Ana səhifə »  Dünya »  Yaxın Şərq böhranı yeni səviyyədə: böyük güclər fəallaşırlar
A+   Yenilə  A-
Yaxın Şərq böhranı yeni səviyyədə: böyük güclər fəallaşırlar

Son günlər Suriya və İraqda hərbi toqquşmalar daha da şiddətlənib. Onun əsas əlamətlərindən biri dinc əhalinin bombalanmasıdır. Nəticədə, yüzlərlə insan qətlə yetirilib, minlərlə insan isə qaçqın vəziyyətinə düşüb. Xüsusilə Mosulda situasiya o dərəcədə gərgindir ki, hökumət hərbi əməliyyatları dayandırıb. Suriyada isə Minbic və Afrin ətrafında geosiyasi gərginlik artıb. Burada Vaşinqton və Moskva PYD-yə açıq dəstək verməyə başlayıblar. Amerikalılar Rakkaya hücumdan bəhs edirlərsə, ruslar Afrinə nümayəndələrini yerləşdirib, maraqlarını təmin etməyə çalışırlar. Bunlara Ankara uyğun reaksiya verib. “Fərat qalxanı” əməliyyatının davam edəcəyini deyirlər. Bununla da Yaxın Şərqdə yeni gərginlik “üçbucağı”nın - ABŞ-Rusiya-Türkiyə mübarizəsinin cizgiləri yaranmış kimi görünür.
Seçim: dövlət, yoxsa terror qrupu
Getdikcə daha aydın olur ki, böyük dövlətlər Yaxın Şərqdə yeni səviyyədə gərginlik yaradırlar. Suriya və İraqda baş verənlər deyilənlərin əyani sübutudur. Burada əsas olaraq ABŞ, Rusiya, Türkiyə, İran, Avropa İttifaqının güclü dövlətləri fəallıqlarını artırıblar. Son günlər İraq və Suriyada müşahidə edilən proseslərin təhlili göstərir ki, vəziyyət sülhə doğru deyil, savaşın daha da genişlənməsinə meyillənib. Burada geosiyasi aspektdə diqqəti çəkən bir sıra mühüm məqamlar vardır ki, onları vurğulamaq gərəkdir.
Hər şeydən əvvəl, ABŞ və Rusiyanın Yaxın Şərqdəki münaqişələri həll etmək üçün yerli dövlətlərə deyil, döyüşən radikal qruplara üstünlük verməsi diqqəti çəkir. Müasir mürəkkəb qlobal geosiyasi mərhələdə bu, xeyli dərəcədə riskli görünür. Həmin tezis iki aspektdə əhəmiyyətlidir.
Birincisi, hansı səbəblərdən böyük dövlətlər əsrlərdir mövcud olan müsəlman dövlətlərinə deyil, onlara qarşı olan radikal qruplara üstünlük verirlər? Bu taktika bütövlükdə qlobal təhlükəsizliyi yeni risklər qarşısında qoymurmu?
İkincisi, Qərb koalisiyası və Rusiya sanki hərbi zərbələri növbələyirlər. Rusiya Hələbi bombalayanda, ABŞ etiraz etdi. İndi Qərb koalisiyası Mosulu bombalayır, Moskva etirazını bildirir. Onlar hətta BMT-də belə dartışırlar, lakin real vəziyyət dəyişmir. Yəni Suriya və İraqda dinc əhali kütləvi qətlə yetirilir. Müsəlmanların yaşadıqları regionların infrastrukturu dağıdılır, qaçqınların sayı artır. İŞİD səhnədən getmir, bir sıra terrorçu qruplar isə mövqelərini möhkəmləndirirlər.
Konkret olaraq, ABŞ və Rusiya Suriyadakı PYD/PKK qruplaşmasına yardımlar etməyə başlayıblar. Onlara ağır silahlar verilir, zəbt etdikləri şəhər və qəsəbələrdə yanlarında olub çalışırlar ki, müdafiə sipərləri düzəltsinlər. İndi Suriyanın şimal bölgəsində bu proses daha qabarıq surətdə özünü göstərir.
Minbicdə amerikalılar öz xüsusi təyinatlılarını yerləşdiriblər. Əvvəl 500 nəfərlik kontingent vardısa, indi bu rəqəm xeyli artıb. Onlar PYD-nin yerləşdiyi ərazini qərb tərəfdən mühafizə edirlər. Həmin marşrut “Fərat qalxanı” əməliyyatının mümkün inkişaf istiqamətlərindən biridir. Maraqlıdır ki, PYD və onun tərəfdaşları bunu özünümüdafiə kimi təqdim edirlər. Son zamanlar ABŞ onlara 200 zirehli maşın, tankvuran raketlər və hətta məşhur “Stinger”lərdən verib. Bölgədən yayılan videokadrlardan görünür ki, PYD və yandaşları Rakkaya hücum üçün Fərat çayının qərb sahillərinə keçirlər. Onlar amerikalı əsgərlərlə birgə hərəkət edirlər.
