Ana səhifə »  Dünya »  Qeyri-sabit status-kvo: Avropadan anti-Avropaya dönüş
A+   Yenilə  A-
Qeyri-sabit status-kvo: Avropadan anti-Avropaya dönüş

Son dövrlərdə mütəxəssislər dünyanın böyük güc mərkəzlərindən olan Avropa İttifaqının (Aİ) indiki durumu və gələcəyi ilə bağlı analizlərini və proqnozlarını artırıblar. Hiss olunur ki, bütövlükdə bu təşkilatın taleyindən narahatlıq vardır. İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı Maykl Spens həmin kontekstdə maraqlı analiz apardığı yazı dərc edib. Məqalədə Aİ-də mövcud durum, onun səbəbləri və mümkün nəticələri təhlil edilib. Amerikalı alim kifayət qədər əsaslı və maraqlı arqumentlərdən çıxış edir. Onun Aİ-nin gələcəyi ilə bağlı gəldiyi qənaətlər aktual göründüyündən, onlar üzərində geniş dayanmağa ciddi ehtiyac duyulur.
Aİ-də “gizli iqtisadi risklər”: tendensiya güclənir
İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı, Nyu-York Biznes Universitetinin professoru, Honkonqdakı Asiya Qlobal İnstitutunun sədri Maykl Aİ-nin taleyi ilə bağlı maraqlı məqalə dərc edib (bax: Michael Spence. Europe or Anti-Europe? / “Project Syndicate”, 28 fevral 2017).
Mütəxəssis, əslində, bəlli məsələdən yazır. Ancaq iqtisadçı kimi təşkilatın qarşılaşdığı problemləri maraqlı təhlil edir. Gəldiyi qənaətlər də diqqəti çəkir. M.Spens irəli sürdüyü proqnozlarında obyektiv olmağa çalışır. Onun ilk qənaətinə görə, Aİ ölkələrinə sərmayə qoymaqda “gizli risklər” meydana gəlib (bax: əvvəlki mənbəyə). Zahirən Avropa dövlətlərinin iqtisadiyyatına investisiya yatırmaq cəlbedici və perspektivli görünür, lakin dərin iqtisadi analiz bir sıra sahələrdə açıq görünməyən risklərin mövcudluğunu üzə çıxarır. Bu səbəbdən iqtisadçı Aİ ölkələrinə sərmayə qoyarkən, yerli şəraiti bilən və gözlənilməz riskləri hesaba alan yerli iş adamları ilə ünsiyyət qurmağı məsləhət görür.
Özlüyündə maraqlı faktordur. Çünki beynəlxalq reytinq təşkilatlarında Avropa adətən yüksək etibarlı məkan kimi təqdim edilir. Əslində, reallıqda da bu, belədir. Buna baxmayaraq, M.Spens olduqca vacib bir tendensiyaya işarə edir. O, müqayisə üçün deyir ki, Çin, Hindistan və Braziliyada da eyni risklərə rast gəlmək olur. Ancaq avrozona getdikcə “iki fərqli sürətlə hərəkət edən... ölkələrin iqtisadi blokuna çevrilməkdədir” (bax: əvvəlki mənbəyə). Sərmayəçiləri həm də bu tendensiyanın mümkün siyasi fəsadları narahat edir!
Etiraf edək ki, bu, artıq ciddi diqqətə alınmalı arqumentdir. Konkret deyilsə, M.Spens Aİ-də qeyri-sağlam iqtisadi mühitin rüşeymlərinin yarandığı və bunun siyasi dairələrə də təsir edəcəyindən danışır. Həmin proses meydana gizli risklər çıxarmaqdadır ki, bu da zaman-zaman Aİ-nin iqtisadi-sosial və siyasi mühitini silkələyə bilər.
Mütəxəssis konkret faktlarla fikrini sübut edir. İtaliyanın real ÜDM-i indi 2001-ci il səviyyəsindədir. İspaniyada işlər daha yaxşıdır. Ancaq onun da real ÜDM-i 2008-ci il səviyyəsindədir. Fransa və Avropanın cənub ölkələrində bərpa prosesinin tempi çox zəif, işsizlik isə yüksəkdir və orta hesabla 10% təşkil edir. Ancaq yaşı 30-dan aşağı olan gənclər sırasında işsizlik daha yüksək rəqəmlə ifadə olunur (bax: əvvəlki mənbəyə).
