Ana səhifə »  Dünya »  “Reina” terrorundan sonra: geosiyasət və yeni təhlükəsizlik riskləri
A+   Yenilə  A-
“Reina” terrorundan sonra: geosiyasət və yeni təhlükəsizlik riskləri

İstanbulda Yeni il gecəsi baş verən terror hadisəsi müxtəlif səviyyələrdə reaksiya doğurub. Siyasətçilər və ekspertlər bunun ciddi geosiyasi təsirinin olduğunu vurğulayır, o cümlədən Yaxın Şərqdə böyük dövlətlərin nüfuz uğrunda savaşının prinsipcə fərqli səviyyəyə yüksələ biləcəyini təxmin edirlər. Burada yeni geosiyasi konfiqurasiyaların meydana gəlməsi də istisna edilmir. Rusiya və Türkiyənin Suriya məsələsində ortaq hərəkət etməsi onun ilk əlamətlərindən sayıla bilər. Lakin məsələ bununla məhdudlaşmır. ABŞ, İsrail, Aİ ölkələri və Yaxın Şərqin bir sıra böyük dövlətlərinin fəallığı artırması gözləniləndir. Bunların fonunda Yaxın Şərqin coğrafi sərhədlərinə yaxın olan regionlarda da terror dalğasının meydana gəlməsi ehtimalından bəhs edilir. Onun regional və qlobal təhlükəsizliyə təsiri məsələsi kifayət qədər maraqlı görünür.
İstanbulda partlayış: davamı harada ola bilər?
Türkiyənin İstanbul şəhərindəki “Reina” gecə klubunda baş verən terror hadisəsi faktiki olaraq Yaxın Şərqin geosiyasi mənzərəsinə ciddi təsir edən faktorlardan biri oldu. Siyasətçilər və ekspertlər bunu adi qətliam kimi deyil, müəyyən qüvvələrin düşündükləri geosiyasi planların tərkib hissəsi olaraq qiymətləndirdilər. Həmin prizmadan regionun bütövlükdə geosiyasi dinamikasının hansı fərqli çalarlar kəsb edə biləcəyi maraq doğurur.
Rəsmi Ankara həmin hadisədən sonra da qətiyyətlə bəyan etdi ki, terrora qarşı mübarizəsindən vaz keçməyəcək. Bu, Türkiyəyə qarşı müəyyən planlar quran dairələrə konkret mesaj kimi qəbul olunub. Belə ki, artıq Türkiyənin Yaxın Şərqin əsas söz sahibi olması fakt olaraq tanınmağa başlayıb. Çünki terror aktının miqyasından asılı olmayaraq Ankaranın böyük dövlətlərə xas davranışlar etdiyi qətiləşib. Türkiyənin həmin aspektdə siyasi strategiyasında daxildə, sərhəddə və Yaxın Şərqdə terrora qarşı istənilən yerdə mübarizə aparmaq ana xətti təşkil edir. Bunu reallaşdırmağa da Ankaranın kifayət qədər gücü vardır. Onun konkret təsdiqi Suriya məsələsində özünü göstərdi.
Uzun illərdir ki, dünyanın ən güclü ölkələrinin həll edə bilmədiyi bir məsələni Rusiya və Türkiyə həyata keçirmək üzrədirlər. Onlar Suriya ərazisində atəşkəs mexanizmini işə salıblar. Hazırda müəyyən lokal toqquşmalar nəzərə alınmasa, bu rejimə əməl olunur. Yayılan informasiyalara görə, bəzi qruplaşmaların təxribatlarının qarşısının alınması tam həyata keçirilsə, Suriyada atəşkəs uzunmüddətli ola bilər. BMT-nin də Rusiya və Türkiyənin təşəbbüsünə müsbət reaksiyası öz bəhrəsini verməkdədir. Rəsmi fikirlərə görə, ABŞ bu vəziyyətə ciddi etiraz etmir. Ancaq prosesin tam olaraq gedəcəyi ilə bağlı şübhələri də vardır. Vaşinqton bu məqamla əlaqədar öz mövqeyini Moskva və Ankaraya bəyan edib.
Ekspertlər həmin məsələdə Tehranın necə iştirak edəcəyi ilə bağlı konkret fikir bildirmirlər. Onlar hesab edirlər ki, İran müəyyən dərəcədə Ankaranı qısqana bilər. Lakin böyük miqyasda bunun belə olacağı az gözləniləndir. Çünki Rusiya İranın əldə edilən razılığa əməl etməsində son dərəcə maraqlıdır. Məsələnin geosiyasi konteksti məhz bu məqamla sıx bağlı görünür.
