Ana səhifə »  Dünya »  2017-ci ilin əsas riskləri: dünyanı gözləyən təhlükələr
A+   Yenilə  A-
2017-ci ilin əsas riskləri: dünyanı gözləyən təhlükələr

Müxtəlif analitik qurumlar qlobal səviyyədə özünü göstərə bilən təhlükələri öncədən proqnozlaşdırmağa çalışırlar. Onlar çoxlu sayda və bir-birindən fərqlənən faktorlardan bəhs edirlər. Davosdakı Dünya İqtisadi Forumunun ekspertləri də bu ildə meydana çıxa biləcək riskləri müəyyənləşdirməyə çalışıblar. Təqdim edilən hesabatda bəşəriyyəti bir sıra təhdidlərin gözlədiyi vurğulanır. Ekspertlər ümumilikdə 30 qlobal risk faktorunun mövcudluğundan bəhs edirlər. Onları bir neçə qrupa bölürlər. Lakin həmin risk faktorlarının bir-birindən ayrı mövcud olduğunu demək çətindir. Burada fərd, cəmiyyət, dövlət və beynəlxalq təşkilatlar səviyyəsində özünü göstərən amillərdən danışmaq olar. Həmin aspektdə 2017-ci ildə meydana çıxması gözlənilən risklərin analizi üzərində geniş dayanmağa ehtiyac vardır.
30 qlobal risk: ekspertlərin xəbərdarlığı
Dünya (Davos) İqtisadi Forumunun (DİF) ekspertləri 2017-ci ilin başlıca risklərinin əks olunduğu hesabat hazırlayıblar. Sənədin məzmunu genişdir, orada analiz və proqnozlar yer alıb. 2017-ci il yanvarın 11-də dərc edilən məruzədə ekspertlər riskləri qruplara bölüb onların hər birinin xarakteristikasını verməyə çalışıblar (bax: The Global Risks Report 2017 / “weforum.org”, 11 yanvar 2017).
Məruzədə yer alan risklərin hər birinin nə dərəcədə real olduğunu həyat göstərəcək. Ancaq bizim diqqətimizi çəkən əsas məqam ekspertlərin 2017-ci ildə dünyada çoxlu sayda risklərin olacağı haqqında yekdil fikirdə olmalarıdır. Məsələ sənəddə belə qoyulur ki, bu il bəşəriyyət daha çox riskli vəziyyətdə olacaq. Niyə məhz risklər? Niyə mütəxəssislər davamlı inkişafdan, rifahdan, münaqişələrin həllindən deyil, məhz təhlükələrdən və risklərdən bəhs edirlər?
Təəssüf ki, məruzə müəllifləri bu suala cavab axtarmırlar - onlar sadəcə insanları təlatümə gətirən təhlükələrin reallaşma ehtimalını vurğulamağa çalışırlar. Dünya təcrübəsi göstərir ki, bu, güclü dairələrin bu ilin risklərlə dolu olmasını görmək istəməsinin ifadəsi ola bilər. Hər halda, Davos mütəxəssisləri 30 (!) qlobal riskin mövcudluğunu qeyd edirlər ki, onları da 5 qrupa bölürlər. Həmin qruplar iqtisadi, ekoloji, geosiyasi, sosial və texnoloji sahələri əhatə edir. Bunlardan başqa, ekspertlər riskləri gücləndirə biləcək 13 tendensiyanı da vurğulayıblar (bax: əvvəlki mənbəyə).
Əsas risklər sırasında aşağıdakılar göstərilir:
- dövlətlər arasında etimadın yoxluğu və münaqişələr;
- təbii fəlakətlərin baş verməsi ehtimalı;
- əhalinin gəlirləri arasındakı fərqlərin daha da artması;
- kibercinayətlər;
- terror aktları;
- qaçqınların sayının əhəmiyyətli dərəcədə artması (bax: əvvəlki mənbəyə).
