleyasının plenar sessiyasında təmsil olunur
15:04
21 Noyabr
Qurban Qurbanov: Sabah rəqib komandaya qarşı layiqli oyun göstərməyə çalışacağıq
14:57
21 Noyabr
Azərbaycanla Moldova arasında ticarət dövriyyəsi 4 milyon 286,37 min dollar təşkil edib
14:33
21 Noyabr
Elman Rüstəmov: Mərkəzi Bank gələn il də konservativ monetar siyasət yürüdəcək
14:23
21 Noyabr
Leyla Əliyeva "Ekoloji problemlər və onların həlli yolları tələbələrin gözü ilə" sərgisinin açılışında iştirak edir
14:15
21 Noyabr
Gələn il aqrar sektorda 6,2 faiz artım gözlənilir
14:07
21 Noyabr
Azərbaycanın energetika naziri Qaz İxrac edən Ölkələr Forumunun IV sammitində iştirak edəcək
14:01
21 Noyabr
Nazir: Gələn ilin dövlət büdcəsi layihəsi hazırlanarkən 2018-2021-ci illərin qlobal iqtisadi prosesləri nəzərə alınıb
13:54
21 Noyabr
Ziyad Səmədzadə: Dövlət büdcəsində neftin qiymətinin 45 dollardan götürülməsi hədəflərə nail olmağa imkan verəcək
13:52
21 Noyabr
Samir Şərifov: 2018-ci il üçün dövlət büdcəsinin gəlirləri 20,127 milyard manat həcmində proqnozlaşdırılır
13:23
21 Noyabr
Oqtay Əsədov: Təqdim edilmiş büdcə zərfinin sənədləri göstərir ki, gələn il üçün də real iqtisadi artım proqnozlaşdırılır
12:49
21 Noyabr
Eldar İbrahimov: YAP Azərbaycanın ən böyük siyasi təşkilatı olmaqla bərabər, həm də öz xalqına ən yaxın siyasi təşkilatdır
12:10
21 Noyabr
Yol Xəritəsində nəzərdə tutulan islahatların tətbiqi uğurla həyata keçirilir
12:09
21 Noyabr
Milli Məclisdə 2018-ci il üzrə dövlət büdcəsi haqqında qanun layihəsi müzakirə edilir

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30
HAVA HAQQINDA