Ana səhifə »  Dünya »  Trampın ilk mesajları: yeni xarici siyasətin bəzi məqamları
A+   Yenilə  A-
Trampın ilk mesajları: yeni xarici siyasətin bəzi məqamları

Amerikanın yeni prezidenti, nəhayət ki, aparacağı xarici siyasətlə bağlı müəyyən fikirlər səsləndirib. O, “ABC” və “FoxNews” telekanallarına verdiyi müsahibədə konkret olaraq Suriya, Meksika, Rusiya və Avropa istiqamətlərində həyata keçirmək istədiyi xəttin müəyyən məqamlarına toxunub. Ekspertlər vurğulayırlar ki, ABŞ-ın yeni dövlət başçısı kifayət qədər sərt və bir qədər də radikal siyasi xəttə üstünlük verir. O, Meksika ilə sərhəddə divar hörülməsində israrlıdır. Suriya məsələsində “İŞİD-in canını almaq” arzusundadır və təhlükəsizlik zonası yaratmağı düşünür. Avropanın miqrantların ayağı altında qalmasını “fəlakət” adlandırır. Rusiya məsələsində isə Kremllə anlaşmağa meyilli olduğunu ifadə edir. Ancaq bütün bunları deyərkən D.Trampın öncə Amerikanı düşündüyü də açıq hiss olunur. Məsələn, Yaxın Şərqdən danışanda ABŞ-da problemlərin onsuz da çox olduğunu qeyd edir.
İraq səhvi: nəticə çıxarılırmı?
Amerikanın yeni prezidenti Donald Tramp televiziyaya ilk müsahibəsini verib. O, “ABC” kanalının əməkdaşı Devid Mura həyata keçirmək fikrində olduğu bir neçə plan barədə danışıb. Eyni zamanda, D.Tramp Vaşinqtonun son illər yeritdiyi xarici siyasətə, ölkənin düşdüyü vəziyyətə toxunub. ABŞ-ın dövlət başçısı dünyanın maraqla gözlədiyi Suriya məsələsinə Ağ evin münasibətindən də danışıb (bax: ABC News anchor David Muir interviews President Trump / “abcnews.go.com”, 25 yanvar 2017).
D.Tramp Yaxın Şərqdə geosiyasi mənzərənin kifayət qədər mürəkkəb olduğunu etiraf edib. O, obrazlı şəkildə “dünyada zatən böyük hirs var və bizim atacağımız addımlar bunu dəyişdirməyəcək” kimi cümlələr işlədib (bax: əvvəlki mənbəyə). Ekspertlər bu kimi fikirləri ABŞ-ın dövlət başçısının ifadə etməsini pis əlamət hesab edirlər. Çünki, əslində, Yaxın Şərq də daxil olmaqla əksər regionlarda indi müşahidə olunan “hirs və nifrətin” yaranmasında böyük dövlətlərin rolu az olmayıb. İlk növbədə Vaşinqtonun dünyaya ağalıq iddiasından qaynaqlanan kifayət qədər müdaxilə faktları vardır.
Bunların bir qismini D.Tramp verdiyi müsahibədə etiraf edir. Onun sözlərinə görə, ümumiyyətlə, İraqa hərbi müdaxilə yanlış addım idi. Amerika indiyə qədər Yaxın Şərqə 6 trilyon ABŞ dolları xərcləyib, lakin konkret bir nəticə yoxdur. Bundan başqa, Barak Obamanın prezidentliyi dövründə növbəti səhv buraxılıb. D.Tramp İraqdan çəkilərkən neftə nəzarəti saxlamaq lazım olduğunu deyib. Ancaq Vaşinqton bunu etmədi və meydana İŞİD çıxdı. Bu terror təşkilatı məhz neftdən əldə etdiyi gəlirlər hesabına indi dünyaya meydan oxuyur (bax: əvvəlki mənbəyə).
