Ana səhifə »  Dünya »  Suriyadakı bombalar: geosiyasi risklərə verilən təkan
A+   Yenilə  A-
Suriyadakı bombalar: geosiyasi risklərə verilən təkan

Son vaxtlar Suriyada hadisələr çox təhlükəli istiqamətdə cərəyan edir. Amerikanın Bəşər Əsəd ordusuna məxsus hərbi bazanı bombalamasından sonra vəziyyət daha da gərginləşib. Rusiyanın təpkisi çox sərt olub. Moskva hətta savaşla hədələyib. Bəşər Əsəd də kəskin mövqe bildirib. İranın reaksiyası kifayət qədər tez özünü göstərib. Tehran Amerikaya qarşı addım atılmasını tələb edir. Regionun böyük dövlətləri olan Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə də öz mövqelərini açıq ifadə ediblər. Ər-Riyad sevincini prezident Donald Trampa telefonla çatdırıb. Ankara isə daha təmkinli və böyük dövlətlərə xas güclü mövqedədir. Türkiyə Suriyada problemin kökündən həll edilməsini vacib sayır. O, nə Ər-Riyad kimi ifrat sevinir, nə də kənarda qalmaq istəmir. Türkiyə məsələnin həllində özünün rasional iştirakına çalışır. ABŞ və Rusiya da siyasətlərini bu əsasda qurmaqdadırlar.
Zərbə: ABŞ yumruğunu endirdi
Amerikanın Suriya ordusuna məxsus hərbi bazanı bombalamasından sonra dünya siyasəti əməlli-başlı qarışıb. Vaşinqton İdlibin Xan-Şeyhun bələdiyyəsinə aid ərazidə B.Əsəd rejiminin kimyəvi silah tətbiq etdiyini əsas gətirərək, “Tomahawk” raketləri ilə bazaya zərbə endirib. Bir neçə qırıcı məhv edilib, əsgərlər həlak olublar. Bu hadisədən dərhal sonra prezident D.Tramp amerikalılara və dünyaya müraciət edərək, atdıqları addımın məntiqli olduğunu vurğulayıb. ABŞ-ın müttəfiqləri də onu dəstəkləyiblər. O cümlədən Böyük Britaniya və Türkiyə razılıqlarını bəyan ediblər.
Lakin Ankara Amerikanın sona qədər hərəkət etməsini gözlədiyini də ifadə edib. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan Vaşinqtonun atdığı addımı doğru saydığını desə də, bunun kifayət etmədiyini də qeyd edib. Səudiyyə Ərəbistanının kralı Salman D.Trampa birbaşa telefon edərək, onu təbrik edib. Amerikanın çox doğru iş gördüyünü vurğulayıb.
Rusiya və İran isə dərhal əks-reaksiya veriblər. Onlar Vaşinqtonun regionda vəziyyəti gərginləşdirməkdə davam etdiyini vurğulayıblar. Vladimir Putin və Həsən Ruhani ABŞ-ın “qırmızı cizgiləri keçdiyini” bildiriblər. Bu səbəbdən də “bundan sonra hər atılan addıma cavab verəcəklərini” bəyanlayıblar (bax: Rusya ve İran’dan ortak açıklama: Artık her türlü saldırıya karşılık vereceğiz / “Habertürk”, 9 aprel 2017).
Bundan başqa, Moskva və Tehran Amerikanın hücumunu beynəlxalq hüquq normalarının pozulması kimi qiymətləndiriblər. Özlərinin situasiyaya müdaxiləsini isə tam normal hesab edirlər. Onlar B.Əsəd rejiminin dəvəti ilə Suriyada olduqlarını bildirirlər. Rəsmi Dəməşq də Vaşinqtonun hərəkətinə kəskin etirazını ifadə edib və artıq Qərb koalisiyasının qırıcılarını vuracağını bildirib.
