Ana səhifə »  Dünya »  “Reina” terrorundan sonra: geosiyasət və yeni təhlükəsizlik riskləri
A+   Yenilə  A-
“Reina” terrorundan sonra: geosiyasət və yeni təhlükəsizlik riskləri

İstanbulda Yeni il gecəsi baş verən terror hadisəsi müxtəlif səviyyələrdə reaksiya doğurub. Siyasətçilər və ekspertlər bunun ciddi geosiyasi təsirinin olduğunu vurğulayır, o cümlədən Yaxın Şərqdə böyük dövlətlərin nüfuz uğrunda savaşının prinsipcə fərqli səviyyəyə yüksələ biləcəyini təxmin edirlər. Burada yeni geosiyasi konfiqurasiyaların meydana gəlməsi də istisna edilmir. Rusiya və Türkiyənin Suriya məsələsində ortaq hərəkət etməsi onun ilk əlamətlərindən sayıla bilər. Lakin məsələ bununla məhdudlaşmır. ABŞ, İsrail, Aİ ölkələri və Yaxın Şərqin bir sıra böyük dövlətlərinin fəallığı artırması gözləniləndir. Bunların fonunda Yaxın Şərqin coğrafi sərhədlərinə yaxın olan regionlarda da terror dalğasının meydana gəlməsi ehtimalından bəhs edilir. Onun regional və qlobal təhlükəsizliyə təsiri məsələsi kifayət qədər maraqlı görünür.
İstanbulda partlayış: davamı harada ola bilər?
Türkiyənin İstanbul şəhərindəki “Reina” gecə klubunda baş verən terror hadisəsi faktiki olaraq Yaxın Şərqin geosiyasi mənzərəsinə ciddi təsir edən faktorlardan biri oldu. Siyasətçilər və ekspertlər bunu adi qətliam kimi deyil, müəyyən qüvvələrin düşündükləri geosiyasi planların tərkib hissəsi olaraq qiymətləndirdilər. Həmin prizmadan regionun bütövlükdə geosiyasi dinamikasının hansı fərqli çalarlar kəsb edə biləcəyi maraq doğurur.
Rəsmi Ankara həmin hadisədən sonra da qətiyyətlə bəyan etdi ki, terrora qarşı mübarizəsindən vaz keçməyəcək. Bu, Türkiyəyə qarşı müəyyən planlar quran dairələrə konkret mesaj kimi qəbul olunub. Belə ki, artıq Türkiyənin Yaxın Şərqin əsas söz sahibi olması fakt olaraq tanınmağa başlayıb. Çünki terror aktının miqyasından asılı olmayaraq Ankaranın böyük dövlətlərə xas davranışlar etdiyi qətiləşib. Türkiyənin həmin aspektdə siyasi strategiyasında daxildə, sərhəddə və Yaxın Şərqdə terrora qarşı istənilən yerdə mübarizə aparmaq ana xətti təşkil edir. Bunu reallaşdırmağa da Ankaranın kifayət qədər gücü vardır. Onun konkret təsdiqi Suriya məsələsində özünü göstərdi.
Uzun illərdir ki, dünyanın ən güclü ölkələrinin həll edə bilmədiyi bir məsələni Rusiya və Türkiyə həyata keçirmək üzrədirlər. Onlar Suriya ərazisində atəşkəs mexanizmini işə salıblar. Hazırda müəyyən lokal toqquşmalar nəzərə alınmasa, bu rejimə əməl olunur. Yayılan informasiyalara görə, bəzi qruplaşmaların təxribatlarının qarşısının alınması tam həyata keçirilsə, Suriyada atəşkəs uzunmüddətli ola bilər. BMT-nin də Rusiya və Türkiyənin təşəbbüsünə müsbət reaksiyası öz bəhrəsini verməkdədir. Rəsmi fikirlərə görə, ABŞ bu vəziyyətə ciddi etiraz etmir. Ancaq prosesin tam olaraq gedəcəyi ilə bağlı şübhələri də vardır. Vaşinqton bu məqamla əlaqədar öz mövqeyini Moskva və Ankaraya bəyan edib.
Ekspertlər həmin məsələdə Tehranın necə iştirak edəcəyi ilə bağlı konkret fikir bildirmirlər. Onlar hesab edirlər ki, İran müəyyən dərəcədə Ankaranı qısqana bilər. Lakin böyük miqyasda bunun belə olacağı az gözləniləndir. Çünki Rusiya İranın əldə edilən razılığa əməl etməsində son dərəcə maraqlıdır. Məsələnin geosiyasi konteksti məhz bu məqamla sıx bağlı görünür.
