Ana səhifə »  Dünya »  Yaxın Şərq: yeni geosiyasi proqnozlar işığında
A+   Yenilə  A-
Yaxın Şərq: yeni geosiyasi proqnozlar işığında

Son zamanlar Qərbin analitik və ekspertləri müsəlman ölkələri ilə bağlı tez-tez proqnostik fikirlər irəli sürürlər. Onların analizi göstərir ki, burada konkret ideyalardan çox müəyyən məqsədlər vardır. Bir sıra dairələr Yaxın Şərqdən tutmuş Çinə qədər olan məkanda yeni ixtilaflar və qarşıdurmalar yaradıb, bunun arxasında öz maraqlarını təmin etməyin həvəsinə düşüblər. O cümlədən müsəlman cəmiyyətlərində sünni-şiə münaqişəsini dərinləşdirib, İslam aləmini cəhənnəmə çevirməyə cəhdlərin göstərilməsi müşahidə edilir. Maraqlıdır ki, bu prosesdə İran, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Misir kimi müsəlman dövlətləri arasında ziddiyyətlərin yaradılması aspekti xüsusi yer tutur. Həmin məqamlar üzərində geniş dayanmaq lazım gəlir.
Məzhəb savaşı: amerikalı ekspertin və ermənilərin ümid yeri
Qərb analitik dairələri müsəlman dövlətləri ilə bağlı mütəmadi təhlillər aparır və proqnozlar verirlər. Onlar iki aspektə maraq kəsb edir. Birincisi, Qərbdə müsəlman dövlətləri haqqında hansı mövqe mövcuddur? İkincisi, İslam ölkələrinin gələcəyini Qərbdə necə görürlər. Çünki analiz və proqnozlar adətən müəlliflərin həm də öz istəklərini ifadə edir. Bu səbəbdən ABŞ və Avropa ölkələrinin analitik-ekspert dairələrinin düşüncələri diqqəti çəkir.
Yaxın Şərq siyasəti üzrə Vaşinqton İnstitutunun eksperti Ceffri Uatt müsəlman dövlətləri arasındakı münasibətlərlə bağlı bəzi tezislər irəli sürüb. O, əsas olaraq İran-Türkiyə-Səudiyyə Ərəbistanı “üçbucağı”nda gərgin mübarizənin gedəcəyini proqnozlaşdırır. Onun fikirlərinə görə, bunun fonunda bütövlükdə Yaxın Şərqdə geosiyasi mənzərənin dinamikası yeni məzmun çalarları kəsb edəcək. Ekspert İran faktorunun geosiyasi çəkisini məhz həmin kontekstdə müəyyənləşdirməyə çalışır.
O, ilk olaraq Səudiyyə Ərəbistanı və Fars körfəzi ölkələrinin öz geosiyasi mövqelərini itirə biləcəkləri tezisini ifadə edir. Səbəb isə neftin qiymətinin aşağı həddə qala biləcəyi proqnozları ilə bağlıdır. Çünki həmin ölkələr müasir sənaye infrastrukturu yarada bilməyiblər. Etiraf edilməlidir ki, bu arqument ciddi əhəmiyyətə malikdir. Ona görə ki, müasir tarixi mərhələdə özünün sənaye infrastrukturunu və diversifikasiya olunmuş iqtisadi sistemini yarada bilməyən dövlətin nüfuzu yüksək ola bilməz.
Hesab edirik ki, məsələnin bu tərəfində ekspert haqlıdır. Lakin hər şey sürətlə dəyişir və Səudiyyə Ərəbistanı kimi ölkə də özünün sənaye infrastrukturunu formalaşdıra bilər. Digər tərəfdən, OPEK və ona daxil olmayan enerji ehtiyatlarına malik dövlətlər qiymət məsələsi ilə bağlı artıq razılığa gəlirlər. Bu, davamlı olsa, neftin qiymətinin aşağı ola biləcəyi ilə bağlı proqnozlara düzəliş etmək lazım gələcək. O halda İran-Səudiyyə Ərəbistanı münasibətlərinin fərqli mənzərəsi meydana gələ bilər.
