Ana səhifə »  Dünya »  Rusiya-Türkiyə-İran koalisiyası: Qərbin reaksiyası və qlobal geosiyasət
A+   Yenilə  A-
Rusiya-Türkiyə-İran koalisiyası: Qərbin reaksiyası və qlobal geosiyasət

Moskvada üç dövlətin Suriya ilə bağlı müzakirələr aparması dünya siyasətində rezonans doğurub. Müxtəlif səviyyələrdə bu hadisənin təhlili aparılır. Artıq meydana yeni bir əməkdaşlıq formatının çıxdığını vurğulayırlar. Bu prosesin müsbət, yaxud mənfi nəticələr verə biləcəyi ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılır. Ekspertlər hesab edirlər ki, hələlik kövrək olan Rusiya-Türkiyə-İran “üçlüyü”, eyni zamanda, Yaxın Şərqdə qüvvələr nisbətini dəyişə bilər. Burada əməkdaşlıq formatının nüvəsində Rusiyanın dayandığına əmindirlər. Həmin səbəbdən “üçlüyü” Moskvanın geosiyasi addımı olaraq qiymətləndirirlər. Onun fonunda isə Vaşinqtonun baş verənlərə münasibətini təhlil edirlər. Bu aspektdə də müəyyən ziddiyyətlər özünü göstərməkdədir. Onların işığında Rusiya-Türkiyə-İran əməkdaşlığının perspektivi necə görünür? Bu, qlobal geosiyasətin dinamikasında hansı dəyişikliklərə təkan verə bilər?
Yaxın Şərq kabusu: böyük dövlətlərin yeni manevrləri fonunda
Belə görünür ki, Yaxın Şərqdə böyük dövlətlərin nüfuz uğrunda mübarizəsi yeni mərhələyə qədəm qoymaqdadır. Hər bir halda ekspertlər əmindirlər ki, artıq həmin regionda əvvəlki mənzərə mövcud deyil, qüvvələr nisbəti hiss ediləcək dərəcədə yeniləşib. Burada əsas təkanverici aktor rolunu Rusiyanın oynadığından yazırlar. Belə ki, Moskva Ankara və Tehranı bir araya gətirərək hələlik kövrək olan koalisiya formalaşdıra bilib. Doğrudur, burada əsas rolu Moskva və Ankaranın oynadığını deyirlər. Tehran yalnız Hələbdən insanların çıxarılması zamanı humanitar karvana hərbi müdaxilə ilə özünü Rusiya və Türkiyənin yanında qəbul etdirə bilib. Bununla bağlı Rusiyanın Din və Siyasət İnstitutunun prezidenti Aleksandr İqnatenko vurğulayıb: “Bu çox kövrək birliyin (Rusiya-Türkiyə-İran formulu nəzərdə tutulur - Newtimes.az) nüvəsi Rusiya və Türkiyədir. Onlar bütün Suriya böhranının həlli formulu ola biləcək üsulu Hələb böhranının həllində tapa bildilər... Ancaq Tehran Rusiya-Türkiyə planına mane olmaq üçün hər şeyi etdi - Hələbdən çıxarılan sünni qruplarını atəşə tutmağa qədər getdi. Bu aksiyalar və başqa tədbirlər nəticəsində İran Rusiya və Türkiyə “dueti”ndə iştirak etməyi məcburən qəbul etdirdi...” (bax: İqorğ Subbotin. Na Blijnem Vostoke - novıy peredel sfer vliəniə / “Nezavisimaə qazeta”, 22 dekabr 2016).
Ekspertin fikirlərinin nə dərəcədə dəqiq olduğunu deyə bilmərik, lakin bizcə, İran əvvəlcədən Rusiya ilə birlikdə Suriya məsələsində kifayət qədər təsiredici addımlar atırdı. Buna görə də onun Ankara-Moskva “dueti”nin yanında olması yalnız Hələb məsələsi ilə məhdudlaşa bilməz. Burada daha maraqlı olanı bir sıra ekspertlərin daim İslamda təriqət məsələsini vacib siyasi faktor kimi təqdim etməyə çalışmasıdır. Bu səbəbdən Türkiyə-İran münasibətlərini dini məzhəb münasibətləri çərçivəsinə salmaq çox təhlükəlidir. Hesab etmirik ki, regionun iki güclü dövləti bunu anlamasın. O cümlədən Suriya istiqamətində Ankara və Tehranın daha geniş prinsiplər üzrə əməkdaşlıq etdiklərinə şübhə etmirik. Məsələnin digər aspekti Qərbin, daha çox Amerikanın Rusiya-Türkiyə-İran koalisiyasına verdiyi reaksiya ilə bağlıdır.