Real vəziyyət belədir ki, Moskva Yaxın Şərqdə geosiyasi təşəbbüsü ələ almağa çalışır. Bu işdə ona ən çox Türkiyə kömək edə bilər. Praktika göstərdi ki, Ankaranın Suriyadakı qruplara təsiri ciddi səviyyədədir. Buna görədir ki, rəsmi Moskva bir neçə dəfə Türkiyəyə verdiyi dəstəyə görə təşəkkürünü bildirib. Digər tərəfdən, bunlar Ankara ilə Moskvanın regionun geosiyasi mənzərəsi ilə bağlı bütün aspektlərdə ortaq fikirdə olduğu anlamına gəlmir. Suriya ilə yanaşı, İraq, Qafqazda Gürcüstan və Şərqi Avropada Ukrayna məsələlərində iki ölkə arasında mövqe fərqləri qalmaqdadır.
Xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu xarici ölkələrin səfirləri ilə ənənəvi görüşündə bəyan edib ki, Ankara Ukrayna və Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü tanıyır. Konkret olaraq, Krımı Ukrayna ərazisi hesab edir. Suriyada əsas razılıq ölkənin siyasi gələcəyi ilə bağlıdır. Lakin sonrakı proseslərdə hansı qüvvənin necə iştirakı haqqında ortaq mövqe yoxdur. İraqda kürdlərin siyasi statusu məsələsində də Moskvanın öz mövqeyi vardır. Bunlar onu göstərir ki, Rusiya ilə Türkiyə Yaxın Şərqdə konkret çərçivələrdə əməkdaşlıq edir və onun necə dəyişəcəyi hələlik məlum deyil. Buna baxmayaraq, Türkiyənin də dəstəyi sayəsində Rusiya Yaxın Şərqdə əsas söz sahibi olmaq statusunu təsdiqləmiş olur. Eyni zamanda, iki ölkə arasında müxtəlif sahələrdəki əməkdaşlıq yüksələn xətlə inkişaf edir. Bu da Ankara və Moskvanı qane edir.
Yeni əməkdaşlıq formulları və təhlükəsizlik: risklər azalmır
Bütün bunlara görə, Tehranın Türkiyə-Rusiya əlaqələrinin inkişafına mane olacağı ehtimalı azdır. Lakin İran öz marağına uyğun siyasət yeridəcək. Bu da təbiidir. Çünki İran regionun böyük dövlətlərindəndir və daim öz geosiyasi nüfuzunu qorumağı bacarır. Deməli, Yaxın Şərqdə Rusiya, Türkiyə və İranın daxil olduğu potensial geosiyasi əməkdaşlıq konfiqurasiyası yarana bilər. Terror hadisələrinə bu bucaq altında baxsaq, daha maraqlı geosiyasi məqamları görə bilərik.
Bu kontekstdə Qərbin Yaxın Şərq siyasətinin məzmunu daha çox diqqəti cəlb edir. ABŞ-ın yeni rəhbərliyinin xarici siyasətdə dəyişiklik etmək istəyi barədə kifayət qədər informasiyalar yayılıb. Lakin onun konkret məzmunu məlum deyil. O cümlədən Yaxın Şərqdə Amerikanın tutacağı mövqe haqqında fərqli fikirlər səslənir. D.Trampın B.Obamadan daha çox İsraili dəstəkləyəcəyi barədə fikirlər səsləndirilir. O halda Fələstin məsələsinin necə həll ediləcəyi sual kimi qarşıda durur. Məsələnin digər tərəfi İran faktoruna bağlıdır. Təl-Əviv Tehranla Qərbin əməkdaşlığından razı olmadığını açıq bildirir. Bu istiqamətdə İsrail-Qərb münasibətlərindəki qeyri-müəyyənlik qalmaqdadır.
Müsəlman ölkələrinin İsraillə münasibətləri bundan sonra hansı aspektdə inkişaf etdirəcəyi hələ tam aydın deyil. Qüdsdə törədilən terror aktı, ekspertlərin rəyincə, qarşıdurmanın güclənə biləcəyinin siqnalıdır. Sıxışdırılan İŞİD imkan olan yerdə terror olayları törədir. Bunun bütövlükdə regionu xaosa sürükləyə biləcəyi heç də inkar edilmir.