Üstəlik, C.Uatt hesab edir ki, hazırda transmilli radikal təşkilatlar İranı hərbi və siyasi münaqişələr şəbəkəsinə cəlb etmək planlarını qururlar. Məqsədləri isə, sən demə, İranı zəiflətmək və onun inkişafına əngəl olmaqdan ibarətdir. Hazırda bəzi dairələr İranı Əfqanıstandakı dini təşkilatlarla toqquşdurmağa çalışırlar. Ancaq Əfqanıstan məsələsi Pakistanla sıx bağlıdır. Pakistanın isə Səudiyyə Ərəbistanı ilə yaxın əlaqələri mövcuddur. Deməli, ekspert hesab edir ki, sünni-şiə qarşıdurmasının əsas gərginlik mərkəzi Pakistan-İran xəttində özünü göstərə bilər. Nəhayət, İran-Pakistan və İran-Əfqanıstan münasibətlərinin böhrana düşməsi Hindistan və Çini də proseslərə qata bilər. Bu isə, C.Uattın fikrincə, qlobal miqyasda münaqişənin yaranması deməkdir.
Əvvəlcə, onu vurğulayaq ki, biz bilərəkdən bu fikirləri erməni ekspertin təqdimatında necədirsə, o məzmunda verdik (bax: İqorğ Muradən. Amerikanskie gkspertı ob İrane - Djeffri Uatt / “Lragir.am”, 8 dekabr 2016). Çünki həm amerikalı ekspertin müsəlman ölkələri ilə bağlı tezislərində, həm də erməni ekspertin təqdimat formasında ziddiyyət və qərəzlilik açıq-aydın hiss olunur. Hər ikisini birləşdirən məqsəd müsəlman ölkələri arasında ixtilaf yaratmaq, onu qabartmaq və bunun fonunda Amerikanın əsl niyyətlərini ört-basdır etməkdir.
Guya Yaxın Şərqdə İran-Səudiyyə Ərəbistanı-Türkiyə xəttindəki münasibətlərə Qərbin kənardan təsiri yoxdur, “sözdə demokratların” həmin bölgə ilə əlaqəli geosiyasi planları da mövcud deyil. Guya hər şeyi adı çəkilən ölkələrin öz aralarındakı ixtilaflar həll edəcək və Qərb də buna qarışmayacaq. Bu, sadəlövhlər üçün uydurulmuş bir nağıldır. Lakin onun təhlükəli tərəfləri də az deyildir. Bu aspektdə ən qorxulu fikir sünni-şiə bölgüsünü siyasətə daha sıx bağlamaqdan ibarətdir. Diqqət edin, amerikalı ekspert və onun erməni “sözçüsü” Yaxın Şərqdən başlayaraq Çin və Hindistana qədər geniş bir ərazidə İslamdakı dini məzhəb münasibətlərinin qlobal münaqişə yaradacağını oxuculara çatdırmaq istəyirlər.
Gizli planlar: İslam aləmini parçalamaq niyyəti
Bu, əslində, elə Qərbin gizli servislərinin planlarının fraqmentar olaraq təqdimatından başqa bir şeyə bənzəmir. Ayrı-ayrı ekspertlərin dili ilə onu təqdim edirlər. Biz bir qədər sonra başqa ABŞ eksperti - Devid Şenkerin də fikirlərini verəcəyik və mənzərə bir qədər tamamlanmış olacaq. İndi onu vurğulayaq ki, bir sıra dairələrin əsas məqsədlərindən biri İranla Türkiyəni üz-üzə gətirməkdən ibarətdir. Bu prosesdə Səudiyyə Ərəbistanına da müəyyən rol ayrılıb. Ər-Riyada, yəqin ki, toxunmazlar, çünki o, anqlo-saksların planından meydana gəlmiş bir dövlətdir. Bu səbəbdən, səudilər “qızışdırıcı” rol oynaya bilərlər.
Devid Şenkerin fikirləri erməni yazarın təqdimatında bununla bağlı müəyyən təsəvvürlər formalaşdıra bilir (bax: İqorğ Muradən. Amerikanskie gkspertı ob İrane - Dgvid Şenker / “Lragir.am”, 10 dekabr 2016). Onun da rəyinə görə, Yaxın Şərqdə mübarizə yeni başlayır. Belə çıxır ki, Qərbin əsas işi bu prosesi yaratmaqdan ibarət olub, çünki bir neçə il əvvəl “ərəb baharı” adlandırdıqları hadisəni törətdilər və ismini regionun demokratikləşməsi qoydular. İndi necə oldu ki, “əsl mübarizə yeni başladı”? D.Şenker hesab edir ki, onun əsas əlamətlərindən biri Fars körfəzində böhranın meydana gəlməsi ola bilər. Qətər Türkiyəni İranla qarşıdurmaya çəkməyə can atır. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə Türkiyənin nüfuz qazanması regionun radikal İslam təşkilatlarının Fars körfəzində təsirlərinin genişlənməsinə aparıb çıxara bilər.