Deməli, D.Tramp açıq etiraf edir ki, hazırda Yaxın Şərqdə müşahidə edilən ixtilafların kökündə Amerikanın xarici siyasətinin qüsurları dayanır. Birincisi, həmin region dövlətlərinin daxili işlərinə hərbi müdaxiləyə yol vermək olmazdı. İkincisi, oradan hərbi qüvvələri çəkməklə faktiki olaraq ölkələri müdafiəsiz qoyurlar. Bunun da əsas səbəbi odur ki, Qərb müsəlman dövlətlərinin güclü hərbi strukturunun yaranmasına mane olur ki, bu da təhlükəsizlik sahəsində problemlər yaradır. Eynilə, ABŞ İraq ordusunu dağıtdı, hakimiyyəti zəiflətdi və özü təhlükəsizliyi təmin edə bilmədi. Nəticədə, radikal qruplar yaranmış situasiyadan istifadə etməkdədirlər. Bunlar onu sübut edir ki, dolayı da olsa, Vaşinqton Yaxın Şərqdəki münaqişələrin yaranmasında Qərbin oynadığı həlledici rolu etiraf edir.
Lakin bu anlama ola-ola, D.Tramp əvvəlki prezidentlərin səhvlərini təkrar edir. Belə ki, o, Suriyada təhlükəsizlik zonaları yaradacağını kəskin dillə deyir, sanki Suriyanın ağası odur. ABŞ-ın yeni prezidenti deyib: “Suriyada xalq üçün qəti surətdə təhlükəsizlik zonaları yaradacağam. Məncə, Avropa milyonlarla insanın Almaniya və digər ölkələrə axmasına izin verməklə böyük bir xəta etdi. İndi orada baş verənlər tam bir fəlakətdir” (bax: əvvəlki mənbəyə). Bununla Tramp nəticəni səbəb kimi göstərməyə çalışır.
Günahkar axtarışı, yaxud vəziyyətdən çıxış yolu: mövqe qeyri-müəyyənliyi
Proseslər Suriyanın daxili işlərinə kobudcasına müdaxilə ilə başlayıb. Milyonlarla insan bu səbəbdən yurdlarını tərk edib. Məhz buna imkan vermək olmazdı. Avropaya gəldikdə isə, miqrantları humanizm xatirinə qəbul etməlidirlər, onlar həm də baş verənlərə görə müəyyən dərəcədə məsuliyyət daşıyırlar. Belə bir vəziyyətdə Türkiyə çoxdandır ki, təhlükəsizlik zonası yaratmaqdan danışır. Ancaq böyük dövlətlər onu qəbul etmək istəmirdilər. Bunun yeganə səbəbi isə ondan ibarətdir ki, ABŞ, Avropa və Rusiya yalnız öz maraqlarına uyğun “təhlükəsizlik” arzulayırlar. İndi D.Trampın Suriyada “qəti təhlükəsizlik zonası” yaratmaqdan danışması elə də səmimi təsir bağışlamır. Lakin bu da irəliyə doğru bir addımdır. Əgər Vaşinqton həqiqi mənada təhlükəsizlik zonaları yaratsa, suriyalıların evlərinə qayıtma şansları artmış olar.
Rusiyalı analitiklər Amerika prezidentinin bu təklifinə birmənalı yanaşmırlar. Onların sırasında D.Trampın Rusiyanı Suriyadan sıxışdırmaq niyyətinin olduğunu iddia edənlər də var. Onlar hesab edirlər ki, ABŞ uçuşa qadağa qoyulan ərazilər elan etməklə rus qırıcıları və Bəşər Əsəd təyyarələrini oralardan vurub çıxara bilər ki, bu da Rusiyanın Suriyadakı aparıcı roluna uyğun gəlmir. Rəsmi Moskva da ABŞ prezidentinin təklifi üzərində düşünməyin lazım olduğunu bildirib. Dmitri Peskov deyib ki, Amerika təhlükəsizlik zonaları yaratmağın verə biləcəyi nəticələri də nəzərə almalıdır və bu qərarı o, bizimlə razılaşdırmayıb (bax: Trump’a Türkiye ve Rusya’dan ‘Suriye’de güvenli bölge’ yanıtı / “Habertürk”, 26 yanvar 2017).
Bunlar onu ifadə edir ki, Kreml Vaşinqtonun dediklərini avtomatik qəbul etmək fikrində olmayıb, özünün maraqlarının nəzərə alınmasında israrlıdır. Ayrıca, Moskva özünü Suriyada vəziyyətə hakim hesab edir. Bu səbəbdən D.Trampın sözləri hələ konkret işə keçmək əlaməti sayıla bilinməz. Ekspertlərə görə, Suriya ətrafında belə bir situasiyanın yaranması Yaxın Şərqdə ABŞ-Rusiya qarşıdurmasının hələ davam edəcəyi anlamına gəlir. İndi real vəziyyət tərəflərin konkret hansı addımlar atacağından xeyli dərəcədə asılı olacaq. Burada ABŞ-İslam ölkələri münasibətlərinin necə olacağı da ciddi əhəmiyyət kəsb edir.
