Ana səhifə »  Dünya »  Yaxın Şərq böhranı yeni səviyyədə: böyük güclər fəallaşırlar
A+   Yenilə  A-
Yaxın Şərq böhranı yeni səviyyədə: böyük güclər fəallaşırlar

Son günlər Suriya və İraqda hərbi toqquşmalar daha da şiddətlənib. Onun əsas əlamətlərindən biri dinc əhalinin bombalanmasıdır. Nəticədə, yüzlərlə insan qətlə yetirilib, minlərlə insan isə qaçqın vəziyyətinə düşüb. Xüsusilə Mosulda situasiya o dərəcədə gərgindir ki, hökumət hərbi əməliyyatları dayandırıb. Suriyada isə Minbic və Afrin ətrafında geosiyasi gərginlik artıb. Burada Vaşinqton və Moskva PYD-yə açıq dəstək verməyə başlayıblar. Amerikalılar Rakkaya hücumdan bəhs edirlərsə, ruslar Afrinə nümayəndələrini yerləşdirib, maraqlarını təmin etməyə çalışırlar. Bunlara Ankara uyğun reaksiya verib. “Fərat qalxanı” əməliyyatının davam edəcəyini deyirlər. Bununla da Yaxın Şərqdə yeni gərginlik “üçbucağı”nın - ABŞ-Rusiya-Türkiyə mübarizəsinin cizgiləri yaranmış kimi görünür.
Seçim: dövlət, yoxsa terror qrupu
Getdikcə daha aydın olur ki, böyük dövlətlər Yaxın Şərqdə yeni səviyyədə gərginlik yaradırlar. Suriya və İraqda baş verənlər deyilənlərin əyani sübutudur. Burada əsas olaraq ABŞ, Rusiya, Türkiyə, İran, Avropa İttifaqının güclü dövlətləri fəallıqlarını artırıblar. Son günlər İraq və Suriyada müşahidə edilən proseslərin təhlili göstərir ki, vəziyyət sülhə doğru deyil, savaşın daha da genişlənməsinə meyillənib. Burada geosiyasi aspektdə diqqəti çəkən bir sıra mühüm məqamlar vardır ki, onları vurğulamaq gərəkdir.
Hər şeydən əvvəl, ABŞ və Rusiyanın Yaxın Şərqdəki münaqişələri həll etmək üçün yerli dövlətlərə deyil, döyüşən radikal qruplara üstünlük verməsi diqqəti çəkir. Müasir mürəkkəb qlobal geosiyasi mərhələdə bu, xeyli dərəcədə riskli görünür. Həmin tezis iki aspektdə əhəmiyyətlidir.
Birincisi, hansı səbəblərdən böyük dövlətlər əsrlərdir mövcud olan müsəlman dövlətlərinə deyil, onlara qarşı olan radikal qruplara üstünlük verirlər? Bu taktika bütövlükdə qlobal təhlükəsizliyi yeni risklər qarşısında qoymurmu?
İkincisi, Qərb koalisiyası və Rusiya sanki hərbi zərbələri növbələyirlər. Rusiya Hələbi bombalayanda, ABŞ etiraz etdi. İndi Qərb koalisiyası Mosulu bombalayır, Moskva etirazını bildirir. Onlar hətta BMT-də belə dartışırlar, lakin real vəziyyət dəyişmir. Yəni Suriya və İraqda dinc əhali kütləvi qətlə yetirilir. Müsəlmanların yaşadıqları regionların infrastrukturu dağıdılır, qaçqınların sayı artır. İŞİD səhnədən getmir, bir sıra terrorçu qruplar isə mövqelərini möhkəmləndirirlər.
Konkret olaraq, ABŞ və Rusiya Suriyadakı PYD/PKK qruplaşmasına yardımlar etməyə başlayıblar. Onlara ağır silahlar verilir, zəbt etdikləri şəhər və qəsəbələrdə yanlarında olub çalışırlar ki, müdafiə sipərləri düzəltsinlər. İndi Suriyanın şimal bölgəsində bu proses daha qabarıq surətdə özünü göstərir.
