Ana səhifə »  Dünya »  Yeni xarici siyasət konsepsiyası: Rusiya daha fəal mövqeyə keçir
A+   Yenilə  A-
Yeni xarici siyasət konsepsiyası: Rusiya daha fəal mövqeyə keçir

Moskva 2013-cü ildə xarici siyasət konsepsiyasını yeniləşdirmişdi. O zaman sənəddə qlobal miqyasda baş verən geosiyasi dəyişikliklər xüsusi qeyd olunurdu. Cəmi üç ildən sonra Kreml növbəti dəfə xarici siyasət kursuna yenidən baxmağa qərar verib. Mütəxəssislər bunu dünya səviyyəsində ciddi miqyasda geosiyasi yeniliklərin müşahidə edilməsi ilə əlaqələndirirlər. 2016-cı ilin əvvəllərindən hazırlanan sənəddə həmin özəllik ayrıca vurğulanır. Ölkənin xarici siyasəti də ona uyğun olaraq yeniləşir. Burada müxtəlif istiqamətlərdə Rusiyanın beynəlxalq arenada daha fəal mövqe tutacağı konkret müddəalarla qeyd olunur. Belə görünür ki, Rusiya dünya liderlərindən biri kimi fəaliyyət göstərməyə qərar verib. Onun, təbii ki, müxtəlif aspektləri vardır. Həm böyük dövlətlərə olan münasibətdə, həm də regional münaqişələrin həllindəki iştiraka aid maddələr orada yer alıb. Bütövlükdə götürdükdə, sənəd maraqlı və aktual məsələlərə konkret yanaşma ilə xarakterizə olunur. Onun nə dərəcədə reallaşacağını zaman göstərəcək. Ancaq əhəmiyyətlisi odur ki, Moskva sürətlə dəyişən dünyada özünün yerini və funksiyasını çevik surətdə müəyyənləşdirməyin öhdəsindən gəlir. Bu kontekstdə sənəddə ifadə olunan fikirlərin təhlilinə ehtiyac duyulur.
Üç ildən sonra: dəyişən situasiyaya çevik reaksiya
Prezident Vladimir Putin ölkənin yeni xarici siyasət konsepsiyasının qəbul edilməsi barədə sənəd imzalayıb. Sənəd KİV-də dərc edilib (bax: Konüepüiə vneşney politiki Rossiyskoy Federaüii (utverjdena Prezidentom Rossiyskoy Federaüii V.V.Putinım 30 noəbrə 2016 q.) / “mid.ru”, 1 dekabr 2016). Son olaraq 2013-cü ildə yenilənən (ondan əvvəlki 2008-ci ildə hazırlanmışdı) xarici siyasət konsepsiyasına cəmi 3 ildən sonra yenidən baxılmasına ehtiyac nədən yaranıb?
Mütəxəssislər bu sualı qoyurlar. Cavablarda ifadə olunur ki, keçən müddət ərzində qlobal miqyasda maraqlı siyasi və geosiyasi proseslər baş verib. Onların ən əhəmiyyətliləri yeni sənəddə öz əksini tapıb. Doğrudan da, konsepsiyada Rusiya hakimiyyəti müasir mərhələdə qlobal geosiyasətdə fərqli faktorların meydana gəldiyini vurğulayır. Onların hamısı yekun olaraq ölkənin təhlükəsizliyinin təmini ilə yanaşı, Rusiyanın beynəlxalq arenada fəallığının yeni səviyyəyə yüksəldilməsini nəzərdə tutur.
İlk öncə dünya siyasətinin ağırlıq mərkəzinin Asiya-Sakit okean hövzəsinə keçdiyi vurğulanır (bax: əvvəlki mənbəyə, II hissə 4-cü maddə). Bu, o deməkdir ki, Kremlin fikrinə görə, artıq qlobal geosiyasətin ən aktiv məkanı Qərb deyil, Uzaq Şərqdir. Bu, faktiki olaraq yaxın perspektivdə dünya siyasətində Çinin rolunun ciddi surətdə artacağını qəbul etmək anlamına gəlir. Həmin əsasda da ABŞ-Çin münasibətləri qlobal geosiyasətin ən aktual problemi olaraq qalacaq. Bunun fonunda Rusiya Federasiyasının hansı geosiyasi mövqe tutacağı olduqca maraqlıdır.