Doğrusu, anlamaq çətindir, hansı səbəblərə görə Türkiyənin nüfuzunun artması regionda radikal qrupların təsirinin genişlənməsi ilə nəticələnə bilər? Axı “əl-Qaidə” və İŞİD-i Qərb, “Hizbullah”ı İran, “Həmas”ı ərəb ölkələri, Suriyada tüğyan edən müxtəlif radikal qrupları da müxtəlif ölkələr yaradıblar. Bu faktlar kənarda qala-qala, Türkiyə məsələsini ortaya atmaqda məqsəd nədir? Təbii, cavab məlumdur - bu, reallıq deyil, Qərbdəki müəyyən dairələrin və ermənilərin görmək istədikləri mənzərədir. Bu cənab da belə deyir ki, zaman-zaman sünni-şiə qarşıdurması güclənəcək və İranın regiondakı mövqeyi zəifləyəcək. Müəyyən müddətdən sonra İran Yaxın Şərqdə təcridolma yolunu tuta bilər.
Bundan sonrası da maraqlıdır. Ekspert hesab edir ki, hazırda ərəb dünyasının sünni və şiə kəsimlərə bölünməsi prosesi gedir. Bu şərtlərdə Türkiyə sünni hissənin lideri ola bilər. Çünki Səudiyyə Ərəbistanı bu rolu oynamaq iqtidarında deyil. Lakin Misir Türkiyəyə rəqib ola bilər. ABŞ isə Misirə dəstək verəcək. Onun ardınca ərəb dövlətləri də Qahirəyə üstünlük verə bilərlər. Onların əvəzində radikal İslam təşkilatları Türkiyəni müdafiə edəcək. İran isə bu prosesə qarışmayaraq, sünni-şiə savaşının sonunu gözləyəcək. Bunun fonunda ABŞ-İran münasibətləri inkişaf edə bilər (bax: əvvəlki mənbəyə).
Doğrusu, bu cümlələrə “proqnoz” deməyə adamın dili gəlmir, onlar yalnız istehza yarada bilərlər. Çünki amerikalı ekspertin ifadə etdiklərinin reallıqla heç bir əlaqəsi yoxdur. O, əvvəlcədən, xüsusi məqsədlə müəyyən edilmiş hədəfləri sıra ilə aktuallaşdırmağa xidmət edir. İran sünni-şiə ixtilafından kənarda qalıb, Vaşinqtonla əməkdaşlıq edəcək? Bu absurda kim inana bilər? Regiondakı radikal qrupların Türkiyə tərəfə keçəcəyi ilə bağlı sərsəm iddia isə xüsusi məqsəd güdür - indidən Türkiyəni radikal dini qruplara dəstək verən ölkə kimi təqdim edib, sonra bəhanə ilə vurmaq! Bunun da əsas səbəbi ondan ibarətdir ki, Qərb Türkiyənin regionun ən potensiallı və sürətli inkişaf edən dövləti olduğunu çox yaxşı bilir. Yuxarıdakı fikirlərdən də açıq hiss edilir ki, onların əsas məqsədi Türkiyə-İran, Türkiyə-Misir, Türkiyə-Səudiyyə Ərəbistanı ziddiyyətlərini yaradıb, “parçala, hökm sür” siyasətini davam etdirməkdir. Təbii ki, bundan ən çox sevinənlər ermənilər ola bilər.
Ancaq bir şeyi unudurlar. Müsəlman dövlətləri, ilk növbədə isə Türkiyə sürətlə dəyişir. İndi Yaxın Şərqdə kimin dost, kimin düşmən olduğunu yerli əhali yaxşı bilir. Bu səbəbdən bəzi üzdəniraq ekspertlərin proqnozları bir nəticə verməyəcək. Ankara, Tehran, Ər-Riyad, Qahirənin ağlı və səbri doğru olanı müəyyən etməyə çatar!
