Ana səhifə »  Dünya »  Soçi müzakirələri: Putinin iki ciddi addımı və üç mümkün ssenari
A+   Yenilə  A-
Soçi müzakirələri: Putinin iki ciddi addımı və üç mümkün ssenari

Amerika Prezidentinin müxtəlif sərt bəyanatlar verdiyi bir zamanda Rusiya dövlət başçısı geosiyasi əhəmiyyətli iki ciddi addım atıb. Vladimir Putin Soçidə əvvəlcə Angela Merkel, bir neçə gün sonra isə Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşüb. Hər iki liderlə Yaxın Şərq və Avrasiya üçün əhəmiyyəti olan məsələlər müzakirə edilib. Almaniya ilə əməkdaşlıq hələlik ciddi maneələrlə üzləşirsə, ekspertlər Rusiya-Türkiyə əlaqələrinin inkişaf imkanlarına ciddi qiymət verirlər. Soçidə Putin-Ərdoğan görüşünün geniş məsələləri əhatə etdiyi və tərəflərin nikbin olduğu bildirilir. İki liderin danışıqları bütövlükdə regionda yeni geosiyasi proseslərə təkan verə bilər. Bu baxımdan məsələnin bu tərəfi üzərində bir qədər geniş dayanmaq istərdik.
Geosiyasi zərurət: Ankara-Moskva xəttində hərarət artır
Ekspertlər Vladimir Putinlə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Soçi görüşünün böyük geosiyasi əhəmiyyətinin olduğunu vurğulayırlar. Onlar iki ölkənin geniş sahədə əməkdaşlığı yeni səviyyəyə yüksəldəcəyinə, iqtisadi-ticari, energetik sferalarla yanaşı, müdafiə sənayesi üzrə də əlaqələrini dərinləşdirəcəyinə inanırlar. Məsələnin bu tərəfi Türkiyənin NATO-nun üzvü olması səbəbindən xeyli düşündürücüdür. Ancaq müasir geosiyasətdə artıq təəccübləndirici bir şeyin qalmadığı da faktdır. Bu günə qədər əməkdaşlığı olmayan ölkələr arasında belə dost münasibət yarana bilir və əksinə, köhnə dostlar ayrılırlar.
Buna misal olaraq Türkiyə-Avropa İttifaqı münasibətlərini göstərmək olar. Ankara bəyan edib ki, yeni müzakirə fəsilləri açılmasa, Aİ ilə vidalaşacaq. Brüssel də öz növbəsində yeni fəsillərin açılmasından söhbət getmədiyini vurğulayıb. Belə çıxır ki, Türkiyə, həqiqətən də, Aİ-dən uzaqlaşa bilər. Bunun fonunda ekspertlər Rusiya-Türkiyə müttəfiqliyi ehtimalının yüksəldiyindən danışırlar.
Burada Amerika faktorunu ayrıca vurğulamaq gərəkdir. Məsələ ondan ibarətdir ki, Donald Trampın ABŞ-ı müttəfiqləri ilə daha yaxın edə biləcək gücdə olmadığı getdikcə daha aydın olur. Onun siyasəti o dərəcədə dağınıqdır ki, əsas məqsədin nədən ibarət olduğunu ekspertlər müəyyənləşdirə bilmirlər. Bir az əvvəl Şimali Koreyanı hədələyən D.Tramp indi Kim Çen Inı görüşə dəvət edir. Başqa tərəfdən, yeni silahların hazırlanması üçün 1 trilyon ABŞ dolları miqdarında vəsait ayırır. Belə görünür ki, Amerika silahlanma yarışını yeni səviyyəyə qaldırır.
Təbii ki, bu kimi hadisələrə dünyanın digər böyük dövlətləri reaksiya verəcəklər. O cümlədən Rusiya və Türkiyə müəyyən addımlar atmalıdırlar. Onu da vurğulayaq ki, V.Putin R.T.Ərdoğandan öncə A.Merkel ilə görüşüb. Almaniya ilə Rusiya arasında münasibətlər heç də ürəkaçan deyil. Soçidə tərəflər Suriya, Liviya, Əfqanıstan məsələlərini müzakirə ediblər. Ayrıca, Ukraynadakı duruma münasibət bildirilib. Bu məsələlərin heç biri üzrə ortaq nəticəyə gəlinməyib. Hətta A.Merkel insan haqları ilə bağlı V.Putinə iradlarını da bildirib.
