Ana səhifə »  Dünya »  Makronun qələbəsi: geosiyasi və daxili ziddiyyətlərin fonunda
A+   Yenilə  A-
Makronun qələbəsi: geosiyasi və daxili ziddiyyətlərin fonunda

Fransada yeni mərkəzçi “İrəli” hərəkatının nümayəndəsinin prezident seçilməsi ekspertlərin bir sıra sualları ortaya atmasına səbəb olub. Bir tərəfdən, E.Makrona Avropa İttifaqının xilaskarı kimi baxılır, digər tərəfdən isə ölkə daxilindəki siyasi mühitin tam durulmadığı qənaəti var. Eyni zamanda, Fransada seçki ilə qlobal geosiyasətdə, o cümlədən ABŞ və Böyük Britaniyada baş verən siyasi proseslər arasında əlaqə axtarılır. Bu kontekstdə E.Makronun qələbəsi ilə D.Trampın seçilməsi və “Brexit” arasında bağlantı görürlər. Bir çox analitiklər isə problemə, ümumiyyətlə, İkinci Dünya müharibəsindən sonra Qərb siyasətinin məzmununda gedən dəyişikliklər aspektində baxırlar. Onlar hesab edirlər ki, ikili standartlar siyasəti bu gün Avropada müşahidə edilən siyasi və geosiyasi müəmmaların kökündə dayanan amillərdəndir. Bütövlükdə Fransadakı prezident seçkisinin nəticəsinin qlobal siyasətə ciddi təsir edəcəyi proqnozlaşdırılır.
Tarazlığın pozulması: Fransanın siyasi panoramı
Fransada son prezident seçkisi mövcud siyasi və iqtisadi aspektli suallara cavablardan çox, yeni sualların meydana çıxmasına təkan verdi. Ekspertlər Emmanuel Makronun dövlət başçısı seçilməsini ölkədə bir neçə ildir ki, müşahidə edilən və müəyyən dərəcədə ziddiyyətli xarakter daşıyan proseslərin məntiqi nəticəsi hesab edirlər. Əslində, bu hadisəni analitiklər beynəlxalq geosiyasi mühitdə tarazlığın pozulması ilə əlaqələndirirlər. Buna təsir edən başlıca amillər sırasında isə Donald Trampın Amerika prezidenti seçilməsi və “Brexit”in baş verməsini göstərirlər. Həqiqətən, D.Trampın ABŞ-da qələbəsi siyasi elitaya qarşı olan etirazların nəticəsi kimi qiymətləndirilir. Bu isə Amerikada ənənəvi dövlət başçısı seçimi qaydasının pozulması hesab olunur. Bunun fonunda “Brexit” də Avropanın siyasi inteqrasiyası ilə bağlı verilən proqnozların alt-üst olmasını ifadə edir.
Bunlarla yanaşı, ekspertlər qlobal geosiyasətə ciddi təsir edən Şimali Koreya məsələsini vurğulayırlar. Amerikanın regionda raketdənmüdafiə sistemlərinin yerləşdirilməsi planı Çini narahat edir, buna qarşılıq da tədbir görməyə sövq edir. Belə çıxır ki, bütün hallarda beynəlxalq aləmdə böyük dəyişiklik gedir. Bu dəyişikliyin xarakteri məlum deyil və indi o barədə dəqiq fikir söyləmək çətindir. Elə bu özəlliyinə görə, həmin vəziyyət Qərbin bütün siyasi mühitinin dinamikasına təsir etməlidir. O cümlədən Fransada siyasi səhnədə oyun qaydaları yenilənməli idi.
Fransada budəfəki prezident seçkilərinin digər özəlliyi ikinci tura ölkənin aparıcı partiyalarından heç birinin adlaya bilməməsidir. Həm hakim partiya olan sosialistlərin liderləri, həm də müxalifətçi “Respublikaçılar” partiyasının rəhbərləri baş verənləri tamaşa salonundan seyr etməklə kifayətləndilər. Məsələnin bu tərəfinə Fransanın daxilində son illər müşahidə edilən iqtisadi, siyasi və ideoloji proseslərin özəlliyi prizmasından baxmaq daha doğru olardı.