Maraqlıdır ki, Avropada bu hadisələrə daha çox Böyük Britaniya reaksiya verib. Xarici işlər naziri Boris Conson Moskvaya olacaq səfərini təxirə salıb. Müdafiə naziri Maykl Fallon isə Putini “kuklaçı” adlandırıb (bax: İngiltere Savunma Bakanı’ndan Rusya açıklaması / “Habertürk”, 9 aprel 2017). O, B.Əsəd rejiminin kimyəvi silah tətbiq etməsində Rusiyanın məsuliyyət daşıdığını bildirib. Nazir “Rusiya Əsədin əsas dəstəkçisidir”, - deyərək Kremlin bu mövqeyindən dərhal çəkilməli olduğunu bəyan edib. Bununla yanaşı, Fallon Rusiyanı Suriya məsələsində əməkdaşlığa da dəvət edib.
Ankaranın baş verənlərə aktiv reaksiyası tamamilə gözlənilən idi. Ekspertlər Türkiyənin Suriyada təbii haqlarının olduğunu vurğulayırlar. Bundan başqa, Ankara regionda həm Qərb, həm də Rusiya-İran cütlüyü ilə əməkdaşlıq edir. Bir sıra ekspertlər Türkiyənin hansı tərəfi - ABŞ-ı, yoxsa Rusiyanımı dəstəkləyəcəyi sualını qaldırırlar.
Buna cavab olaraq xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu bildirib ki, Ankaranın belə bir problemi yoxdur. O, həmin kontekstdə bəyan edib: “Biz Rusiya ilə ABŞ arasında seçim etmək məcburiyyətində olan bir ölkə deyilik. Əlaqələrimizi tarazlı şəkildə qururuq” (bax: Çavuşoğlu: Rusya’yla ABD arasında tercih yapmak zorunda değiliz / “Habertürk”, 9 aprel 2017).
Regionda savaş: təhdidlər və risklər fonunda
Türkiyəli nazir sözlərinə davam edərək, Əsəd rejiminin əvvəllər də kimyəvi silah tətbiq etdiyini, lakin bunun cəzasız qaldığını ifadə edib. Buna görə də B.Əsəd bir daha bu işi görməyə cəsarət edib. Rusiya isə ona əngəl olmur. M.Çavuşoğlu bunları dəfələrlə Moskva ilə müzakirə etdiklərini, ancaq Kremldən bir cavab ala bilmədiklərini söyləyib.
Ankara, eyni zamanda, Qərb koalisiyasının üzvü kimi də Suriyadakı hərəkatda iştirak edir. ABŞ-ın bombardmanını da həmin kontekstdə dəstəkləyir. Lakin bu, qaneedici deyil. Çünki başlıca məqsəd B.Əsəd rejiminin çökdürülməsi olmalıdır. Bunu isə, Vaşinqton həmin istiqamətdə sistemli və ardıcıl addım atmadığından, indi demək imkansızdır (bax: əvvəlki mənbəyə).
Bundan başqa, ABŞ və Rusiya Suriyada PYD-yə dəstək vermək uğrunda yarışa qoşulublar. Bunu ilk dəfə söylədiyini bildirən M.Çavuşoğlu Vaşinqton və Moskvanın qəribə bir arqument gətirdiklərini ifadə edib. Hər ikisi hərəkətlərini belə əsaslandırıblar ki, əgər PYD-ni öz tərəflərinə çəkməsələr, qarşı cəbhəyə keçəcək. Yəni terrorçuları ona görə dəstəkləyirlər ki, ondan öz məqsədləri üçün istifadə etsinlər, eyni zamanda, qarşı tərəf də bundan yararlana bilməsin. Bu isə çox təhlükəli və süni bir oyundur. Çünki istənilən halda iki böyük dövlət terror təşkilatı ilə əməkdaşlıq etmiş olur. Bu, nonsensdir. Başqa ölkələrin də öz maraqları üçün müxtəlif terror qruplarından istifadə haqqına hüquqi əsas vermək deməkdir. Təbii ki, belə bir hal beynəlxalq hüququn tamamilə iflic halına salınması anlamını verir.
Vurğulanan məqamlar onu göstərir ki, Suriya məsələsində böyük dövlətlər arasında yeni miqyasda ziddiyyətlər qabarır. Əsasən ABŞ və Rusiya gərgin mübarizəyə girişiblər. Onlar bu savaşda kimin qalib gələcəyini bütövlükdə dünya liderliyi ilə birbaşa əlaqələndirir, həmin səbəbdən çox təhlükəli manevrlər edirlər.