Risk qruplarında ilk sıranı ekoloji kateqoriya tutur. Ekstremal iqlim hadisələri, genişmiqyaslı təbii fəlakətlər və antropogen ekoloji fəlakətlər riski daha çox ehtimal olunanlar sırasındadır. İkinci sırada geosiyasi risklər dayanır. Onların sırasında isə birinci yerdə böyük terror aktları durur. Sonrakı yerləri dövlətlərarası münaqişələr və səmərəli dövlət idarəetməsinin yoxluğu tutur. Suriya böhranını sənəd müəllifləri keyfiyyətsiz dövlət idarəetməsinin olmaması faktoru ilə izah etməyə çalışırlar. Üçüncü yerdə texnoloji risklər dayanır. Onlar şəxsi məlumatların oğurlanmasından, onlardan qərəzli məqsədlər üçün istifadə edilməsindən və genişmiqyaslı kibernetik hücumlardan (söhbət faktiki olaraq informasiya savaşından gedir) ibarətdir.
Ümumdünya İqtisadi Forumu ekspertləri qlobal riskləri gücləndirə biləcək 13 tendensiya sırasında iqlim dəyişmələrini, ətraf mühitin vəziyyətinin pisləşməsini, əhalinin yaşlanmasını, populizmin və millətçiliyin artmasını, beynəlxalq təşkilatların, ilk növbədə BMT, BVF və NATO-nun rolunun dəyişməsini, əhalinin artan coğrafi mobilliyini, rəqəmsal texnologiyalardan asılılığın güclənməsini, güc mərkəzlərinin yeniləşməsini, kasıblarla varlılar arasında fərqlərin artmasını, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə orta sinfin inkişaf etməsini, urbanizasiyanın yeni səviyyəyə qalxmasını və cəmiyyətlərdə qütbləşmənin dərinləşməsini göstərməsi maraq doğurur (bax: əvvəlki mənbəyə).
Təbii fəlakətlər, geosiyasət və ekologiya: daha ziddiyyətli sahələr
Beləliklə, Davos mütəxəssislərinin 2017-ci ildə meydana çıxa biləcək riskləri qruplaşdırması və onlara təsir etmə ehtimalı olan tendensiyaları müəyyənləşdirməsi kifayət qədər mürəkkəb bir mənzərəni ortaya qoyur. Onlara ümumi bucaq altında baxdıqda, görürük ki, risklər demək olar ki, fərdi, cəmiyyət, dövlət və beynəlxalq münasibətlər kimi bütün səviyyələrdə özünü göstərə bilər. Yəni konkret ifadə edilsə, ekspertlər bütövlükdə dünyanın vahid sistem olaraq böhran içində olduğu qənaətindədirlər.
Belə bir situasiyanın yaranması əvvəllər o dərəcədə ciddi təsiri olmayan bəzi sahələrin böhranı ilə müşayiət olunur. Biz konkret olaraq ekoloji və texnoloji sferaları nəzərdə tuturuq. Hətta ekologiya təbii fəlakətlər kontekstində daha önəmli yerə sahib olan faktor təsiri bağışlayır. Maraqlıdır, ekspertlər nəyə görə, deyək ki, dövlətlərarası münaqişələri deyil, təbii fəlakətləri və ekoloji məqamları önə çəkirlər? Görünür, artıq bəşəriyyətin, ümumiyyətlə, mövcudluq fəlsəfəsi böhran keçirir. Təbiətdə baş verən fəlakətlərin bir ucu insan fəaliyyətinin adekvat olmamasına bağlıdır. Burada atmosferin, suyun, torpağın, kosmosun çirklənməsinin qlobal təhlükəsizliyin vacib elementinə çevrildiyini vurğulamalıyıq.
Həmin aspektdə iqlim dəyişikliyinin əsas qlobal risklər sırasında göstərilməsi tamamilə məntiqli görünür. Əgər mütəxəssislərin hesablamaları özünü doğrultsa, dünyanın heç bir dövləti fəlakətlərdən yaxa qurtara bilməyəcək. İnkişaf etmiş dövlətlər belə vəziyyətin bu tərəfindən narahatdırlar. Lakin hətta bu cür risklərin fonunda geosiyasi təhlükələri kölgəyə salmaq heç doğru deyil. Çünki bu qrupa daxil olan risklər dünyanın müxtəlif regionlarında kifayət qədər böyük problemlər yaratmaqdadırlar. Onlar milyonlarla insanın həyatını itirməsinə səbəb olurlar. Buna görə də geosiyasi risklər daha həssas məsələdir.