Sonra. Dövlət borcunun səviyyəsi Aİ ölkələrində ortalama ÜDM-in 100%-ni təşkil edir. İtaliyada isə 135%-ə çatıb. Bu zaman inflyasiya və real artım tempi aşağı olaraq qalır ki, bu da “süründürməçi borc pərdəsi” (M.Spens) yaradır.
Nobel mükafatı laureatı avrozona ölkələrinin rəqabət qabiliyyətinin divergensiya nəticəsində güclü variasiya etdiyini ayrıca vurğulayır. Bunun təkanverici faktoru Aİ-nin vahid valyuta sisteminə keçməsi olub. Bir az sadə dildə deyilsə, vahid valyutası olan Aİ-nin üzv dövlətlərinin iqtisadi potensialı və inkişaf dinamikası arasındakı fərqlər getdikcə özünün neqativ təsirini göstərib. Meydana sosial-iqtisadi təkamüldə divergensiya (şaxələnmə) çıxıb. Bu proses son illər ziddiyyətli xarakter alıb. Aİ öz-özündən ziddiyyət yaradan iqtisadi sistemə çevrilir.
Bu tendensiyanı avronun zəifləməsi bir qədər yumşaldıb. Lakin M.Spens qeyd edir ki, proses tamamilə aradan qaldırıla bilmir. Deyək ki, Almaniyada yüksək səmərəlilik qalacaq, ancaq təşkilatın digər ölkələrində xarici ticarət iqtisadiyyatda artım tempinin qeyri-qənaətbəxş səviyyədə qalmasına imkan yaradacaq (bax: əvvəlki mənbəyə). Bu vəziyyət, ümumiyyətlə, avrozonanın taleyini sual altına alır.
İki ssenari: qeyri-sabitlikdən “siyasi qısaqapanma”ya doğru
Bunlardan belə qənaət əldə etmək olar ki, Avropa maliyyə böhranından sonra tədrici bərpa mərhələsinə keçməyib, “aşağı tempdə artımın yalançı-sabit tarazlıq tələsi”nə düşüb (bax: əvvəlki mənbəyə). Kifayət qədər əhəmiyyətli nəticədir. Geniş aspektdə baxdıqda, bütövlükdə Aİ-nin bir sosial-iqtisadı sistem olaraq yeni inkişaf səviyyəsinə deyil, aldadıcı tarazlıq görüntüsü verən qeyri-müəyyən bir vəziyyətə transformasiya olunduğunu etiraf etmək lazım gəlir. Kvazi-sabit tarazlıq strateji kontekstdə təhlükəli bir haldır. Bu, o deməkdir ki, təşkilat, ümumiyyətlə, təkamül istiqamətini itirə, o cümlədən inteqrasiya xəttindən yayına bilər.
Həmin sırada mütəxəssis iş yerləri və gəlirlərin qütbləşməsinin cəmiyyətdə gəlir bölgüsünə təsirini kütləşdirməsini ayrıca vurğulayır. Bu prosesə konkret olaraq, qloballaşma, avtomatlaşdırma, rəqəmsal texnologiyalar ciddi təsir göstərir (bax: əvvəlki mənbəyə).
Bütün bunlar dünya iqtisadiyyatında 2000-ci ildən müşahidə edilən dəyişikliklər çərçivəsində çox əhəmiyyətli görünür. Birincisi, avro büdcə siyasəti və tənzimləmə sahələrində eyni zamanda çeşidləmə aparılmadan daxil edildi. İkincisi, Çin Ümumdünya Ticarət Təşkilatına üzv oldu və dünya iqtisadiyyatına daha sıx inteqrasiyaya başladı. Üçüncüsü, rəqəmsal texnologiyalar iqtisadi strukturlara, iş yerlərinə və qlobal çatdırılma zəncirinə getdikcə daha çox təsir göstərməyə başladı. Nəticədə, qlobal məşğulluq modeli dəyişdi və rutin işlərlə bağlı olan iş yerlərinin yox olması sürətləndi (bax: əvvəlki mənbəyə).
Bu proseslərin çoxsaylı nəticələrindən ikisini qeyd etmək kifayətdir. Almaniya 2003-2006-cı illərdə rəqabətə davamlılıq və struktur sahələrində ciddi islahatlar həyata keçirərək, yeni situasiyaya adaptasiya potensialını yüksəltdi. 2005-ci ilə tekstil ticarəti ilə bağlı qoyulan məhdudiyyətləri əks etdirən beynəlxalq sazişin müddəti bitdiyindən, Çin və Banqladeş həmin istiqamətdə fəaliyyətlərini genişləndirdilər. Nəticədə, yalnız 2005-ci ildə Qərb ölkələrinə tekstil malları və geyim əşyalarının ixracı 2 dəfə artdı. Bu dəyişiklik Avropanın zəif inkişaf etmiş ölkələri və bütün dünyanın inkişaf etməkdə olan az rəqabətqabiliyyətli ölkələri üçün ağır fəsadlara səbəb oldu (bax: əvvəlki mənbəyə).
