Ana səhifə »  Dünya »  Ankaranın məqsədi: referendumdan sonrakı siyasətin geosiyasi aspektləri
A+   Yenilə  A-
Ankaranın məqsədi: referendumdan sonrakı siyasətin geosiyasi aspektləri

Türkiyədə konstitusiya dəyişiklikləri barədə referendumun nəticələri fonunda analitiklər geosiyasi dinamikanın dəyişməsi ilə bağlı təhlillər aparmaqda və proqnozlar verməkdədirlər. Bir sıra mütəxəssis hesab edir ki, Ankara bütövlükdə dünya siyasətində daha aktiv yer tutmağa doğru gedir. Bu mənada səsvermənin nəticəsi müsbət qiymətləndirilməlidir. Başqa qisim ekspertlər isə Türkiyəyə qarşı Qərblə Rusiyanın birgə hərəkət etməsi üçün zamanın gəldiyini qeyd edirlər. Bunlarla yanaşı, müasir mürəkkəb geosiyasi mərhələdə nəticələr çıxararkən bir qədər ehtiyatlı olmağa üstünlük verən analitiklər də vardır. Hər bir halda, Türkiyənin qlobal geosiyasətdə oynadığı yeni rolu açıq görünür. Bunun fonunda regional və qlobal miqyasda Ankaranın fəallığı arta bilərmi?
Üç yanaşma: inkişaf, yoxsa tənəzzül?
Konstitusiya dəyişikliyi ilə əlaqədar Türkiyədə keçirilən ümumxalq səsverməsindən sonra bu ölkənin xarici siyasəti ilə bağlı müxtəlif proqnozlar verilir, onun yeniləşmə istiqamətləri haqqında fikirlər irəli sürülür. Hiss olunur ki, Ankaranın regionda ciddi geosiyasi rol oynamaq iqtidarında olması çoxlarını narahat edir. İndi onlar Türkiyənin bundan sonra ata biləcəyi addımları müəyyənləşdirməyə çalışırlar.
Bununla yanaşı, obyektiv olaraq, Yaxın Şərqin böyük dövlətlərindən birinin xarici siyasətindəki transformasiyaların məntiqini və məqsədini anlamağa çalışan analitiklər də vardır. Təbii ki, onların yanaşmaları qərəzli olanlardan kəskin fərqlənir. Türkiyənin prezident üsul-iradəsinə keçidinin müasir geosiyasi dinamika ilə əlaqəsi aspektində təhlillər aparılır (bax: məs., Petr Akopov. Silğnaə Turüiə sdelaet silğney i Rossiö / “Vzqləd”, 17 aprel 2017).
Aparılan qısa analiz göstərir ki, daha çox Qərb, Ermənistan və Rusiyanın bir qrup eksperti Ankaranın tutduğu mövqeni həzm edə bilmirlər. Bunların hər birinin də öz dərdi var. Qərb Türkiyənin nəzarətdən çıxaraq müstəqil siyasət yeritməsindən qorxur. Burada hesab edirlər ki, Türkiyə Avropa, yaxud Amerikanın verdiyi ssenarilər üzrə hərəkət etməlidir. Əgər bu şərtə əməl etmirsə, o, antidemokratdır, avtoritardır, sivil deyil və s. Maraqlıdır ki, buna bənzər ittihamları eyni qayda ilə Qərb Rusiyaya da qarşı ifadə edir.
Ermənilərdə isə daha çox nifrət və paxıllıq hiss olunur. Onlar Türkiyənin istənilən formada güclənməsini qətiyyən görmək istəmirlər. Hətta müəyyən məsələlərdə loyal olan ekspertlər belə, prosesləri sırf anti-türk mövqeyindən “təhlil” edirlər. Onlar yazırlar ki, Türkiyəni parçalamaq daha doğru yol olardı. Bunu ABŞ və ya Avropanın böyük dövlətləri edə bilərlər və s. (bax: məs., İqorğ Muradən. Qeopolitika “novoy” Turüii / “Lragir.am”, 18 aprel 2017).