2007-ci ildə Fransada iqtisadi böhran başladı. İqtisadiyyat o vaxtdan staqnasiya vəziyyətindədir. Keçən müddətdə işsizlərin sayı kəskin artıb. 2017-ci ildə bu rəqəm ölkənin iqtisadi aktiv əhalisinin 10 faizini təşkil edir. Əsas olaraq gənclər arasında işsizlik yayılıb. İşini itirmək və terrorun qurbanı olmaq insanları getdikcə daha çox narahat etməyə başlayıb.
Bunun fonunda fransızların ənənəvi siyasi partiya və siyasətçilərə inamı itib. Sorğuların nəticəsinə görə, əhalinin 89 faizi siyasi partiyalara inamını itirib, deputatlara etibar etməyənlər 55 faizdir, Fransua Ollanda isə 75 faiz inanmırdı. Cəmiyyətdə ümumi səviyyədə depressiv əhval-ruhiyə güclənib. 29 faiz yorğunluqdan, 25 faiz bədbinlikdən, 31 faiz isə inamsızlıqdan şikayət edir.
Bütün bunların nəticəsi o oldu ki, seçicilər nə hakimiyyətdə olan solçulara (Sosialist Partiyası), nə də sağ mərkəzçilərə (“Respublikaçılar” partiyası) etibar etmədilər. Bunu siyasi liderlər öncədən sosioloji sorğular nəticəsində də müəyyənləşdirmişdilər. Fransanın iqtisadiyyat naziri, 39 yaşlı solçu Emmanuel Makron 2016-cı ilin payızında vəzifəsini tərk edərək, “nə sol, nə sağ” şüarı ilə mərkəzçi “İrəli” hərəkatını yaratdı. Bununla da Fransada son onilliklərdə sosialistlərlə respublikaçıların növbə ilə əldə etdikləri hakimiyyətin başqa bir siyasi düşərgəyə keçməsi prosesinin əsası qoyuldu. 2017-ci ilin yazında keçirilən prezident seçkisində mərkəzçi E.Makron və “milli cəbhəçi” Marin Le Pen ikinci tura adladı. Ancaq burada bir incə məqam var.
Məsələ ondan ibarətdir ki, Marin Le Pen seçilsə idi, Avropa İttifaqını dağıda bilərdi. Emmanuel Makron isə sadiq avropaçıdır, Aİ-ni canlandıracaq atlantistdir. E.Makron Aİ-ni gücləndirəcəyini və Fransa-Aİ əlaqələrini yeni səviyyəyə qaldıracağını vəd edib. Ancaq Makron Avropa İttifaqında islahatların aparılmasını bir şərt kimi irəli sürüb. Bu xüsusiyyət digər iki özəlliyi diqqətə gətirir. Məsələ ondan ibarətdir ki, son iki yüz il ərzində Fransada Makron kimi cavan prezident olmayıb. Eyni zamanda, ilk dəfə idi ki, Fransada iki ən böyük partiyanın nümayəndəsi ikinci tura çıxmadı. Makron özü mərkəzçi “İrəli” hərəkatını yaratdı ki, bunlar da Amerikada baş verənlərlə oxşardır. Orada da D.Tramp ilk mərhələdə respublikaçıların namizədi kimi seçkiyə qatılmadı. Bunlar mövcud böyük partiyaların siyasi taleyi aspektində qəribə hadisələrdir.
Avropaçılıq və təcridçilik: mübarizə davam edir
İndi yeni prezidentin qarşısında Fransanın birləşdirlməsi və Avropanın konsolidasiyası kimi iki mühüm vəzifə durur. Çünki yuxarıda vurğuladığımız kimi, təkcə beynəlxalq aləmdə deyil, ayrı-ayrı böyük ölkələrin daxilində də siyasi-ideoloji tarazlıq pozulub. Digər tərəfdən, unutmayaq ki, Fransada hakimiyyətə qarşı müxalifət ifrat sağçı Marin Le Pendir. Bu siyasətçi Fransanın yalnız köklü fransızlar üçün olduğu şüarını irəli sürür. Sonradan gəlmələr, xüsusilə müsəlmanlar kənarda qalmalıdırlar, onlar ikinci dərəcəli vətəndaş olmalıdırlar. Proqnozlara görə isə bir neçə on ildən sonra Fransada əhalinin təqribən 40 faizi miqrant mənşəli ola bilər. Açıq gözlə görünən odur ki, Marin Le Penin müxalifətçiliyi ölkəni parçalanmaya aparır.