Adı çəkilən sənəddə sadalanan geosiyasi risklər göstərir ki, burada böyük dövlətlərin məsuliyyəti daha çoxdur. Onlar bir tərəfdən liderlik uğrunda amansız mübarizə aparır, digər tərəfdən də öz maraqlarını təmin etmək üçün müxtəlif regionlarda ixtilafları alovlandırırlar. Məhz bu məqama görə dünyada millətçilik, müxtəlif növ fobiyalar artır, öz yurdlarını tərk edən insanların sayı durmadan çoxalır. Bu müddəaların fonunda ekspertlərin Suriyadakı böhranı səmərəli dövlət idarəçiliyinin yoxluğu ilə izah etməyə çalışması ədalətli görünmür, reallığı əks etdirmir. Çünki proses idarəetmənin zəifliyindən başlamadı, süni olaraq ixtilaf yaradıldı və sonradan bu tendensiya qayıdıb dövlət idarəçiliyini vurdu, cəmiyyəti tarazlıqdan çıxardı.
Başqa bucaq altında baxdıqda da Davos ekspertlərinin sona qədər obyektiv olmadığını görə bilərik. Məsələn, Ermənistanda dövlət idarəçiliyi Suriya, yaxud İraqdan güclüdür? Təbii ki, belə deyil, ancaq həmin ölkədə heç bir böhran yoxdur. Çünki Ermənistan təcavüzkar olsa da, qonşu ölkələrə qarşı aqressiv siyasət yeritsə də onun sabitliyini pozmaq istəmirlər. Suriya və İraqa qarşı isə münasibət tamamilə fərqlidir. Ümumilikdə müsəlman ölkələrinin inkişafı, nədənsə, müəyyən dairələri narahat edir.
Belə çıxır ki, Davos ekspertlərinin analizi və proqnozunda süni məqamlar az deyil. Onda yaxın gələcəkdə də dünyada risklərin olması ehtimalı az deyil. Onların bir qismi obyektiv xarakter daşısa da, xeyli sayda olanı bəzi dövlətlərin sırf öz maraqları naminə fəaliyyət göstərməsi ilə bağlıdır.
Bütün hallarda dünyanın 2017-ci ildə çətinliklər və risklərlə üz-üzə qalacağını demək olar. Qərbin radikal millətçiliyə daha çox meyil etməsi, Rusiya və Çinin geosiyasi təsirlərini artırmaq niyyətləri, bir sıra müsəlman dövlətlərində radikal əhval-ruhiyyənin yaradılması beynəlxalq miqyasda münaqişələrin artmasına aparıb çıxara bilər. Bununla yanaşı, dövlətdaxili ziddiyyətlərin də artması gözləniləndir. Bu barədə Dünya İqtisadi Forumu mütəxəssisləri ilə yanaşı, ABŞ-ın Milli Kəşfiyyat Şurasının (NIC) yaxın 5 il üçün verdiyi proqnozlarda da yazılıb (bax: Global Trends: Paradox of Progress / “dni.gov”, yanvar, 2017). Belə görünür, bu il də bəşəriyyət mürəkkəb dilemmalar qarşısında qalmaqda davam edəcək.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  8610  |  
  • Tarix:  03-03-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycanın ərazi bütövlüyü danışıqların predmeti deyil və heç vaxt olmayacaq

17:54
19 Oktyabr
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində görüş
17:50
19 Oktyabr
YAP Qəbələ rayon təşkilatının IX konfransı keçirilib
17:49
19 Oktyabr
Rövşən Rzayev: Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyi bəllidir
17:31
19 Oktyabr
Hadi Rəcəbli: Azərbaycanda dövlət quruculuğu, iqtisadi, sosial sahələrdə mühüm islahatlar həyata keçirilir
17:23
19 Oktyabr
YAP Gənclər Birliyinin nümayəndə heyəti Rusiyanın Soçi şəhərində keçirilən 19-cu Dünya Gənclər və Tələbələr Festivalında istirak edir
17:02
19 Oktyabr
Azərbaycan-Litva münasibətlərinin daha da inkişafı üçün yaxşı perspektivlər var
16:41
19 Oktyabr
Bakıda “İnnovasiya ekosisteminin qurulması” adlı seminar keçirilir
16:06
19 Oktyabr
Leyla Əliyeva BMT-nin Azərbaycandakı rezident əlaqələndiricisi Qulam İshaqzai ilə görüşüb
15:33
19 Oktyabr
Bakıda MDB Sərhəd Qoşunları Komandanları Şurasının 78-ci iclası keçirilir