Rusiyadakı bir qrup ekspert isə, görünür, rəsmi dairələrə də müxalif olan kəsimlə əlaqəlidir. Onlar Türkiyə-Rusiya münasibətlərinin korlanmasına xidmət edən yazılarla çıxış edirlər. Maraqlıdır ki, bəzi rusiyalı ekspertlər D.Trampla R.T.Ərdoğan arasında oxşarlıq “görürlər” (bax: Timofey Bordaçev. Grdoqan qlobalğnoqo masştaba / “Lenta.ru”, 17 aprel 2017). Rusiyanın digər ekspertləri isə bir qədər fərqli aspektdə V.Putinlə R.T.Ərdoğan arasında analogiyalar aparmağa çalışırlar (bax: Petr Akopov. Silğnaə Turüiə sdelaet silğney i Rossiö / “Vzqləd”, 17 aprel 2017). Bunun fonunda isə xeyli dərəcədə obyektiv analizlər də var.
Lakin mövqeyindən asılı olmayaraq, istənilən təhlildə Türkiyənin qlobal siyasətdə rolunun artdığı qeyd olunur. Ən azından Ankaranın məqsədinin xırda olmadığı, dünya miqyasında təsiri ola biləcək addımlar atdığı vurğulanır, onun ABŞ, Rusiya, Avropa İttifaqı, Çin kimi supergüclərlə mübarizədə məqsədlərini reallaşdırmağa çalışdığı xüsusi qeyd edilir.
Bu zaman rəqabətin əsas olaraq Yaxın Şərq, Qərb və MDB istiqamətlərində kəskinləşdiyi ifadə edilir. Yaxın Şərqdə İraq və Suriya, Qərbdə Aİ ilə münasibətlər, ABŞ-la əlaqələrin gələcəyi, MDB istiqamətində isə Qafqazla Mərkəzi Asiyadakı türk dövlətləri ilə əməkdaşlığın perspektivləri diqqət mərkəzində saxlanılır. Hesab edirlər ki, bütün istiqamətlərdə Ankara fəallığını daha da artıracaq.
Amerika, Rusiya və İran məsələsi burada ayrıca yer tutur. ABŞ-la bağlı situasiyanın hələ tam aydınlaşmadığı fikri irəli sürülür. Lakin Avropadan fərqli olaraq, Vaşinqton daha ehtiyatlı mövqe tutub. Bu, onu göstərir ki, Amerika indiki həssas mərhələdə Türkiyə kimi müttəfiqini itirmək istəmir.
Daha fəal mövqe: Ankaranın cəhdləri
Kreml isə daha konkret mövqe nümayiş etdirib. Rəsmi açıqlamalarda referendumun Türkiyənin daxili işi olduğu və ona hörmətlə yanaşmağın gərəkliyi vurğulanıb. Bununla Moskva Avropadan fərqli olaraq, Türkiyəyə qiymət verdiyini, cəmiyyətin seçiminə sayğı göstərməyin lazım gəldiyini ifadə etmiş olur. Lakin geosiyasi maraqlarda hansısa güzəştdən söhbət getmir. Deməli, bir sıra prinsipial aspektlərdə Rusiya-Türkiyə rəqabəti davam edəcək. Tərəflərin mövqelərindən çəkilməsi ehtimalı minimumdur. Xüsusilə Türkiyədə prezident idarəetmə üsulu tam hakim olandan sonra rəsmi Ankaranın daha qətiyyətli hərəkət etməsi gözlənilir.
Maraqlıdır ki, ekspertlər ABŞ-Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin Yaxın Şərqdə daha aktiv və bir qədər kəskin xarakter daşıyacağını ifadə edirlər. Ekspertlər Türkiyənin Sincarda hərbi əməliyyatlara başlaması durumunda Vaşinqtonla Moskvanın reaksiyası üzərində də dayanırlar. Belə proqnozlaşdırılır ki, PKK-nın Sincardan çıxarılmasında M.Bərzani də maraqlı olduğundan hərbi planın reallaşma ehtimalının mövcudluğu üzərində dayanırlar. Lakin bunun meydana regional səviyyədə bir sıra ziddiyyətlər çıxara bilməsi də vurğulanır (bax: Kerim Xas. Novaə. Jarkaə. Svoə. Vneşnəə politika Ankarı posle referenduma / RSMD, 18 aprel 2017).