Maraqlıdır ki, Türkiyə bir qədər dolaşıq olan belə situasiyada Avropa İttifaqına daxil olmaq strategiyasını dəyişmədiyini bəyan edib. Rəsmi Ankara Yaxın Şərqdə Aİ ölkələrinin terrora qarşı mübarizədə Türkiyəyə dostcasına yanaşmadıqlarına baxmayaraq, üzvlük strategiyasını dəyişmədiyini bəyan edir. Bunu ekspertlər ciddi mesaj hesab edirlər. Əslində, mütəxəssislər Türkiyənin Avropaya münasibətdə ənənəvi mövqeyində qaldığı, lakin özünün maraqlarını sona qədər müdafiə etmək əzmində olduğunu vurğulayırlar. Bunun fonunda Ankaranın Rusiya, İran və Çinlə əlaqələrini yeni səviyyəyə yüksəldə biləcəyini düşünmək olar.
Yuxarıda vurğuladığımız məqamlar Türkiyənin terrorla mübarizəsində geosiyasi faktorun ciddi yer tutduğunu göstərir. Deməli, məsələ heç də hansısa terror təşkilatının qisas almaq istəyindən ibarət deyil. Bu hadisələrin arxasında böyük geosiyasi və informasiya savaşı dayanır. Siyasi liderlər etiraf edirlər ki, Yaxın Şərqin geosiyasi mənzərəsi yenidən yaradılır. Orada böyük dövlətlər daha çox yer tutmaq uğrunda gərgin mübarizə aparmaqdadırlar.
Bu qənaətin işığında həmin savaşın yaxın regionlara sıçraya biləcəyi ehtimalı necə görünür? Etiraf etmək lazımdır ki, ekspertlər uzun zamandır ki, bu məsələ barədə təhlil aparırlar. Onlar terror dalğasının Qafqaz və Mərkəzi Asiyaya da keçə biləcəyindən ehtiyatlanırlar. Maraqlıdır ki, burada əsas rolu İŞİD-in oynaya biləcəyindən bəhs edirlər. Bu iddia İŞİD-i məhv etməklə bağlı dünyanın böyük dövlətlərinin verdikləri vədlər fonunda xeyli dərəcədə düşündürücü görünür.
Çünki əgər İŞİD-in hətta Yaxın Şərqə yaxın regionlara yayılması ehtimalı varsa, bu, o deməkdir ki, həmin təşkilatla mübarizə daha çox sözdədir. Eyni zamanda, İŞİD-in hansı dairələr tərəfindən yaradıldığı və hələ də nəzarətdə saxlandığı ilə bağlı şübhələr daha da şiddətlənir.
Bunlar son zamanlar Türkiyədə baş verən terror hadisələrinin başqa ölkələrə də yayılması ehtimalını təsdiqləyir. Yəni mümkündür ki, Yaxın Şərqdə böyük dövlətlərin geosiyasi mübarizəsi daha da şiddətlənsin və yeni məkanda onun təzahürləri özünü göstərsin. O halda regional münaqişələrin həlli məsələsinin də təxirə salına biləcəyi ehtimalı meydana çıxır. Bu ssenari qlobal təhlükəsizliyi təhdid edən amillərin meydana gəlməsinə aparıb çıxarar.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  8490  |  
  • Tarix:  18-01-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
İslamiadanın sərbəst güləş yarışlarının birinci günündə Azərbaycan idmançıları iki qızıl medal qazanıblar

16:34
22 May
Heydər Əliyev Mərkəzində Rusiyanın “Atelye” teatrının təqdimatında “Ad” tamaşası nümayiş olunacaq
16:26
22 May
Azərbaycanın Vaşinqtondakı səfiri ölkəmizin ABŞ-a investisiyalarının vacibliyi və ABŞ-Azərbaycan münasibətləri haqqında
16:01
22 May
Avrasiya Komitəsinin rəhbəri: Azərbaycan diasporu Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin inkişafında önəmli rol oynayır
15:57
22 May
Rumıniyanın Azərbaycandakı səfiri: Rumıniya-Azərbaycan əlaqələrinin hərtərəfli inkişafı üçün böyük perspektivlər var
15:53
22 May
Əmək və sosial müdafiə sahələrində Yaponiya ilə əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub
15:47
22 May
Yeni Azərbaycan Partiyası Qusar rayon təşkilatının IX konfransı keçirilib
15:23
22 May