Bunların fonunda Ərdoğan-Putin müzakirələrinin bütövlükdə qlobal səviyyədə müəyyən təsiri ola biləcəyi nəticəsini çıxarmaq mümkündür. Əslində, V.Putin buna işarə edib. O deyib ki, hazırda Rusiya-Türkiyə münasibətləri xüsusi status alıb. Türkiyə Prezidenti də görüşdən sonra mətbuata verdiyi açıqlamada iki ölkənin atdığı addımların Yaxın Şərqin taleyini dəyişə biləcəyini ayrıca vurğulayıb. Bu, kifayət qədər ciddi hadisədir. İndiyə qədər Türkiyə ilə Rusiya arasında əməkdaşlığın bu səviyyədə qənaətlər əldə etməyə imkan vermədiyi məlumdur. Deməli, ölkə başçıları dünya siyasətində qüvvələr nisbətini dəyişə biləcək addımlar atmağa hazırlaşırlar. Rusiya Prezidentinin dedikləri də bu tezisin əsaslı olduğunu təsdiqləyir.
V.Putin R.T.Ərdoğanla beynəlxalq vəziyyətin aktual və kəskin problemlərini müzakirə etdiklərini, o cümlədən Suriya məsələsi ilə bağlı fikir mübadiləsi apardıqlarını bildirib. Bir çox istiqamətlərdə Ərdoğanla birlikdə addımlar atdıqlarını ifadə edən V.Putin bunların əhəmiyyətinin yüksək olmasına da işarə edib, eyni zamanda, prezidentlərin atacağı addımların parlamentdə müzakirəsi zərurətini də vurğulayıb.
Ekspertlər bu fikirlərdən belə qənaətə gəlirlər ki, söhbət strateji təsirli tədbirlərin həyata keçirilməsindən gedir. O cümlədən hərbi sahədə tərəflər arasında aparılan danışıqların geniş sahələri əhatə etdiyi vurğulanır. Bu kontekstdə ekspertlər Türkiyənin S-400-ləri alması məsələsini xüsusi qeyd edirlər. Ankara bu məsələ ilə bağlı danışıqların finişə yaxınlaşdığını artıq bəyan edib. Rusiyalı mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu, blef deyil və hər iki dövlət hərbi əməkdaşlıqda maraqlıdır. Ayrıca, Türkiyə NATO-nun əsas üzvlərindən biri olduğundan, Moskva üçün onunla hərbi əməkdaşlıq olduqca vacibdir.
Üç ssenari: yeni qüvvələr nisbətinə doğru
Maraqlıdır ki, indi rusiyalı mütəxəssislər Türkiyənin hərbi sahədə ciddi fəaliyyət göstərdiyini və yeni silahlar istehsal etdiyini vurğulayırlar. Xüsusilə zirehlər, radiolokasiya sistemləri və qırıcı təyyarələr sahəsində Ankaranın uğurlar əldə etdiyinə diqqət çəkirlər. Bu, o deməkdir ki, Türkiyənin hərbi sənayesi Rusiya ilə birgə yeni silah istehsalı üçün tamamilə yararlıdır. Lakin bunun üçün əlverişli siyasi mühit olmalıdır.
Problemin çox vacib tərəfi də məhz bundan ibarətdir. Xüsusilə Yaxın Şərq və Cənubi Qafqaz üzrə Ankara ilə Moskvanın ortaq mövqeyə gəlməsi zəruridir. Hazırda Rusiya Suriyada Bəşər Əsədə ciddi dəstək verir, eyni zamanda, PYD ilə əlaqələrini də gücləndirir. Türkiyə isə PYD-ni terror təşkilatı kimi tanıyaraq, onunla hər hansı əməkdaşlığı qəbul etmir. Faktiki olaraq, Suriyanın Türkiyə ilə sərhədində Dəməşqin deyil, PYD-nin bayrağını sancıblar. Ankara bəyan edir ki, indiki hədəfi Münbicdir. Bunun üçün Afrin də azad olunmalıdır. Ancaq Rusiyanın Afrində, Amerikanın isə Münbicdə hərbi qüvvələri var.
Paralel olaraq, Amerika Rakka əməliyyatında kürd silahlı qrupları ilə əməkdaşlığını genişləndirir. Onlar bəzən nümayişkaranə şəkildə Türkiyəyə qarşı hərbi güc göstərirlər. Bunlara baxmayaraq, Türkiyə ordusu Sincardakı PKK mövqelərini və Suriyadakı kürd qruplarını bombalayıb. Buna Vaşinqton və Moskva etiraz etsə də, Prezident R.T.Ərdoğan son çıxışlarının birində bəyan etdi ki, indi əsas məqsəd Münbici azad etməkdir.