Amerika və Rusiya Yaxın Şərqlə kifayətlənməyərək, Şərqi Avropa və Qafqazda da sərt rəqabətə meyil edirlər. Ekspertlər bunun əlamətləri barədə danışırlar. Onlar hesab edirlər ki, Ukrayna, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya uğrunda həlledici savaş mərhələsi başlayıb. D.Trampın getdikcə daha sərt mövqe tutduğu aydın hiss edilir. V.Putin də mövqeyindən bir addım belə çəkilmir. O hətta Suriya səmasında savaş ola biləcəyini də vurğulayır. Şübhəsiz ki, İran bu məsələdə Moskvanın yanındadır. Tehranın başqa yolu da yoxdur. Çünki Qərbin Suriyadan sonra ona qarşı nələr edə biləcəyini yaxşı bilir. Əslində, Rusiya da Suriyada özünü qoruyur.
Avropanın böyük dövlətlərindən yalnız Böyük Britaniya Amerikanı aktiv dəstəkləyir. Fransa və Almaniya Vaşinqtonun sərt addımlarına isti baxmırlar. Onlar Aİ-nin zəifləməsində Amerikanı günahkar bilirlər. Xüsusilə NATO məsələsində narazılıqları vardır. Təsadüfi deyil ki, Avropa ordusunun yaradılmasından daha çox Berlin və Paris danışır. Deməli, Yaxın Şərqdə ABŞ-Avropa əməkdaşlığı heç də tam aydın olan məsələ deyil.
Türkiyənin buradakı mövqeyi olduqca maraqlıdır. Ankara müstəqil söz sahibi olmaq iddiasını gizlətmir. Vaşinqton da müəyyən mənada onu dəstəkləyir. Ancaq Amerika daha çox “sözəbaxan” Türkiyə görmək arzusundadır. Digər tərəfdən, İsrailin maraqlarının təmin edilməsi problemini unutmaq olmaz. Təl-Əviv İrana qarşı çox sərt mövqe tutur. Hətta onun məhv edilməsinə çalışır. Bu isə region dövlətləri üçün sərfəli deyil. Bütövlükdə müsəlman dövlətlərinin hamısı arzuolunmaz vəziyyətdə qala bilər.
Başqa maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, Ankara getdikcə daha qətiyyətli surətdə regionda və dünyada mövqeyini möhkəmlədir. Aydın olur ki, Türkiyənin potensial imkanları olduqca güclüdür. Bütün sahələrdə, o cümlədən hərbi aspektdə o, özünü təmin edə bilər. Yeni idarəetmə sisteminə keçid də bu istiqamətdə Ankaranı daha qətiyyətli işlər görməyə sövq edə bilər. Bu da regionda Türkiyənin ABŞ və Rusiya ilə çətin mübarizə apara biləcəyini göstərir. Belə proqnoz vermək olar ki, Türkiyə regionun əsas söz sahibi olmaq istiqamətində təşəbbüslərini daha da inkişaf etdirəcək.