15:23
19 Oktyabr
Litva Azərbaycan ilə əlaqələrə böyük əhəmiyyət verir
15:17
19 Oktyabr
İtaliya Senatında Azərbaycan-İtaliya əlaqələrinin 25 illiyi ilə bağlı konfrans təşkil olunub
15:09
19 Oktyabr
Arye Qut: “Azərbaycan sabitlik, firavanlıq məkanı və bütün konfessiyaların nümayəndələrinin dinc yanaşı yaşadığı yerdir”
15:03
19 Oktyabr
Riqada MDB və Baltikyanı ölkələrin Dəmir Yolu Nəqliyyatı Şurasının 67-ci iclası keçirilir
14:51
19 Oktyabr
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Sabirabadda vətəndaşları qəbul edəcək
14:47
19 Oktyabr
Musa Qasımlı: Ermənistan öz iddialarından əl çəkməlidir
14:45
19 Oktyabr
Litva Seyminin nümayəndələri ulu öndər Heydər Əliyevin və şəhidlərin xatirəsini anıblar
14:04
19 Oktyabr
Parlamentin iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin iclasında bir sıra qanun layihələrinə baxılıb
13:53
19 Oktyabr
Sevinc Fətəliyeva: Dünyada baş verən münaqişələrdə uşaqların qətl obyektinə çevrilmələri qəbuledilməzdir
13:40
19 Oktyabr
Sona Əliyeva: Azərbaycan sivilizasiyalar arasında dialoqun inkişafına böyük töhfələr verir
12:58
19 Oktyabr
Du Can: Çin Azərbaycanı turizm sahəsində əməkdaşlıq üçün əsas istiqamətlərdən biri kimi görür
12:33
19 Oktyabr
Ebrima Silla: Festival ölkənin region və dünyadakı strateji maraqları üçün çox önəmlidir
12:23
19 Oktyabr
Bakı Ali Neft Məktəbində yeni ixtisaslar açılacaq
12:15
19 Oktyabr
Bakıda Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında sazişin növbəti müzakirəsi aparılacaq
12:12
19 Oktyabr
Azərbaycan XİN rəhbəri Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının baş katibini qəbul edib
11:52
19 Oktyabr
Pekində Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyi Günü münasibətilə tədbir keçirilib
11:32
19 Oktyabr
Ulu öndər Heydər Əliyevin yenilməz iradəsi Azərbaycanda daxili ictimai-siyasi sabitliyi təmin edib
11:23
19 Oktyabr
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında görkəmli bəstəkarın yetmiş illik yubileyi qeyd olunub
11:19
19 Oktyabr
Bakı regionun ən iri biznes mükafatının təqdimatının keçiriləcəyi məkan seçilib
11:15
19 Oktyabr
Səkkiz ayda Azərbaycanda qeyri-neft ixracı 30 faiz artıb
11:09
19 Oktyabr
Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranması müstəqillik tariximizdə yeni mərhələnin əsasını qoyub
11:04
19 Oktyabr
Zakir Həsənov: Əlahiddə Ümumqoşun Ordusu qarşıya qoyulan bütün vəzifələri yerinə yetirməyə qadirdir
10:53
19 Oktyabr
Şahin Mustafayev: Azərbaycanda pambıq emalı 400 min tona çatdırılacaq
10:32
19 Oktyabr
Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyi Günü İstanbulda qeyd olunub
10:28
19 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev Ukrayna Baş nazirinin birinci müavininin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
10:27
19 Oktyabr
Azərbaycanın ABŞ-dakı səfirliyində Dövlət Müstəqilliyi Günü qeyd olunub
17:47
18 Oktyabr
Yeni Azərbaycan Partiyası ölkəmizin siyasi palitrasına yeni nəfəs gətirib
17:45
18 Oktyabr
Sahibə Qafarova: Rusiyanın Ermənistana silah verməsi regionda onsuz da həssas olan vəziyyətin daha da gərginləşməsinə gətirib çıxara bilər
17:36
18 Oktyabr
Sınaq təcrübə stansiyalarında nümunəvi əkinlər zamanı ABŞ-ın təcrübəsi tətbiq oluna bilər
17:31
18 Oktyabr
Azərbaycan ilə Latviya arasında hüquqi əməkdaşlıq genişlənir
17:15
18 Oktyabr
