Ana səhifə »  Dünya »  Avropada superdövlət: real plan, yoxsa “Brexit” şoku?
A+   Yenilə  A-
Avropada superdövlət: real plan, yoxsa “Brexit” şoku?

Qərb mətbuatında yeni superdövlətin meydana gələ biləcəyi barədə informasiyalar yayılır. Bu təşəbbüsün arxasında Fransa və Almaniyanın dayandığı bildirilir. Parislə Berlinin yaxın perspektivdə Avropa İttifaqında (Aİ) inteqrasiya proseslərini daha da dərinləşdirərək, faktiki olaraq vahid dövlət yaratmağı hədəflədiklərini yazırlar. Bu zaman konkret bir plan ortaya qoyulmur. Daha çox Aİ-də inteqrasiya tərəfdarlarının əhval-ruhiyyəsinə sığal çəkən fikirlər ifadə edilir. Ancaq bu da faktdır ki, təşkilatın böyük dövlətlərinin rəhbərləri görüşərək, Böyük Britaniyanın aldığı qərarı müzakirə ediblər. Onlar Aİ-nin mövcudluğunun zəruriliyi fikrini yekdilliklə vurğulayıblar. Bu informasiyalar təşkilatda hansı proseslərin başladığını göstərir? Ümumiyyətlə, Avropa İttifaqının gələcəyi haqqında hansı proqnozları vermək olar?
Çıxış yolu axtarışı: Berlin, Paris və Romanın narahatlığı
Artıq “Brexit” öz siyasi nəticələrini verməkdədir. Avropa İttifaqının böyük dövlətləri təşkilatın taleyi ilə bağlı aktiv müzakirələr aparırlar. KİV hazırlanmış bir sıra sənədlərdən bəhs edir. O cümlədən “TVP Info” telekanalı Avropada superdövlətin yaradılması layihəsinin hazırlandığı barədə informasiya yayıb. “Financial Times” qəzeti isə vahid Avropa ordusunun formalaşdırılmasından yazır.
Bunlar gözlənilən reaksiyalardır. Bir tərəfdən, Aİ-nin özü təşkilat olaraq problemlərlə xeyli vaxtdır ki, mübarizə aparır. Digər tərəfdən isə, Böyük Britaniyanın İttifaqı tərk etməsi böhranın yeni səviyyəyə yüksəldiyini göstərir. Bu iki məsələ Brüsseli hərəkətə gətirməlidir. Əks halda, proseslər neqativ istiqamətdə zəncirvarı olaraq inkişaf edə bilər.
Bu səbəbdəndir ki, Berlində Almaniya, Fransa və İtaliya rəhbərliyi görüşüb, “Brexit”lə bağlı müzakirələr aparıblar. Görüşdə prezident F.Olland, federal kansler A.Merkel və baş nazir M.Renzi Böyük Britaniyanın İttifaqı tərk etməsinin təşkilat üçün nə kimi nəticələr verə biləcəyi barədə danışıb (bax: AB liderleri Berlin’de Brexit’i görüştü / “tr.euronews.com”, 27 iyun 2016), maraqlı qənaətə gəliblər. Hər şeydən əvvəl, liderlər Londonun qərarına hörmətlə yanaşdıqlarını bəyan ediblər. Lakin Böyük Britaniyanın İttifaqı tez tərk etməsini də gözlədiklərini bildiriblər. Xüsusilə Fransa prezidenti bu prosesi gecikdirməyin təşkilat üçün ciddi siyasi, psixoloji və maliyyə sıxıntıları yarada biləcəyini vurğulayıb. İtaliyanın baş naziri bu mövqe ilə razılaşıb. A.Merkel isə birbaşa bəyan edib ki, Britaniya üçün geriyə yol yoxdur. Onunla yenidən quruma üzv olmaqla bağlı hər hansı müzakirə aparıla bilməz.
Məsələ ondan ibarətdir ki, “Brexit”in əslində nə vaxt olacağı və keçid dövrü üçün hansı müddətin qoyulacağı məsələləri hazırda qətiyyən aydın deyil. Bir sıra siyasi liderlər isə referendumun yenidən keçirilməsindən bəhs edirlər. Fransa, Almaniya və İtaliya rəhbərliyinin buna mənfi reaksiya verməsi geosiyasi aspektdə və Aİ-nin gələcək taleyi baxımından çox düşündürücüdür.