Deməli, Yaxın Şərqin geosiyasi mənzərəsinə yeni gərgin çalarlar əlavə olunur. Böyük dövlətlər qəti uğur əldə etməyə çalışırlar. Bu da onlar arasında savaşın daha geniş məkanlara sıçramasına təkan verə bilər. Konkret olaraq, Qafqaz və Mərkəzi Asiyada geosiyasi həssaslıq arta bilər.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  6780  |  
  • Tarix:  13-04-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Mol­do­va Pre­zi­den­ti İqor Do­don Hey­dər Əli­yev Mər­kə­zin­də olub

23:16
25 İyun
Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisinin əyləncə proqramı möhtəşəm atəşfəşanlıqla başa çatıb
23:06
25 İyun
Yaponiya KİV-ləri Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisindən yazırlar
22:50
25 İyun
İtaliyada Birinci Azərbaycan Film Festivalı başa çatıb
21:41
25 İyun
Azərbaycan Qran-Prisinin qalibi: Bakıda Formula-1 yarışları üçün hər cür şərait var
21:34
25 İyun
Möhtəşəm Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisi uğurla başa çatıb
19:27
25 İyun
“Red Bull Racing” komandasının pilotu Daniel Rikkiardo Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisinin qalibi olub
18:49
25 İyun
“Toro Rosso”, “Sauber” və “Force India”nın pilotları Bakıda azarkeşlərlə görüşüblər
18:44
25 İyun
Dmitri Kozak: Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisi yüksək səviyyədə təşkil olunub
18:08
25 İyun
Prezident İlham Əliyev “VTB Bank”ın prezidenti, idarə heyətinin sədrini qəbul edib
17:58
25 İyun
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Rusiya Baş nazirinin müavinini qəbul edib
17:05
25 İyun
Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisinə start verilib
16:52
25 İyun
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Formula-1-in rəhbər şəxslərini qəbul edib
16:23
25 İyun
Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisinin açılış mərasimi başlayıb
15:37
25 İyun
Prezident İlham Əliyev Bakıda yeni salınan yolun açılışında iştirak edib
12:51
25 İyun
Prezident İlham Əliyev Rusiyanın “Zavtra” qəzetinin baş redaktorunu qəbul edib
10:54
25 İyun
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 148 dəfə pozub
10:12
25 İyun
Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisinin start düzülüşü müəyyənləşib
15:52
24 İyun
Türkiyə KİV-ləri: Bakıda “Formula-1 həyəcanı
15:49
24 İyun
Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisinin üçüncü sərbəst yürüşündə “Mercedes”in pilotu fərqlənib
15:30
24 İyun
Türk dünyası mədəniyyəti və irsinin İtaliyada tanıdılması ilə bağlı layihələrin icrasına dair müzakirələr aparılıb
15:26
24 İyun
Muxtar respublikada maşınqayırma sənayesi sahəsində böyük nailiyyətlər əldə edilib
14:45
24 İyun
Prezident İlham Əliyev Fransada Azərbaycanın Dostları Assosiasiyasının prezidentini qəbul edib
14:41
24 İyun
Zakir Həsənov: Azərbaycan Ordusu düşməndən üstün olduğunu bütün dünyaya sübut etdi
14:13
24 İyun
Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisinin üçüncü sərbəst yürüşü başlayıb
17:28
23 İyun
Azərbaycan Avtomobil Federasiyasının rəsmiləri və Moldova Prezidenti Formula-1 paddokunda
17:24
23 İyun
Astanada TÜRKPA-nın ətraf mühit və təbii ehtiyatlar komissiyasının üçüncü iclası keçirilib
17:22
23 İyun
Hamının can atdığı çətin peşə: dövlət qulluğu
17:19
23 İyun
Formula-1 pilotları ikinci sərbəst yürüşdə mübarizəyə başlayıblar
17:01
23 İyun
Eldar İbrahimov: Sahibkarlığın inkişafı ölkəmizin sosial-iqtisadi inkişafı prosesində mühüm rol oynayır
17:00
23 İyun
İtaliyada birinci Azərbaycan Film Festivalı “Əli və Nino” filmi il açılıb
16:49
23 İyun
Ross Braun: Formula 1 yarışlarının formatı dəyişdirilə bilər
16:29
23 İyun
Yeni Azərbaycan Partiyası Bərdə rayon təşkilatının X konfransı keçirilib
16:26
23 İyun
Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisi telekommunikasiya xidmətləri ilə təchiz olunub
16:07
23 İyun