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  3990  |  
  • Tarix:  07-02-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti xanım Mehriban Əliyeva iranlı nazirin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb

10:32
23 Mart
Avropa Parlamentində məişət zorakılığına qarşı mübarizəyə dair dinləmələr keçiriləcək
10:22
23 Mart
İşğalçı Ermənistan Azərbaycan mədəni sərvətlərinin ticarətindən əldə etdiyi gəlirləri terrorizmin dəstəklənməsinə yönəldir
10:18
23 Mart
Azərbaycan Şarcada keçirilən VI Beynəlxalq Hökumət Rabitəsi Forumunda təmsil olunur
10:12
23 Mart
Beynəlxalq Novruz Günü BMT-də qeyd olunub
21:50
21 Mart
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə Moskvada Novruz şənliyi keçirilib
19:43
21 Mart
Novruz bayramı Qırğızıstanda dövlət səviyyəsində qeyd olunub
16:56
21 Mart
İstanbuldakı “Türk Dünyası” Mədəniyyət Mərkəzində təntənəli Novruz mərasimi keçirilib
15:00
21 Mart
Gürcüstan Prezidenti və Baş naziri Marneulidə Novruz şənliklərində iştirak ediblər
13:02
21 Mart
Azərbaycan musiqiçiləri Ankarada Novruz bayramı tədbirində çıxış ediblər
11:57
21 Mart
Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyi Novruz bayramı münasibətilə hərbi hospitalda olub
10:18
20 Mart
Casim əl-Əli: İslam Həmrəyliyi İli” Azərbaycan tərəfindən irəli sürülmüş çox yaxşı təşəbbüsdür
09:56
20 Mart
Bahar bu gün Azərbaycana qədəm qoyur
09:53
20 Mart
İstanbulda yaşayan soydaşlarımız Novruz bayramında bir araya gəliblər
09:50
20 Mart
Franko Frattini: Beynəlxalq təşkilatların Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı qərar və qətnamələri yerinə yetirilməlidir
09:44
20 Mart
Dünya kubokunda gümüş medal qazanan yunan-Roma güləşçilərimiz Vətənə qayıdıblar
09:41
20 Mart
Mərakeş qəzetində professor Əli Həsənovun erməni təcavüzkarlığından bəhs edən kitabları barədə məqalə dərc olunub
09:38
20 Mart
“Bakı-2017” IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının biletləri satışa çıxarılıb
17:07
18 Mart
Azərbaycan Prezidenti: Dünyanın həm biznes, həm də siyasi elitasından bizə olan hörmət göz qabağındadır
16:35
18 Mart
Naxçıvan məktəbliləri Heydər Əliyev Mərkəzi ilə tanış olublar
16:03
18 Mart
Hikmət Çətin: Azərbaycanın inkişafından qürur duyuram
15:21
18 Mart
Azərbaycan Prezidenti: Bizim müstəqil siyasətimiz qürur mənbəyimizdir
15:18
18 Mart
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanda əldə edilmiş uğurlar ölkəmizi gücləndirir
15:16
18 Mart
Daşkənddə təntənəli Novruz şənliyi
15:05
18 Mart
Prezident İlham Əliyev: Biz beynəlxalq əməkdaşlığa öz fəlsəfəmizi gətirmişik
13:54
18 Mart
Bakıda idman gimnastikası üzrə dünya kuboku yarışları davam edir
11:50
18 Mart
Bu il bahar Azərbaycana martın 20-də qədəm qoyacaq
11:34
18 Mart
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Novruz bayramı münasibətilə ümumxalq şənliyində iştirak edib
11:31
18 Mart
Vaşinqtonda Novruz şənliyi keçirilib
11:27
18 Mart
“Gəncə Müstəqil Dövlətlər Birliyinin Mədəniyyət Paytaxtı – 2017” layihəsinin açılış mərasimi keçirilir
11:03
18 Mart
Azərbaycan əhalisinin sayı açıqlanıb
17:58
17 Mart
Azərbaycan millisinin Almaniya yığması ilə oyun üçün heyəti açıqlanıb
17:47
17 Mart
Prezident: Novruz ənənələri xalqımızın dünya mədəniyyətinə misilsiz töhfələrindəndir
17:42
17 Mart
Novruz bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqına təbrik
17:36
17 Mart
Prezident Raymonds Veyonis: Latviya Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığının genişləndirilməsini dəstəkləyir
17:32
17 Mart
Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Novruz bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib
17:30
17 Mart
Siyavuş Novruzov: Azərbaycan hökumətinin 2016-cı il ərzindəki fəaliyyəti qənaətbəxşdir
17:27
17 Mart
