Ana səhifə »  Dünya »  Yeni xarici siyasət konsepsiyası: Rusiya daha fəal mövqeyə keçir
A+   Yenilə  A-
Yeni xarici siyasət konsepsiyası: Rusiya daha fəal mövqeyə keçir

Moskva 2013-cü ildə xarici siyasət konsepsiyasını yeniləşdirmişdi. O zaman sənəddə qlobal miqyasda baş verən geosiyasi dəyişikliklər xüsusi qeyd olunurdu. Cəmi üç ildən sonra Kreml növbəti dəfə xarici siyasət kursuna yenidən baxmağa qərar verib. Mütəxəssislər bunu dünya səviyyəsində ciddi miqyasda geosiyasi yeniliklərin müşahidə edilməsi ilə əlaqələndirirlər. 2016-cı ilin əvvəllərindən hazırlanan sənəddə həmin özəllik ayrıca vurğulanır. Ölkənin xarici siyasəti də ona uyğun olaraq yeniləşir. Burada müxtəlif istiqamətlərdə Rusiyanın beynəlxalq arenada daha fəal mövqe tutacağı konkret müddəalarla qeyd olunur. Belə görünür ki, Rusiya dünya liderlərindən biri kimi fəaliyyət göstərməyə qərar verib. Onun, təbii ki, müxtəlif aspektləri vardır. Həm böyük dövlətlərə olan münasibətdə, həm də regional münaqişələrin həllindəki iştiraka aid maddələr orada yer alıb. Bütövlükdə götürdükdə, sənəd maraqlı və aktual məsələlərə konkret yanaşma ilə xarakterizə olunur. Onun nə dərəcədə reallaşacağını zaman göstərəcək. Ancaq əhəmiyyətlisi odur ki, Moskva sürətlə dəyişən dünyada özünün yerini və funksiyasını çevik surətdə müəyyənləşdirməyin öhdəsindən gəlir. Bu kontekstdə sənəddə ifadə olunan fikirlərin təhlilinə ehtiyac duyulur.
Üç ildən sonra: dəyişən situasiyaya çevik reaksiya
Prezident Vladimir Putin ölkənin yeni xarici siyasət konsepsiyasının qəbul edilməsi barədə sənəd imzalayıb. Sənəd KİV-də dərc edilib (bax: Konüepüiə vneşney politiki Rossiyskoy Federaüii (utverjdena Prezidentom Rossiyskoy Federaüii V.V.Putinım 30 noəbrə 2016 q.) / “mid.ru”, 1 dekabr 2016). Son olaraq 2013-cü ildə yenilənən (ondan əvvəlki 2008-ci ildə hazırlanmışdı) xarici siyasət konsepsiyasına cəmi 3 ildən sonra yenidən baxılmasına ehtiyac nədən yaranıb?
Mütəxəssislər bu sualı qoyurlar. Cavablarda ifadə olunur ki, keçən müddət ərzində qlobal miqyasda maraqlı siyasi və geosiyasi proseslər baş verib. Onların ən əhəmiyyətliləri yeni sənəddə öz əksini tapıb. Doğrudan da, konsepsiyada Rusiya hakimiyyəti müasir mərhələdə qlobal geosiyasətdə fərqli faktorların meydana gəldiyini vurğulayır. Onların hamısı yekun olaraq ölkənin təhlükəsizliyinin təmini ilə yanaşı, Rusiyanın beynəlxalq arenada fəallığının yeni səviyyəyə yüksəldilməsini nəzərdə tutur.
İlk öncə dünya siyasətinin ağırlıq mərkəzinin Asiya-Sakit okean hövzəsinə keçdiyi vurğulanır (bax: əvvəlki mənbəyə, II hissə 4-cü maddə). Bu, o deməkdir ki, Kremlin fikrinə görə, artıq qlobal geosiyasətin ən aktiv məkanı Qərb deyil, Uzaq Şərqdir. Bu, faktiki olaraq yaxın perspektivdə dünya siyasətində Çinin rolunun ciddi surətdə artacağını qəbul etmək anlamına gəlir. Həmin əsasda da ABŞ-Çin münasibətləri qlobal geosiyasətin ən aktual problemi olaraq qalacaq. Bunun fonunda Rusiya Federasiyasının hansı geosiyasi mövqe tutacağı olduqca maraqlıdır.