İspaniya mətbuatı: Bakının mərkəzi hissəsi avanqard üslubda binalar və dəbdəbəli mehmanxanalarla zəngindir
17:02
18 Oktyabr
Bakıda Azərbaycan-Avstraliya biznes-forumu keçirilib
16:22
18 Oktyabr
YAP-ın yaranmasının 25-ci və dövlət müstəqilliyimizin 26-cı ildönümü münasibətilə Nizami rayonunda tədbir keçirilib
16:04
18 Oktyabr
Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə dövlət müstəqilliyi qorunub saxlanılıb, möhkəmləndirilib
15:59
18 Oktyabr
Azərbaycanın suverenliyinin qorunub saxlanılmasında ümummilli lider Heydər Əliyevin xidmətləri əvəzsizdir
15:48
18 Oktyabr
Daşkənddə “İslam həmrəyliyi Özbəkistan-Azərbaycan dostluğu timsalında” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilir
15:45
18 Oktyabr
Şahin Mustafayev: Prezident İlham Əliyev sosial-iqtisadi sahədə qarşıdakı dövr üçün mühüm vəzifələr müəyyənləşdirib
15:44
18 Oktyabr
Azərbaycan ilə Latviya arasında məhkəmə-hüquq sahəsində əlaqələr uğurla inkişaf edir
15:22
18 Oktyabr
Rob Sobhani: Azərbaycan torpaqlarının işğalı erməni xalqının maraqlarına cavab vermir
15:14
18 Oktyabr
Yaqub Mahmudov: Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpa edilməsi tarixi nailiyyətimizdir
15:11
18 Oktyabr
Nazir müavini: İkinci Bakı Şopinq Festivalında əsas hədəfimiz xarici turistlərdir
14:41
18 Oktyabr
Azərbaycan ilə Polşa arasında yüksək səviyyəli siyasi əlaqələr var
14:24
18 Oktyabr
Elmar Məmmədyarov: Sarkisyan məsuliyyətsiz şəkildə birgə bəyanatın çərçivəsindən kənara çıxdı
14:17
18 Oktyabr
Xalça Muzeyində maraqlı sərgi - “Uçan xalça”
14:14
18 Oktyabr
Müstəqilliyimizə qədəm qoyduğumuz gündən qazandığımız nailiyyətlər Ümummilli Liderin uzaqgörən siyasətinin nəticəsidir
14:10
18 Oktyabr
Bakıda “Caspian Energy Tourism Forum” keçirilib
14:06
18 Oktyabr
Vitold Vaşçikovski: Azərbaycan Polşa üçün əhəmiyyətli ölkədir
14:01
18 Oktyabr
Fəzail İbrahimli: Azərbaycan xalqı tarix boyu öz müstəqilliyi uğrunda şərəflə mübarizə aparıb
12:50
18 Oktyabr
Azərbaycan Xəzərdə kruizlərin təşkili üçün Rusiya ilə danışıqlara başlayıb
12:07
18 Oktyabr
Elman Məmmədov: Sarkisyan beynəlxalq hüquqa uyğun deyil, kriminal aləmin qanunlarına uyğun davranır
12:06
18 Oktyabr
Vitali Kliçko: Bakının inkişafına tətbiq olunan təcrübəni Kiyevdə istifadə etmək istəyirik
12:03
18 Oktyabr
Azərbaycan-Avstraliya biznes-forumunun iştirakçıları ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər
11:46
18 Oktyabr
Azərbaycan ilə Rusiya arasında Samur çayı üzərində salınacaq avtomobil körpüsünün təməli qoyulub
11:26
18 Oktyabr
“Atletiko Madrid” klubunun saytında Bakı haqqında videosujet yerləşdirilib
11:22
18 Oktyabr
MM-in deputatı Musa Quliyev: Azərbaycanda idarəetmə sistemində daim uğurlu islahatlar aparılır
11:14
18 Oktyabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 122 dəfə pozub
10:47
18 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev Polşanın xarici işlər nazirini qəbul edib
10:43
18 Oktyabr
Bakıda V Beynəlxalq Azərbaycan Xalçası Simpoziumu işə başlayıb
10:41
18 Oktyabr
UEFA Çempionlar Liqası: “Qarabağ” doğma meydanda “Atletiko Madrid”i qəbul edəcək
10:22
18 Oktyabr
Prezident İlham Əliyev Körfəz Ərəb Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Şurasının nümayəndə heyətini qəbul edib
10:08
18 Oktyabr
Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasından 26 il keçir

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+17 +20
gecə+11 +13