Məsələ ondan ibarətdir ki, D.Tramp telemüsahibəsində Meksika ilə sərhəddə divar hörülməsini və müsəlmanlarla miqrasiya aspektlərində çox sərt danışmaq lazım gəldiyini bildirib. O, “Meksika bütün xərcləri ödəyəcək” kimi cümlə işlədib (bax: Trump: Suriye’de kesinlikle güvenli bölgeler oluşturacağım / “Habertürk”, 26 yanvar 2017).
Amerikanın yeni prezidenti bir az da qabağa gedərək ifadə edib ki, əgər Meksika bunu etməsə, prezident Enrike Nyetonun Vaşinqtona səfərini ləğv edə bilər. Cavabında Meksikanın dövlət başçısı “ABŞ-a getmirəm” mesajını verib. Ekspertlər bu dialoqu Trampın xarici siyasəti baxımından müsbət qiymətləndirmirlər. Belə güman edilir ki, D.Tramp çevik və incə olmayan hərəkətləri ilə münasibətləri gərginləşdirə bilər.
Eyni fikir Amerikanın dövlət başçısının müsəlman ölkələri haqqında dediklərindən yaranır. O, bir sıra ölkələrin vətəndaşlarına ABŞ-a getmək üçün ağır şərtlər qoyulmasının tərəfdarı olduğunu deyib. İslam ölkələrinin buna münasibətinin pis ola biləcəyinə gəldikdə isə prezident onsuz da vəziyyətin yaxşı olmadığını deyib. Bununla aydın olur ki, Vaşinqton mümkün problemləri nəzərə alaraq hərəkət edir. Bu da bütövlükdə situasiyanın gərginliyindən və mürəkkəbliyindən xəbər verir.
Amerikanın dövlət başçısının yuxarıda vurğulanan fikirləri beynəlxalq miqyasda həssas proseslərin meydana çıxa biləcəyini göstərir. Vaşinqtonun Yaxın Şərqdə daha sərt mövqe tutması ehtimal olunur. Orada Qərbin Rusiya ilə münasibətlərində yeni ziddiyyətlər özünü göstərə bilər.
Hərçənd, son günlər KİV D.Trampın İŞİD-ə qarşı Rusiya ilə birgə hərəkət etməyə hazır olması barədə informasiyalar yayır. Bu barədə ABŞ prezidenti “Fox News”a verdiyi müsahibədə vurğulayıb, D.Tramp deyib ki, biz Rusiya ilə birlikdə “İŞİD-in canını ala bilərik” (bax: Trump defends order for visa crackdown, refugee halt: ‘We can’t take chances’ / “foxnews.com”, 27 yanvar 2017). Buna baxmayaraq, dünyanın iki böyük dövlətinin konkret olaraq hansı punktlarda razılaşa biləcəkləri aydın deyil.