Konsepsiyada bu suala cavab var. Belə ki, artıq Moskva yalnız MDB məkanında fəal olmaq niyyətində deyil. Onun hədəfində dünyanın bütün regionlarında təhlükəsizlik, beynəlxalq münasibətlərin tənzimlənməsi və terrorla mübarizədə dominant rola iddia etmək vardır. Həmin kontekstdə sənəddə Suriya, Ukrayna, Moldova, Gürcüstanın adının hallanması diqqəti çəkir. Bundan başqa, mütəxəssisləri Avropa İttifaqı ifadəsindən çox, konkret olaraq Almaniya, Fransa, İspaniya və İtaliya ilə münasibətlərə üstünlük verilməsindən bəhs edilməsi düşündürməkdədir. Belə görünür ki, Moskva Aİ-nin yaxın illər üçün səfərbər olunaraq güclü vahid geosiyasi mövqe tutan təşkilat halına gələ biləcəyinə inanmır. Böyük Britaniyanın Aİ-ni tərk etməsinin “domino effekti” verəcəyinə əmindir. Bu, maraqlı məqamdır, çünki Aİ-nin geosiyasi oyunçu kimi bir qədər arxa plana keçməsi dünya miqyasında ciddi nəticələr verə bilər.
Əvəzində, Rusiya Amerika ilə daha sərt dillə danışmaq qərarına gəlib (bax: əvvəlki mənbəyə, 29-38-ci maddələr). Bunun təməlində duran səbəb mövcud siyasi-hərbi təşkilatların qlobal təhlükəsizliyi etibarlı təmin etməyə yetərli olmamasındadır. Dünya isə polisentrik struktur formasına keçir. Risklər artır, beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin formalaşması üçün ciddi təhdidlər meydana çıxır. Bu mənada terror xüsusi təhlükə törədir. Sənəddə bu kontekstdə İŞİD-in adı tez-tez çəkilir (2013-cü il sənədində bu ifadələr yox idi, bax: məs.; Aleksey Tokarev. Dve konüepüii vneşney politiki: bukvı, slova i smıslı v 2013 i 2016 qodu / “mgimo.ru”, 7 dekabr 2016).
Təhlükəsizliyin təmini və münaqişələrin həlli: Kremlin yeni hədəfləri
Belə şərtlər daxilində Rusiya kənardan olan təsirlərə laqeyd qala bilməz. O cümlədən Vaşinqtonun beynəlxalq hüquqa uyğun gəlməyən və müxtəlif dövlətlərə təzyiq xarakterli davranışlarını qəbul etməyəcək. Onda qlobal miqyasda geosiyasi proseslərin tənzimlənməsində və beynəlxalq hüququn təmin edilməsində əsas rolun BMT-nin üzərinə düşməsi prinsipial əhəmiyyət daşıyacaq. Yeni konsepsiyada həmin məqam xüsusi vurğulanır (bax: Konüepüiə vneşney politiki Rossiyskoy Federaüii (utverjdena Prezidentom Rossiyskoy Federaüii V.V.Putinım 30 noəbrə 2016 q.) / “mid.ru”, 1 dekabr 2016).
Deməli, Rusiyanın yeni xarici siyasət kursunda qlobal miqyasda daha fəal və təsiredici fəaliyyət mühüm yer tutur. Bunu Kreml dünyada, ümumiyyətlə, geosiyasi dinamikanın dəyişməsi ilə əsaslandırır. Deyilənlərin fonunda rəsmi Moskvanın postsovet məkanında münaqişələrin həllində iştirakı ilə bağlı konsepsiyada nələri nəzərdə tutması təbii maraq doğurur.
Konkret olaraq Abxaziya və Cənubi Osetiyanın “demokratik dövlətə” çevrilməsi istiqamətində işlərin davam etdiriləcəyi vurğulanır. Ancaq Gürcüstanla da mümkün bəndlərdə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi imkanlarına baxılması da qeyd olunur. Dnestryanı bölgə məsələsinin Moldovanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll olunmasına, lakin, eyni zamanda, Dnestryanıya xüsusi statusun verilməsi şərti ilə bu məsələnin aradan qaldırılmasına üstünlük veriləcək (bax: əvvəlki mənbəyə).
Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi isə, 2013-cü il sənədində qeyd olunduğu kimi, “ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədr dövlətləri ilə qarşılıqlı əlaqədə” həyata keçirilməlidir (bax: əvvəlki mənbəyə). Belə görünür ki, Rusiya postsovet məkanındakı münaqişələrin həlli məsələsində ciddi mövqe dəyişikliyinə getmək fikrində deyil.
Ancaq onların aradan qaldırılması üçün fəallığını artıra bilər. Bunun hansı nəticələri verəcəyini indidən demək çətindir. Konkret Dağlıq Qarabağa gəldikdə isə, rəsmi Moskvanın fövqəladə hansısa addım atmasını gözləmək doğru olmazdı. Əvvəlki mərhələdə olduğu kimi, Kreml Minsk qrupunun həmsədr dövləti kimi başqa həmsədrlərlə koordinasiyada hərəkət etməyə çalışacaq və bu zaman Ermənistana təzyiq göstərilməsi ehtimalı çox zəifdir.
Maraqlıdır ki, Rusiya dünya miqyasında geosiyasi dinamikanın dəyişdiyini və bu kontekstdə ümumi təhlükəsizlik probleminin fərqli məzmun kəsb etdiyini qəbul edir. Bu prosesin Ukrayna və Gürcüstanla münasibətlərə təsirini haradasa istisna etmir, Moldova məsələsinə konkret olaraq ərazi bütövlüyü prizmasından yanaşır, ancaq Dağlıq Qarabağla bağlı hansısa dəyişikliyin olmayacağı mesajını da verir. Burada ziddiyyət göz qabağındadır. Əgər yeni konsepsiyadakı prinsipial əhəmiyyət daşıyan geosiyasi faktorlar yeniləşəcəksə, onun münaqişələrin həllinə təsiri qaçılmazdır. Bu inkar edilirsə, deməli, hansısa məqamda münaqişəni dondurmaq niyyətləri vardır.
Azərbaycanın belə bir vəziyyətlə razılaşması mümkün deyildir. Bu o deməkdir ki, sənəddə qeyd olunmamasına baxmayaraq, Moskvanın Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində fəallaşması istisna edilməməlidir.
Həmin məqam Rusiya rəhbərliyinin “şəbəkə diplomatiyası” faktoruna daha çox önəm vermək istəyi fonunda çox maraqlı görünür. Çünki həmin diplomatiya faktiki olaraq ölkə XİN-in bütün istiqamətlərdə sistemli formada fəallaşmasını nəzərdə tutur. Müxtəlif istiqamətlərdə yeridilən diplomatik fəaliyyətin əsas aspektləri məntiqi olaraq bir-biri ilə sıx əlaqədə götürülür. Belə çıxır ki, yeni xarici siyasət konsepsiyası reallıqda bir çox dəyişikliklərə yol aça bilər. Bunun bütövlükdə qlobal geosiyasətdə hansı yeniləşmələrə aparıb çıxaracağını zaman göstərəcək.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  7740  |  
  • Tarix:  24-01-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycan jurnalistləri sosial şəbəkələrdə “İlham Əliyevin dostları” səhifəsi yaradıblar

16:54
22 Avqust
Sabiq Prezident Petar Stoyanov: Azərbaycan çox gözəl, nadir və tolerant ölkədir
16:51
22 Avqust
Azərbaycan şahmatçıları Abu-Dabidə keçirilən beynəlxalq festivalın liderləri sırasındadırlar
16:39
22 Avqust
Tahir Rzayev: Dövlət proqramlarının icrası ötən dövr ərzində bölgələrdə infrastruktur və keyfiyyət dəyişiklikləri yaradıb
16:36
22 Avqust
Güləşçimiz Elvin Mürsəliyev dünya çempionatının yarımfinalına yüksəlib
16:19
22 Avqust
Piter Teyz: Azərbaycanda müxtəlif dinlərə və etnik qruplara mənsub insanlar əsrlər boyu bir ailə kimi yaşayıblar
15:55
22 Avqust
Misirin İsgəndəriyyə Kitabxanasının direktoru: Bakının dünya üçün vacib məsələlərin müzakirəsini təşkil etmək ənənəsi formalaşıb
15:27
22 Avqust