Belə məlum olur ki, onlar Londonun bu qərarından elə də narahat deyillər, əksinə, İngiltərədən canlarını tez qurtarmağa çalışırlar. Bunun belə olub-olmadığını zaman göstərəcək, ancaq Aİ-nin artıq öz aqibəti barədə düşündüyünü demək olar. Bu baxımdan yuxarıda vurğuladığımız superdövlət ideyası maraq doğurur.
“TVP Info”nun yaydığı informasiyaya görə, Aİ-yə üzv dövlətlərin daha dərin inteqrasiyası üçün islahatlar paketi hazırlanıb (bax: Franüiə i Qermaniə xotət sozdatğ Evropeyskoe superqosudarstvo vmesto ES / “Expert Online”, 27 iyun 2016). Həmin sənədi Almaniya və Fransa Xarici İşlər nazirlikləri imzalayıblar. İndi onu İttifaqın digər üzvlərinə verməyi düşünürlər. Plana görə, Avropada vahid superdövlət yaranır ki, onu Aİ-nin böyük dövlətləri idarə edirlər. Təşkilatın üzvləri öz ordularına, xüsusi xidmət orqanlarına, milli valyutaya, Cinayət Məcəlləsinə malik olmayacaqlar. Sərhədlərə nəzarət vahid mərkəzdən həyata keçiriləcək. NATO-nun fəaliyyəti məhdudlaşacaq, xarici siyasət ümumi olacaq (bax: əvvəlki mənbəyə).
Bütün bunlar Aİ-də inteqrasiyanın dərinləşməsi kimi təqdim edilir. Lakin onun həyata keçirilməsinin asan olmadığı aydındır. Eyni zamanda, Aİ-nin liderlərinin bu cür sadəlövh modeli tətbiq etmək fikrində olduqlarını da düşünmək doğru deyil. Çünki yuxarıda sadalanan şərtlər Avropa ölkələrinin müstəqilliyini itirməsini nəzərdə tutur. Görünür, Avropada kimlərsə yaranmış vəziyyətdən istifadə edib, birlik ideyasının düşmənlərinin dəyirmanına su tökmək qərarına gəliblər. Lakin inteqrasiyanı gücləndirmək ideyasının mövcudluğu da faktdır.
Aİ-nin vahid ordusu yaradılır?
Sənədin preambulasında Avropada siyasi ittifaqa can atacaqlarını və bütün avropalıları bu layihədə iştirak etməyə dəvət etdiklərini vurğulayıblar (bax: əvvəlki mənbəyə). Bu da təbiidir, çünki “Brexit”dən dərhal sonra Aİ üzvü olan bir sıra ölkələrin siyasi dairələrində analoji referendum keçirməyə çağırışlar olub. Faktiki olaraq təşkilat yol ayrıcında qalıb - qurum ya tədrici dağılmalı, ya da yenidən toparlanmalıdır. Bu səbəbdən daha dərin inteqrasiyaya çağırışlar normaldır.
“Financial Times” qəzetinin Avropa ölkələrinin vahid silahlı qüvvələr yaratmaq üzərində işlədiyi haqqında informasiya yayması bu kontekstdə maraqlıdır (bax: Evropeyskie vlasti namerenı sozdatğ edinıe voorujennıe silı ES / RNS, 27 iyun 2016).
İttifaqın təhlükə qarşısında olduğu vurğulanır və daha sıx birləşmək üçün orduları inteqrasiya etməyin lazım gəldiyi fikri irəli sürülür. Ümumilikdə ilk olaraq təşkilati strukturları optimallaşdırmaqdan başlamağın, bundan sonra digər sahələr üzrə əməkdaşlığı inkişaf etdirməyin düzgün olduğu bildirilir.
“Brexit”dən dərhal sonra bu kimi informasiyaların yayılması nəyi ifadə edir? Hər şeydən öncə, Avropa İttifaqında bir panik əhval-ruhiyyənin meydana gəldiyini deyə bilərik. Avropalılar İttifaqın dağıla və nəticədə, təhlükəsizlik məsələsində mürəkkəb problemlər meydana gələ biləcəyindən, xüsusilə Rusiyanın hansısa sərt addımlar ata biləcəyindən ehtiyatlanır, bu səbəbdən də ilk növbədə müdafiəni gücləndirməyi düşünürlər.
Bununla yanaşı, Aİ-də, ümumiyyətlə, mərkəzdənqaçma tendensiyasının inkişaf etməsindən bərk narahatdırlar. İttifaqın bir sıra üzv ölkələrində millətçiliyin, şovinizmin və separatizmin yeni səviyyəyə yüksəldiyi sirr deyil. Seçkilərdə həmin baxışları üstün tutan siyasilərin getdikcə daha çox səs toplaması bunun bariz nümunəsidir.