Mariya Stadnik: İslamiadanın Bakıda keçirilməsi üzərimizə böyük məsuliyyət qoyurdu
15:10
22 May
Cavanşir Feyziyev: Azərbaycan ilk ölkədir ki, İslam həmrəyliyini siyasi akt səviyyəsinə yüksəldir
15:00
22 May
Avropa Parlamentinin komitə sədri: Azərbaycan Avropa üçün çox dəyərli tərəfdaşdır
14:55
22 May
Azərbaycanın müdafiə naziri Gürcüstanın Baş naziri ilə görüşüb
14:44
22 May
Oqtay Əsədov: “Azərbaycanın yeni enerji strategiyası bölgəyə yeni transformasiya və tərəqqi gətirib”
14:34
22 May
BMT ilə Gənclər və İdman Nazirliyi arasında Niyyət Məktubu imzalanıb
14:25
22 May
Avropa Parlamentinin nümayəndə heyəti Milli Məclisdə olub
14:22
22 May
Azərbaycan və Gürcüstan arasında hərbi sahədə əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə edilib
13:18
22 May
Məlahət İbrahimqızı: IV İslam Həmrəyliyi Oyunları həqiqətən də müsəlman ölkələr arasında birlik və həmrəylik tədbiri kimi tarixdə qalacaq
13:10
22 May
Oqtay Əsədov: “Güc tətbiqinin mehriban qonşuluğa səbəb olacağı barədə Ermənistanın düşüncəsi xəstə təxəyyülün məhsuludur”
12:28
22 May
Prezidentin mətbuat xidməti tərəfindən Milli Arxiv İdarəsinə 9 mindən çox foto və kino sənəd təhvil verilib
12:13
22 May
IDEA gəncləri beynəlxalq müsabiqədə iştiraka çağırır
12:09
22 May
Taleh Ziyadov: Transxəzər beynəlxalq nəqliyyat marşrutuna qoşulan limanların sayı arta bilər
11:52
22 May
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Avropa Parlamentinin nümayəndə heyətini qəbul edib
11:43
22 May
Sona Əliyeva: Peşə təhsilinin əsas məqsədi hər gün dəyişən iş dünyasının bacarıqlı peşə faliyyətinə uyğun bilik və hazırlıq səviyyəsi formalaşdırmaqdır
11:39
22 May
Bakıda Bakı-Aktau-Samsun qardaşlaşmış limanların ikinci iclası keçirilir
11:19
22 May
Səyyar “ASAN ” Xaçmaz və Qusarda
11:11
22 May
Azərbaycan yığması IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qalibidir
10:58
22 May
22 may-Beynəlxalq Biomüxtəliflik Günüdür
10:06
22 May
Prezident İlham Əliyev Abu Dabinin Vəliəhdi, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanının müavini ilə görüşüb
10:02
22 May
Xarici müəssisələr Azərbaycanda əsas kapitala 2,9 milyard manata yaxın vəsait yönəldib
09:58
22 May
Azərbaycan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında medal sayında liderdir
09:56
22 May
Ər-Riyad şəhərində Ərəb-İslam-Amerika Sammiti keçirilib
09:51
22 May
“Xovar” agentliyi Azərbaycan-Tacikistan əməkdaşlığından bəhs edib
09:37
22 May
Azərbaycanın qadın güləşçiləri İslamiadada 4 qızıl, 3 gümüş və 1 bürünc medalla komanda hesabında birinci olublar
09:34
22 May
Azərbaycanın qadın basketbolçuları İslamiadanın çempionu adını qazanıblar
09:27
22 May
Azərbaycan atletləri suyatullanma yarışlarının sonuncu günündə bir qızıl və bir gümüş medal qazanıblar
09:23
22 May
Futbol üzrə Azərbaycan millisi IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının çempionu olub
16:44
21 May
Azərbaycan idmançısı Rüfət Gülalıyev zorxana yarışlarında qızıl medala sahib olub
16:42
21 May
Çində tələbələrin mədəniyyət festivalında erməni təxribatının qarşısı alınıb
16:33
21 May
İslamiada: “Zəfər günləri” davam edir
14:55
21 May
Azərbaycanın müdafiə naziri Gürcüstanda şəhid ailələri və icma üzvləri ilə görüşüb
12:39
21 May
İstanbulda QDİƏT xarici işlər nazirləri şurasının iclası keçirilir