Respublika Veteranları Təşkilatında Silahlı Qüvvələr Günü qeyd olunub
16:01
23 İyun
Bolqarıstan ictimaiyyətinə Azərbaycan həqiqətləri barədə məlumat verilib
15:52
23 İyun
İqtisadiyyat naziri Qaxda vətəndaşların müraciətlərini dinləyib
15:42
23 İyun
Yeni Azərbaycan Partiyası Qazax rayon təşkilatının IX konfransı keçirilib
15:37
23 İyun
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Gürcüstanın Baş nazirinin müavinini qəbul edib
15:15
23 İyun
Azərbaycan və Ermənistan qoşunlarının təmas xəttində keçirilən monitorinq insidentsiz başa çatıb
15:08
23 İyun
“ASAN xidmət” və “ASAN Kommunal” mərkəzlərində qeyri-iş günü olacaq
15:03
23 İyun
Dövlət başçısı İlham Əliyev: “Azərbaycan Ordusu güclü ordular sırasındadır”
14:57
23 İyun
Moldova Prezidenti İqor Dodon Heydər Əliyev Mərkəzində olub
14:53
23 İyun
Oqtay Əsədovun başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti Koreyaya gedəcək
14:44
23 İyun
Prezident: "Dağlıq Qarabağ dünya ictimaiyyəti tərəfindən də Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi kimi tanınır"
14:33
23 İyun
"Formula-1 Şəhərciyi"ndə pilotlarla avtoqraf sessiyaları təşkil olunub
14:00
23 İyun
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Kosta Rikanın xarici işlər nazirini qəbul edib
12:55
23 İyun
Bakıda Azərbaycan və Kosta Rika xarici işlər nazirləri arasında görüş keçirilib
12:40
23 İyun
Prezident İlham Əliyev Şirvan şəhərində revolver tipli qumbaraatanlar üçün atəş yığımları zavodunun açılışını edib
12:27
23 İyun
Meşələrdə yanğın təhlükəsizliyinin təmin olunması barədə müzakirələr aparılıb
12:22
23 İyun
Yevda Abramov: Azərbaycanda mövcud olan etnik və dini tolerantlıq mühiti dünyaya nümunədir
12:19
23 İyun
Kosta-Rikanın xarici işlər naziri Azərbaycanda səfərdədir
11:55
23 İyun
Dünya birjalarında neftin qiyməti
11:45
23 İyun
Şirvan şəhərində tank əleyhinə əl qumbaraatanı üçün atəş yığımları istehsalı zavodu istifadəyə verilib
11:12
23 İyun
Bakıda Formula-2 yarışlarına start verilib
11:10
23 İyun
Müdafiə Nazirliyi: Ermənistan cəbhədəki uğursuzluqlarına bəraət qazandırmaq üçün növbəti dəfə yalan məlumatdan istifadə edir
10:51
23 İyun
Prezident İlham Əliyev Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının Şirvan şəhərindəki hərbi hissəsinin açılışında iştirak edib
10:43
23 İyun
Anar Ələkbərov: Formula 1 yarışları Azərbaycanın yüksək təşkilatçılıq qabiliyyətini dünyaya bir daha nümayiş etdirdi
10:32
23 İyun
Sevinc Hüseynova: Ölkəmizdə şəhid ailələrinə, həmçinin müharibə əlilərinə dövlət tərəfindən böyük qayğı göstərilir
10:19
23 İyun
Bu gün Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisinə start veriləcək
10:14
23 İyun
Prezident İlham Əliyev Şirvan şəhərinə səfərə gəlib
10:12
23 İyun
Cəbhəboyu zonada yerləşən daha iki yeni hərbi şəhərciyin açılışı olub
10:04
23 İyun
Milli Məclisin deputatı Qazaxıstanda parlament seçkilərini müşahidə edəcək
09:58
23 İyun
Bakı qapılarını açır: Formula-1-in Azərbaycan Qran-Prisi üçün hər şey hazırdır
09:53
23 İyun
Erməni silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini pozmaqda davam edir
17:52
22 İyun
Səhiyyə naziri “Həkimlərin bilik və bacarıqlarının təkmilləşdirilməsi sahəsində əlavə tədbirlər barədə” Əmr imzalayıb
17:27
22 İyun
YAP-ın Sədr müavini – icra katibi Əli Əhmədov Moldova Respublikası Sosialistlər Partiyasının sədri Zinaida Qreçanaya ilə görüşüb
17:18
22 İyun
“Dəniz kuboku-2017” yarışlarının planlaşdırılması ilə əlaqədar İran nümayəndə heyəti Bakıda olub
17:05
22 İyun
Azərbaycan aclıq təhlükəsi ilə üzləşən dörd ölkəyə yardım edib
16:57
22 İyun
Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Oğuzda vətəndaşları qəbul edib
16:52
22 İyun
2017-ci il dövlət büdcəsi haqqında qanunda dəyişiklik edilməsi barədə layihə müzakirə olunub

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30
HAVA HAQQINDA