Real vəziyyət belədir ki, Moskva Yaxın Şərqdə geosiyasi təşəbbüsü ələ almağa çalışır. Bu işdə ona ən çox Türkiyə kömək edə bilər. Praktika göstərdi ki, Ankaranın Suriyadakı qruplara təsiri ciddi səviyyədədir. Buna görədir ki, rəsmi Moskva bir neçə dəfə Türkiyəyə verdiyi dəstəyə görə təşəkkürünü bildirib. Digər tərəfdən, bunlar Ankara ilə Moskvanın regionun geosiyasi mənzərəsi ilə bağlı bütün aspektlərdə ortaq fikirdə olduğu anlamına gəlmir. Suriya ilə yanaşı, İraq, Qafqazda Gürcüstan və Şərqi Avropada Ukrayna məsələlərində iki ölkə arasında mövqe fərqləri qalmaqdadır.
Xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu xarici ölkələrin səfirləri ilə ənənəvi görüşündə bəyan edib ki, Ankara Ukrayna və Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü tanıyır. Konkret olaraq, Krımı Ukrayna ərazisi hesab edir. Suriyada əsas razılıq ölkənin siyasi gələcəyi ilə bağlıdır. Lakin sonrakı proseslərdə hansı qüvvənin necə iştirakı haqqında ortaq mövqe yoxdur. İraqda kürdlərin siyasi statusu məsələsində də Moskvanın öz mövqeyi vardır. Bunlar onu göstərir ki, Rusiya ilə Türkiyə Yaxın Şərqdə konkret çərçivələrdə əməkdaşlıq edir və onun necə dəyişəcəyi hələlik məlum deyil. Buna baxmayaraq, Türkiyənin də dəstəyi sayəsində Rusiya Yaxın Şərqdə əsas söz sahibi olmaq statusunu təsdiqləmiş olur. Eyni zamanda, iki ölkə arasında müxtəlif sahələrdəki əməkdaşlıq yüksələn xətlə inkişaf edir. Bu da Ankara və Moskvanı qane edir.
Yeni əməkdaşlıq formulları və təhlükəsizlik: risklər azalmır
Bütün bunlara görə, Tehranın Türkiyə-Rusiya əlaqələrinin inkişafına mane olacağı ehtimalı azdır. Lakin İran öz marağına uyğun siyasət yeridəcək. Bu da təbiidir. Çünki İran regionun böyük dövlətlərindəndir və daim öz geosiyasi nüfuzunu qorumağı bacarır. Deməli, Yaxın Şərqdə Rusiya, Türkiyə və İranın daxil olduğu potensial geosiyasi əməkdaşlıq konfiqurasiyası yarana bilər. Terror hadisələrinə bu bucaq altında baxsaq, daha maraqlı geosiyasi məqamları görə bilərik.
Bu kontekstdə Qərbin Yaxın Şərq siyasətinin məzmunu daha çox diqqəti cəlb edir. ABŞ-ın yeni rəhbərliyinin xarici siyasətdə dəyişiklik etmək istəyi barədə kifayət qədər informasiyalar yayılıb. Lakin onun konkret məzmunu məlum deyil. O cümlədən Yaxın Şərqdə Amerikanın tutacağı mövqe haqqında fərqli fikirlər səslənir. D.Trampın B.Obamadan daha çox İsraili dəstəkləyəcəyi barədə fikirlər səsləndirilir. O halda Fələstin məsələsinin necə həll ediləcəyi sual kimi qarşıda durur. Məsələnin digər tərəfi İran faktoruna bağlıdır. Təl-Əviv Tehranla Qərbin əməkdaşlığından razı olmadığını açıq bildirir. Bu istiqamətdə İsrail-Qərb münasibətlərindəki qeyri-müəyyənlik qalmaqdadır.
Müsəlman ölkələrinin İsraillə münasibətləri bundan sonra hansı aspektdə inkişaf etdirəcəyi hələ tam aydın deyil. Qüdsdə törədilən terror aktı, ekspertlərin rəyincə, qarşıdurmanın güclənə biləcəyinin siqnalıdır. Sıxışdırılan İŞİD imkan olan yerdə terror olayları törədir. Bunun bütövlükdə regionu xaosa sürükləyə biləcəyi heç də inkar edilmir.