Rusiya isə Türkiyə sərhədindən 40 kilometr məsafədə olan Afrinə hərbi kontingent yerləşdirib. Novruz bayramı günlərində rus zabitlər PYD emblemləri ilə pozalar veriblər. Həmin günlərdə Afrindən açılan snayper atəşi ilə Türkiyədə bir məhmətcik şəhid edilib. Ankara buna sərt təpki göstərsə də, konkret addım atmayıb. Ruslar isə hələ ki, susurlar.
ABŞ və Rusiyanın bu hərəkətləri nəyi ifadə edir? Onlar min kilometrlərlə uzaqdan gəlib Suriyada öz qaydalarını tətbiq etməyə çalışırlar. Bunun üçün Moskva Dəməşqin dəvətini əsas gətirir, Amerika isə müxalifətin maraqlarını önə sürür. Ancaq hər ikisini birləşdirən bir məqam var - onlar mövcud müsəlman dövlətçiliyinin inkişafına əngəllər törədirlər. Yaxın Şərqdə elə geosiyasi situasiya yaratmaq istəyirlər ki, özlərinə uyğun qruplar dominant rol oynasınlar. Çünki bu halda yerli dövlətlərə daim təzyiq etmək və onları təsir altında saxlamaq mümkün ola bilər.
Təhdid obyekti: dinc müsəlmanlar
İraqdakı vəziyyət də Suriyadan elə fərqlənmir. Burada Mosulda dinc əhali kütləvi qətlə yetirilir. Əsrlərlə formalaşmış sosial-mədəni mühiti dağıtmağa cəhd edilir. Sanki 100 il əvvəl ingilis hərbçi “Ərəbistanlı Lourens” (o, bir ingilis serinin bic doğulmuş oğlu olub) və diplomatlar Sayks-Piko cütlüyünün planlarını bir qədər başqa formada təkrar edirlər.
Şəhərin qərb hissəsində yaşayan insanlar artıq evlərini tərk edirlər. Bir sıra ekspertlərin qənaətinə görə, bu üsulla bölgənin demoqrafik tərkibini dəyişib, orada qondarma qurum yaratmaq planları mövcuddur. Həmin kontekstdə Kərkükdə ərəb və kürd dillərinə rəsmi status vermələri çox düşündürücüdür. Çünki əsrlərdir ki, orada yaşayan türklər (onların böyük əksəriyyəti Azərbaycan türkləridir) ana dillərindən rəsmi səviyyədə istifadə edə bilmirlər.
Təbii ki, bütün bunlar İran və Türkiyənin diqqətindən kənarda qalmır. Tehranın baş verənlərə müqavimət göstərmədiyi aydındır. Hətta ABŞ Müdafiə Nazirliyinin yaydığı informasiyaya görə, onlara Mosulda koordinatları şiə qruplaşması verib. Lakin bu, qəsdən belə təqdim edilə bilər. Çünki həmin bölgədə Amerika kəşfiyyatının kifayət qədər geniş şəbəkəsi var. Necə olur ki, bütün Yaxın Şərqdə at oynadan MKİ Mosulun qərbində kimlərin yaşadığını bilmir? Buna görə də, günahı şiələrin üstünə atmaq dolayısı ilə regionda məzhəb düşmənçiliyini körükləmək anlamına gəlir.
Ankaranın bunlara öz reaksiyası vardır. Türkiyə Suriyada ABŞ və Rusiyanın terrorçularla iş birliyi içində olmasını tənqid edir. Rəsmi dairələr bunun gərginliyi daha da artırdığını ifadə edirlər. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan “Show TV”yə verdiyi son müsahibədə bəyan edib ki, Azad Suriya Ordusu Minbicə doğru irəliləyir. Bu o deməkdir ki, Türkiyə vəd etdiyi 5 min kvadrat kilometrlik təhlükəsizlik zonasını yaratmaqda qərarlıdır.
Ankaranın Afrin məsələsində də israrlı olacağını gözləmək olar. Çünki bu bölgə Türkiyə sərhədi yaxınlığındadır və orada kənar qüvvələrin dominant olmasına imkan verilməməlidir.