Buna qarşılıq E.Makron Fransanı mənşəyindən və dini mənsubluğundan asılı olmayaraq bütün fransızlara aid edir. Çünki “Milli cəbhə” partiyasının əsas müxalifət partiyası olması tarazlığı pozur. Deməli, gənc prezidentə Le Pen kimi birinin müxalif olması heç də xoş deyil. Bu isə, təəccüblü də olsa, siyasi dairələrdə “makronmaniya” apatiyası yarada bilər. Bu anlayış Emmanuel Makronu yeganə xilas mənbəyi kimi qəbul etmək, əvvəlcədən siyasi manevrləri məhdudlaşdırmaq anlamına gəlir. Böyük təcrübəsi olan Fransa siyasi dairələrinin bunu dərk edə biləcəyi gözləniləndir.
Bu kimi siyasi reallıqların fonunda ekspertlər belə suallar da qaldırırlar: “nə üçün Qərbdə siyasi proseslər bu cür sürətlə dəyişdi? Belə situasiyaya səbəb nə oldu?” Burada ilk olaraq yada düşən demokratiya və insan hüquqlarını əsas silah hesab edən Avropada müxtəlif problemlərin yaranması olur. Bu problemləri Qərbin hazırkı siyasi iradəsi və kursu çərçivəsində həll etmək çətindir, bəlkə də heç mümkün deyil.
Əslində, bir məqamı unutmaq olmaz. Demokratiya və insan hüquqları prinsip olaraq İkinci dünya müharibəsindən sonra meydana gəldi. Və XX əsrdə baş verən faciəvi hadisələrə görə, o cümlədən İkinci dünya müharibəsinə görə məsuliyyəti yalnız Almaniyamı daşıyır? Təbii ki, yox. Məsuliyyət bütövlükdə Qərb siyasi şüurunda, həyata keçirilən ikili standartlar siyasətindədir. Bu səbəbdən Emmanuel Makronun bu gün Qərbin ümid yeri kimi görünməsi təsadüfi deyil - o, Avropanı qoruyub saxlamağa çalışacaq! Gec deyilmi? Həm də ümumiyyətlə, beynəlxalq aləmdə proseslərin qeyri-müəyyən olması və böyük dövlətlər daxilində hansı siyasi hadisələrin baş verməsini nəzərə almaq lazımdır. Belə vəziyyət bütövlükdə situasiyanı olduqca mürəkkəbləşdirir və doğru yolun seçilməsi işini xeyli çətinə salır.
Məhz bu bağlılıqda ekspertlər iki “xilaskar”ın - Donald Trampın və Emmanuel Makronun iki ənənəvi partiyadan olmamasının mümkün nəticələri üzərində baş sındırırlar. Qərb cəmiyyətləri daxilində əsrlərdir mövcud olan sosial-siyasi tarazlığın, qarşılıqlı surətdə anlaşmanın pozulmasını da unutmayaq. Təbii ki, bu cür məqamlar bütünlüklə Qərb dünyasında çoxlu sayda problemlər yaradır və onların necə həll edilə biləcəyi ilə əlaqədar düşündürücü suallar ortaya atır. Onların sırasında Fransada iyun ayında keçiriləcək parlament seçkisində kimin qalib gələ biləcəyi mühüm yer tutur.
Belə ki, ekspertlərə görə, əgər parlament seçkisində milliyyətçilərin lideri qalib olarsa, ölkədə idarəçilik çətinləşəcək. Ona taraz ola biləcək başqa partiyalar isə yoxdur. Marin Le Pen indidən həmin günə hazırlaşır. O, milli məsələ ilə bağlı mövqeyini müəyyən qədər yumşaldıb, antiavropa ritorikasına bir istilik verib. Ancaq bunlar onun mövqeyini mahiyyətcə dəyişməyib.