Bunlar onu göstərir ki, Suriya ilə İraqda ABŞ, Rusiya və Türkiyə arasında gərgin mübarizə gedir. Ankaranın güzəştə getmək fikri yoxdur. Amerikalılar isə kürd radikal qruplarından əl çəkmirlər. Moskva həm Ankara, həm də PYD ilə işləməyə çalışır. Etiraf etmək lazımdır ki, kifayət qədər mürəkkəb və dolaşıq vəziyyətdir. Bunun fonunda Putinlə Ərdoğanın Soçi görüşündə hansı konkret pozitiv nəticələr ola bilər?
Şübhə yoxdur ki, hazırkı qlobal geosiyasi vəziyyətdə Rusiya ilə Türkiyə əməkdaşlığı yeni səviyyəyə qaldırmalıdırlar. Onlar Avrasiya coğrafiyasında böyük dövlətlərdirlər. Həm də onların Yaxın Şərq, Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionlarında ortaq maraqları az deyil. Hər ikisinə qarşı Qərbin mövqeyi səmimi deyil. Deməli, Moskva və Ankara anlaşmağa məhkumdurlar. Əsas məsələ onların nə dərəcədə ortaq mövqeyə gələ bilməsindədir. Burada üç ssenari ola bilər.
Birincisi, Türkiyə ilə Rusiya strateji müttəfiqlik səviyyəsinə keçə bilərlər. Bu, yuxarıda vurğuladığımız üç regionda geosiyasi dinamikaya yeni tarazlıq verə bilər. Əsrlərdir geniş geosiyasi ərazidə özünü göstərən bir çox ixtilafların kökü kəsilə bilər.
İkincisi, Avrasiyanın iki böyük dövləti əməkdaşlığı inkişaf etdirər, ancaq müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldə bilməz. Bu ssenaridə Yaxın Şərq və Qafqazda müəyyən fikir ayrılığı qala bilər ki, bu da münaqişələrin həllində ciddi əngələ çevrilər. O halda hər iki dövlət daha çox öz maraqları çərçivəsində hərəkət edəcək, strateji məsələlərdə isə aralarında ziddiyyət daha da kəskinləşə bilər.
Üçüncüsü, Moskva və Ankara keçmişin təsirlərindən və hazırda güddükləri maraqlardan yaxa qurtara bilməzlər, onların danışıqları söz səviyyəsində qalar. Bu halda Yaxın Şərq və Cənubi Qafqazda gərgin geosiyasi vəziyyət davam edə bilər, münaqişələrin həlli imkanları minimuma enər. Sonuncu ssenari hər iki ölkəyə xeyir verməz.
Əvvəlki iki ssenaridən biri daha real görünür. Hətta strateji müttəfiqlik belə yarana bilər. Bu ssenaridə Azərbaycan üçün də əlverişli geosiyasi dividendlər meydana gələ bilər. Gözləmək olar ki, Vladimir Putin və Rəcəb Tayyib Ərdoğan bütövlükdə regionun maraqlarını daha üstün tutacaqlar və Soçidə verilən bəyanatlardakı fikirlər reallaşacaq. Buna geosiyasi şərtlər tam imkan verir.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  9750  |  
  • Tarix:  24-05-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
İstanbulda “İslam həmrəyliyi: Türkiyə-Azərbaycan dostluğu timsalında” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib

18:16
26 Sentyabr
Azərbaycan ilə ATƏT PA arasında əlaqələrin genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub
17:52
26 Sentyabr
Dünya Turizm Günündə muzeylərə giriş ödənişsiz olacaq
17:51
26 Sentyabr
Türkiyənin müdafiə naziri Azərbaycanda hərbi təlimlərin bağlanışında iştirak edəcək
17:42
26 Sentyabr
Luka Şipati: TAP İtaliya və Avropa üçün strateji əhəmiyyət daşıyır
17:24
26 Sentyabr
Məlahət İbrahimqızı: Ölkəmizdə qadın və uşaq hüquqlarının müdafiəsi, gender bərabərliyinin təmin edilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılır
16:39
26 Sentyabr
“The Jerusalem Post”: “Dünya birliyi Ermənistan prezidentinin nazı ilə oynamamalıdır”
16:28
26 Sentyabr
Azərbaycanın Fövqəladə Hallar Nazirliyi NATO-nun müvafiq qurumları ilə əməkdaşlığı inkişaf etdirir
16:15
26 Sentyabr
ATƏT PA-nın xüsusi nümayəndəsi: Minsk qrupunun tərkibinə yenidən baxıla bilər
15:26
26 Sentyabr