Bunlarla yanaşı, Avropada islamofobiya geniş yayılır. Artıq o, siyasi mühitdə də özünə möhkəm yer etməkdədir. Ancaq hər kəs bilir ki, indi müsəlmanlar Qərb cəmiyyətinin ayrılmaz bir hissəsidir. Belə çıxır ki, islamofobiya da faktiki olaraq Avropa cəmiyyətlərini parçalayır, ayrı-seçkilik əhval-ruhiyyəsini gücləndirir.
İttifaq daxilində liderlik uğrunda mübarizənin gücləndiyini də gizlətmək olmaz. Təsadüfi deyil ki, yeni superdövləti Fransa ilə Almaniyanın yaratmaq istədiyi haqqında informasiyalar yayırlar. Yəni bu iki güclü dövlət Aİ-də liderliyi ələ almaq niyyətindədirlər. Bu kontekstdə Berlinlə Paris üçün Böyük Britaniyanın təşkilatı tərk etməsi sərf edir.
Nəhayət, ekspertlərin də vurğuladığı kimi, Avropa iqtisadiyyatında ciddi problemlər mövcuddur. Uzun müddətdir ki, onların həll edilməməsi təşkilatın cəlbediciliyini zəiflədir. Avropalılar xatırlayırlar ki, Yunanıstanda maliyyə böhranı pik səviyyəyə çatarkən, Almaniya bu ölkəni avrozonadan çıxarmağa çalışırdı. Bu nümunə onu göstərdi ki, Aİ-də “yıxılanı xilas etməyə deyil, vurmağa” hazır olanlar var. Nitsşe fəlsəfəsində olduğu kimi, “biri uçurumun kənarındadırsa, itələ getsin” düşüncəsi Aİ-də mövcuddur. Bu da insanlarda müəyyən psixoloji qorxu yaradır.
Bunlar Brüsselin siyasi-psixoloji şok vəziyyətindən çıxa bilmədiyini təsdiqləyir. Təşkilata daxil olan böyük dövlətlər “Brexit”dən ən az itkilərlə qurtulmaq kursunu seçiblər. Onlar çətinliyə düşən dostlarını xilas etməyə deyil, öz canlarını qurtarmağa cəhdlər edirlər. Yaranmış fürsətdən bir sıra dairələr Aİ-də üstünlüyü ələ almaq üçün yararlanmağa çalışırlar.
Bütün bunlar ekspertlərin Aİ-nin gələcəyi ilə bağlı müxtəlif ssenarilərin reallaşa biləcəyi haqqında bir qədər əvvəl verdikləri proqnozların əsaslı olduğunu göstərir. Doğrudan da, bu təşkilatın konkret hansı xətt üzrə inkişaf edəcəyi barədə dəqiq fikir söyləmək xeyli risklidir. Onu daha çox qeyri-müəyyənlik və çaşqınlıq xarakterizə edir. Lakin əsl proseslər, bizcə, Böyük Britaniyanın təşkilatı faktiki olaraq tərk etməsindən sonra başlayacaq. Buna isə ən azı 2 illik bir zaman vardır.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  6780  |  
  • Tarix:  08-02-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
AMEA-nın illik ümumi yığıncağında Azərbaycan elminin aktual problemləri və prioritetləri müzakirə olunub

17:51
28 Aprel
BSU və YAP Gənclər Birliyinin təşkilatçılığı ilə «Heydər Əliyev və Azərbaycan gəncliyi» mövzusunda elmi konfrans keçirilib
17:43
28 Aprel
Şahin İsmayılov: AŞPA müsəlman dövlətlərinə qarşı ikili standartlarla çıxış edir
17:24
28 Aprel
Bakıda bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun açılış mərasimi keçirilib
17:21
28 Aprel
AŞ PA-nın monitorinq komitəsinin həmməruzəçisi Azərbaycanın mədəni irsinin məhv edilməsi məsələsini öyrənəcək
17:18
28 Aprel
Dövlət Statistika Komitəsi beynəlxalq uyğunluq sertifikatına layiq görülüb
17:00
28 Aprel
Azad Rəhimov: Bakıda keçirilən Dünya Kuboku Azərbaycanda bədii gimnastikanın inkişafında və təbliğində əhəmiyyətli rol oynayacaq
16:50
28 Aprel
Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti iyunun sonunda istifadəyə veriləcək
16:32
28 Aprel
XİN: Nazirlərin görüşündə prezidentlər səviyyəsində aparılmış substantiv danışıqlar müzakirə edilib
16:00
28 Aprel
Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan XİN rəhbərlərinin görüşü başa çatıb
15:50
28 Aprel
Musa Quliyev: AŞPA-nın Türkiyəyə qarşı qərarının heç əsası yoxdur
15:08
28 Aprel
Akif Əlizadə: Bu il 200-dən çox magistrant AMEA-da çalışacaq
14:57
28 Aprel
Avropa türkofobiya meyillərini yalançı demokratiya pərdəsi altında gizlədir
14:55
28 Aprel
Parlamentin komitə iclasında “Daşınar əmlakın yüklülüyü haqqında” qanun layihəsi müzakirə olunub
14:33
28 Aprel
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının adlı mükafatları təqdim olunub
14:27
28 Aprel
İranda Azərbaycan Mədəniyyət Günlərinin təşkilinə dair müzakirələr aparılıb
14:18
28 Aprel
Goranboyda yaradılan yeni təsərrüfat sahələri rayonda məşğulluğu iki dəfədən çox artıracaq
14:14
28 Aprel
Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyində IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına hazırlıq üzrə geniş müşavirə keçirilib
14:11
28 Aprel
Kənd təsərrüfatı naziri xarici iş adamlarını Azərbaycanda aqrar sektora investisiya yatırmağa dəvət edib
14:08
28 Aprel
“Müasir İpək Yolu” layihəsi ümumtürk mədəni irsinin təbliğində əhəmiyyətlidir
13:12
28 Aprel
YAP-ın təşəbbüsü ilə akademik Zərifə xanım Əliyevanın anadan olmasının 94-cü ildönümü münasibətilə görmə qabiliyətini tam itirmiş insanların hərtərəfli tibbi müayinəsi təşkil olunub
12:52
28 Aprel
Müdafiə Nazirliyi: Ermənistan “OSA” zenit raket kompleksindən istifadə edib
12:43
28 Aprel
Moskvada Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan xarici işlər nazirlərinin görüşü keçirilir
12:25
28 Aprel
Sevinc Fətəliyeva: Türkiyə haqqında qeyri-obyektiv qərarın qəbul olunması daha çox AŞPA-nın öz nüfuzuna böyük zərbə vurur
12:21
28 Aprel
Prezident İlham Əliyev Sumqayıtda karbamid zavodunun tikintisində işlərin gedişi ilə tanış olub
12:20
28 Aprel
Professor Nərgiz Paşayevaya “Azərbaycan Respublikasının Nizami Gəncəvi adına Qızıl medalı” təqdim edilib
12:11
28 Aprel
XİN: Ermənilərin girov götürdüyü Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevin taleyi Azərbaycan xalqının daim diqqət mərkəzindədir
11:55
28 Aprel
II SOCAR Beynəlxalq “Xəzər və Mərkəzi Asiya: ticarət, logistika, neft emalı, neft-kimya” forumu başa çatıb
11:41
28 Aprel
AMEA-nın illik ümumi yığıncağında Azərbaycan elminin aktual problemləri və prioritetləri müzakirə olunur
11:28
28 Aprel
Helsinkidə “Multikulturalizm və dinlərarası tolerantlıq: Azərbaycanın təcrübəsi və onun Avropa üçün əhəmiyyəti” mövzusunda konfrans keçirilib
10:43
28 Aprel
Səhiyyə nümayəndələri akademik Zərifə xanım Əliyevanın xatirəsini ehtiramla yad ediblər
10:35
28 Aprel
Mərakeş IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına 145 idmançı ilə qatılacaq
10:33
28 Aprel
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 120 dəfə pozub
10:28
28 Aprel
Qorxmaz Hüseynov: İçməli su təchizatı və kanalizasiya xidmətlərinin yaxşılaşdırılması istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirilir
10:17
28 Aprel
“Bakı-2017”: Su festivalının Qəbələ mərhələsində böyük coşqu yaşanıb
10:13
28 Aprel
Görkəmli oftalmoloq alim Zərifə xanım Əliyevanın anadan olmasından 94 il keçir
10:05
28 Aprel
Zakir Həsənov: Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi regional sabitliyə ciddi təhdiddir
18:07
27 Aprel
“Nezavisimaya qazeta”: Qarabağ alovu müasir Rusiya üçün dərs olmalıdır