Artıq bununla bağlı rəsmi münasibət vardır. Ekspertlər də müəyyən fikirlər ifadə edirlər. ABŞ Dövlət Departamentinin rəsmi nümayəndəsi Con Kirbi bəyan edib ki, Rusiya ordusunun Suriyadakı fəaliyyəti onu göstərmir ki, Amerika ordusu dünyada aparıcı mövqeyini itirib. Əksinə, ABŞ dünya tarixində ən güclü hərbi sistemə malikdir. Buna görə də Amerikanın Yaxın Şərqdə liderliyi əldən verməsi haqqında deyilənlər əsassızdır (bax: Qosdep osporil vıskazıvanie Putina o prevosxodstve rossiyskoy armii / “Vedomosti”, 23 dekabr 2016).
Bununla yanaşı, C.Kirbi onu da qeyd edib ki, Moskvadakı danışıqlar Amerikanı kənara itələmək anlamına gəlmir. Bu, Suriyada sülhə nail olmağa yönəlmiş çoxsaylı cəhdlərdən biridir. Əgər həmin təşəbbüs müsbət nəticə verərsə, bu, Amerika tərəfini sevindirər. Buna görə də Vaşinqton “üzünü yana çevirmir” və alınan müsbət nəticələri dəstəkləyəcək (bax: İqorğ Subbotin. Na Blijnem Vostoke novıy peredel sfer vliəniə / “Nezavisimaə qazeta”, 22 dekabr 2016).
Eyni zamanda, C.Kirbi Vaşinqtonun Suriya ilə bağlı fəaliyyətini davam etdirdiyinə də işarə verib. O xüsusi qeyd edib ki, Moskvadakı diskussiyalarda iştirak etməsələr də, amerikan diplomatiyası daha genişmiqyaslı təşəbbüslərin müəllifi olaraq fəaliyyətini davam etdirir. Məsələn, “dövlət katibi Con Kerri Ər-Riyadda müzakirələr aparıb” (bax: əvvəlki mənbəyə). Məsələnin bu tərəfi C.Kerrinin bir fikri kontekstində daha çox maraq doğurur. C.Kirbinin dediyinə görə, “Kerri telefonda Lavrov və Türkiyə xarici işlər naziri ilə danışıb və yeni təşəbbüsün uğurlu olacağına bədbin münasibət göstərdiyini ifadə edib” (bax: Stanislav Tarasov. Stanet li ustoyçivım alğəns Rossii, İrana i Turüii? / “Regnum”, 22 dekabr 2016).
Ziddiyyətlər və əməkdaşlıq potensialı: Qərbin reaksiyası müstəvisində baxış
Sonuncu fikirləri əvvəlkilərlə müqayisə edəndə ABŞ dövlət katibinin mövqeyində müəyyən ziddiyyətin olduğu aydınlaşır. Çünki bir tərəfdən o, Suriya ilə bağlı istənilən təşəbbüsü dəstəklədiklərini bildirir, digər tərəfdən isə Hələbdə atəşkəsə nail olmuş bir əməkdaşlıq formatına bəri başdan bədbin münasibətini göstərir. Belə çıxır ki, Amerika alternativ addımlar atmaqda maraqlıdır. C.Kerrinin Ər-Riyadda danışıqlar aparması bu aspektdə hansı rolu oynaya bilər?
Əvvəlcə ekspertlərin bir fikrinə nəzər salaq. Onların bəziləri hesab edirlər ki, Türkiyə-Rusiya-İran koalisiyasına Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər qısqanclıqla yanaşırlar. Hesab edirlər ki, sünnilərin hüquqları pozulur. Bu səbəbdən də Ər-Riyadla Doha ayrıca hərbi güc hazırlayırlar. Onlar “əl-Qaidə”nin oxşarını yaratmağa başlayıblar. Aleksandr İqnatenko bu məsələ ilə bağlı deyib: “Suriya qruplaşmalarının nəzarət etdiyi ərazilərdə sünni kvazidövləti yaradılır ki, artıq orada “əl-Qaidə”nin yeni variantının meydana gəldiyi haqqında anonslar verirlər” (bax: İqorğ Subbotin. Na Blijnem Vostoke - novıy peredel sfer vliəniə / “Nezavisimaə qazeta”, 22 dekabr 2016).