Minbicdə amerikalılar öz xüsusi təyinatlılarını yerləşdiriblər. Əvvəl 500 nəfərlik kontingent vardısa, indi bu rəqəm xeyli artıb. Onlar PYD-nin yerləşdiyi ərazini qərb tərəfdən mühafizə edirlər. Həmin marşrut “Fərat qalxanı” əməliyyatının mümkün inkişaf istiqamətlərindən biridir. Maraqlıdır ki, PYD və onun tərəfdaşları bunu özünümüdafiə kimi təqdim edirlər. Son zamanlar ABŞ onlara 200 zirehli maşın, tankvuran raketlər və hətta məşhur “Stinger”lərdən verib. Bölgədən yayılan videokadrlardan görünür ki, PYD və yandaşları Rakkaya hücum üçün Fərat çayının qərb sahillərinə keçirlər. Onlar amerikalı əsgərlərlə birgə hərəkət edirlər.
Rusiya isə Türkiyə sərhədindən 40 kilometr məsafədə olan Afrinə hərbi kontingent yerləşdirib. Novruz bayramı günlərində rus zabitlər PYD emblemləri ilə pozalar veriblər. Həmin günlərdə Afrindən açılan snayper atəşi ilə Türkiyədə bir məhmətcik şəhid edilib. Ankara buna sərt təpki göstərsə də, konkret addım atmayıb. Ruslar isə hələ ki, susurlar.
ABŞ və Rusiyanın bu hərəkətləri nəyi ifadə edir? Onlar min kilometrlərlə uzaqdan gəlib Suriyada öz qaydalarını tətbiq etməyə çalışırlar. Bunun üçün Moskva Dəməşqin dəvətini əsas gətirir, Amerika isə müxalifətin maraqlarını önə sürür. Ancaq hər ikisini birləşdirən bir məqam var - onlar mövcud müsəlman dövlətçiliyinin inkişafına əngəllər törədirlər. Yaxın Şərqdə elə geosiyasi situasiya yaratmaq istəyirlər ki, özlərinə uyğun qruplar dominant rol oynasınlar. Çünki bu halda yerli dövlətlərə daim təzyiq etmək və onları təsir altında saxlamaq mümkün ola bilər.
Təhdid obyekti: dinc müsəlmanlar
İraqdakı vəziyyət də Suriyadan elə fərqlənmir. Burada Mosulda dinc əhali kütləvi qətlə yetirilir. Əsrlərlə formalaşmış sosial-mədəni mühiti dağıtmağa cəhd edilir. Sanki 100 il əvvəl ingilis hərbçi “Ərəbistanlı Lourens” (o, bir ingilis serinin bic doğulmuş oğlu olub) və diplomatlar Sayks-Piko cütlüyünün planlarını bir qədər başqa formada təkrar edirlər.
Şəhərin qərb hissəsində yaşayan insanlar artıq evlərini tərk edirlər. Bir sıra ekspertlərin qənaətinə görə, bu üsulla bölgənin demoqrafik tərkibini dəyişib, orada qondarma qurum yaratmaq planları mövcuddur. Həmin kontekstdə Kərkükdə ərəb və kürd dillərinə rəsmi status vermələri çox düşündürücüdür. Çünki əsrlərdir ki, orada yaşayan türklər (onların böyük əksəriyyəti Azərbaycan türkləridir) ana dillərindən rəsmi səviyyədə istifadə edə bilmirlər.
Təbii ki, bütün bunlar İran və Türkiyənin diqqətindən kənarda qalmır. Tehranın baş verənlərə müqavimət göstərmədiyi aydındır. Hətta ABŞ Müdafiə Nazirliyinin yaydığı informasiyaya görə, onlara Mosulda koordinatları şiə qruplaşması verib. Lakin bu, qəsdən belə təqdim edilə bilər. Çünki həmin bölgədə Amerika kəşfiyyatının kifayət qədər geniş şəbəkəsi var. Necə olur ki, bütün Yaxın Şərqdə at oynadan MKİ Mosulun qərbində kimlərin yaşadığını bilmir? Buna görə də, günahı şiələrin üstünə atmaq dolayısı ilə regionda məzhəb düşmənçiliyini körükləmək anlamına gəlir.
Ankaranın bunlara öz reaksiyası vardır. Türkiyə Suriyada ABŞ və Rusiyanın terrorçularla iş birliyi içində olmasını tənqid edir. Rəsmi dairələr bunun gərginliyi daha da artırdığını ifadə edirlər. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan “Show TV”yə verdiyi son müsahibədə bəyan edib ki, Azad Suriya Ordusu Minbicə doğru irəliləyir. Bu o deməkdir ki, Türkiyə vəd etdiyi 5 min kvadrat kilometrlik təhlükəsizlik zonasını yaratmaqda qərarlıdır.