11:05
21 May
İRNA: Azərbaycan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarını yüksək səviyyədə təşkil edib
10:58
21 May
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Səudiyyə Ərəbistanına səfərə gəlib
10:51
21 May
Düşənbədə MDB-yə üzv ölkələrdə miqrasiya sahəsindəki vəziyyət müzakirə olunacaq
10:48
21 May
“Bakı-2017”nin sərbəst güləş yarışlarının ikinci günündə Azərbaycan idmançıları iki qızıl medal qazanıblar
13:24
20 May
Parisdə AŞPA-nın komitə iclası keçiriləcək
13:19
20 May
Milli Məclisin sədri İstanbulda QDİƏT-in Zirvə toplantısında iştirak edəcək
13:10
20 May
Moskva Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin direktoru: ÜAK ölkələrimiz arasında qarşılıqlı fəaliyyətin mühüm məsələlərini həll edir
12:35
20 May
Ramil Hüseyn: Prezidentin son Sərəncamı ipəkçiliyin inkişafında mühüm rol oynayacaq və xaricdən asılılığı azaldacaq
12:21
20 May
İqtisadiyyat Nazirliyi: Bu ilin ötən dövrü ərzində 320-yə yaxın sahibkarlıq subyektinin investisiya layihəsi maliyyələşdirilib
12:17
20 May
Bu il SOCAR-ın təbii qaz hasilatı 2 milyard kubmetrə yaxın olub
12:04
20 May
MM-in deputatı: Həmsədrlər Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərinin azad edilməsi təqvimi üzərində işləməlidir
12:00
20 May
Zəki Ləvənt Gümrükçü: Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstan əməkdaşlığı çox şəffaf və yüksək səviyyədədir
17:48
19 May
Azərbaycan İslamiadada 60-cı qızıl medalını qazandı
17:46
19 May
Elşən Musayev: Azərbaycan hər kəsdə sülh və əminamanlıq diyarı kimi böyük təəssürat yaradır
17:27
19 May
Belarus Azərbaycan İcmaları Konqresi Rusiyanın dövlət orqanlarına müraciət ünvanlayıb
17:15
19 May
Bakıda Türkiyənin mədəniyyət günləri keçiriləcək
17:05
19 May
Çexiyada Azərbaycan iqtisadiyyatına maraq böyükdür
17:04
19 May
BƏƏ-nin xarici işlər və beynəlxalq əməkdaşlıq naziri Azərbaycana gəlir
16:34
19 May
İslam Həmrəyliyi Oyunlarına həsr olunmuş “Qızların fiziki sağlamlığı: Gələcək nəsillərin inkişafı” mövzusunda konfrans keçirilib
16:30
19 May
Hikmət Babaoğlu: ÜAK-ın ləğvi nə Rusiya, nə də Azərbaycanın maraqlarına uyğun deyil
15:54
19 May
MM-in deputatı: Hansısa bir ovuc erməninin Rusiyanın Azərbaycana siyasətini dəyişdirməsi mümkün deyil
15:39
19 May
Energetika naziri Natiq Əliyev OPEC-in Vyana görüşündə iştirak edəcək
15:36
19 May
Cocuq Mərcanlıda inşaat işləri başa çatmaq üzrədir
15:23
19 May
Elman Nəsirov: ÜAK kimi təşkilatlar Azərbaycan və Rusiya arasında ənənəvi dostluq və qonşuluq münasibətlərinin daha da inkişafına xidmət edir
15:16
19 May
Mədət Quliyev: Bu gün ölkədə əmin-amanlıqdır, ona görə də Azərbaycana turist axını var
15:02
19 May
“ASAN viza” sisteminə qoşulan dövlətlərin sayı 93-ə çatıb
14:44
19 May
Azərbaycanın milli bayramı – Respublika Günü Misirdə qeyd edilib
14:26
19 May
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva Həyat Fondunun təqdimat mərasimində iştirak edib
14:17
19 May
Belqorodda Azərbaycanda multikulturalizmə həsr olunmuş tədbir keçirilib
14:13
19 May
Şahin Mustafayev: Azərbaycan regionun əlverişli mövqeyə malik olan tranzit mərkəzidir
13:00
19 May
“Bakı-2017”: Basketbol 3x3 yarışlarının ikinci günündə 18 oyun keçiriləcək

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31
HAVA HAQQINDA