Maraqlıdır ki, Donald Tramp da artıq Suriyadan tez-tez danışır. “The New York Times”ın yazdığına görə, Pensilvaniyadakı mitinqdə ABŞ-ın yeni prezidenti deyib ki, Suriyada vəziyyət çox kədərlidir və “insanlara kömək etmək lazımdır” (bax: Stanislav Tarasov. Stanet li ustoyçivım alğəns Rossii, İrana i Turüii? / “Regnum”, 22 dekabr 2016). D.Tramp sözlərinə davam edərək, Suriyada “təhlükəsizlik zonaları” yaratmaq üçün Körfəz ölkələrindən maliyyə vəsaiti alacağını da dilə gətirib, ancaq onu necə təmin etməkdən danışmayıb. Lakin Hələbdə baş verənlərdən sonra Vaşinqtonun həmin ideyadan vaz keçdiyini söyləyirlər. Həm də D.Tramp rəsmən prezident kürsüsünə qalxana qədər Rusiyanın vəziyyəti daha çox dəyişəcəyindən bəhs edirlər ki, bununla da Vaşinqton gecikə bilər.
Bu məqamları da nəzərə alanda Səudiyyə Ərəbistanında dövlət katibinin müzakirələr aparmasından Rusiya-Türkiyə-İran koalisiyasına bir alternativin hazırlandığı nəticəsini çıxara bilərik. Bu isə birmənalı olaraq regionda geosiyasi-hərbi vəziyyəti daha da ağırlaşdıracaq və faktiki olaraq iki səviyyədə ziddiyyətlər meydana gətirəcək.
Birincisi, Yaxın Şərqin böyük dövlətləri arasında ixtilaflar yeni səviyyəyə yüksələcək. O cümlədən Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə, Qətər və İran arasında intriqalar daha aktiv fazaya keçə bilər. Bunun fonunda məzhəb qarşıdurmasında əvvəllər müşahidə edilməyən konflikt çalarları özünü göstərər. Məsələn, sünni dövlətlər arasında belə “yeni əl-Qaidə” vasitəsilə münaqişələr yaranar. Bundan kimlərin qazandığı gün kimi aydındır.
İkincisi, ABŞ-Rusiya-Avropa-Çin geosiyasi xəttində gərginlik yüksələ bilər. Bu isə qlobal miqyasda hərbi ilə yanaşı, iqtisadi və maliyyə sferalarında da növbəti böhranları meydana atar. Faktiki olaraq dünya növbəti “soyuq müharibə” girdabına düşər. Bu prosesin ümumbəşəri fəlakətlərə aparıb çıxara biləcəyi hər kəsə məlumdur. Onda yuxarıda vurğulanan geosiyasi məqsədli koalisiyaların yaranması arxasında nələr dayanır? Ümumiyyətlə, belə cəhdlərə ehtiyac varmı?
Doğrusu, bu kimi suallara cavab verməyi siyasətçilər xoşlamırlar. Bəşəriyyətin taleyi baxımından isə kimin nəyi xoşlaması arqument ola bilməz. Aydın olanı budur ki, hələ də böyük dövlətlər korporativ maraqlardan çıxış edirlər. Bu cür oyunların həmişə bir sonu olur. İndiki halda bunun növbəti dünya müharibəsi ilə nəticələnməməsini arzulardıq.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  8190  |  
  • Tarix:  12-01-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
İslamiadanın sərbəst güləş yarışlarının birinci günündə Azərbaycan idmançıları iki qızıl medal qazanıblar

16:34
22 May
Heydər Əliyev Mərkəzində Rusiyanın “Atelye” teatrının təqdimatında “Ad” tamaşası nümayiş olunacaq
16:26
22 May
Azərbaycanın Vaşinqtondakı səfiri ölkəmizin ABŞ-a investisiyalarının vacibliyi və ABŞ-Azərbaycan münasibətləri haqqında
16:01
22 May
Avrasiya Komitəsinin rəhbəri: Azərbaycan diasporu Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin inkişafında önəmli rol oynayır
15:57
22 May
Rumıniyanın Azərbaycandakı səfiri: Rumıniya-Azərbaycan əlaqələrinin hərtərəfli inkişafı üçün böyük perspektivlər var
15:53
22 May
Əmək və sosial müdafiə sahələrində Yaponiya ilə əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub
15:47
22 May