Hikmət Çətin: Azərbaycan qlobal tədbirlərin keçirildiyi məkana çevrilib
15:16
22 Avqust
ABŞ təmsilçisi: Qlobal Gənc Liderlər Forumu gələcək uğurlarımızda bir açar ola bilər
15:09
22 Avqust
“Qarabağ” oyunöncəsi Danimarkada son məşqinə çıxacaq
15:00
22 Avqust
Elmar Məmmədyarov İtaliyanın Azərbaycandakı yeni səfiri ilə görüşüb
14:08
22 Avqust
“Gəncə Marafonu-2017”də artıq 1000-dən çox iştirakçı qeydiyyatdan keçib
14:04
22 Avqust
Rusiya ilə Azərbaycan arasında müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın inkişafı məsələləri müzakirə edilib
13:55
22 Avqust
Gürcüstan Prezidenti Azərbaycana minnətdarlıq edib
12:59
22 Avqust
Sevinc Hüseynova: Dövlət başçısının hər bir səfəri bölgələrimizin yeni-yeni uğurları ilə müşaiyət olunur
12:54
22 Avqust
Sabah paytaxtda hava günəşli olacaq
12:18
22 Avqust
Füzulidə barama istehsalı 8 dəfə artıb
12:16
22 Avqust
Rusiyanın Birinci kanalında “Jara-2017” çərçivəsində Qriqori Lepsin yaradıcılıq gecəsi yayımlanacaq
11:55
22 Avqust
Ermənistan silahlı qüvvələrində növbəti biabırçılıq
11:40
22 Avqust
Qlobal Gənc Liderlər Forumunun ikinci iş günündə qadın və kişi liderliyi mövzusu müzakirə edilib
11:09
22 Avqust
Peru Azərbaycanın neft-qaz sahəsindəki təcrübəsindən istifadə etməyə maraqlıdır
10:37
22 Avqust
Şamaxıda 40 min tonadək taxıl istehsal olunub
10:29
22 Avqust
Azərbaycan FHN-in helikopteri Gürcüstandakı meşə yanğınlarının söndürülməsində iştirak edir
10:25
22 Avqust
Ermənistan ordusu sutka ərzində atəşkəs rejimini 134 dəfə pozub
10:20
22 Avqust
Ruslana: Azərbaycan mənim üçün doğma yerdir
18:12
21 Avqust
Samuxda çoxmənzilli binaların əsaslı təmiri və abadlıq-quruculuq işləri davam etdiriləcək
17:59
21 Avqust
Azərbaycan jurnalistləri "İlham Əliyevin dostları" səhifəsi yaradıblar
17:46
21 Avqust
Aydın Hüseynov: Yeni iqtisadi siyasi kurs çərçivəsində aparılan islahatlar öz bəhrəsini verir
17:42
21 Avqust
Ermənistan silahlı qüvvələrinin zabiti intihar edib
17:25
21 Avqust
Bu ilin 7 ayında Dövlət Məşğulluq Xidmətinin xətti ilə 35,8 min nəfərdən çox şəxs münasib işlərlə təmin edilib
17:07
21 Avqust
Hikmət Çətin: Qlobal Gənc Liderlər Forumu üzləşdiyimiz problemlərin həllinə töhfə verəcək
17:03
21 Avqust
Rafiq Məmmədhəsənov: «Turizm haqqında» yeni qanun bu sahənin inkişafına böyük təkan verəcək
16:39
21 Avqust
Daniel Qoldstern: Qlobal Gənc Liderlər Forumu gənclərin öyrənmələri üçün yaxşı platformadır
16:37
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanda xalça fabriklərinin sayı 30-a çatacaq
16:16
21 Avqust
Rasim Musabəyov: Erməni tərəfi anlayır ki, Azərbaycanın hərbi qüdrəti xeyli artıb
15:59
21 Avqust
Azərbaycan Prezidentinin tapşırığına əsasən, FHN meşə yanğınlarının söndürülməsinə kömək məqsədilə Gürcüstana helikopter göndərib
15:56
21 Avqust
Azərbaycan Prezidenti: Bundan sonra kənd təsərrüfatı ancaq məhsuldarlığın artımı hesabına inkişaf etməlidir
15:55
21 Avqust
İsmail Serageldin: Gələcəyin liderləri ilə birlikdə işləmək qısa müddətdə öz faydasını verəcək
15:50
21 Avqust
Elman Nəsirov: Minsk qrupu münaqişənin həlli ilə bağlı üzərinə düşən məsuliyyətə uyğun fəaliyyət ortaya qoya bilməyib
15:14
21 Avqust
Petar Stoyanov: Bakı vacib çağırışların müzakirə edilməsi baxımından əhəmiyyətli platformaya çevrilib