Yuxarıda vurğulanan neqativ məqamların yekun təsiri isə bir sıra ölkələrdə iqtisadiyyatın inkişaf modellərində disbalansa gətirib çıxardı. Bəzilərində dövlət borcu artdı, əmlak bazarında borc köpüyü yarandı. M.Spens bunların ümumi fəsadını belə xarakterizə edir: “Həmin inkişaf modelləri dayanıqsız idilər və nəhayət ki, çökdülər, iqtisadiyyatın baza struktur zəiflikləri kəskin şəkildə üzə çıxdı” (bax: əvvəlki mənbəyə).
Məhz bu məqamdan sonra Avropada özünü göstərən yeni siyasi tendensiya ciddi təhlükəyə çevrilməyə başladı. Onun adını “sağ populizm” qoysalar da, Avropa iqtisadi reallığının birbaşa siyasi ifadəsidir. Həmin hadisənin əsas məzmunu anti-Avropa siyasəti aparmaqdan ibarətdir. Yəni iqtisadi problemlər əsas olaraq Aİ-nin bir struktur olaraq perspektivli olub-olmaması məsələsini aktuallaşdırdı.
Populizm yaxın illərdə səngiməyəcək. Mövcud iqtisadi problemlər buna imkan verməz. Aİ faktiki olaraq iki ssenaridən birini seçməlidir. Onlardan birincisi hazırkı sistemin məhdudlaşdırıcı parametrlərə daha çox üstünlük verməsi ilə əlaqəlidir. Aİ təşkilat olaraq üzvlərin üzərinə çoxlu məhdudiyyət qoyur. Məsələn, üzv dövlətlərin düşdüyü çətinliklərdən özlərinin çıxmasını tələb edir. Bu iki məqam bir-birinə uyğun deyil.
İkinci ssenari ondan ibarətdir ki, Aİ indiki ziddiyyətlərin real həllinə çalışar. Bu, Avropada inteqrasiyanı gücləndirər və iqtisadi inkişafı stimullaşdırar. Ancaq M.Spens hələ heç bir ssenariyə üstünlük verə bilmədiyini yazır. O, bütövlükdə “status-kvo qeyri-sabitdir və uzun müddət qala bilməz” nəticəsini çıxarır. Yəni Aİ hələ “qaranlıq dəhlizdən” xilas ola bilməyib. Bu proses ABŞ və Böyük Britaniyada olduğu kimi, “siyasi qısaqapanma” yarada bilər ki, bu da təşkilatın növbəti siyasi böhran müstəvisinə transformasiya ola biləcəyi ehtimalının qalması deməkdir.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  9210  |  
  • Tarix:  08-04-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycan dünya miqyasında çox etibarlı tərəfdaş, ləyaqətli ölkə kimi tanınır

17:47
18 Oktyabr
Yeni Azərbaycan Partiyası ölkəmizin siyasi palitrasına yeni nəfəs gətirib
17:45
18 Oktyabr
Sahibə Qafarova: Rusiyanın Ermənistana silah verməsi regionda onsuz da həssas olan vəziyyətin daha da gərginləşməsinə gətirib çıxara bilər
17:36
18 Oktyabr
Sınaq təcrübə stansiyalarında nümunəvi əkinlər zamanı ABŞ-ın təcrübəsi tətbiq oluna bilər
17:31
18 Oktyabr
Azərbaycan ilə Latviya arasında hüquqi əməkdaşlıq genişlənir
17:15
18 Oktyabr
İspaniya mətbuatı: Bakının mərkəzi hissəsi avanqard üslubda binalar və dəbdəbəli mehmanxanalarla zəngindir
17:02
18 Oktyabr
Bakıda Azərbaycan-Avstraliya biznes-forumu keçirilib
16:22
18 Oktyabr
YAP-ın yaranmasının 25-ci və dövlət müstəqilliyimizin 26-cı ildönümü münasibətilə Nizami rayonunda tədbir keçirilib
16:04
18 Oktyabr
Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə dövlət müstəqilliyi qorunub saxlanılıb, möhkəmləndirilib
15:59
18 Oktyabr
Azərbaycanın suverenliyinin qorunub saxlanılmasında ümummilli lider Heydər Əliyevin xidmətləri əvəzsizdir
15:48
18 Oktyabr
Daşkənddə “İslam həmrəyliyi Özbəkistan-Azərbaycan dostluğu timsalında” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilir
15:45
18 Oktyabr