Yuxarıda vurğulanan məqamlar onu təsdiq edir ki, Emmanuel Makronun seçkinin ikinci turunda 66 faiz səslə qalib olması, əslində, nə Fransada, nə də Avropada siyasi problemlərin həll olunmasını təmin etməyib. Hələ qarşıda bir çox çətinliklər vardır. Əgər parlament seçkisində ifrat müxalifət üstünlük əldə etsə, Avropanın siyasi taleyi yenə risklərə atılacaq. Başqa hansı variant mövcuddur, məlum deyil. Qlobal miqyasda da Qərbin böyük dövlətləri yanlış siyasi kursları ilə qeyri-müəyyən situasiyalar yaratmaqda davam edirlər. Deməli, Makron xilas yeri deyil, növbəti “siyasi dayanacaqdır” ki, avropaçılar bir qədər nəfəs ala bilərlər. Bəs sonrası?
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  19920  |  
  • Tarix:  25-05-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Son 15 ildə Prezident İlham Əliyevin apardığı məqsədyönlü siyasət Azərbaycana bütün sahələrdə böyük uğurlar qazandırıb

20:49
17 Oktyabr
Bakıda Türkmənistanın milli bayramı qeyd edilib
20:45
17 Oktyabr
Dan-Viqqo Berqtun: Azərbaycanda dövləti veteranlara yüksək diqqət və qayğı göstərir
20:41
17 Oktyabr
ADA Universitetində Azərbaycanın Baltikyanı dövlətlərlə əməkdaşlığına həsr edilən tədbir keçirilib
20:35
17 Oktyabr
QDİƏT PA-nın iclasında Azərbaycanın həmkarlar ittifaqlarının fəaliyyətindən danışılıb
20:31
17 Oktyabr
Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının 50 illik yubileyi qeyd olunub
20:29
17 Oktyabr
Cəlil Xəlilov: beynəlxalq konfransda Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında həqiqətləri dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırırıq
20:20
17 Oktyabr
Milli Məclisin əmək və sosial siyasət komitəsində ölkəmizdə DOST sisteminin qurulması ilə bağlı dinləmə keçirilib
20:17
17 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev Şəkidə yol tikintisinə 20,08 milyon manat ayırıb
20:03
17 Oktyabr
Böyük zəfərlərlə zəngin 15 il: Prezidentin fəaliyyətində siyasi varislik və yaradıcı diplomatiyanın vəhdəti
20:01
17 Oktyabr
Çində keçirilən İpək Yolu Biznes Sammitində Bakı Limanı barədə məlumat verilib
17:54
17 Oktyabr
Bakıda “Milli müstəqilliyimiz-mənəvi gücümüz” mövzusunda konfrans keçirilib
17:51
17 Oktyabr
Azərbaycan beynəlxalq antikorrupsiya mübarizəsində fəal iştirak edir
17:43
17 Oktyabr
XİN: Dövlət Dumasının üzvünün Dağlıq Qarabağa qanunsuz səfərdə iştirakının müqabilində Rusiya XİN-nin açıqlaması təsirli xarakter daşımır
17:38
17 Oktyabr
Hadi Rəcəbli: Prezident İlham Əliyevin siyasətinin əsasında xalqın maraqları, dövlətin mənafeyi, əhalinin sosial müdafiəsi dayanır
17:36
17 Oktyabr
İstanbul Əsgəri Muzeyində qorunan Şirvanşahlar dövlətinə aid hərbi geyim və silahlar Azərbaycana gətirilib
17:29
17 Oktyabr
Fərhad Bədəlbəyli Müslüm Maqomayev adına müsabiqənin münsiflər heyətinə daxil edilib
17:26
17 Oktyabr
Tahir Mirkişili: Bir çox göstəricilər üzrə Azərbaycan dünya ölkələri arasında qabaqcıl yerlərə sahibdir
17:21
17 Oktyabr