Yeni Azərbaycan Partiyası Qusar rayon təşkilatının IX konfransı keçirilib
15:23
22 May
Mariya Stadnik: İslamiadanın Bakıda keçirilməsi üzərimizə böyük məsuliyyət qoyurdu
15:10
22 May
Cavanşir Feyziyev: Azərbaycan ilk ölkədir ki, İslam həmrəyliyini siyasi akt səviyyəsinə yüksəldir
15:00
22 May
Avropa Parlamentinin komitə sədri: Azərbaycan Avropa üçün çox dəyərli tərəfdaşdır
14:55
22 May
Azərbaycanın müdafiə naziri Gürcüstanın Baş naziri ilə görüşüb
14:44
22 May
Oqtay Əsədov: “Azərbaycanın yeni enerji strategiyası bölgəyə yeni transformasiya və tərəqqi gətirib”
14:34
22 May
BMT ilə Gənclər və İdman Nazirliyi arasında Niyyət Məktubu imzalanıb
14:25
22 May
Avropa Parlamentinin nümayəndə heyəti Milli Məclisdə olub
14:22
22 May
Azərbaycan və Gürcüstan arasında hərbi sahədə əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə edilib
13:18
22 May
Məlahət İbrahimqızı: IV İslam Həmrəyliyi Oyunları həqiqətən də müsəlman ölkələr arasında birlik və həmrəylik tədbiri kimi tarixdə qalacaq
13:10
22 May
Oqtay Əsədov: “Güc tətbiqinin mehriban qonşuluğa səbəb olacağı barədə Ermənistanın düşüncəsi xəstə təxəyyülün məhsuludur”
12:28
22 May
Prezidentin mətbuat xidməti tərəfindən Milli Arxiv İdarəsinə 9 mindən çox foto və kino sənəd təhvil verilib
12:13
22 May
IDEA gəncləri beynəlxalq müsabiqədə iştiraka çağırır
12:09
22 May
Taleh Ziyadov: Transxəzər beynəlxalq nəqliyyat marşrutuna qoşulan limanların sayı arta bilər
11:52
22 May
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Avropa Parlamentinin nümayəndə heyətini qəbul edib
11:43
22 May
Sona Əliyeva: Peşə təhsilinin əsas məqsədi hər gün dəyişən iş dünyasının bacarıqlı peşə faliyyətinə uyğun bilik və hazırlıq səviyyəsi formalaşdırmaqdır
11:39
22 May
Bakıda Bakı-Aktau-Samsun qardaşlaşmış limanların ikinci iclası keçirilir
11:19
22 May
Səyyar “ASAN ” Xaçmaz və Qusarda
11:11
22 May
Azərbaycan yığması IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qalibidir
10:58
22 May
22 may-Beynəlxalq Biomüxtəliflik Günüdür
10:06
22 May
Prezident İlham Əliyev Abu Dabinin Vəliəhdi, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanının müavini ilə görüşüb
10:02
22 May
Xarici müəssisələr Azərbaycanda əsas kapitala 2,9 milyard manata yaxın vəsait yönəldib
09:58
22 May
Azərbaycan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında medal sayında liderdir
09:56
22 May
Ər-Riyad şəhərində Ərəb-İslam-Amerika Sammiti keçirilib
09:51
22 May
“Xovar” agentliyi Azərbaycan-Tacikistan əməkdaşlığından bəhs edib
09:37
22 May
Azərbaycanın qadın güləşçiləri İslamiadada 4 qızıl, 3 gümüş və 1 bürünc medalla komanda hesabında birinci olublar
09:34
22 May
Azərbaycanın qadın basketbolçuları İslamiadanın çempionu adını qazanıblar
09:27
22 May
Azərbaycan atletləri suyatullanma yarışlarının sonuncu günündə bir qızıl və bir gümüş medal qazanıblar
09:23
22 May
Futbol üzrə Azərbaycan millisi IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının çempionu olub
16:44
21 May
Azərbaycan idmançısı Rüfət Gülalıyev zorxana yarışlarında qızıl medala sahib olub
16:42
21 May
Çində tələbələrin mədəniyyət festivalında erməni təxribatının qarşısı alınıb
16:33
21 May
İslamiada: “Zəfər günləri” davam edir
14:55
21 May
Azərbaycanın müdafiə naziri Gürcüstanda şəhid ailələri və icma üzvləri ilə görüşüb
12:39
21 May