İranla bağlı analitiklər bir qədər ehtiyatlı fikir bildirirlər. Çünki İran müsəlman ölkəsidir və eyni zamanda, Qərbin təzyiqi ilə üz-üzədir. Bu səbəbdən Ankara ilə Tehranın ixtilafa girməsi gözlənilmir, yaxud onlara sərf etmədiyini rəsmi dairələrdə anlayırlar. Onlar arasında daha kəskin fikir ayrılığı B.Əsədin taleyi ilə bağlı ola bilər. Bu məsələ olduqca ciddi təsirə malikdir (bax: əvvəlki mənbəyə).
Bütün bunlardan geosiyasi kontekstdə hansı nəticələri çıxarmaq olar? Dünyanın böyük dövlətləri geosiyasi mühitə yeni söz sahibinin gəldiyini etiraf etməkdədirlər. Analitik və ekspertlər bunu müxtəlif məsələlərdə Türkiyənin iştirak dərəcəsinin artması ilə ifadə edirlər. Burada söhbət Ankaranın mövqeyinə mənfi, yaxud müsbət qiymət verməkdən deyil, əvvəllər Türkiyənin qəbul edilmədiyi problemlər üzrə onun oyunçu kimi iştirakının reallığından gedir. Bunun konkret ifadəsini İtaliyanın xarici işlər naziri A.Alfano jurnalistlərin sualına cavabında deyib. İtaliyalı nazir Ankaranın başlıca məqsədinin dünyanın əsas söz sahibi olan ölkələr sırasına qatılmaqdan ibarət olduğunu vurğulayıb.
Deməli, referendum, sözün həqiqi mənasında, tarixi hadisədir. O, türk dövlətinin iradəsinin və müstəqil olmaq niyyətinin konkret təsdiqidir. Bunu dünyanın bir sıra ölkələrində qəbul etməkdə çətinlik çəkirlər. Bu səbəbdən də R.T.Ərdoğana qarşı məkrli davranırlar. Ancaq Türkiyə hakimiyyəti inkişaf xəttindən kənara çıxmaq fikrində deyil. Görünür, gec və ya tez hətta supergüclər belə, Ankaranın təbii haqqını tanımalı olacaqlar. Prezident üsul-idarəsinin Qərbdə müsbət, müsəlman ölkələrində mənfi nəticələr verəcəyi barədə cəfəng iddiaların hamısı gündəmdən silinəcək.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  7680  |  
  • Tarix:  07-06-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
“İlham Əliyev. İnkişaf - məqsədimizdir” çoxcildliyinin 42-ci kitabı çapdan çıxıb

17:19
19 Sentyabr
Kamran Nəbizadə: Gələcəkdə təbii sərvətlərimiz yalnız ehtiyat faktoru kimi önəm kəsb edəcək
17:17
19 Sentyabr
Müdafiə naziri cəbhəboyu zonada yerləşən yeni hərbi hissənin açılışını edib
17:11
19 Sentyabr
Qarabağ münaqişəsinə dair təmas qrupu toplandı
16:39
19 Sentyabr
Bu il “Cənub Qaz Dəhlizi” üzrə layihələrə 1,7 milyard dollaradək investisiya qoyulub
16:29
19 Sentyabr
İsveçrənin “Romandie” qəzeti AÇG üzrə yeni sazişdən yazır
16:26
19 Sentyabr
Azərbaycan Dünya Bankı ilə güclü tərəfdaşlıq qurub
16:24
19 Sentyabr
Gələn ilin dövlət büdcəsində sosial sahəyə diqqət yetiriləcək
16:03
19 Sentyabr
Şahin İsmayılov: Həyata keçirilən dövlət proqramlarından minlərlə Azərbaycan gənci yararlanıb
15:32
19 Sentyabr
Ermənistan rəhbərliyinin siyasi təşvişi: Azərbaycan Prezidenti qarşısında acizlik
15:27
19 Sentyabr
Dəniz Nəqliyyatı İşçiləri Müstəqil Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin VI Qurultayının iştirakçıları Fəxri xiyabanı ziyarət ediblər
15:25
19 Sentyabr
Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin müdafiə zolağında yerləşən hərbi hissələrə baxış keçirilib
14:51
19 Sentyabr
Milli Məclisin komitə iclasında bir sıra məsələlər müzakirə edilir
14:44
19 Sentyabr