Ankaranın Afrin məsələsində də israrlı olacağını gözləmək olar. Çünki bu bölgə Türkiyə sərhədi yaxınlığındadır və orada kənar qüvvələrin dominant olmasına imkan verilməməlidir.
Belə çıxır ki, Suriya böhranı nəinki səngiyir, hətta yeni çalarlar kəsb edir. Qərb və Rusiya orada öz maraqları uğrunda daha kəskin mübarizəyə başlayıblar. Bu, region dövlətlərinin deyil, kənar qüvvələrin Yaxın Şərqdə nüfuz sahibi olmaları üçündür. Təbii ki, proseslərin belə məzmunda davam etməsi çox təhlükəlidir. Müharibə regionun digər dövlətlərinə sıçraya bilər. Artıq bu təhlükədən tez-tez danışırlar. Bəzi informasiyalara görə, deyək ki, Türkiyəyə 3 milyon yeni qaçqın dalğası yönləndirə bilərlər. İran isə çoxdandır ki, Amerika və İsrailin hədəfindədir.
Terror və separatizmin region dövlətlərinə yayılması bütövlükdə Yaxın Şərqdə sabitliyi və təhlükəsizliyi çox ciddi təhlükələrə atacaqdır. Bu proses dayandırılmasa, Qafqaz və Mərkəzi Asiyada hansı hadisələrin baş verə biləcəyini təsəvvür etmək çətin deyil.
Beləliklə, Suriya və İraqda gərginliyin daha da artması Yaxın Şərqdə qeyri-sabit vəziyyətin növbəti səviyyəyə keçməsinə şərait yarada bilər. Burada bir tərəfdən terror qruplarına yeni silahlar verilib daha da gücləndirilir, digər tərəfdən isə böyük dövlətlərin özlərinin hərbi kontingenti genişlənir. Onlar məsləhətçi və birbaşa iştirakçı statusunda region dövlətlərinin daxili mühitini qarışdırmaqdadırlar. Belə şəraitdə çətin ki, hansısa münaqişə ədalətli surətdə həll edilə bilə. Əksinə, meydana yeni ixtilafların çıxması ehtimalı böyükdür. O cümlədən Yaxın Şərqin böyük dövlətləri birbaşa savaşa cəlb oluna bilərlər.
Digər təhlükəli məqam Yaxın Şərqdə yeni miqrant dalğasının meydana gəlməsi ola bilər. İŞİD-lə mübarizə adı altında əsas olaraq dinc əhaliyə zərər yetirilir. Hansı səbəbi gətirmələrindən asılı olmayaraq, atılan güllələrin hədəfi ancaq dinc müsəlmanlardır. Yurdlarını tərk edənlərin sayı gündən-günə artır. Maraqlıdır ki, bu, daha çox sünnilərə aiddir. Onlar kütləvi surətdə yaşadıqları yerləri tərk edirlər. Əvəzlərində isə başqaları həmin yerlərdə peyda olurlar. Nədənsə, beynəlxalq təşkilatlar bu məqamı gözardı edirlər.
Deməli, Yaxın Şərq getdikcə daha böyük ölçüdə ziddiyyətlər içinə sürüklənir. Tarixin bu mərhələsində burada hansı geosiyasi nizamın formalaşacağı aydın deyil. Bu da bütün dünya üçün ciddi təhlükə mənbəyidir.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  6510  |  
  • Tarix:  07-04-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycan İslam həmrəyliyinin gücləndirilməsi işinə böyük töhfələr verir

18:12
21 Avqust
Samuxda çoxmənzilli binaların əsaslı təmiri və abadlıq-quruculuq işləri davam etdiriləcək
17:59
21 Avqust
Azərbaycan jurnalistləri "İlham Əliyevin dostları" səhifəsi yaradıblar
17:46
21 Avqust
Aydın Hüseynov: Yeni iqtisadi siyasi kurs çərçivəsində aparılan islahatlar öz bəhrəsini verir
17:42
21 Avqust
Ermənistan silahlı qüvvələrinin zabiti intihar edib
17:25
21 Avqust
Bu ilin 7 ayında Dövlət Məşğulluq Xidmətinin xətti ilə 35,8 min nəfərdən çox şəxs münasib işlərlə təmin edilib
17:07
21 Avqust
Hikmət Çətin: Qlobal Gənc Liderlər Forumu üzləşdiyimiz problemlərin həllinə töhfə verəcək
17:03
21 Avqust
Rafiq Məmmədhəsənov: «Turizm haqqında» yeni qanun bu sahənin inkişafına böyük təkan verəcək
16:39