Maraqlıdır ki, Türkiyə bir qədər dolaşıq olan belə situasiyada Avropa İttifaqına daxil olmaq strategiyasını dəyişmədiyini bəyan edib. Rəsmi Ankara Yaxın Şərqdə Aİ ölkələrinin terrora qarşı mübarizədə Türkiyəyə dostcasına yanaşmadıqlarına baxmayaraq, üzvlük strategiyasını dəyişmədiyini bəyan edir. Bunu ekspertlər ciddi mesaj hesab edirlər. Əslində, mütəxəssislər Türkiyənin Avropaya münasibətdə ənənəvi mövqeyində qaldığı, lakin özünün maraqlarını sona qədər müdafiə etmək əzmində olduğunu vurğulayırlar. Bunun fonunda Ankaranın Rusiya, İran və Çinlə əlaqələrini yeni səviyyəyə yüksəldə biləcəyini düşünmək olar.
Yuxarıda vurğuladığımız məqamlar Türkiyənin terrorla mübarizəsində geosiyasi faktorun ciddi yer tutduğunu göstərir. Deməli, məsələ heç də hansısa terror təşkilatının qisas almaq istəyindən ibarət deyil. Bu hadisələrin arxasında böyük geosiyasi və informasiya savaşı dayanır. Siyasi liderlər etiraf edirlər ki, Yaxın Şərqin geosiyasi mənzərəsi yenidən yaradılır. Orada böyük dövlətlər daha çox yer tutmaq uğrunda gərgin mübarizə aparmaqdadırlar.
Bu qənaətin işığında həmin savaşın yaxın regionlara sıçraya biləcəyi ehtimalı necə görünür? Etiraf etmək lazımdır ki, ekspertlər uzun zamandır ki, bu məsələ barədə təhlil aparırlar. Onlar terror dalğasının Qafqaz və Mərkəzi Asiyaya da keçə biləcəyindən ehtiyatlanırlar. Maraqlıdır ki, burada əsas rolu İŞİD-in oynaya biləcəyindən bəhs edirlər. Bu iddia İŞİD-i məhv etməklə bağlı dünyanın böyük dövlətlərinin verdikləri vədlər fonunda xeyli dərəcədə düşündürücü görünür.
Çünki əgər İŞİD-in hətta Yaxın Şərqə yaxın regionlara yayılması ehtimalı varsa, bu, o deməkdir ki, həmin təşkilatla mübarizə daha çox sözdədir. Eyni zamanda, İŞİD-in hansı dairələr tərəfindən yaradıldığı və hələ də nəzarətdə saxlandığı ilə bağlı şübhələr daha da şiddətlənir.
Bunlar son zamanlar Türkiyədə baş verən terror hadisələrinin başqa ölkələrə də yayılması ehtimalını təsdiqləyir. Yəni mümkündür ki, Yaxın Şərqdə böyük dövlətlərin geosiyasi mübarizəsi daha da şiddətlənsin və yeni məkanda onun təzahürləri özünü göstərsin. O halda regional münaqişələrin həlli məsələsinin də təxirə salına biləcəyi ehtimalı meydana çıxır. Bu ssenari qlobal təhlükəsizliyi təhdid edən amillərin meydana gəlməsinə aparıb çıxarar.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  6810  |  
  • Tarix:  18-01-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Milli Məclisin sədri Sankt-Peterburqda ATƏT-in Parlament Assambleyasının prezidenti ilə görüşüb

17:49
29 Mart
İlham Məmmədov: Azərbaycan iqtisadiyyatı öz dayanıqlığını qoruyub saxlamaqdadır
17:43
29 Mart
Oqtay Əsədov: Danışıqlar prosesi sonsuza qədər davam edə bilməz
17:38
29 Mart
Azərbaycanın din xadimləri 31 mart soyqırımı ilə əlaqədar dünya ictimaiyyətinə müraciət ünvanlayıblar
17:31
29 Mart
Bahar Muradova: Beynəlxalq təşkilatlar yekdil mövqe nümayiş etdirməlidirlər
17:26
29 Mart
IV İslam Həmrəyliyi oyunları ilə bağlı yollarda “Oyunlar zolağı"nın çəkilişinə başlanılır
17:20
29 Mart
Aprel döyüşləri göstərdi ki, Azərbaycan Ordusu dünyada ən güclü ordular sırasındadır
17:18
29 Mart
Muxtar respublikada ümumi daxili məhsul istehsalının həcmi artıb
16:43
29 Mart
Yaqub Mahmudov: Ermənilərin törətdiyi hadisələr bütün dünya tarixi üçün silinməz ləkədir
16:21
29 Mart