İstanbulda QDİƏT xarici işlər nazirləri şurasının iclası keçirilir
11:05
21 May
İRNA: Azərbaycan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarını yüksək səviyyədə təşkil edib
10:58
21 May
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Səudiyyə Ərəbistanına səfərə gəlib
10:51
21 May
Düşənbədə MDB-yə üzv ölkələrdə miqrasiya sahəsindəki vəziyyət müzakirə olunacaq
10:48
21 May
“Bakı-2017”nin sərbəst güləş yarışlarının ikinci günündə Azərbaycan idmançıları iki qızıl medal qazanıblar
13:24
20 May
Parisdə AŞPA-nın komitə iclası keçiriləcək
13:19
20 May
Milli Məclisin sədri İstanbulda QDİƏT-in Zirvə toplantısında iştirak edəcək
13:10
20 May
Moskva Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin direktoru: ÜAK ölkələrimiz arasında qarşılıqlı fəaliyyətin mühüm məsələlərini həll edir
12:35
20 May
Ramil Hüseyn: Prezidentin son Sərəncamı ipəkçiliyin inkişafında mühüm rol oynayacaq və xaricdən asılılığı azaldacaq
12:21
20 May
İqtisadiyyat Nazirliyi: Bu ilin ötən dövrü ərzində 320-yə yaxın sahibkarlıq subyektinin investisiya layihəsi maliyyələşdirilib
12:17
20 May
Bu il SOCAR-ın təbii qaz hasilatı 2 milyard kubmetrə yaxın olub
12:04
20 May
MM-in deputatı: Həmsədrlər Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərinin azad edilməsi təqvimi üzərində işləməlidir
12:00
20 May
Zəki Ləvənt Gümrükçü: Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstan əməkdaşlığı çox şəffaf və yüksək səviyyədədir
17:48
19 May
Azərbaycan İslamiadada 60-cı qızıl medalını qazandı
17:46
19 May
Elşən Musayev: Azərbaycan hər kəsdə sülh və əminamanlıq diyarı kimi böyük təəssürat yaradır
17:27
19 May
Belarus Azərbaycan İcmaları Konqresi Rusiyanın dövlət orqanlarına müraciət ünvanlayıb
17:15
19 May
Bakıda Türkiyənin mədəniyyət günləri keçiriləcək
17:05
19 May
Çexiyada Azərbaycan iqtisadiyyatına maraq böyükdür
17:04
19 May
BƏƏ-nin xarici işlər və beynəlxalq əməkdaşlıq naziri Azərbaycana gəlir
16:34
19 May
İslam Həmrəyliyi Oyunlarına həsr olunmuş “Qızların fiziki sağlamlığı: Gələcək nəsillərin inkişafı” mövzusunda konfrans keçirilib
16:30
19 May
Hikmət Babaoğlu: ÜAK-ın ləğvi nə Rusiya, nə də Azərbaycanın maraqlarına uyğun deyil
15:54
19 May
MM-in deputatı: Hansısa bir ovuc erməninin Rusiyanın Azərbaycana siyasətini dəyişdirməsi mümkün deyil
15:39
19 May
Energetika naziri Natiq Əliyev OPEC-in Vyana görüşündə iştirak edəcək
15:36
19 May
Cocuq Mərcanlıda inşaat işləri başa çatmaq üzrədir
15:23
19 May
Elman Nəsirov: ÜAK kimi təşkilatlar Azərbaycan və Rusiya arasında ənənəvi dostluq və qonşuluq münasibətlərinin daha da inkişafına xidmət edir
15:16
19 May
Mədət Quliyev: Bu gün ölkədə əmin-amanlıqdır, ona görə də Azərbaycana turist axını var
15:02
19 May
“ASAN viza” sisteminə qoşulan dövlətlərin sayı 93-ə çatıb
14:44
19 May
Azərbaycanın milli bayramı – Respublika Günü Misirdə qeyd edilib
14:26
19 May
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva Həyat Fondunun təqdimat mərasimində iştirak edib
14:17
19 May
Belqorodda Azərbaycanda multikulturalizmə həsr olunmuş tədbir keçirilib
14:13
19 May
Şahin Mustafayev: Azərbaycan regionun əlverişli mövqeyə malik olan tranzit mərkəzidir
13:00
19 May
“Bakı-2017”: Basketbol 3x3 yarışlarının ikinci günündə 18 oyun keçiriləcək

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31
HAVA HAQQINDA