18:01
27 Aprel
Bakıda Azərbaycanın Dünya Ticarət Təşkilatına üzvlüyü prosesi ilə bağlı seminar keçirilir
17:59
27 Aprel
Vüqar Rəhimzadə: “Qoca qitə”nin İslam dünyasına baxışı ədalətsiz və qərəzlidir
17:43
27 Aprel
Zərifə xanım Əliyevanın zəngin həyat yolu bugünkü və gələcək nəsillər üçün örnək və yaşam etalonudur
17:40
27 Aprel
Əli Əhmədov: Azərbaycanda neft sektorundan sonra ən böyük sərmayə tikinti sektoruna qoyulub
17:38
27 Aprel
Azərbaycan diasporu Strasburqda Türkiyəyə dəstək aksiyası keçirib
17:21
27 Aprel
Mariya Zaxarova: Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri Moskvada ATƏT Minsk qrupu ilə görüşəcək
17:09
27 Aprel
YAP Yevlax rayon təşkilatının IX Konfransı keçirildi
16:56
27 Aprel
Milisa Markoviç: Suveren ölkənin daxili işlərinə müdaxilə etmək yolverilməzdir
16:18
27 Aprel
Siyavuş Novruzov: AŞ PA-nın Türkiyə ilə bağlı qərarı siyasi qərəzdir
15:51
27 Aprel
İslamiadaya qatılacaq Azərbaycan idmançılarının sayı açıqlanıb
15:27
27 Aprel
Azərbaycan və İtaliya strateji tərəfdaşlardır
14:49
27 Aprel
İsveçli nazir müavini Azərbaycanın multikultural və tolerant ənənələri barədə məlumatlandırılıb
14:30
27 Aprel
Azərbaycan və Ermənistan qoşunlarının təmas xəttində monitorinq insidentsiz başa çatıb
14:15
27 Aprel
Azərbaycan ilə Çexiya arasında bir sıra sahələrdə əməkdaşlığın inkişafı məsələləri müzakirə olunub
14:13
27 Aprel
“Bakı-2017”: Basketbolun 3x3 növü üzrə qadınlardan ibarət millimizin heyəti açıqlanıb
12:58
27 Aprel
Xəzərdən başlayan su səyahətinin iştirakçıları qədim və müasir Qəbələdə
12:51
27 Aprel
Məşhur qrossmeysterlər Şəmkirdə gənc şahmatçılarla dostluq görüşü keçiriblər
12:46
27 Aprel
Əli Əhmədov: tikinti sektorunda qeyri-rəsmi məşğulluq aradan qaldırılacaq
12:38
27 Aprel
Ramiz Həsənov: Azərbaycan açıq hökumət prinsipinin təşviqinə töhfəsini verib
12:24
27 Aprel
Rafael Hüseynov: Türkiyə uzun illərdir sübuta yetirib ki, o, demokratik dövlətdir
12:12
27 Aprel
Son 10-12 ildə Azərbaycan iqtisadiyyatı 3,5 dəfə artıb
12:09
27 Aprel
Azərbaycan Şəhər Bələdiyyələri Milli Assosiasiyasının ümumi yığıncağı keçirilib
12:02
27 Aprel
“Tütün məmulatlarının istifadəsinin məhdudlaşdırılması haqqında” qanun layihəsi müzakirə edilir
11:42
27 Aprel
Fuad Ələsgərov: Azərbaycanda korrupsiyaya qarşı bütün mexanizmlər yaradılır
11:32
27 Aprel
Görkəmli yazıçı, alim-pedaqoq Mir Cəlal Paşayevin İçərişəhərdə yaşadığı binada “Ədibin evi”nin açılışı olub
11:22
27 Aprel
Azərbaycanın və Fransanın hərbi mütəxəssisləri arasında kibertəhlükəsizlik üzrə işçi görüşü keçirilir
11:12
27 Aprel
Litva Seyminin bir qrup üzvü Xocalı soyqırımı ilə bağlı müraciət qəbul edib
11:08
27 Aprel
Ötən il dövlət tərəfindən tikinti sektoruna 11,4 milyard manat vəsait qoyulub
11:04
27 Aprel
Əfqanıstandakı sülhməramlılarımızın bir qrupu Azərbaycana qayıdıb
10:49
27 Aprel
Azərbaycanlı deputat: Multikultural dəyərləri qorumaq bu gün həyati əhəmiyyət kəsb edən məsələdir
10:40
27 Aprel
Əli Əhmədov: Son 10 il ərzində Azərbaycan iqtisadiyyatı 3,5 dəfə artıb
10:39
27 Aprel
Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi beynəlxalq müdafiə sərgisində iştirak edib
10:35
27 Aprel
Viktor Dovqan: Ukrayna və Azərbaycan Transxəzər Nəqliyyat Marşrutunun əsas tərkib hissələridir

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30
HAVA HAQQINDA