14:51
21 Avqust
Ankarada keçirilən beynəlxalq festivalda “Azərbaycan gecəsi” təşkil olunub
14:17
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev: Yol infrastrukturuna görə Azərbaycan indi dünya miqyasında qabaqcıl yerdədir
14:13
21 Avqust
Ümumdünya Yay Universiadasının taekvando yarışlarında Azərbaycanı 12 idmançı təmsil edəcək
14:02
21 Avqust
“Kopenhagen”–“Qarabağ” matçını ispaniyalı hakimlər briqadası idarə edəcək
13:55
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev Qlobal Gənc Liderlər Forumunda iştirak edən sabiq dövlət və hökumət başçılarını qəbul edib
13:51
21 Avqust
Şabranda qısa müddətdə səyyar “ASAN qatar”ın xidmətindən 700-dən çox vətəndaş faydalanıb
12:26
21 Avqust
Honco Beynəlxalq Təqaüd Fondunun yubiley konfransında Azərbaycan həqiqətlərindən danışılıb
12:20
21 Avqust
UNEC nüfuzlu beynəlxalq akkreditasiya qazanıb
12:14
21 Avqust
Latviyanın sabiq Prezidenti: Qlobal Gənc Liderlər Forumu əla ideyadır
12:03
21 Avqust
Bu gün Fransada güləş üzrə dünya çempionatı start götürür
11:06
21 Avqust
Valdis Zatlers: Qlobal Gənc Liderlər Forumu gənclərin təcrübəli insanlarla görüşdüyü yeni platformadır
11:04
21 Avqust
Rosen Plevneliev: Gənc liderlər sülhməramlı olmalı, müharibəyə qarşı çıxış etməlidirlər
10:52
21 Avqust
Katerina Yuşenko: Azərbaycan Qlobal Gənc Liderlər Forumunu keçirməklə dünyaya növbəti töhfəsini verir
10:46
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev “Şəmkir Aqroparkı”nın Logistika Mərkəzinin açılışında iştirak edib
10:44
21 Avqust
“Azərxalça” ASC-nin Şəmkir filialının açılışı olub
10:42
21 Avqust
Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev Müdafiə Nazirliyinin Mobil Səhra Cərrahiyyə Hospitalının imkanları ilə tanış olub
10:41
21 Avqust
Ali məktəblərin boş qalan plan yerlərinə abituriyentlərin ixtisas seçimi başa çatıb
10:38
21 Avqust
Bu gün müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqənin sonuncu mərhələsi başlayıb
10:36
21 Avqust
“Azərişıq” ASC-nin Şəmkir avtomat idarəetmə və nəzarət mərkəzi işə salınıb
10:34
21 Avqust
Əsaslı şəkildə yenidən qurulan Şəmkir Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi ilə tanışlıq
10:31
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev Şəmkir-Yeni Göyçə-Dağ Cəyir avtomobil yolunun açılışında iştirak edib
10:28
21 Avqust
Bakıda Qlobal Gənc Liderlər Forumu işə başlayıb
10:26
21 Avqust
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Şəmkir rayonuna səfərə gəlib
10:24
21 Avqust
Cocuq Mərcanlıda tikinti işlərinin növbəti mərhələsi sürətlə davam etdirilir
10:22
21 Avqust
Prezident İlham Əliyev Gədəbəy rayonunun içməli su təchizatı layihəsinin açılışında iştirak edib
10:20
21 Avqust
Ermənistan silahlı qüvvələri sutka ərzində atəşkəs rejimini 119 dəfə pozub
10:19
21 Avqust
Gədəbəydə Heydər Əliyev Mərkəzinin açılışı olub
10:16
21 Avqust
“Gədəbəy” elektrik yarımstansiyası işə salınıb
10:13
21 Avqust
Hikmət Hacıyev: Humanizm prinsiplərinə sadiq olan Azərbaycan beynəlxalq humanitar missiyaları dəstəkləyir
11:37
20 Avqust
Prezident İlham Əliyev Gədəbəy limonad zavodunun açılışında iştirak edib
11:18
20 Avqust
“Gədəbəy” elektrik yarımstansiyası işə salınıb

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
HAVA HAQQINDA