21 Avqust
Daniel Qoldstern: Qlobal Gənc Liderlər Forumu gənclərin öyrənmələri üçün yaxşı platformadır
16:37
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanda xalça fabriklərinin sayı 30-a çatacaq
16:16
21 Avqust
Rasim Musabəyov: Erməni tərəfi anlayır ki, Azərbaycanın hərbi qüdrəti xeyli artıb
15:59
21 Avqust
Azərbaycan Prezidentinin tapşırığına əsasən, FHN meşə yanğınlarının söndürülməsinə kömək məqsədilə Gürcüstana helikopter göndərib
15:56
21 Avqust
Azərbaycan Prezidenti: Bundan sonra kənd təsərrüfatı ancaq məhsuldarlığın artımı hesabına inkişaf etməlidir
15:55
21 Avqust
İsmail Serageldin: Gələcəyin liderləri ilə birlikdə işləmək qısa müddətdə öz faydasını verəcək
15:50
21 Avqust
Elman Nəsirov: Minsk qrupu münaqişənin həlli ilə bağlı üzərinə düşən məsuliyyətə uyğun fəaliyyət ortaya qoya bilməyib
15:14
21 Avqust
Petar Stoyanov: Bakı vacib çağırışların müzakirə edilməsi baxımından əhəmiyyətli platformaya çevrilib
14:51
21 Avqust
Ankarada keçirilən beynəlxalq festivalda “Azərbaycan gecəsi” təşkil olunub
14:17
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev: Yol infrastrukturuna görə Azərbaycan indi dünya miqyasında qabaqcıl yerdədir
14:13
21 Avqust
Ümumdünya Yay Universiadasının taekvando yarışlarında Azərbaycanı 12 idmançı təmsil edəcək
14:02
21 Avqust
“Kopenhagen”–“Qarabağ” matçını ispaniyalı hakimlər briqadası idarə edəcək
13:55
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev Qlobal Gənc Liderlər Forumunda iştirak edən sabiq dövlət və hökumət başçılarını qəbul edib
13:51
21 Avqust
Şabranda qısa müddətdə səyyar “ASAN qatar”ın xidmətindən 700-dən çox vətəndaş faydalanıb
12:26
21 Avqust
Honco Beynəlxalq Təqaüd Fondunun yubiley konfransında Azərbaycan həqiqətlərindən danışılıb
12:20
21 Avqust
UNEC nüfuzlu beynəlxalq akkreditasiya qazanıb
12:14
21 Avqust
Latviyanın sabiq Prezidenti: Qlobal Gənc Liderlər Forumu əla ideyadır
12:03
21 Avqust
Bu gün Fransada güləş üzrə dünya çempionatı start götürür
11:06
21 Avqust
Valdis Zatlers: Qlobal Gənc Liderlər Forumu gənclərin təcrübəli insanlarla görüşdüyü yeni platformadır
11:04
21 Avqust
Rosen Plevneliev: Gənc liderlər sülhməramlı olmalı, müharibəyə qarşı çıxış etməlidirlər
10:52
21 Avqust
Katerina Yuşenko: Azərbaycan Qlobal Gənc Liderlər Forumunu keçirməklə dünyaya növbəti töhfəsini verir
10:46
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev “Şəmkir Aqroparkı”nın Logistika Mərkəzinin açılışında iştirak edib
10:44
21 Avqust
“Azərxalça” ASC-nin Şəmkir filialının açılışı olub
10:42
21 Avqust
Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev Müdafiə Nazirliyinin Mobil Səhra Cərrahiyyə Hospitalının imkanları ilə tanış olub
10:41
21 Avqust
Ali məktəblərin boş qalan plan yerlərinə abituriyentlərin ixtisas seçimi başa çatıb
10:38
21 Avqust
Bu gün müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqənin sonuncu mərhələsi başlayıb
10:36
21 Avqust
“Azərişıq” ASC-nin Şəmkir avtomat idarəetmə və nəzarət mərkəzi işə salınıb
10:34
21 Avqust
Əsaslı şəkildə yenidən qurulan Şəmkir Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi ilə tanışlıq
10:31
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev Şəmkir-Yeni Göyçə-Dağ Cəyir avtomobil yolunun açılışında iştirak edib
10:28
21 Avqust
Bakıda Qlobal Gənc Liderlər Forumu işə başlayıb
10:26
21 Avqust