31 mart soyqırımı Ermənistanın azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə siyasətinin ən qanlı səhifəsidir
16:00
29 Mart
Portuqaliya səfiri: Regiondakı mürəkkəb geosiyasi vəziyyət Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nəticəsidir
15:31
29 Mart
Milli Məclisin hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsində yeddi qanun layihəsinə baxılıb
15:19
29 Mart
BDU-da 31 mart soyqırımı qurbanları anılıb
14:54
29 Mart
İqbal Məmmədov: Ölkəmizdə aqrar sahəyə qoyulan investisiyaların həcmi hər il mütəmadi olaraq artmaqdadır
14:50
29 Mart
Səlim Müslümov: Azərbaycan dünya çempionatına işçi göndərmək üçün Qətərlə müqavilə bağlayacaq
14:38
29 Mart
31 Mart - Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü ilə bağlı elmi-praktik konfrans keçirilib
14:21
29 Mart
YAP Gənclər Birliyi “31 Mart Azərbaycanlıların soyqırımı” günü ilə əlaqədar tədbir keçirmişdir
14:09
29 Mart
Aprel döyüşləri Azərbaycan tarixində qızıl hərflərlə yazılan şanlı səhifədir
14:02
29 Mart
Berndə “Multikulturalizm və mədəniyyətlərarası dialoq: İsveçrə və Azərbaycan modelləri” mövzusunda konfrans keçirilib
13:25
29 Mart
Prezident Həsən Ruhani: Rusiya-İran-Azərbaycan üçtərəfli əməkdaşlığı xalqlarımızın mənafeyinə uyğundur
12:38
29 Mart
Azərbaycanın daxili işlər naziri Dubay şəhərinin polis rəisi ilə görüşüb
11:42
29 Mart
Əbülfəs Qarayev Portuqaliya səfiri ilə görüşüb
11:14
29 Mart
Məmməd Musayev: Azərbaycanda əlverişli biznes mühiti mövcuddur
11:10
29 Mart
Bakıda IX Beynəlxalq Mstislav Rostropoviç Festivalı keçiriləcək
11:03
29 Mart
Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun açılış mərasimi iyunun sonunda baş tutacaq
10:58
29 Mart
Prezident İlham Əliyev BP şirkətinin regional prezidentini qəbul edib
10:44
29 Mart
Rauf Əliyev: Ölkəmizdə turizmin daha da inkişafı üçün geniş potensial var
10:40
29 Mart
Güləşçilərimiz Avropa çempionatının ilk günündə 1 qızıl və 1 bürünc medal qazanıblar
10:35
29 Mart
Azərbaycanın və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin hüquq mühafizə orqanları arasında əməkdaşlıq məsələləri müzakirə edilib
10:30
29 Mart
“Bakı-2017”də cüdo və atletika idman növlərində iştirak edəcək paralimpiyaçılarımızın sayı müəyyənləşib
10:27
29 Mart
“İrəli” İctimai Birliyi Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü ilə bağlı sosial şəbəkələrdə aksiyalara start verib
10:25
29 Mart
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 125 dəfə pozub
17:51
28 Mart
Azərbaycan Prezidenti: Azərbaycanda dövlət həmişə sahibkarlara kömək göstərir
17:42
28 Mart
Nizami Cəfərov: V Qlobal Bakı Forumunun keçirilməsi əlamətdar hadisələrdən biridir
17:38
28 Mart
ATƏT PA-nın vitse-prezidenti: Demokratik dəyərlər və insan hüquqları terrorla mübarizəyə qurban verilməməlidir
17:26
28 Mart
ABŞ-ın Dövlət katibi: ABŞ Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə tezliklə həllində maraqlıdır
17:22
28 Mart
Joao Mestre: “Azərbaycanla bağlı sənədli filmimlə bu ölkənin ali dəyərlərini dünyaya təqdim etməyi düşünürəm”
17:18
28 Mart
Formula-1 Azərbaycan Qran-prisi üçün yerli media nümayəndələrinin qeydiyyatı davam edir
16:55
28 Mart
IDEA “Eko-skaut” layihəsinə start verib
16:19
28 Mart
Azərbaycan Milli Məclisi ilə Sankt-Peterburq Qanunvericilik Məclisi arasında əməkdaşlıq genişlənir
16:05
28 Mart