Konsepsiyada bu suala cavab var. Belə ki, artıq Moskva yalnız MDB məkanında fəal olmaq niyyətində deyil. Onun hədəfində dünyanın bütün regionlarında təhlükəsizlik, beynəlxalq münasibətlərin tənzimlənməsi və terrorla mübarizədə dominant rola iddia etmək vardır. Həmin kontekstdə sənəddə Suriya, Ukrayna, Moldova, Gürcüstanın adının hallanması diqqəti çəkir. Bundan başqa, mütəxəssisləri Avropa İttifaqı ifadəsindən çox, konkret olaraq Almaniya, Fransa, İspaniya və İtaliya ilə münasibətlərə üstünlük verilməsindən bəhs edilməsi düşündürməkdədir. Belə görünür ki, Moskva Aİ-nin yaxın illər üçün səfərbər olunaraq güclü vahid geosiyasi mövqe tutan təşkilat halına gələ biləcəyinə inanmır. Böyük Britaniyanın Aİ-ni tərk etməsinin “domino effekti” verəcəyinə əmindir. Bu, maraqlı məqamdır, çünki Aİ-nin geosiyasi oyunçu kimi bir qədər arxa plana keçməsi dünya miqyasında ciddi nəticələr verə bilər.
Əvəzində, Rusiya Amerika ilə daha sərt dillə danışmaq qərarına gəlib (bax: əvvəlki mənbəyə, 29-38-ci maddələr). Bunun təməlində duran səbəb mövcud siyasi-hərbi təşkilatların qlobal təhlükəsizliyi etibarlı təmin etməyə yetərli olmamasındadır. Dünya isə polisentrik struktur formasına keçir. Risklər artır, beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin formalaşması üçün ciddi təhdidlər meydana çıxır. Bu mənada terror xüsusi təhlükə törədir. Sənəddə bu kontekstdə İŞİD-in adı tez-tez çəkilir (2013-cü il sənədində bu ifadələr yox idi, bax: məs.; Aleksey Tokarev. Dve konüepüii vneşney politiki: bukvı, slova i smıslı v 2013 i 2016 qodu / “mgimo.ru”, 7 dekabr 2016).
Təhlükəsizliyin təmini və münaqişələrin həlli: Kremlin yeni hədəfləri
Belə şərtlər daxilində Rusiya kənardan olan təsirlərə laqeyd qala bilməz. O cümlədən Vaşinqtonun beynəlxalq hüquqa uyğun gəlməyən və müxtəlif dövlətlərə təzyiq xarakterli davranışlarını qəbul etməyəcək. Onda qlobal miqyasda geosiyasi proseslərin tənzimlənməsində və beynəlxalq hüququn təmin edilməsində əsas rolun BMT-nin üzərinə düşməsi prinsipial əhəmiyyət daşıyacaq. Yeni konsepsiyada həmin məqam xüsusi vurğulanır (bax: Konüepüiə vneşney politiki Rossiyskoy Federaüii (utverjdena Prezidentom Rossiyskoy Federaüii V.V.Putinım 30 noəbrə 2016 q.) / “mid.ru”, 1 dekabr 2016).
Deməli, Rusiyanın yeni xarici siyasət kursunda qlobal miqyasda daha fəal və təsiredici fəaliyyət mühüm yer tutur. Bunu Kreml dünyada, ümumiyyətlə, geosiyasi dinamikanın dəyişməsi ilə əsaslandırır. Deyilənlərin fonunda rəsmi Moskvanın postsovet məkanında münaqişələrin həllində iştirakı ilə bağlı konsepsiyada nələri nəzərdə tutması təbii maraq doğurur.
Konkret olaraq Abxaziya və Cənubi Osetiyanın “demokratik dövlətə” çevrilməsi istiqamətində işlərin davam etdiriləcəyi vurğulanır. Ancaq Gürcüstanla da mümkün bəndlərdə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi imkanlarına baxılması da qeyd olunur. Dnestryanı bölgə məsələsinin Moldovanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll olunmasına, lakin, eyni zamanda, Dnestryanıya xüsusi statusun verilməsi şərti ilə bu məsələnin aradan qaldırılmasına üstünlük veriləcək (bax: əvvəlki mənbəyə).
Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi isə, 2013-cü il sənədində qeyd olunduğu kimi, “ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədr dövlətləri ilə qarşılıqlı əlaqədə” həyata keçirilməlidir (bax: əvvəlki mənbəyə). Belə görünür ki, Rusiya postsovet məkanındakı münaqişələrin həlli məsələsində ciddi mövqe dəyişikliyinə getmək fikrində deyil.
Ancaq onların aradan qaldırılması üçün fəallığını artıra bilər. Bunun hansı nəticələri verəcəyini indidən demək çətindir. Konkret Dağlıq Qarabağa gəldikdə isə, rəsmi Moskvanın fövqəladə hansısa addım atmasını gözləmək doğru olmazdı. Əvvəlki mərhələdə olduğu kimi, Kreml Minsk qrupunun həmsədr dövləti kimi başqa həmsədrlərlə koordinasiyada hərəkət etməyə çalışacaq və bu zaman Ermənistana təzyiq göstərilməsi ehtimalı çox zəifdir.
Maraqlıdır ki, Rusiya dünya miqyasında geosiyasi dinamikanın dəyişdiyini və bu kontekstdə ümumi təhlükəsizlik probleminin fərqli məzmun kəsb etdiyini qəbul edir. Bu prosesin Ukrayna və Gürcüstanla münasibətlərə təsirini haradasa istisna etmir, Moldova məsələsinə konkret olaraq ərazi bütövlüyü prizmasından yanaşır, ancaq Dağlıq Qarabağla bağlı hansısa dəyişikliyin olmayacağı mesajını da verir. Burada ziddiyyət göz qabağındadır. Əgər yeni konsepsiyadakı prinsipial əhəmiyyət daşıyan geosiyasi faktorlar yeniləşəcəksə, onun münaqişələrin həllinə təsiri qaçılmazdır. Bu inkar edilirsə, deməli, hansısa məqamda münaqişəni dondurmaq niyyətləri vardır.
Azərbaycanın belə bir vəziyyətlə razılaşması mümkün deyildir. Bu o deməkdir ki, sənəddə qeyd olunmamasına baxmayaraq, Moskvanın Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində fəallaşması istisna edilməməlidir.
Həmin məqam Rusiya rəhbərliyinin “şəbəkə diplomatiyası” faktoruna daha çox önəm vermək istəyi fonunda çox maraqlı görünür. Çünki həmin diplomatiya faktiki olaraq ölkə XİN-in bütün istiqamətlərdə sistemli formada fəallaşmasını nəzərdə tutur. Müxtəlif istiqamətlərdə yeridilən diplomatik fəaliyyətin əsas aspektləri məntiqi olaraq bir-biri ilə sıx əlaqədə götürülür. Belə çıxır ki, yeni xarici siyasət konsepsiyası reallıqda bir çox dəyişikliklərə yol aça bilər. Bunun bütövlükdə qlobal geosiyasətdə hansı yeniləşmələrə aparıb çıxaracağını zaman göstərəcək.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  9480  |  
  • Tarix:  24-01-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Böyük Britaniyanın ticarət və ixracın təşviqi üzrə nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb

15:56
15 Dekabr
Bakıda Azərbaycan Gənc Alimlərinin I Qurultayı keçirilib
15:53
15 Dekabr
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində görüş
15:48
15 Dekabr
Siyavuş Novruzov: Həqiqi hərbi xidmətə çağırılan şəxslərə ictimai nəzarət lazım deyil
15:19
15 Dekabr
Qara dəniz ölkələri Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttindən fəal istifadə etməyə çağırılıb
15:14
15 Dekabr
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi, BMT-nin İnkişaf Proqramı və Beynəlxalq Əmək Təşkilatı arasında Niyyət Məktubu imzalanıb
15:08
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev “Baku Steel Company” MMC-nin Sumqayıt boruyayma zavodunun yenidənqurmadan sonra açılışında iştirak edib
15:02
15 Dekabr
Mahmud Məmməd-Quliyev: Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Qara dəniz ölkələri arasında regional layihələrə maneə olur
14:46
15 Dekabr
Nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar naziri Salyanda vətəndaşlarla görüşüb
14:42
15 Dekabr
Silahlı Qüvvələrin rəhbər heyətinin toplantısı keçirilir
14:32
15 Dekabr
Bakıda “İslam Həmrəyliyi İli” çərçivəsində yekun beynəlxalq konfrans keçiriləcək
14:29
15 Dekabr
Milli Məclisin aqrar siyasət komitəsinin iclasında iki qanun layihəsinə baxılıb
14:24
15 Dekabr
Azərbaycan-Böyük Britaniya əlaqələrinin enerji istiqaməti müzakirə olunub
14:18
15 Dekabr
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Yevlaxda vətəndaşları qəbul edəcək
14:13
15 Dekabr
Nazir müavini: Təhsil Nazirliyi doktoranturanın təkmilləşdirilməsi işlərini davam etdirir
14:12
15 Dekabr
Ömrünü Azərbaycan təbiətinin tədqiqinə həsr etmiş görkəmli alimin xatirəsi yad olunub
14:06
15 Dekabr
Malayziyada “Heydər Əliyev” kitabının malay dilində nəşrinin təqdimatı olub, “Azərbaycanı kəşf et” sərgisi açılıb
14:02
15 Dekabr
"Van Shopping Fest-2018" Azərbaycan ilə Van arasında turizm axınını artıra bilər
14:00
15 Dekabr
Bakıda “Texnologiyalar və İnnovasiyalar: İqtisadi islahatlar və inkişaf perspektivləri” mövzusunda konfrans keçirilib
13:49
15 Dekabr
Bakı Ali Neft Məktəbində “CİSCO”nun Şəbəkə Akademiyasının yaradılması qərara alınıb
12:45
15 Dekabr
Sumqayıtda Lüdviqşafen parkında əsaslı təmirdən sonra yaradılan şəraitlə tanışlıq
12:43
15 Dekabr
YAP-ın 25 illik yubileyi münasibətilə keçirilən “700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində 250 mindən artıq ağac əkilib
12:40
15 Dekabr
AMEA-nın prezidenti: Akademiya elm və təhsilin inteqrasiyasını ən vacib istiqamət kimi qəbul edir
12:33
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Sumqayıtda “Kimyaçı” Mədəniyyət Sarayında əsaslı təmirdən sonra yaradılan şəraitlə tanış olub
12:28
15 Dekabr
Azad Rəhimov: Gənclərin elmə maraqlarının artırılması istiqamətində bir sıra layihələr həyata keçirilir
12:27
15 Dekabr
Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçirilir
12:21
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Yeni Azərbaycan Partiyası Sumqayıt şəhər təşkilatının inzibati binasının açılışında iştirak edib
12:11
15 Dekabr
Bakıda Azərbaycanın UNESCO-ya üzvlüyünün 25 illiyi qeyd olunacaq
12:03
15 Dekabr
Sumqayıtda Bayraq Muzeyinin açılışı olub
11:58
15 Dekabr
ADA Universitetində "Big Data" Tədqiqat Mərkəzi fəaliyyətə başlayıb
11:47
15 Dekabr
Kolumbiya Senatında Azərbaycanla bağlı təqdimat keçirilib
11:41
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Sumqayıt Kimya Sənaye Parkında olub
11:32
15 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Sumqayıt şəhərinə səfərə gəlib
11:26
15 Dekabr
Bakıda Azərbaycan Gənc Alimlərinin I Qurultayı keçirilir
10:58
15 Dekabr
Türkiyə XİN: Ermənistan Azərbaycan ərazilərinin işğalına son qoymalıdır
10:53
15 Dekabr
Azərbaycan ilə Britaniya arasında 23-ə yaxın layihə uğurla həyata keçirilib
10:49
15 Dekabr
Vyanada Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü qeyd edilib
10:31
15 Dekabr
Bu gün Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçiriləcək
10:25
15 Dekabr
İqtisadiyyat naziri Britaniya şirkətlərini Azərbaycanda fəaliyyət göstərməyə dəvət edib
10:23
15 Dekabr
Parisdə azərbaycanlı girovlara həsr edilmiş konfrans keçirilib
10:19
15 Dekabr
Ermənistan ordusu iriçaplı pulemyotlardan istifadə etməklə atəşkəs rejimini 128 dəfə pozub
10:15
15 Dekabr
Azərbaycan əhalisinin sayı 9,9 milyon nəfərə çatır