Şahin Mustafayev: Prezident İlham Əliyev sosial-iqtisadi sahədə qarşıdakı dövr üçün mühüm vəzifələr müəyyənləşdirib
15:44
18 Oktyabr
Azərbaycan ilə Latviya arasında məhkəmə-hüquq sahəsində əlaqələr uğurla inkişaf edir
15:22
18 Oktyabr
Rob Sobhani: Azərbaycan torpaqlarının işğalı erməni xalqının maraqlarına cavab vermir
15:14
18 Oktyabr
Yaqub Mahmudov: Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpa edilməsi tarixi nailiyyətimizdir
15:11
18 Oktyabr
Nazir müavini: İkinci Bakı Şopinq Festivalında əsas hədəfimiz xarici turistlərdir
14:41
18 Oktyabr
Azərbaycan ilə Polşa arasında yüksək səviyyəli siyasi əlaqələr var
14:24
18 Oktyabr
Elmar Məmmədyarov: Sarkisyan məsuliyyətsiz şəkildə birgə bəyanatın çərçivəsindən kənara çıxdı
14:17
18 Oktyabr
Xalça Muzeyində maraqlı sərgi - “Uçan xalça”
14:14
18 Oktyabr
Müstəqilliyimizə qədəm qoyduğumuz gündən qazandığımız nailiyyətlər Ümummilli Liderin uzaqgörən siyasətinin nəticəsidir
14:10
18 Oktyabr
Bakıda “Caspian Energy Tourism Forum” keçirilib
14:06
18 Oktyabr
Vitold Vaşçikovski: Azərbaycan Polşa üçün əhəmiyyətli ölkədir
14:01
18 Oktyabr
Fəzail İbrahimli: Azərbaycan xalqı tarix boyu öz müstəqilliyi uğrunda şərəflə mübarizə aparıb
12:50
18 Oktyabr
Azərbaycan Xəzərdə kruizlərin təşkili üçün Rusiya ilə danışıqlara başlayıb
12:07
18 Oktyabr
Elman Məmmədov: Sarkisyan beynəlxalq hüquqa uyğun deyil, kriminal aləmin qanunlarına uyğun davranır
12:06
18 Oktyabr
Vitali Kliçko: Bakının inkişafına tətbiq olunan təcrübəni Kiyevdə istifadə etmək istəyirik
12:03
18 Oktyabr
Azərbaycan-Avstraliya biznes-forumunun iştirakçıları ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər
11:46
18 Oktyabr
Azərbaycan ilə Rusiya arasında Samur çayı üzərində salınacaq avtomobil körpüsünün təməli qoyulub
11:26
18 Oktyabr
“Atletiko Madrid” klubunun saytında Bakı haqqında videosujet yerləşdirilib
11:22
18 Oktyabr
MM-in deputatı Musa Quliyev: Azərbaycanda idarəetmə sistemində daim uğurlu islahatlar aparılır
11:14
18 Oktyabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 122 dəfə pozub
10:47
18 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev Polşanın xarici işlər nazirini qəbul edib
10:43
18 Oktyabr
Bakıda V Beynəlxalq Azərbaycan Xalçası Simpoziumu işə başlayıb
10:41
18 Oktyabr
UEFA Çempionlar Liqası: “Qarabağ” doğma meydanda “Atletiko Madrid”i qəbul edəcək
10:22
18 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev Körfəz Ərəb Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Şurasının nümayəndə heyətini qəbul edib
10:08
18 Oktyabr
Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasından 26 il keçir
21:02
17 Oktyabr
Nizami Kino Mərkəzində “Pəncərədən düşən işıq” sənədli filminin təqdimat mərasimi olub
20:48
17 Oktyabr
Azərbaycan turizmin inkişafına yönəlib
20:34
17 Oktyabr
YAP-ın 25 illik yubileyi münasibətilə Pirallahıda keçirilən futbol yarışına yekun vurulub
20:01
17 Oktyabr
Rusiya telekanalı Bakıda keçirilən şopinq festivalı barədə süjet yayımlayıb
19:26
17 Oktyabr
Azərbaycan nümayəndə heyəti Ciddədə sərhəd təhlükəsizliyinə dair beynəlxalq simpoziumda iştirak edib
19:10
17 Oktyabr
Con Hammond: Azərbaycanda əlverişli biznes və investisiya mühiti var
17:54
17 Oktyabr