Belə çıxır ki, Suriya böhranı nəinki səngiyir, hətta yeni çalarlar kəsb edir. Qərb və Rusiya orada öz maraqları uğrunda daha kəskin mübarizəyə başlayıblar. Bu, region dövlətlərinin deyil, kənar qüvvələrin Yaxın Şərqdə nüfuz sahibi olmaları üçündür. Təbii ki, proseslərin belə məzmunda davam etməsi çox təhlükəlidir. Müharibə regionun digər dövlətlərinə sıçraya bilər. Artıq bu təhlükədən tez-tez danışırlar. Bəzi informasiyalara görə, deyək ki, Türkiyəyə 3 milyon yeni qaçqın dalğası yönləndirə bilərlər. İran isə çoxdandır ki, Amerika və İsrailin hədəfindədir.
Terror və separatizmin region dövlətlərinə yayılması bütövlükdə Yaxın Şərqdə sabitliyi və təhlükəsizliyi çox ciddi təhlükələrə atacaqdır. Bu proses dayandırılmasa, Qafqaz və Mərkəzi Asiyada hansı hadisələrin baş verə biləcəyini təsəvvür etmək çətin deyil.
Beləliklə, Suriya və İraqda gərginliyin daha da artması Yaxın Şərqdə qeyri-sabit vəziyyətin növbəti səviyyəyə keçməsinə şərait yarada bilər. Burada bir tərəfdən terror qruplarına yeni silahlar verilib daha da gücləndirilir, digər tərəfdən isə böyük dövlətlərin özlərinin hərbi kontingenti genişlənir. Onlar məsləhətçi və birbaşa iştirakçı statusunda region dövlətlərinin daxili mühitini qarışdırmaqdadırlar. Belə şəraitdə çətin ki, hansısa münaqişə ədalətli surətdə həll edilə bilə. Əksinə, meydana yeni ixtilafların çıxması ehtimalı böyükdür. O cümlədən Yaxın Şərqin böyük dövlətləri birbaşa savaşa cəlb oluna bilərlər.
Digər təhlükəli məqam Yaxın Şərqdə yeni miqrant dalğasının meydana gəlməsi ola bilər. İŞİD-lə mübarizə adı altında əsas olaraq dinc əhaliyə zərər yetirilir. Hansı səbəbi gətirmələrindən asılı olmayaraq, atılan güllələrin hədəfi ancaq dinc müsəlmanlardır. Yurdlarını tərk edənlərin sayı gündən-günə artır. Maraqlıdır ki, bu, daha çox sünnilərə aiddir. Onlar kütləvi surətdə yaşadıqları yerləri tərk edirlər. Əvəzlərində isə başqaları həmin yerlərdə peyda olurlar. Nədənsə, beynəlxalq təşkilatlar bu məqamı gözardı edirlər.
Deməli, Yaxın Şərq getdikcə daha böyük ölçüdə ziddiyyətlər içinə sürüklənir. Tarixin bu mərhələsində burada hansı geosiyasi nizamın formalaşacağı aydın deyil. Bu da bütün dünya üçün ciddi təhlükə mənbəyidir.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  2160  |  
  • Tarix:  07-04-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının Azərbaycanda keçirilməsi ölkəmizin yüksək nüfuzunun göstəricisidir

18:06
25 Aprel
Türkiyəli nazir ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
18:01
25 Aprel
Dövlət İdarəçilik Akademiyasında italiyalı professorla görüş keçirilib
17:52
25 Aprel
Rafael Hüseynov: Avropa Şurası bu təşkilatın qurucularından olan Türkiyəyə münasibətdə ədalətli deyil
17:49
25 Aprel
Vergi Məcəlləsində dəyişikliklər edilib
17:48
25 Aprel
Akademik Zərifə xanım Əliyevanın anadan olmasının 94-cü ildönümünə həsr olunmuş elmi konfrans keçiriləcək
17:40
25 Aprel
Avropa Xalq Partiyası Siyasi Qrupunun vitse-prezidenti Milli Məclisdə olub
17:37
25 Aprel
Azərbaycan-Litva əməkdaşlığının inkişaf perspektivləri müzakirə olunub
17:33
25 Aprel
YAP İcra katibinin müavini Siyavuş Novruzov: Azərbaycan dünyaya nümunə göstərir
17:10
25 Aprel
Akademik Abel Məhərrəmov: Ölkəmizdə dinlərin həmrəyliyi istiqamətində uğurlu siyasət aparılır
17:05
25 Aprel