Səttar Mehbalıyev: Azərbaycan dövləti dəniz nəqliyyatının inkişafına xüsusi önəm verir
14:31
19 Sentyabr
İdman jurnalistləri “Asiada-2017”nin informasiya təminatı məsələlərini müzakirə ediblər
14:30
19 Sentyabr
Pakistan Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı Bakıya gəlir
14:06
19 Sentyabr
SOCAR: TANAP ilə Azərbaycan qazının nəzərdə tutulan vaxtda Türkiyəyə çatdırılması tamamilə realdır
14:02
19 Sentyabr
Elman Rüstəmov: DB-nin Azərbaycan üzrə portfeli MDB ölkələri arasında ən böyük portfellərdən biridir
13:57
19 Sentyabr
İlham Əliyev: Mən çalışıram və çalışacağam ki, Azərbaycan xalqı yaxşı yaşasın
12:50
19 Sentyabr
Avropa çempionu adını qazanan gənc cüdoçularımız Vətənə qayıdıblar
12:49
19 Sentyabr
Seymur Səfərli: Prezidentin Sərəncamı ölkəmizdə çayçılıq ənənələrinin bərpasına şərait yaradacaq
12:38
19 Sentyabr
Şahin Mustafayev: Qeyri-neft sektorunun inkişafı və şaxələndirilməsi Azərbaycan iqtisadiyyatının prioritetləridir
12:28
19 Sentyabr
Bakıda “Maddi-texniki təminatın əsasları” mövzusunda seminar keçirilir
12:23
19 Sentyabr
Bakı Dövlət Universitetində yaponşünaslıq ixtisasının tədrisi ilə bağlı auditoriyalar açılıb
12:21
19 Sentyabr
Görkəmli şərqşünas alim Aida İmanquliyevanın xatirəsi anılıb
12:17
19 Sentyabr
Səyyar “ASAN xidmət” Goranboy şəhərində
12:04
19 Sentyabr
Dünya Bankı Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin işləri üzrə Dövlət Komitəsinə 170 milyon dollar vəsait ayırıb
11:55
19 Sentyabr
DİA-nın “Heydər Əliyev Dövlət İdarəçiliyi Məktəbi”ndə birinci kurs tələbələri ilk mühazirəni dinləyiblər
11:47
19 Sentyabr
“TurAz Qartalı - 2017” birgə taktiki təlimləri davam edir
11:44
19 Sentyabr
Yaqub Mahmudov: İndiki Ermənistan ərazisi tamamilə bizim tariximizdir
11:43
19 Sentyabr
Azərbaycanın iqtisadi ticarət tərəfdaşlarının sayı 180 ölkəyə çatıb
11:41
19 Sentyabr
Dünya Bankı: Azərbaycan 25 il ərzində öz regionunda ən böyük artım nümayiş etdirib
11:16
19 Sentyabr
Bu gün görkəmli şərqşünas alim Aida İmanquliyevanın xatirə günüdür
10:57
19 Sentyabr
Çində "Bir kəmər, bir yol" layihəsi çərçivəsində Media Əməkdaşlıq Forumu keçirilir
10:53
19 Sentyabr
Əfqan İsayev: Azərbaycan “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi üzrə maliyyə öhdəliklərinin 62 faizini icra edib
10:44
19 Sentyabr
Hava Hücumundan Müdafiə qoşunları bölmələrinin birində növbəti yaşayış kompleksi istifadəyə verilib
10:13
19 Sentyabr
Azərbaycan ilə Dünya Bankı arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsinə dair müzakirələr aparılıb
10:07
19 Sentyabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri sutka ərzində atəşkəs rejimini 125 dəfə pozub
17:37
18 Sentyabr
Hərbi Hava Qüvvələrinin hərbi hissəsində yeni yaşayış kompleksi istifadəyə verilib
17:27
18 Sentyabr
ISESCO-nun İslam Dünyası üçün Mədəniyyət Strategiyasının Tətbiqi üzrə Məşvərət Şurasının növbəti iclası keçirilib
17:21
18 Sentyabr
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Nyu-Yorkda ABŞ Etnik Anlaşma Fondunun sədri ilə görüşüb
17:20
18 Sentyabr
Tahir Mirkişili: Sahibkarlığın inkişafında əlçatan malliyyə mənbələri xüsusi rol oynayır
17:10
18 Sentyabr