Nazirlər Kabinetində aparılan islahatlar idarəetmədə səmərəliliyin təşkilinə hesablanan islahatların tərkib hissəsidir
17:39
17 Oktyabr
Sevinc Fətəliyeva: Konqresmen Smit işğalçı Ermənistanın ən fəal dəstəkçilərindən biridir
17:32
17 Oktyabr
Mədəniyyət, incəsənət xadimlərinə və turizm işçilərinə fəxri adlar və mükafatlar təqdim edilib
17:27
17 Oktyabr
İqtisadiyyat Nazirliyində geniş kollegiya iclası keçirilib
17:06
17 Oktyabr
İsrailli ekspert Azərbaycan Dillər Universitetinin tələbələri ilə görüşüb
16:58
17 Oktyabr
Bəxtiyar Sadıqov: Azərbaycan tərəfi öz prinsipial mövqeyindən geri çəkilən deyil
16:55
17 Oktyabr
Məcburi köçkünlər üçün salınmış yaşayış komplekslərinin internet xətti ilə təmin edilməsinə dair layihə müzakirə olunub
16:10
17 Oktyabr
Azərbaycanda miqrantlara münasibətdə heç bir hüquq pozuntusu qeydə alınmayıb
15:46
17 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev Yunanıstanın Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfirinin etimadnaməsini qəbul edib
15:06
17 Oktyabr
Dövlət Müstəqilliyi Günü Naxçıvanın Bakıdakı daimi nümayəndəliyində qeyd edilib
15:01
17 Oktyabr
Robert Sekuta: ABŞ Azərbaycanda iqtisadi islahatları yüksək qiymətləndirir
14:47
17 Oktyabr
Azərbaycan Seulda keçirilən mədəniyyət festivalında təmsil olunub
14:13
17 Oktyabr
“Vaşinqton Tayms”: Azərbaycan terrorizmə qarşı mübarizədə ABŞ-ın tərəfdaşıdır
14:10
17 Oktyabr
Bakı Dövlət Universiteti ilə Yaponiya universitetləri arasında əməkdaşlıq genişlənir
14:03
17 Oktyabr
Ziyad Səmədzadə: Azərbaycan 2017-ci ilin 9 ayını müsbət sosial-iqtisadi inkişaf göstəriciləri ilə başa vurub
12:57
17 Oktyabr
Azərbaycan ilə Belarus arasında ticarət dövriyyəsi 100 milyon dollar təşkil edib
12:55
17 Oktyabr
Dilarə Cəbrayılova: Cəmiyyətin intellektual potensialının artması ölkənin inkişafına güclü təsir göstərir
12:33
17 Oktyabr
Hikmət Babaoğlu: Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda nüfuzu mütəmadi olaraq artır, milli dövlətçiliyimizin əsasları möhkəmlənir
11:09
17 Oktyabr
Vüqar Namazov: Kapital bazarlarına çıxış bu gün tələb deyil, zərurətdir
11:03
17 Oktyabr
Azərbaycan ilə Pakistan arasında dini-mənəvi sahədə əlaqələr müzakirə edilib
10:53
17 Oktyabr
Vüsal Qasımlı: İlin əvvəlindən Azərbaycanda pul bazası 18 faiz artıb
10:37
17 Oktyabr
Azərbaycan ilə Türkiyə arasında hərbi əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunub
10:34
17 Oktyabr
BANM-ə qəbul olunan Prezident təqaüdçülərinin sayı ötən illərə nisbətən iki dəfə artıb
10:33
17 Oktyabr
İtaliya Senatında Azərbaycan-İtaliya strateji tərəfdaşlığının aspektləri müzakirə olunacaq
10:28
17 Oktyabr
Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə Silahlı Qüvvələri rəhbərlərinin görüşü keçiriləcək
10:25
17 Oktyabr
Ermənistan silahlı bölmələri iriçaplı pulemyotlardan istifadə etməklə atəşkəs rejimini 105 dəfə pozub
10:18
17 Oktyabr
Sabah Daşkənd şəhərində “İslam həmrəyliyi Özbəkistan-Azərbaycan dostluğu timsalında” mövzusunda Beynəlxalq Konfrans keçiriləcək
17:56
16 Oktyabr
Vüqar Rəhimzadə: Rusiya regionda təhlükəsizliyə xələl gətirə biləcək addımlara yol verməməlidir
17:21
16 Oktyabr
Sosial təminat haqqında Azərbaycan-Bolqarıstan hökumətlərarası Saziş layihəsi müzakirə olunub

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+16 +20
gecə+9 +12