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Şəmkir rayonuna səfərə gəlib
10:24
21 Avqust
Cocuq Mərcanlıda tikinti işlərinin növbəti mərhələsi sürətlə davam etdirilir
10:22
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev Gədəbəy rayonunun içməli su təchizatı layihəsinin açılışında iştirak edib
10:20
21 Avqust
Ermənistan silahlı qüvvələri sutka ərzində atəşkəs rejimini 119 dəfə pozub
10:19
21 Avqust
Gədəbəydə Heydər Əliyev Mərkəzinin açılışı olub
10:16
21 Avqust
“Gədəbəy” elektrik yarımstansiyası işə salınıb
10:13
21 Avqust
Hikmət Hacıyev: Humanizm prinsiplərinə sadiq olan Azərbaycan beynəlxalq humanitar missiyaları dəstəkləyir
11:37
20 Avqust
Prezident İlham Əliyev Gədəbəy limonad zavodunun açılışında iştirak edib
11:18
20 Avqust
“Gədəbəy” elektrik yarımstansiyası işə salınıb
11:07
20 Avqust
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Gədəbəy rayonuna səfərə gəlib
10:35
20 Avqust
Samuxda “Yenikənd” yarımstansiyası istifadəyə verilib
18:58
19 Avqust
Prezident İlham Əliyev Samux Aqroenerji Yaşayış Kompleksi ilə tanış olub
18:47
19 Avqust
Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Samuxda körpələr evi-uşaq bağçası inşa edilib
18:40
19 Avqust
Prezident İlham Əliyev Samux-Füzuli-Lək-Əlibayramlı-Qarabağlar-Çobanabdallı-Samux avtomobil yolunun açılışında iştirak edib
18:37
19 Avqust
“YARAT”da uşaqlar üçün seminar
18:33
19 Avqust
Şəmkir-Samux-Goranboy magistral suvarma kanalının 8,55 kilometrlik hissəsi istifadəyə verilib
18:30
19 Avqust
Sahibə Qafarova: Azərbaycan fəal beynəlxalq əməkdaşlıq siyasəti həyata keçirir
18:27
19 Avqust
Ruandalı skaut: 2019-cu ildə Virciniya Camborisində azərbaycanlı skautlarla görüşmək ümidindəyəm
17:46
19 Avqust
Zazalı-“İmamzadə” kompleksi-Gəncə avtomobil yolunun açılışı olub
17:25
19 Avqust
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Samux rayonuna səfərə gəlib
17:19
19 Avqust
Göygöldə Respublika Süni Mayalanma Mərkəzi fəaliyyətə başlayıb
16:49
19 Avqust
Məlahət İbrahimqızı: Ermənistan bütün sülh təşəbbüslərini pozur
16:23
19 Avqust
Prezident İlham Əliyev Göygöl Zona Baytarlıq Laboratoriyasında yaradılan şəraitlə tanış olub
15:35
19 Avqust
Göygöldə “Çiçəkli” Su Elektrik Stansiyası əsaslı yenidənqurmadan sonra istismara verilib
15:34
19 Avqust
Atletlərimizin XXIX Ümumdünya Yay Universiadasındakı çıxış cədvəli müəyyənləşib
15:21
19 Avqust
Göygöldə əsaslı şəkildə yenidən qurulan 4 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının açılışı olub
15:13
19 Avqust
Təhsil Nazirliyi: doqquz minə yaxın namizədin diaqnostik qiymətləndirilməsi aparılır
15:10
19 Avqust
Prezident İlham Əliyev Göygöldəki Qələbə parkında yaradılan şəraitlə tanış olub
14:58
19 Avqust
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Göygöl rayonuna səfərə gəlib
17:15
18 Avqust
Şahin İsmayılov: Bakıda keçirilən Dünya Skaut Konfransı mühüm bir beynəlxalq tədbirdir
16:54
18 Avqust
Nazirlər Kabinetində Azərbaycan-Boliviya əlaqələrinin inkişafı məsələləri müzakirə olunub
16:24
18 Avqust
Gündüz İsmayılov: İslam həmrəyliyi irqindən, dinindən, milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bütün insanları birliyə səsləyir
16:23
18 Avqust
Azərbaycan və Boliviya hökumətləri arasında Saziş imzalanıb

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
HAVA HAQQINDA