Azərbaycan ilə Argentina arasında çoxtərəfli platformada yüksək səviyyəli münasibətlər qurulub
17:18
17 Mart
Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti xanım Mehriban Əliyeva iranlı nazirin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb
17:03
17 Mart
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində Novruz bayramı münasibəti ilə tədbir keçirilib
16:54
17 Mart
“Dəniz Kuboku - 2017” beynəlxalq müsabiqəsinin işçi görüşünün protokolu imzalanıb
16:42
17 Mart
İslamabad sammiti: geosiyasi əhəmiyyəti və Azərbaycanın töhfələri
16:38
17 Mart
“Məhkum edilmiş bir sıra şəxslərin əfv olunması haqqında” Sərəncamın icrası başa çatıb
16:28
17 Mart
AFFA-nın baş katibi Kiprdə seçki proqramını təqdim edib
15:26
17 Mart
Azərbaycan Respublikası ilə Fələstin Dövləti arasında yaxşı siyasi əlaqələr var
15:24
17 Mart
Mətbuat Şurası ilə Türkiyəli media nümayəndələri arasında Əməkdaşlıq Memorandumu imzalanıb
14:47
17 Mart
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Şabranda vətəndaşların müraciətlərinə baxıb
14:42
17 Mart
Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun növbəti iclası keçirilib
14:38
17 Mart
Katerina Yuşşenko: “V Qlobal Forumda maraqlı müzakirələr aparılır”
14:36
17 Mart
Siyavuş Novruzov: "Banklar vətəndaşların düşdüyü vəziyyətdən istifadə edərək onları soyur"
14:30
17 Mart
Baş nazir: Azərbaycan Prezidentinin daxili və xarici siyasəti xalqımız tərəfindən dəstəklənir
14:14
17 Mart
Polşanın eks-prezidenti: BMT-nin Dağlıq Qarabağla bağlı qətnamələri icra olunmalıdır
14:11
17 Mart
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Bosniya və Herseqovinanın Rəyasət Heyətinin Sədri Mladen İvaniçi qəbul edib
14:09
17 Mart
Vayra Vike-Freyberqa: Qafqazdakı vəziyyət bütün dünyaya təsir edə bilər
14:04
17 Mart
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Səudiyyə Ərəbistanının Şahzadəsini qəbul edib
13:57
17 Mart
Nizami Cəfərov: Azərbaycan dövləti və xalqı İslam həmrəyliyində mühüm rol oynayır
12:57
17 Mart
Bakıda “Macarıstan günləri” davam edir
12:50
17 Mart
Latviyanın sabiq Prezidenti Valdis Zatlers: Bakı Qlobal Forumu əsas qlobal çağırışlara dair fikir mübadiləsi üçün səmərəli məkandır
12:29
17 Mart
Oqtay Əsədov: Azərbaycan investisiya qoyuluşu üzrə cəlbediciliyini qoruyub saxlayıb
12:25
17 Mart
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Səudiyyə Ərəbistanının Şahzadəsini qəbul edib
12:18
17 Mart
“The Daily Caller”: “Nüvə silahının yayılması və nüvəli Ermənistan təhlükəsi”
12:16
17 Mart
Milli Məclisdə Nazirlər Kabinetinin illik hesabatı dinlənilir
11:47
17 Mart
“Ölkəmizi tanıyaq” tur-aksiyasının iştirakçıları ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər
11:35
17 Mart
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev İranın rabitə və informasiya texnologiyaları nazirini qəbul edib
11:27
17 Mart
Sevinc Fətəliyeva: Prezident İlham Əliyevin imzaladığı növbəti əfv sərəncamı dövlətimizin humanizm siyasətinin parlaq nümunəsidir
11:22
17 Mart
Bakıda “Asiyanın Qəlbi-İstanbul Prosesi”ndə iştirak edən dövlətlərin yüksək vəzifəli rəsmilərinin iclası keçirilir
11:02
17 Mart
Bakıda Beynəlxalq Su Həftəsi çərçivəsində Dünya Su Şurasının sessiyası öz işinə başlayıb
10:59
17 Mart
Prezident İlham Əliyevin məhkum edilmiş bir sıra şəxslərin əfvi ilə bağlı Sərəncamı icra olunub
10:53
17 Mart
Jan-Mark Ero: Fransa Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin danışıqlar yolu ilə həllində vasitəçilik səylərini davam etdirəcək
10:40
17 Mart
Hikmət Xəlil Karzai: Əfqanıstan 2017-ci ilin Azərbaycanda “İslam Həmrəyliyi İli” elan edilməsi qərarını dəstəkləyir
10:32
17 Mart
V Qlobal Bakı Forumunun ikinci günündə ilk iclas beynəlxalq münasibətlərdə Çinin roluna həsr olunub

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31
HAVA HAQQINDA