“İlham Əliyev. İnkişaf - məqsədimizdir” çoxcildliyinin 42-ci kitabı çapdan çıxıb
17:03
18 Sentyabr
Heydər Əliyev “İslam həmrəyliyi” ideologiyasının banisidir
16:58
18 Sentyabr
Sahibsiz heyvanlarla mübarizəyə dair profilaktik tədbirlər davam etdirilir
16:55
18 Sentyabr
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Masallıda vətəndaşları qəbul edəcək
16:35
18 Sentyabr
Etibar Nəcəfov: Azərbaycanın multikulturalizm siyasəti ölkədəki milli azlıqların sosial, iqtisadi və mədəni məsələlərinin həllində mühüm rol oynayır
15:49
18 Sentyabr
Zakir Həsənov və Türkiyənin ölkəmizdəki səfiri Erkan Özoral “TurAz Qartalı - 2017” birgə taktiki-uçuş təlimlərinin açılış mərasimində iştirak ediblər
15:46
18 Sentyabr
Vüqar Bayramov: Dolların aparıcı valyutalara nisbətən dəyərsizləşməsi neftin qiymətinin yüksəlməsinə təsir edən faktorlardan hesab edilir
15:33
18 Sentyabr
Heydər Əliyev Fondunun Regional İnkişaf İctimai Birliyinin könüllüləri ilə görüş keçirilib
15:24
18 Sentyabr
Azərbaycandakı günəş elektrik stansiyalarında 28,9 milyon kilovat/saat elektrik enerjisi istehsal edilib
15:18
18 Sentyabr
Cocuq Mərcanlıda tikinti işlərinin növbəti mərhələsi yekunlaşmaq üzrədir
12:54
18 Sentyabr
İƏT Təmas qrupu BMT-də Ermənistanın Azərbaycana təcavüzünü müzakirə edəcək
12:43
18 Sentyabr
Azərbaycanda “TurAz Qartalı - 2017” təlimləri başlayıb
12:38
18 Sentyabr
Bu gün Ümumdünya Su Monitorinqi Günüdür
12:32
18 Sentyabr
Bakı Musiqi Akademiyasının qarşısında Milli Musiqi Günü təntənəli şəkildə qeyd edilib
12:24
18 Sentyabr
Milli Məclisin komitə iclasında 19 məsələ müzakirə olunub
12:23
18 Sentyabr
Səfir Xanım İbrahimova etimadnamələrini İsveçrə Konfederasiyasının Prezidentinə təqdim edəcək
12:21
18 Sentyabr
Milli Musiqi Günü münasibətilə ilk konsert Milli Konservatoriyada olub
11:58
18 Sentyabr
Azərbaycan ilə Belorus Milli kitabxanaları arasında əməkdaşlığa dair saziş imzalanıb
11:42
18 Sentyabr
Bakıda “İslam dünyasında həmrəylik: dünən, bu gün, sabah” mövzusunda konfrans işə başlayıb
11:24
18 Sentyabr
İntiqam Babayev: Dövlət proqramı Azərbaycan gənclərinin inkişafında yeni bir mərhələ olacaq
10:51
18 Sentyabr
Bakıda MDB ölkələri Botanika Bağlari Cəmiyyətinin dördüncü qurultayı keçirilir
10:39
18 Sentyabr
Aşqabadda qapalı məkanlarda və döyüş növləri üzrə V Asiya Oyunları davam edir
10:26
18 Sentyabr
Hikmət Babaoğlu: Azərbaycan dövləti öz maraqlarından geri addım atmır
10:18
18 Sentyabr
Jan-Batist Lömuan: Fransanın aparıcı şirkətləri Azərbaycan ilə əməkdaşlıqda çox maraqlıdır
10:03
18 Sentyabr
Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin qırıcıları Azərbaycan səmasında təlim keçirlər
09:59
18 Sentyabr
Silahlı Qüvvələrin genişmiqyaslı təlimləri keçiriləcək
09:24
18 Sentyabr
Sahibə Qafarova: Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyi davamlı olaraq güclənir
09:17
18 Sentyabr
Flora Qasımova: Ermənistan müxtəlif bəhanələr və təxribatlarla sülh danışıqları pozur
09:15
18 Sentyabr
Sevinc Hüseynova: Ölkəmizdə sosial-iqtisadi baxımdan daim inkişaf tendensiyası müşahidə olunur

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+30 +35
gecə+17 +21