Milli Məclisdə "Daşınar əmlakın yüklülüyü haqqında" qanun layihəsi birinci oxunuşda qəbul edilib
16:45
25 Aprel
Azərbaycanın ilk hərbi səhiyyə ocağının yaranmasından 25 il ötür
16:16
25 Aprel
Azərbaycan Yəmənə humanitar yardım göstərib
16:04
25 Aprel
Avropa Parlamentinin üzvü: Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə nüfuzu daha da artır
15:52
25 Aprel
Siyavuş Novruzov: Azərbaycanda intellektual cəmiyyət formalaşıb, radikalizmə yer yoxdur
15:30
25 Aprel
Vaşinqtonda və Los-Ancelesdə türk və Azərbaycan icmaları ermənilərə cavab etiraz nümayişləri keçiriblər
15:24
25 Aprel
Aprelin 25-i Azərbaycanda “Sahibkarlar Günü”dür
15:22
25 Aprel
Günay Əfəndiyeva: Türk dünyasının qadın sahibkarları arasında əlaqələrin inkişafı çox ciddi faktordur
15:09
25 Aprel
Taekvando üzrə yığmamız lisenziya xarakterli beynəlxalq turnirdə 35 idmançı ilə təmsil olunacaq
14:58
25 Aprel
Bakıda qadın sahibkarlığının inkişafı mövzusuna həsr edilən beynəlxalq konfrans keçirilir
14:55
25 Aprel
“Bakı-2017”: su səyahətinin Qax mərhələsi Ram-rama şəlaləsindən başlayıb
14:50
25 Aprel
Xoşbəxt Yusifzadə: Azərbaycanda bu ilin sonunadək 2 milyard ton neft hasil ediləcək
14:42
25 Aprel
Məlahət İbrahimqızı: Azərbaycanda uğurlu gender siyasəti həyata keçirilir
14:38
25 Aprel
Əli Əhmədov: Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı qardaşlıq münasibətləri bütün dünya üçün bir örnəkdir
14:22
25 Aprel
Azərbaycan neft sənayesi sahəsində dünyanın logistika mərkəzlərindən biridir
14:18
25 Aprel
Səməd Seyidov: Azərbaycanın maraqlarını Avropa Şurası tribunasından ən yüksək səviyyədə müdafiə edəcəyik
14:16
25 Aprel
Baş nazirin müavini Əli Əhmədov: Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın diqqət və qayğısı nəticəsində Azərbaycan qadınları ölkə həyatının müxtəlif sahələrində təmsil olunurlar
14:09
25 Aprel
"Yol hərəkəti haqqında" Qanuna dəyişikliklər edilib
13:59
25 Aprel
Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçirilir
12:49
25 Aprel
Hicran Hüseynova: Azərbaycanda iqtisadi sahədə fəaliyyət göstərən qadınların sayı artır
12:39
25 Aprel
Ziyafət Əsgərov: Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı yerləşdiyi regionlar üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir
12:17
25 Aprel
Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Finlandiyada keçiriləcək konfransda iştirak edəcək
12:09
25 Aprel
Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı yerləşdiyi regionlar üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir
12:05
25 Aprel
Avstriya səfiri: Azərbaycanla turizm sektorunda çoxşaxəli əməkdaşlıq qurulması mümkündür
11:54
25 Aprel
“ASAN qatar” Şəmkirdə bölgə vətəndaşlarına xidmət göstərir
11:52
25 Aprel
Bakıda QDİƏT PA-nın komitə iclası başlayıb
11:46
25 Aprel
Valeh Ələsgərov: Xəzərin delimitasiyasının təşəbbüskarı Azərbaycan olub
11:24
25 Aprel
Əli Əhmədov: Qadın sahibkarlığının inkişafı bütövlükdə cəmiyyətin inkişafına müsbət təsir göstərir
11:16
25 Aprel
Baş katib: İƏT Azərbaycana qarşı erməni təcavüzünü qəti şəkildə pisləyir
11:07
25 Aprel
Cocuq Mərcanlı yolunun tikintisi yekunlaşmaq üzrədir
11:05
25 Aprel
Azərbaycan və Belarus investorlarının özəlləşdirmə prosesinə cəlb edilməsi məsələləri müzakirə olunub
10:57
25 Aprel
Natiq Əliyev: Neftin qiymətinin stabilliyini saxlamaq tədbirləri öz bəhrəsini verir
10:51
25 Aprel