Hikmət Babaoğlu: “2018-2019 Qlobal Rəqabətlilik Hesabatı” Azərbaycanda inklüziv cəmiyyətin mövcudluğundan xəbər verir
17:20
17 Oktyabr
Xarici KİV-lər “On beş illik prezidentlik dövrünün möhtəşəm zəfər salnaməsi” məqaləsini yaymaqda davam edir
17:05
17 Oktyabr
Şəmkirdə ötən doqquz ayın yekunları müzakirə olunub
17:00
17 Oktyabr
Muxtar respublikada aztəminatlı ailələrin özünüməşğulluğunun təmin olunması diqqət mərkəzindədir
16:51
17 Oktyabr
UNEC “Təhsil almaq üçün hansı universiteti seçərdiniz?” nominasiyasının qalibi olub
16:44
17 Oktyabr
Tahir Rzayev: Qlobal Rəqabətlilik Hesabatında Azərbaycanın bir sıra istiqamətlər üzrə aparıcı mövqeyini qoruyub saxlaması mühüm əhəmiyyətə malikdir
16:42
17 Oktyabr
Seyfəddin Talıbov: Aqrar sahənin inkişafı daim dövlətimizin diqqət mərkəzindədir
16:39
17 Oktyabr
Yeni Azərbaycan Partiyası Pirallahı rayon təşkilatı Pirallahı rayon MKTB ərazi ilk partiya təşkilatında iclas keçirilib
16:36
17 Oktyabr
Aparılan islahatlar Qlobal Rəqabətlilik Hesabatında Azərbaycanın liderlik mövqeyini qoruyub saxlamasına səbəb olub
16:30
17 Oktyabr
Nikolay Qolovatıy: Son 15 ildə Azərbaycan beynəlxalq birlikdə nüfuzlu, sayılıb-seçilən ölkəyə çevrilib
16:23
17 Oktyabr
Altınay Omurbekova: Azərbaycanın inkişafı ilə qürur duyuruq
16:11
17 Oktyabr
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində görüş
15:45
17 Oktyabr
Hava Hücumundan Müdafiə bölmələri “OSA” zenit-raket komplekslərindən döyüş atışlarını yerinə yetiriblər
15:36
17 Oktyabr
Aqiyə Naxçıvanlı: Uşaqların zərərli informasiyalardan qorunması vacib məsələdir
15:28
17 Oktyabr
“Əl-Cəridə” qəzeti: Azərbaycan ilə Küveyt arasında sıx münasibətlər qurulub
15:25
17 Oktyabr
Bəhruz Quliyev: Dünya İqtisadi Forumunun hesabatı Azərbaycanda həyata keçirilən inkişaf siyasətinin alternativi olmadığını nümayiş etdirir
15:24
17 Oktyabr
Latviya Yerli İcra Orqanları İttifaqının sədri: Azərbaycan məhsulları ölkəmizdə yaxşı tanınır
15:23
17 Oktyabr
Mili Kitabxanada “18 oktyabr Dövlət Müstəqilliyi Günüdür” adlı sərgi açılıb
15:11
17 Oktyabr
Tələbələrə sağlam qidalanma ilə bağlı maarifləndirici buklet paylanılıb
15:08
17 Oktyabr
Azərbaycan bərpaolunan enerji sahəsində “Masdar” şirkəti ilə əməkdaşlıq edəcək
15:03
17 Oktyabr
Elmar Məmmədyarov: Mehriban qonşuluq münasibətləri qurulmadan Ermənistanda dayanıqlı inkişafa nail olmaq mümkün deyil
15:01
17 Oktyabr
Sədaqət Vəliyeva: Azərbaycan dünya ölkələri üçün dinamizm və dayanıqlılıq nümunəsinə çevrilib
14:57
17 Oktyabr
Fərasət Qurbanov: Ötən 10 ildə 500-dən çox QHT-nin milli maraqlara xidmət edən layihəsinə dəstək göstərilib
14:53
17 Oktyabr
Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin əbədiliyi Heydər Əliyevin rəhbərliyə qayıdışından sonra təmin edilib
14:51
17 Oktyabr
İordaniyalı senator: Beynəlxalq birlik Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üçün daha qətiyyətli addımlar atmalıdır
14:49
17 Oktyabr