Prezident: Pambıqçılığın inkişafı Azərbaycanda yüngül sənayenin inkişafına da böyük təkan verəcək
15:46
28 Mart
Azərbaycan parlamentinin AŞPA və Rusiya Dövlət Duması ilə əməkdaşlığının inkişaf perspektivləri müzakirə olunub
15:31
28 Mart
Azərbaycan Əbu-Dabidə keçirilən “Təhlükəsizlik naminə birlik” adlı beynəlxalq konfransda təmsil olunub
15:18
28 Mart
Milli Məclisin sədri Sankt-Peterburqda ATƏT-in Parlament Assambleyasının prezidenti ilə görüşüb
14:47
28 Mart
Prezident İlham Əliyev: Bu gün dünya miqyasında ən yüksək inkişaf göstəriciləri məhz bizim göstəricilərimizdir
14:44
28 Mart
Bir qrup yüksək rütbəli hərbi qulluqçu ehtiyata və istefaya buraxılıb
14:35
28 Mart
Dilarə Cəbrayılova: Belə bir mötəbər beynəlxalq tədbirdə dünyada mövcud olan aktual məsələlər geniş müzakirə olunur
14:19
28 Mart
İtaliyanın Dövlət Şurası TAP-ın tikintisinə icazə verib
14:11
28 Mart
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan həm bölgədə, həm dünyada öz siyasəti ilə seçilir
14:07
28 Mart
Yanvarda Türkiyə Azərbaycandan 590,35 milyon kubmetr təbii qaz idxal edib
12:56
28 Mart
Hadi Rəcəbli: Həyata keçirilən düşünülmüş sosial siyasət əhalinin yaşayış səviyyəsinin yüksəldilməsinə xidmət edir
12:36
28 Mart
Saatlıda pambıqçılığın inkişafı məsələlərinə dair respublika müşavirəsi keçirilir
12:20
28 Mart
Bakıda 24-cü Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz sərgisi keçiriləcək
11:18
28 Mart
Prezident İlham Əliyev Saatlı şəhərinin su təchizatı sistemlərinin istismara verilməsi mərasimində iştirak edib
11:16
28 Mart
Heydər Əliyev Fondu tərəfindən Saatlıda inşa edilmiş 100 yerlik körpələr evi - uşaq bağçasının açılışı olub
11:13
28 Mart
İslam Oyunlarında tibbi yardım göstərəcək xəstəxanalar müəyyənləşib
11:01
28 Mart
Prezident İlham Əliyev Saatlı rayonunun Qıraqlı kəndi ərazisindəki pambıq sahəsi ilə tanış olub
10:58
28 Mart
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 130 dəfə pozub
10:37
28 Mart
Saatlı-Sarıcalar-Qara Nuru-Şirinbəyli-Fətəlikənd-Azadkənd avtomobil yolu yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilib
10:26
28 Mart
Prezident İlham Əliyev Saatlıda “Sarıcalar” yarımstansiyasının açılışında iştirak edib
10:17
28 Mart
Azərbaycan və Türkiyə Xarici İşlər nazirlikləri arasında siyasi məsləhətləşmələrin növbəti mərhələsi keçirilib
10:12
28 Mart
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Saatlıda ulu öndər Heydər Əliyevin abidəsini ziyarət edib
10:03
28 Mart
TÜRKSOY-un Buxarestdə möhtəşəm konserti keçirilib
10:01
28 Mart
UNESCO-nun baş qərargahında Novruz bayramı qeyd olunub
09:57
28 Mart
Azərbaycanlı deputat Avropa Parlamentində AŞPA-nı təmsil edib
17:52
27 Mart
“Moment istinı” qəzetinin Azərbaycanın müasir ictimai-siyasi həyatına dair xüsusi buraxılışı işıq üzü görüb
17:50
27 Mart
Eldar İbrahimov: Həyata keçirilən iri layihələr sosial-iqtisadi inkişafa xidmət edir
17:48
27 Mart
Ziyad Səmədzadə: Görülən işlər Azərbaycanın iqtisadi həyatını canlandırır
17:27
27 Mart
“Olimpiya Hərəkatı-2017” proqramı çərçivəsində rayondaxili yarışlar davam edir
17:27
27 Mart
Azərbaycan və Türkiyə arasında siyasi məsləhətləşmələr keçiriləcək
16:27
27 Mart
Paralimpiyaçılarımız IX Fəza Beynəlxalq Qran-pri yarışında uğurla çıxış ediblər

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31
HAVA HAQQINDA