Elsevər Abdullayev
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  9030  |  
  • Tarix:  01-04-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Dağlıq Qarabağ problemi ancaq Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll edilə bilər

17:50
16 Yanvar
Azərbaycan ilə Fransa arasında təhsil sahəsində əlaqələrin inkişafı müzakirə olunub
17:37
16 Yanvar
Nəsimi rayonunda şəhidlərin xatirə guşəsi açılıb
17:33
16 Yanvar
UNEC İctimai Nəzarət Şurasının üzvləri imtahanların təşkilini yüksək qiymətləndiriblər
17:24
16 Yanvar
Dövlət Komitəsində görüş olub
17:21
16 Yanvar
BDU məzunlarına Vürçburq Universitetinin diplomları təqdim edilib
17:19
16 Yanvar
“Şəhidlər ölməz, Vətən basılmaz!” seriyasından ilk kitabın təqdimatı keçirilib
17:17
16 Yanvar
AMEA-nın Yüksək Texnologiyalar Parkı Britaniya şirkəti ilə əməkdaşlıq perspektivlərini müzakirə edib
16:52
16 Yanvar
“Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev multikulturalizmin Azərbaycan modeli haqqında” kitabının təqdimatı keçirilir
16:43
16 Yanvar
Hərbi xidmətə yeni çağırılan gənclərin hərbi hissələrə qəbulu
16:35
16 Yanvar
Hindistan Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin tezliklə formalaşmasında maraqlıdır
16:24
16 Yanvar
Ombudsman Aparatının elektron nəşrlərinin kolleksiyası Mərkəzi Elmi Kitabxanaya təqdim edilib
16:06
16 Yanvar
Yeni Azərbaycan Partiyasının 25 illiyi münasibəti ilə Cəbrayıl rayonunda ağacəkmə aksiyası keçirilib
15:39
16 Yanvar
UNICEF Azərbaycandakı fəaliyyətinin 25 illiyini qeyd edir
15:32
16 Yanvar
Türkiyə parlamentinin spikeri: Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll olunmalıdır
15:21
16 Yanvar
Azərbaycan və Səudiyyə Ərəbistanı enerji əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi üçün işçi qrup yaradacaq
15:03
16 Yanvar
İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi publik hüquqi şəxs oldu
14:38
16 Yanvar
Prezident İlham Əliyev Türkiyə Böyük Millət Məclisinin nümayəndə heyətini qəbul edib
14:34
16 Yanvar
Bakı Slavyan Universitetinin rektoru: İndi tələbələr özlərinə daha çox güvənirlər
14:21
16 Yanvar
Rumıniyanın xəbər agentliyi AZƏRTAC-ın xüsusi müxbirinin 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı məqaləsini yayıb
14:20
16 Yanvar
“2018-ci ildə əlilliyi olan şəxslərin və sağlamlıq imkanları məhdud uşaqların sosial müdafiəsi və reabilitasiyası Proqramı” təsdiq edilib
14:15
16 Yanvar
“ASAN xidmət” Monteneqro mətbuatında
14:13
16 Yanvar
20 Yanvar faciəsinin ildönümü Xarici İşlər Nazirliyində qeyd olunub
14:06
16 Yanvar
İdman yarışlarında və müsabiqələrdə uğur qazanan ali məktəb tələbələri mükafatlandırılıblar
13:04
16 Yanvar
Ölkə ərazisində hava şəraiti nisbətən mülayimləşəcək
12:45
16 Yanvar
Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti Almaniyanın ali məktəbləri ilə əməkdaşlığı genişləndirir
12:43
16 Yanvar
Qoşunların təmas xəttində keçirilən monitorinq insidentsiz başa çatıb
12:40
16 Yanvar
Ötən il Azərbaycana 2,7 milyon turist gəlib
12:37
16 Yanvar
Xalq Artisti Çingiz Sadıxovla vida mərasimi keçirilir
11:58
16 Yanvar
Elmar Məmmədyarov həmsədrlər və Ermənistan XİN rəhbəri ilə görüşəcək
11:54
16 Yanvar
Azərbaycan gimnastı beynəlxalq turnirdə bürünc medal qazanıb
11:32
16 Yanvar
TAP Vyanada keçiriləcək Avropa Qaz Konfransında iştirak edəcək
11:19
16 Yanvar
Azərbaycanda alternativ və bərpaolunan enerji potensialının qiymətləndirilməsi prosesi başa çatdırılıb
11:16
16 Yanvar
Vyanada ənənəvi Avropa Qaz Konfransı keçiriləcək
10:53
16 Yanvar
Kiçik və orta sahibkarlıq səviyyəsində istehlak mallarının istehsalı üzrə Strateji Yol Xəritəsi müzakirə edilib
10:37
16 Yanvar
Azərbaycan və Bolqarıstanın baş nazirləri Bakıdan Sofiyaya ilk birbaşa aviareysin açılışında iştirak ediblər
10:34
16 Yanvar