Azərbaycan nümayəndə heyəti İnterpolun Baş Assambleyasının sessiyasında iştirak edir
15:24
26 Sentyabr
Bu gün qadın voleybolçular arasında Avropa çempionatında pley-off mərhələsinə start veriləcək
15:15
26 Sentyabr
Səfir: İtaliya Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü daim dəstəkləyir
14:28
26 Sentyabr
Milli Məclisdə ATƏT PA-nın xüsusi nümayəndəsi ilə görüş keçirilib
14:26
26 Sentyabr
Kristian Vigenin: Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı mövcud status-kvonun davam etməsinə razı ola bilmərik
14:17
26 Sentyabr
“Azərbaycan multikulturalizmi” fənni daha iki nüfuzlu xarici ölkə universitetində tədris olunacaq
14:12
26 Sentyabr
Akademik Kamal Abdulla Ural Federal Universitetinin fəxri doktoru seçilib
14:05
26 Sentyabr
İçərişəhərdə Beynəlxalq Turizm Günü münasibətilə festival təşkil olunacaq
14:03
26 Sentyabr
Robert Sekuta: ABŞ Dağlıq Qarabağ münaqiəsinin sülh yolu ilə həllinə sadiqdir
13:56
26 Sentyabr
XİN: Beynəlxalq sərgidə qondarma rejimin siyasi təbliğat meydanına çevrilməsinin qarşısı alınıb
12:46
26 Sentyabr
Polina Rəhimova: Avropa çempionatının Bakıda keçirilməsi ölkəmiz üçün çox gözəl bayramdır
12:39
26 Sentyabr
Bu gün Ümumdünya Ətraf Mühitin Sağlamlığı Günüdür
12:38
26 Sentyabr
Vahid Novruzov: Yeni mərhələdə ölkəmizin müasirləşməsinə və zənginləşməsinə yönəldilən strateji yol xəritəsi uğurlu nəticələr verəcək
12:30
26 Sentyabr
Vyetnamın sabiq Prezidenti: Heydər Əliyev Vyetnam xalqının böyük dostu olub
12:20
26 Sentyabr
"Azərbaycanda iqtisadi islahatlar: nailiyyətlər və perspektivlər" mövzusunda "dəyirmi masa" keçirilib
12:08
26 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev NATO baş katibinin Qafqaz və Mərkəzi Asiya üzrə xüsusi nümayəndəsini qəbul edib
12:03
26 Sentyabr
Ceyms Appaturay: NATO Azərbaycanla əməkdaşlığı yüksək qiymətləndirir
11:42
26 Sentyabr
Azərbaycan Prezidenti parlament seçkilərində qələbə münasibətilə Almaniya Kanslerini təbrik edib
11:36
26 Sentyabr
Bakı Ali Neft Məktəbində SPM-in sertifikatları təqdim olunub
11:30
26 Sentyabr
Bu gün UEFA Çempionlar Liqasının qrup mərhələsinin ikinci turuna start veriləcək
11:21
26 Sentyabr
Ceyrançöl layihəsinin üçüncü mərhələsində 21 milyon 395 min kvadratmetrdən çox ərazi təmizlənəcək
11:15
26 Sentyabr
Abid Şərifov: Mina və partlamamış hərbi sursatların partlaması nəticəsində 532 nəfər həlak olub, 2491 nəfər yaralanıb
10:51
26 Sentyabr
ABŞ-ın ticarət missiyası Azərbaycana səfər edəcək
10:42
26 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev Monteneqro Ali Məhkəməsinin sədrinin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
10:35
26 Sentyabr
Bakıda Səudiyyə Ərəbistanının milli bayramı qeyd edilib
10:34
26 Sentyabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri iriçaplı pulemyotlardan istifadə etməklə atəşkəs rejimini 152 dəfə pozub
15:48
25 Sentyabr
Tbilisidə Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə hərbçilərinin birgə təlimləri başlayıb
15:42
25 Sentyabr
Matteo Renzi: TAP qaz boru kəməri İtaliya üçün zəruri infrastrukturdur
15:37
25 Sentyabr
“Azərbaycan dili” kurslarının dinləyicilərinə sertifikatlar verilib
14:56
25 Sentyabr
ATƏT PA-nın xüsusi nümayəndəsi: Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün əlimizdən gələni edəcəyik
14:35
25 Sentyabr
Baş nazirin müavini: Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri İslam dünyası üçün nümunədir
14:03
25 Sentyabr