Azərbaycan-Türkiyə təlimlərində istifadə ediləcək silahların və texnikanın nümayişi keçirilib
10:48
25 Aprel
Milli Məclisin iclasında 36 məsələyə baxılacaq
10:44
25 Aprel
Bakıda “Xəzər və Mərkəzi Asiya: ticarət, logistika, neft emalı, neft-kimya” forumu işə başlayıb
10:38
25 Aprel
Prezident İlham Əliyev Yaponiyanın Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfirinin etimadnaməsini qəbul edib
10:31
25 Aprel
Prezident Tramp Osmanlı İmperiyasında 1915-ci il hadisələri ilə əlaqədar bəyanatında “soyqırımı” sözündən istifadə etməyib
10:28
25 Aprel
Linas Linkeviçius: Litva Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə əlaqələrinin inkişafını dəstəkləyir
10:14
25 Aprel
Vüsal Hüseynov: Azərbaycan torpaqlarının işğalının davam etməsi regionda sülhə böyük təhlükədir
10:06
25 Aprel
Sevinc Fətəliyeva: Cəbhə bölgəsində azərbaycanlı uşaqlar erməni snayperlərin hədəfi olurlar
18:06
24 Aprel
Birinci rübdə Azərbaycan iqtisadiyyatının dayanıqlılığı təmin olunub
18:04
24 Aprel
Azərbaycan Qazaxıstanın Almatı şəhərində öz məhsullarını təqdim edir
17:48
24 Aprel
Naxçıvanda görkəmli bəstəkar Tofiq Quliyevin 100 illik yubileyi qeyd olunub
17:45
24 Aprel
Azərbaycan və Litva beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində uğurlu əməkdaşlıq edir
17:41
24 Aprel
İƏT-in Baş katibi: Mehriban Əliyevanın Birinci vitse-prezident təyin olunması qadınların imkanlarının artırılması sahəsində rəmzi xarakter daşıyır
17:39
24 Aprel
Azərbaycan “ArabianTravel Market-2017” beynəlxalq turizm sərgisində iştirak edir
17:24
24 Aprel
Nasir Əbdül Kərim: Turizmin inkişafı ölkə iqtisadiyyatına ən böyük yatırımdır
17:00
24 Aprel
Əli Əhmədov: Gender bərabərliyi məsələləri Azərbaycan hökumətinin fəaliyyətində əhəmiyyətli rol oynayır
16:35
24 Aprel
Aureliya Qriqoriu: Ermənilərin əsassız bəyanatları tarixi, hüquqi, faktiki baxımdan təsdiqlənmir
16:20
24 Aprel
Fəzail İbrahimli: Ermənilərin tarixi yalan və saxtakarlıq üzərində qurulub
16:09
24 Aprel
Azərbaycanda icbari tibbi sığortanın tətbiq edildiyi qısa vaxtda böyük işlər görülüb
15:44
24 Aprel
Səudiyyə Ərəbistanının energetika naziri Azərbaycana gəlir
15:32
24 Aprel
Pirallahıda əhalinin yarıdan çoxunun tibbi müayinəsi aparılıb
15:16
24 Aprel
Parlamentin komitə iclasında “Daşınar əmlakın yüklülüyü haqqında” qanun layihəsi müzakirə olunur
15:06
24 Aprel
YAP Qadınlar Şurasının və AQUPDK-nin birgə təşəbbüsü ilə “Qadınlar dövlətimizin, dövlətçiliyimizin, müstəqilliyimizin, bu günümüzün, gələcəyimizin dayağıdır” mövzusunda silsilə tədbirlər keçirilir
14:56
24 Aprel
MM-in deputatı: Azərbaycan dünyanın qabaqcıl idman ölkələri sırasında öz layiqli yerini tutub
14:48
24 Aprel
Aprel döyüşlərində yaralanmış əsgər və zabitlər protezlərlə təmin ediliblər
14:42
24 Aprel
Hikmət Hacıyev: IV İslam Həmrəylik Oyunları və Formula-1 yarışı öncəsi bir sıra Qərb media orqanlarında Azərbaycan haqqında “fakenews” və antitəbliğat xarakterli yazılar artıq özünü büruzə verməyə başlayıb
14:18
24 Aprel
Ailə Sağlamlıq mərkəzlərində əhaliyə tibbi xidmət göstərilməsi üçün hər cür şərait yaradılıb
14:11
24 Aprel
Ukrayna dövlət qulluğu sahəsində Azərbaycan ilə əməkdaşlıqda maraqlıdır
12:50
24 Aprel
Xaricdə təhsil almış 200-ə yaxın Azərbaycan vətəndaşı dini ayinlər həyata keçirir

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30
HAVA HAQQINDA