“Naxçıvan İslam Mədəniyyətinin Paytaxtı-2018” rəsmi internet səhifəsi istifadəyə verilib
10:32
16 Yanvar
Media nümayəndələri Azərbaycan Texniki Universitetində imtahanların gedişini izləyiblər
10:30
16 Yanvar
Dünya Turizm Təşkilatı: 2018-ci ildə turist axını 4-5 faiz yüksələcək
10:24
16 Yanvar
Bolqarıstanın Baş naziri Boyko Borisovun Azərbaycana işgüzar səfəri başa çatıb
10:23
16 Yanvar
Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəs rejimini 124 dəfə pozub
23:27
15 Yanvar
Culfa rayonunun Dizə kəndi 2018-ci ildə abadlaşan ilk yaşayış məntəqəsi oldu
23:14
15 Yanvar
Azərbaycan tərəfi Sergey Lavrovun Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin mərhələli həllinə dair açıqlamasını alqışlayır
21:34
15 Yanvar
Bolqarıstan baş naziri: “Azərbaycan qaz təchizatının ən sərfəli qiymətlərini təklif edir”
21:22
15 Yanvar
Prezident İlham Əliyev: “Sabah Bakı-Sofiya marşrutu ilə birinci aviareys təşkil ediləcək”
20:18
15 Yanvar
2017-ci il müşahidələrin aparıldığı dövrdən bəri ən isti il ola bilər
19:56
15 Yanvar
İctimaiyyət nümayəndələri Dövlət Neft və Sənaye Universitetində qış imtahan sessiyasının gedişini izləyiblər
19:40
15 Yanvar
Azərbaycan Güləş Federasiyasının birinci vitse-prezidenti yığma komandaların üzvləri ilə görüşüb
19:29
15 Yanvar
Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisinə yerli medianın akkreditasiyası ilə bağlı seminar təşkil olunub
19:22
15 Yanvar
Prezident İlham Əliyev və Baş nazir Boyko Borisov birgə şam ediblər
19:06
15 Yanvar
Hikmət Babaoğlu: "ATƏT-in media azadlığı ofisinin münasibəti qərəzlidir" MÜNASİBƏT
19:03
15 Yanvar
Azərbaycanın xarici işlər naziri Fransaya səfər edəcək
19:00
15 Yanvar
Ramil Usubov: Daxili Qoşunların maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi ilə bağlı mühüm tədbirlər həyata keçirilib
17:57
15 Yanvar
Şura üzvləri: Müracətlərin azlığı tədrisin keyfiyyətindən xəbər verir
17:51
15 Yanvar
“İrəli” İctimai Birliyinin sədri Azərbaycan Milli Karate Federasiyasının baş katibi vəzifəsinə təyin olunub
17:44
15 Yanvar
Prezident İlham Əliyevin və Baş nazir Boyko Borisovun geniş tərkibdə görüşü
17:06
15 Yanvar
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Bolqarıstanın Baş naziri ilə təkbətək görüşü olub
16:42
15 Yanvar
Azərbaycanın Əfqanıstanda həyata keçirilən “Qətiyyətli dəstək” əməliyyatına töhfəsi yüksək qiymətləndirilib
16:33
15 Yanvar
Azərbaycan Texniki Universiteti ilə Bilik Fondu arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb
16:22
15 Yanvar
Bolqarıstanın Baş naziri Boyko Borisov Azərbaycana işgüzar səfərə gəlib
16:13
15 Yanvar
İƏT Parlament İttifaqı Konfransının 13-cü sessiyası çərçivəsində Azərbaycanla bağlı iki qətnamə layihəsi qəbul edilib
15:45
15 Yanvar
“Amami Shimbun“: JAPAN EXPO-2017 sərgisi Azərbaycan və yapon xalqlarını daha da yaxınlaşdırdı
14:36
15 Yanvar
Asiya İnkişaf Bankı Strateji Yol xəritələrində nəzərdə tutulan tədbirlərə texniki dəstək verəcək
14:29
15 Yanvar
“700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində Ağdam rayonunda ağacəkmə aksiyaları davam edir
14:24
15 Yanvar
Qılıncoynadanımız dünya kuboku yarışlarına Kiyevdə hazırlaşır
14:16
15 Yanvar
Azərbaycan Dubayda keçirilən rabitə və peyk xidmətləri sərgisində iştirak edir
14:10
15 Yanvar
Daxili İşlər Nazirliyində geniş kollegiya iclası keçirilib
14:02
15 Yanvar
Bakı Dövlət Universitetində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyinə həsr olunan beynəlxalq konfrans keçiriləcək
13:56
15 Yanvar
Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi NATO tədbirlərində iştirak edəcək
12:49
15 Yanvar
SOCAR IBM şirkəti ilə birgə müəssisə yaradıb
12:38
15 Yanvar
Akkan Suver: “Ekspo 2025” sərgisinə ev sahibliyi iddiası Azərbaycanın hərtərəfli inkişafının göstəricisidir

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+3 +5
gecə0 -2