17:55
14 Dekabr
Oleq Yuryeviç: Azərbaycanda bütün dini konfessiyalar və xalqların nümayəndələri üçün tolerant mühit yaradılıb
17:52
14 Dekabr
Hadi Rəcəbli: Aparılan islahatlar sosial xidmət sisteminin daha da inkişaf etməsinə və səmərəliliyinin artmasına təkan verir
17:51
14 Dekabr
Tərtər rayonunda 4 min ağac əkilib
17:38
14 Dekabr
Nizami rayonunda “Hərəyə bir ağac əkək” aksiyası keçirib
17:37
14 Dekabr
Azərbaycan nümayəndə heyəti Beynəlxalq Qılıncoynatma Federasiyasının konqresində iştirak edib
17:34
14 Dekabr
“700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində Biləsuvarda növbəti ağacəkmə aksiyası keçirilib
17:28
14 Dekabr
“The Jerusalem Post”: Ermənistan terrorçuların populyarlaşdırılmasını dəstəkləməklə faşizmi dövlət siyasətinə çevirib
17:13
14 Dekabr
YAP Siyəzən rayon təşkilatı “700 min ağac əkək” kampaniyasına start verib
16:37
14 Dekabr
Milli Məclisin əmək və sosial siyasət komitəsinin iclası keçirilib
16:18
14 Dekabr
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Böyük Britaniyanın ticarət və ixracın təşviqi üzrə nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb
16:08
14 Dekabr
Gündüz İsmayılov: Bəzi dini qruplar məqsədli şəkildə dini kimliyimizlə milli kimliyimizi qarşı-qarşıya qoyurlar
15:37
14 Dekabr
Rəqəmsal mühitdə piratçılığa və kontrafaktçılığa qarşı mübarizəyə həsr olunan beynəlxalq konfrans davam edir
15:20
14 Dekabr
YAP Qax rayon təşkilatının üzvləri ağacəkmə kampaniyasına fəal qoşulublar
15:15
14 Dekabr
Tahir Rzayev: Bu gün Azərbaycanın iqtisadiyyatında əsas prioritet qeyri-neft sektorunun inkişafıdır
15:08
14 Dekabr
Nazir: Böyük Britaniya Azərbaycan iqtisadiyyatına 27 mlrd. dollardan çox investisiya qoyub
15:05
14 Dekabr
Ekspert: Azərbaycan həm də müsəlman ölkəsi kimi birincilərdən olduğunu əməli fəaliyyəti ilə sübuta yetirir
14:32
14 Dekabr
YAP-ın yaradılmasının 25 illiyi münasibətilə partiyanın Səbail rayon təşkilatının gördüyü işlər müzakirə edilib
13:46
14 Dekabr
İsa Həbibbəyli: İslam həmrəyliyi Azərbaycan xalqının milli və mənəvi dəyərlər sistemində önəmli yer tutur
13:40
14 Dekabr
Vitse-spiker: Bu təhlükə Avropanın özünə yaxınlaşdıqda münasibət bildirməli olur
13:37
14 Dekabr
Musa Quliyev: Proqramların uğurla reallaşması nəticəsində respublikamızda yüzminlərlə yeni iş yeri açılıb
13:30
14 Dekabr
Tbilisidə GUAM PA-nın 10-cu sessiyası keçiriləcək
12:48
14 Dekabr
Bakının "Ekspo 2025" Ümumdünya sərgisinə ev sahibliyinə namizəd şəhər olması ilə bağlı təqdimat keçirilib
12:31
14 Dekabr
Fövqəladə hallar naziri: FHN xilasediciləri bu il çimərliklərdə 296 nəfəri xilas ediblər
12:15
14 Dekabr
Azərbaycan media təmsilçiləri İstanbulda səfərdədirlər
12:11
14 Dekabr
Böyük Britaniyanın ticarət və ixracın təşviqi üzrə naziri Ulu Öndərin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
11:58
14 Dekabr
Azərbaycan Prezidentinin İƏT-in zirvə görüşündəki çıxışı Türkiyə mediasında geniş işıqlandırılıb
11:35
14 Dekabr
İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə toplantısında İƏT Gənclər Forumunun fəaliyyəti dəstəklənib
11:20
14 Dekabr
Prezident İlham Əliyev Böyük Britaniyanın ticarət və ixracın təşviqi üzrə nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
11:16
14 Dekabr
Dövlət Sərhəd Xidmətinin 2017-ci ildə xidməti-döyüş fəaliyyətinin yekunlarına həsr olunan müşavirə keçirilib

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+9 +12
gecə+5 +7