“Uşaq Avroviziya 2018" mahnı müsabiqəsində təmsilçimizin səsləndirəcəyi mahnı və promoçarxı təqdim olunub
14:43
17 Oktyabr
BƏƏ-nin “Aviamost” qəzetində “Azərbaycanın Müstəqillik Günü” sərlövhəli məqalə dərc olunub
14:42
17 Oktyabr
Fransa portalı Nəsimi festivalından yazıb
14:39
17 Oktyabr
Ekspert: Azərbaycan sosial və səhiyyə istiqamətləri üzrə də aparıcı ölkələrlə yanaşı sıralardadır
14:34
17 Oktyabr
Dünya Ərzaq Günü 2018
14:32
17 Oktyabr
Azərbaycan ilə Malayziya arasında turizm sahəsində əməkdaşlıq haqqında memorandum imzalanıb
14:30
17 Oktyabr
Bakıda “Müasir dünyada təhlükəsizlik: qlobal və regional çağırışlar” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilir
14:27
17 Oktyabr
Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının Şərqi Avropa və Qafqaz üzrə yeni direktoru təyin olunub
14:22
17 Oktyabr
Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi Xırdalanda vətəndaşları qəbul edib
14:18
17 Oktyabr
Aydın Hüseynov: Azərbaycanın Qlobal Rəqabətlilik Hesabatında yüksək nəticələr əldə etməsi ölkəmizdə həyata keçirilən məqsədyönlü sosial-iqtisadi islahatların real nəticəsidir
14:16
17 Oktyabr
Müstəqillik milli sərvətimizdir
12:58
17 Oktyabr
Mədəniyyət naziri Mingəçevirdə vətəndaşları qəbul edib
12:56
17 Oktyabr
Mingəçevirdə 18 Oktyabr - Dövlət Müstəqilliyi Günü münasibətilə konfrans keçirilib
12:50
17 Oktyabr
Məcburi köçkün şagirdlər üçün ödənişsiz fizika kursları təşkil olunub
12:41
17 Oktyabr
Sabah Bakıda ilk Milli Turizm Sammiti keçiriləcək
12:37
17 Oktyabr
Azərbaycan 2017-ci ildə Qırğızıstan iqtisadiyyatına 18,8 milyon dollar sərmayə qoyub
12:25
17 Oktyabr
Bu il Azərbaycana 193 ölkədən 2,2 milyon əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan şəxs gəlib
12:04
17 Oktyabr
Rauf Əliyev: Dünya İqtisadi Forumunun Qlobal Rəqabətlilik Hesabatında Azərbaycanla bağlı məqamlar ölkəmizdə həyata keçirilən səmərəli sosial-iqtisadi siyasətin müsbət nəticələrini əks etdirir
11:55
17 Oktyabr
Neft Fondu: İnvestisiya portfelində Koreya vonunun payının dəyişməsinə səbəb yatırımdakı səhm payının azaldılması olub
11:54
17 Oktyabr
MDBMİ-də Ümumdünya Ərzaq Gününə həsr edilmiş tədbir keçirilib
11:52
17 Oktyabr
ADU-da “Cümhuriyyət dövründə ədəbiyyat və mətbuat” mövzusunda müzakirələr aparılıb
11:50
17 Oktyabr
Azərbaycanın energetika naziri Çində səfərdədir
11:47
17 Oktyabr
ABŞ-da keçirilən simpoziumda Qafqaz dağ-meşə xoruzlarının Azərbaycandakı vəziyyətindən danışılıb
11:44
17 Oktyabr
Azərbaycan tingçiliyində yeni dövr: bir tumurcuqdan 105-107 ting alınacaq
11:41
17 Oktyabr
Azərbaycan nümayəndə heyəti Pekin şəhərinə yola düşüb
11:28
17 Oktyabr
BANM-də Prezident təqaüdçüləri ilə görüş
11:27
17 Oktyabr
AQTA əməkdaşları Azərbaycan Dillər Universitetində tələbələrlə görüşüb
11:06
17 Oktyabr
Kaliforniyanın San-Xose şəhərində 18 oktyabr “Azərbaycanın Müstəqillik Günü” elan edilib

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31
HAVA HAQQINDA