Bu gün qadınlar arasında voleybol üzrə Avropa çempionatının qrup mərhələsinə yekun vurulacaq
13:24
25 Sentyabr
Rövşən Rzayev: Beynəlxalq təşkilatlar hazırki vəziyyətdən nəticə çıxarmalıdırlar
12:34
25 Sentyabr
Səyyar “ASAN xidmət” Şirvan və Xırdalanda
11:50
25 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev: Gələn ilin iqtisadi göstəriciləri daha da yaxşı olacaq
11:44
25 Sentyabr
Azərbaycan və Gürcüstan sərhədlərinin mühafizəsinin əlaqələndirilməsinə dair layihənin icrası başa çatıb
11:20
25 Sentyabr
İstanbulda “İslam həmrəyliyi Türkiyə-Azərbaycan dostluğu timsalında” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilir
11:14
25 Sentyabr
Ziyad Səmədzadə: Azərbaycanda iqtisadi islahatların yeni mərhələsinin başlanması ilə əlaqədar mühüm işlər parılır
10:53
25 Sentyabr
Azərbaycanın qadın voleybolçuları Avropa çempionatında növbəti qələbə qazanıblar
10:49
25 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev Salyanın Xıdırlı kəndində dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması kompleksinin fəaliyyəti ilə tanış olub
10:46
25 Sentyabr
Litvada Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı bir sıra kitablar nəşr edilib
10:39
25 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev Salyan rayonunun Çuxanlı-Gəncəli-Piratman-Parça Xələc-Seyidan avtomobil yolunun açılışında iştirak edib
10:28
25 Sentyabr
Salyanda Bayraq Muzeyi açılıb
10:26
25 Sentyabr
Azərbaycan Tbilisidə keçiriləcək üçüncü İpək Yolu Beynəlxalq Forumuna dəvət olunub
10:23
25 Sentyabr
Salyan şəhər 2 saylı tam orta məktəbin yeni binası istifadəyə verilib
10:17
25 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev Salyanda “Qaraqaşlı” yarımstansiyasının açılışında iştirak edib
10:15
25 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev Salyan rayonuna səfərə gəlib
10:11
25 Sentyabr
Ermənilər iriçaplı pulemyotlardan da istifadə etməklə atəşkəsi 148 dəfə pozub
10:00
25 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev Neftçala rayonunda pambıq sahəsi ilə tanış olub
09:57
25 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev Neftçala rayonunun əkin sahələrinə suvarma suyunun verilməsi mərasimində iştirak edib
09:50
25 Sentyabr
Neftçala Mərkəzi Rayon Xəstəxanasında yenidənqurmadan sonra yaradılan şəraitlə tanışlıq
09:48
25 Sentyabr
Elmar Məmmədyarov BMT-nin Fələstinli Qaçqınlara Yardım və İşlərin təşkili üzrə Yaxın Şərq Agentliyinin rəhbəri ilə görüşüb
09:40
25 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev “Neftçala” yarımstansiyasının açılışında iştirak edib
09:34
25 Sentyabr
Bakıda “Klassik Yoqa Məktəbi”nin açılışı olub
09:26
25 Sentyabr
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Neftçala Sənaye Məhəlləsinin açılışında iştirak edib
09:18
25 Sentyabr
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Neftçala rayonuna səfərə gəlib
16:21
23 Sentyabr
Tokioda keçirilən “JATA-2017” beynəlxalq turizm sərgisində Azərbaycan da təmsil olunur
16:10
23 Sentyabr
Bakıda beynəlxalq ayaqqabı və dəri malları sərgisi açılıb
16:04
23 Sentyabr
Azərbaycanın xarici işlər naziri Nyu-Yorkda belçikalı və malayziyalı həmkarları ilə görüşüb
15:52
23 Sentyabr
Elmar Məmmədyarov ATƏT-in Baş katibi ilə görüşüb
13:10
23 Sentyabr
“TurAz Qartalı - 2017” birgə taktiki təlimləri davam edir
12:51
23 Sentyabr
Azərbaycan və Vanuatu arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasına dair birgə kommunike imzalanıb

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+22 +26
gecə+17 +20